{"id":10760,"date":"2024-01-06T19:44:13","date_gmt":"2024-01-06T12:44:13","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=10760"},"modified":"2024-01-06T19:48:56","modified_gmt":"2024-01-06T12:48:56","slug":"mot-ly-giai-ve-triet-ly-khong-manh-o-nhat-ban-nguyen-son-hung-nhat-ban","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/mot-ly-giai-ve-triet-ly-khong-manh-o-nhat-ban-nguyen-son-hung-nhat-ban\/","title":{"rendered":"M\u1ed9t l\u00fd gi\u1ea3i v\u1ec1 tri\u1ebft l\u00fd Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n (Nguy\u1ec5n S\u01a1n H\u00f9ng, Nh\u1eadt B\u1ea3n)"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">M\u1ed8T L\u00dd GI\u1ea2I V\u1ec0 TRI\u1ebeT L\u00dd KH\u1ed4NG M\u1ea0NH \u1ede NH\u1eacT B\u1ea2N<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt\"><em><span style=\"color: #000080\">V\u00e0 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa Nho h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 Nh\u1eadt B\u1ea3n<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n S\u01a1n H\u00f9ng (Nh\u1eadt B\u1ea3n)<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">Xin ch\u00e2n th\u00e0nh g\u1eedi t\u1eb7ng v\u00e0 c\u1ea3m \u01a1n s\u1ef1 ti\u1ebfp \u0111\u00f3n v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 ch\u00e2n t\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 c\u1ee7a c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi quen v\u1eeba c\u0169 v\u1eeba m\u1edbi trong chuy\u1ebfn th\u0103m n\u01b0\u1edbc \u00dac v\u00e0o th\u00e1ng 11 n\u0103m 2023 v\u1eeba qua, nh\u1edd \u0111\u00f3 m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u1ea3m nh\u1eadn v\u00e0 hi\u1ec3u ra t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n trong \u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080\">Nguy\u1ec5n S\u01a1n H\u00f9ng<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><strong><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em><\/strong><\/span>. B\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u sau \u0111\u00e2y c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n S\u01a1n H\u00f9ng, nguy\u00ean b\u1ea3n c\u00f3 t\u00ean &#8220;<span style=\"color: #000080\"><strong><em>\u0110\u1ed9ng c\u01a1 g\u00ec \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y t\u00f4i t\u00ecm hi\u1ec3u n\u1ed9i dung l\u00fd gi\u1ea3i Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n<\/em><\/strong><\/span><b><i><span style=\"color: #000080\"><strong>?<\/strong><\/span>&#8220;<\/i><\/b>\u00a0\u0111\u0103ng tr\u00ean m\u1ea1ng <span style=\"color: #000080\"><strong>erct.com,<\/strong><\/span> l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh t\u1ef1 h\u1ecdc, t\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 r\u1ea5t th\u1eddi s\u1ef1 m\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 quan t\u00e2m. B\u00e0i vi\u1ebft \u0111\u01b0a ra nhi\u1ec1u nh\u1eadn th\u1ee9c th\u00fa v\u1ecb v\u00e0 b\u1ed5 \u00edch xung quanh tri\u1ebft l\u00fd Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh nguy\u00ean th\u1ee7y, v\u00e0 nh\u1eefng phi\u00ean b\u1ea3n kh\u00e1c v\u1ec1 sau, k\u1ec3 c\u1ea3 phi\u00ean b\u1ea3n Vi\u1ec7t Nam. Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh d\u1ec5 b\u1ecb l\u1ee3i d\u1ee5ng, hay hi\u1ec3u ch\u01b0a \u0111\u00fang v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ed1 kh\u00eda c\u1ea1nh. Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng giai \u0111o\u1ea1n suy \u0111\u1ed3i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ef1 n\u00f3, m\u00e0 \u0111\u00fang h\u01a1n t\u1eeb nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 suy \u0111\u1ed3i. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tri\u1ebft l\u00fd \u0111\u00f3. Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o, n\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 &#8220;gi\u00e1o h\u1ed9i&#8221; \u0111\u1ec3 di\u1ec5n gi\u1ea3i. Nh\u01b0ng ngay c\u1ea3 c\u00f3 gi\u00e1o h\u1ed9i, khi s\u1ef1 suy t\u00e0n di\u1ec5n ra ngay trong l\u00f2ng gi\u00e1o h\u1ed9i th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0 di\u1ec5n gi\u00e3i suy t\u00e0n \u0111i theo, nh\u01b0 \u0111\u00e3 t\u1eebng x\u1ea3y ra trong l\u1ecbch s\u1eed. Tri\u1ebft l\u00fd Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh d\u1ec5 b\u1ecb c\u00e1c nh\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb, \u0111\u1ea3ng ph\u00e1i \u0111\u1ed3ng h\u00f3a v\u1edbi s\u1ef1 cai tr\u1ecb kh\u00f4ng d\u00e2n ch\u1ee7 nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 bi\u1ec7n minh, x\u01b0a c\u0169ng nh\u01b0 nay. Phan Kh\u00f4i t\u1eebng cho r\u1eb1ng, hai \u0111i\u1ec1u t\u1ed3i t\u1ec7 nh\u1ea5t m\u00e0 Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 ti\u1ebfp thu t\u1eeb Trung Hoa l\u00e0 nho gi\u00e1o v\u00e0 m\u00ea t\u00edn.<\/p>\n<p><em>Trung th\u00e0nh <\/em>\u1edf ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt<em>, <\/em>\u0111\u1ec3 l\u1ea5y m\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5, \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u kh\u00e1c h\u01a1n l\u00e0 ph\u1ee5c t\u00f9ng v\u00f4 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n. Nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, Ho\u00e0ng t\u1eed Sh\u014dtoki Taishi (574\u2212622), \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 m\u1ed9t th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p kh\u00f4n ngoan cho ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Nh\u01b0ng khi ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean s\u1ed1ng h\u00e0i h\u00f2a v\u1edbi k\u1ebb d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1eed t\u1ebf, v\u00e0 c\u00f3 s\u1ef1 h\u00f2a thu\u1eadn trong th\u1ea3o lu\u1eadn c\u00f4ng vi\u1ec7c, nh\u1eefng quan \u0111i\u1ec3m \u0111\u00fang \u0111\u1eafn s\u1ebd t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u1ea5p nh\u1eadn. Th\u00ec l\u00fac \u0111\u00f3 c\u00f2n g\u00ec \u0111i\u1ec1u g\u00ec m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c?<\/p>\n<p>X\u00e3 h\u1ed9i Nh\u1eadt B\u1ea3n h\u00f4m nay v\u1eadn h\u00e0nh c\u00e0ng ch\u1ee7 y\u1ebfu d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ef1 cam k\u1ebft t\u1eadn t\u1ee5y c\u1ee7a c\u00e1 nh\u00e2n v\u1edbi nh\u00f3m v\u00e0 s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a, \u0111\u1ed3ng thu\u1eadn c\u1ee7a t\u1eadp th\u1ec3.<\/p>\n<p>T\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ea3m th\u1ea5y v\u00e0 t\u1ef1 h\u1ecfi \u201cPh\u1ea3i ch\u0103ng trong \u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi, \u0111i\u1ec3m xu\u1ea5t ph\u00e1t quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0<strong>\u00a0l<span style=\"color: #000080\">\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n<\/span><\/strong>?\u201d \u00d4ng vi\u1ebft ti\u1ebfp: &#8220;M\u1ed9t khi c\u00f3 l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n, con ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ee9c t\u00ednh t\u1ed1t kh\u00e1c nh\u01b0 Nh\u00e2n, Ngh\u0129a, L\u1ec5, Tr\u00ed, T\u00edn, ho\u1eb7c n\u00f3i d\u1ec5 hi\u1ec3u h\u01a1n l\u00e0 <strong><span style=\"color: #000080\">\u00c1i<\/span>\u00a0<\/strong>v\u00e0<span style=\"color: #000080\">\u00a0<strong>K\u00ednh<\/strong><\/span>.&#8221;<\/p>\n<p>V\u1ec1 <em>l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n, <\/em>\u00f4ng vi\u1ebft:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">T\u00f4i r\u1ea5t ng\u1ea1c nhi\u00ean, m\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Nho gi\u00e1o, ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng c\u00f3 \u00fd t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1ec1 <strong>l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n.<\/strong>\u00a0Th\u00ed d\u1ee5 n\u00e0y l\u00e0m cho t\u00f4i th\u1ea5m th\u00eda h\u01a1n \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a It\u00f4 Jinsai:\u00a0<em>\u201c\u0110\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2n th\u1ef1c \u0111\u1ec1u th\u00f4ng \u0111\u1ea1t (ti\u1ebfp nh\u1eadn) \u1edf m\u1ecdi n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 \u1edf b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1eddi \u0111\u1ea1i n\u00e0o\u201d<\/em>.<\/p>\n<p>Trong t\u00e1c ph\u1ea9m <em>Theory of Moral Sentiments<\/em> c\u1ee7a Adam Smith, t\u1eeb <em>bi\u1ebft \u01a1n<\/em> (gratitude) xu\u1ea5t hi\u1ec7n 140 l\u1ea7n, trong khi t\u1eeb <em>k\u00ednh<\/em> (respect) 264 l\u1ea7n. \u0110\u1ec3 x\u00e3 h\u1ed9i t\u1ed3n t\u1ea1i, n\u00f3 c\u1ea7n s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a, v\u00e0 do \u0111\u00f3 c\u1ea7n c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1ec1 quan ni\u1ec7m \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, \u0110\u00f4ng c\u0169ng nh\u01b0 T\u00e2y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c l\u00e0 nh\u00e2n t\u1ed1 l\u00e0m n\u00ean qu\u1ed1c gia, d\u00e2n t\u1ed9c v\u1ebb vang, hay l\u00e0m cho n\u00f3 suy t\u00e0n, l\u1ee5n b\u1ea1i. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean Nh\u1eadt B\u1ea3n Minh Tr\u1ecb Duy T\u00e2n c\u01b0\u1eddng th\u1ecbnh. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c suy t\u00e0n t\u1eebng l\u00e0m cho \u0111\u1ebf ch\u1ebf Trung Hoa r\u1ec7u r\u00e3. \u0110\u1ebf ch\u1ebf La M\u00e3 tan r\u00e3 v\u00ec n\u1ea1n tham nh\u0169ng v\u00e0 m\u1ea5t \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c k\u00e9o d\u00e0i nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 li\u1ec1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb gi\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u gi\u00e0u c\u00f3 v\u00e0 c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. C\u00f2n Vi\u1ec7t Nam, c\u1ee5 Phan Ch\u00e2u Trinh t\u1eebng ch\u1ec9 ra:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft n\u01b0\u1edbc ta m\u1ea5t c\u0169ng v\u00ec lu\u00e2n l\u00fd, d\u00e2n ta h\u00e8n c\u0169ng v\u00ec m\u1ea5t \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c lu\u00e2n l\u00fd, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi khinh b\u1ec9 gi\u00e0y x\u00e9o c\u0169ng v\u00ec m\u1ea5t \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c lu\u00e2n l\u00fd th\u00ec ta ph\u1ea3i c\u1ed1 s\u1ee9c s\u1eeda \u0111\u1ed5i lu\u00e2n l\u00fd, b\u1ed3i \u0111\u1eafp \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c c\u1ee7a ta. Anh em ta h\u00e3y g\u1eafng m\u00e0 l\u00e0m \u0111i.<\/p>\n<p>\u0110\u1eebng xem th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec. \u0110\u00f3 l\u00e0 n\u1ec1n m\u00f3ng c\u1ee7a m\u1ed7i con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 qu\u1ed1c gia. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ef1c \u0111\u1ea9y c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i, hay s\u1ee9c \u1ef3, x\u00e2y d\u1ef1ng hay ph\u00e1 ho\u1ea1i nghi\u00eam tr\u1ecdng. M\u1ea5t \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, l\u00e0 m\u1ea5t l\u00f2ng tin, ch\u1ea5t keo c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i, m\u1ea5t social trust. Adam Smith kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00f4 c\u1edb vi\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng c\u1ea3m gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi nhau m\u00e0 n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3, v\u0169 tr\u1ee5 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i h\u00e0i h\u00f2a, \u1ed5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n, v\u00e0o l\u00fac n\u1ec1n kinh t\u1ebf to\u00e0n c\u1ea7u \u0111ang \u0111\u1ee9ng \u1edf ng\u01b0\u1ee1ng c\u1eefa ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u00f9ng n\u1ed7.<\/p>\n<p>Theo d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh, gi\u1ea5y b\u1ea1c m\u1ec7nh gi\u00e1 \u00a510,000 cao nh\u1ea5t c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n trong ba \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n m\u1edbi c\u00f3 \u1ea3nh c\u1ee7a Shibusawa Eiichi, s\u1ebd l\u01b0u h\u00e0nh ch\u00ednh th\u1ee9c n\u0103m 2024, thay cho gi\u1ea5y b\u1ea1c c\u00f9ng m\u1ec7nh gi\u00e1 c\u00f3 \u1ea3nh c\u1ee7a nh\u00e0 khai s\u00e1ng Yukichi Fukuzawa. Shibusawa l\u00e0 doanh nh\u00e2n l\u1ea5y \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c l\u00e0m n\u1ec1n t\u1ea3ng, c\u00f3 \u0111i\u1ec3m gi\u1ed1ng v\u1edbi Adam Smith. Shibusawa c\u0169ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o l\u00fac Nh\u1eadt B\u1ea3n \u0111ang \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t s\u1ef1 b\u00f9ng n\u1ed5 kinh t\u1ebf th\u1eddi Minh Tr\u1ecb. T\u1ea1i sao c\u00f3 s\u1ef1 tr\u00f9ng h\u1ee3p gi\u1eefa \u00f4ng v\u00e0 Adam Smith? \u00d4ng c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng r\u1ea5t l\u1edbn l\u00ean vi\u1ec7c \u0111\u01b0a ch\u1ee7 ngh\u0129a t\u01b0 b\u1ea3n v\u00e0o Nh\u1eadt B\u1ea3n d\u01b0\u1edbi m\u00e0u s\u1eafc \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng b\u1edfi cu\u1ed1n s\u00e1ch <em>Lu\u1eadn ng\u1eef<\/em> c\u1ee7a Kh\u1ed5ng t\u1eed. Xem th\u00eam \u1edf \u0111\u00e2y:<\/p>\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"0PiDXlArqQ\"><p><a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/the-gioi-kinh-doanh-hom-nay-va-triet-ly-cua-shibusawa-eiichi\/\">Th\u1ebf gi\u1edbi kinh doanh h\u00f4m nay v\u00e0 tri\u1ebft l\u00fd c\u1ee7a Shibusawa Eiichi<\/a><\/p><\/blockquote>\n<p><iframe class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; clip: rect(1px, 1px, 1px, 1px);\" title=\"&#8220;Th\u1ebf gi\u1edbi kinh doanh h\u00f4m nay v\u00e0 tri\u1ebft l\u00fd c\u1ee7a Shibusawa Eiichi&#8221; &#8212; B\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh\" src=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/the-gioi-kinh-doanh-hom-nay-va-triet-ly-cua-shibusawa-eiichi\/embed\/#?secret=3SBwcHNu1v#?secret=0PiDXlArqQ\" data-secret=\"0PiDXlArqQ\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Xem th\u00eam <strong><span style=\"color: #000080\"><em>\u00dd ngh\u0129a c\u1ed9i ngu\u1ed3n c\u1ee7a ch\u1eef L\u1ec5<\/em><\/span><\/strong> c\u1ee7a <span style=\"color: #000080\"><strong>Matsushita K\u00f4nosuke<\/strong><\/span>, nh\u00e0 s\u00e1ng l\u1eadp c\u1ee7a Panasonic, do Nguy\u1ec5n S\u01a1n H\u00f9ng d\u1ecbch:<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/ban-ve-le-ii\/\">B\u00e0n v\u1ec1 L\u1ec5 (II)<\/a><\/span><\/p>\n<p>T\u00f4i r\u1ea5t th\u00edch nh\u1eefng b\u00e0i kh\u1ea3o c\u1ee9u \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 S\u01a1n H\u00f9ng, v\u00e0 c\u1ea3m \u01a1n anh v\u1ec1 m\u1ed9t b\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u th\u00fa v\u1ecb v\u00e0 b\u1ed5 \u00edch \u0111\u1ea7u n\u0103m m\u1edbi.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">M\u1edf \u0111\u1ea7u<\/span><\/p>\n<p>T\u00f4i d\u00f9ng t\u1eeb <span style=\"color: #000080\"><strong>\u201cKh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc\u201d<\/strong><\/span> c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi Nho h\u1ecdc. \u201cKh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc\u201d \u1edf \u0111\u00e2y d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 h\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ee7a Kh\u1ed5ng t\u1eed v\u00e0 M\u1ea1nh t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng v\u00e0 gi\u1ea3ng gi\u1ea3i. Ph\u1ea7n l\u1edbn h\u1ecdc thuy\u1ebft n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng trong 2 s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef v\u00e0 M\u1ea1nh T\u1eed v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n trong s\u00e1ch Trung Dung.<\/p>\n<p>N\u00ean hi\u1ec3u trong Nho h\u1ecdc hay Nho gi\u00e1o c\u00f3 nhi\u1ec1u h\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ee7a nhi\u1ec1u h\u1ecdc ph\u00e1i l\u1eabn l\u1ed9n r\u1ea5t kh\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, t\u00f4i hi\u1ec3u Nho h\u1ecdc g\u1ed3m c\u00f3 c\u00e1c h\u1ecdc ph\u00e1i ch\u00ednh y\u1ebfu nh\u01b0 sau: 1) Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc, 2) Chu t\u1eed h\u1ecdc do Chu Hy bi\u00ean so\u1ea1n v\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 T\u1ed1ng nho, 3) D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc do V\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng Minh \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng, v\u00e0 4) C\u00e1c h\u1ecdc thuy\u1ebft kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Th\u1eadt ra t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f2n nh\u1edb ch\u00ednh x\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u01a1 g\u00ec \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y t\u00f4i t\u00ecm hi\u1ec3u n\u1ed9i dung l\u00fd gi\u1ea3i Nho h\u1ecdc n\u00f3i chung v\u00e0 Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc n\u00f3i ri\u00eang c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt B\u1ea3n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, v\u00ec \u0111\u00e3 kho\u1ea3ng 5 n\u0103m k\u1ec3 t\u1eeb l\u00fac b\u1eaft \u0111\u1ea7u. L\u00fd do kh\u00f4ng nh\u1edb r\u00f5 l\u00e0 v\u00ec t\u00f4i \u0111\u00e3 bi\u1ebft th\u00eam qu\u00e1 nhi\u1ec1u n\u1ed9i dung m\u1edbi v\u1ec1 Nho h\u1ecdc nh\u01b0 \u0111i v\u00e0o m\u1ed9t khu r\u1eebng to l\u1edbn v\u00e0 \u0111a d\u1ea1ng v\u1edbi l\u00f2ng hi\u1ebfu k\u1ef3.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n d\u1ecbp cu\u1ed1i n\u0103m, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u0111\u1ec3 t\u1ed5ng k\u1ebft s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m trong c\u00e1c n\u0103m v\u1eeba qua, n\u1ebfu kh\u00f4ng ghi l\u1ea1i, k\u00fd \u1ee9c d\u1ea7n d\u1ea7n c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng m\u01a1 h\u1ed3; k\u1ebf \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 ghi l\u1ea1i k\u1ef7 ni\u1ec7m t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u1ea3m nh\u1eadn v\u00e0 hi\u1ec3u ra t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a <span style=\"color: #000080\"><strong>l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n<\/strong><\/span> trong <span style=\"color: #000080\"><strong>\u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi<\/strong><\/span>, nh\u1edd s\u1ef1 ti\u1ebfp \u0111\u00f3n v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 ch\u00e2n t\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 c\u1ee7a c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi quen v\u1eeba c\u0169 v\u1eeba m\u1edbi trong chuy\u1ebfn th\u0103m n\u01b0\u1edbc \u00dac v\u00e0o th\u00e1ng 11 n\u0103m 2023.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">\u0110\u1ed9ng c\u01a1 ch\u00ednh y\u1ebfu<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">M\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f2n nh\u1edb ch\u00ednh x\u00e1c chi ti\u1ebft nh\u01b0ng \u00fd t\u01b0\u1edfng sau v\u1eabn c\u00f2n r\u00f5 r\u00e0ng trong \u0111\u1ea5u \u00f3c t\u00f4i: Trung Qu\u1ed1c, Nh\u1eadt B\u1ea3n, Vi\u1ec7t Nam, H\u00e0n Qu\u1ed1c \u0111\u1ec1u ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Nho gi\u00e1o nh\u01b0ng t\u1ea1i sao ch\u1ec9 c\u00f3 Nh\u1eadt B\u1ea3n ti\u1ebfn m\u1ea1nh ti\u1ebfn nhanh v\u00e0 c\u00f3 n\u1ec1n t\u1ea3ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf gi\u1edbi ch\u00fa \u00fd v\u00e0 khen ng\u1ee3i, trong khi nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec7n nay cho r\u1eb1ng Nho gi\u00e1o \u0111\u00e3 l\u1ed7i th\u1eddi, ho\u1eb7c \u0111\u00e3 g\u00e2y nhi\u1ec1u tai h\u1ea1i trong qu\u00e1 kh\u1ee9?\u00a0\u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec3m xu\u1ea5t ph\u00e1t \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y t\u00f4i \u0111i t\u00ecm hi\u1ec3u ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt B\u1ea3n h\u1ecdc v\u00e0 hi\u1ec3u Nho gi\u00e1o nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">C\u00f3 th\u1ec3 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 ho\u1eb7c l\u00fac \u0111\u00f3 t\u00f4i ch\u01b0a ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn Nho gi\u00e1o m\u00e0 ch\u1ec9 mu\u1ed1n t\u00ecm hi\u1ec3u l\u00fd do t\u1ea1i sao Nh\u1eadt B\u1ea3n c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn m\u1ea1nh v\u00e0 nhanh, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00f3 n\u1ec1n t\u1ea3ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 nh\u01b0 n\u00f3i tr\u00ean.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">\u0110i\u1ec3m th\u1ee9 hai t\u00f4i c\u00f2n nh\u1edb r\u00f5 nh\u01b0 sau: ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c ch\u00ed s\u0129 ti\u00ean ti\u1ebfn trong Minh Tr\u1ecb Duy T\u00e2n ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng m\u1ea1nh Nho h\u1ecdc, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc, th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 Saig\u00f4 Takamori (1827-1877), Yoshida Sh\u00f4in (1830 ~1859) \u2026. Theo t\u00f4i ngay c\u1ea3 Fukuzawa Yukichi (1835~1901) c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng m\u1ea1nh c\u1ee7a Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc m\u1eb7c d\u00f9 \u00f4ng ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng b\u00e3i b\u1ecf Nho h\u1ecdc \u0111\u1ec3 theo h\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ee7a T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng (T\u00e2y h\u1ecdc). \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u00fd do t\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00ecm hi\u1ec3u D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc t\u00f4i bi\u1ebft \u0111\u1ebfn Yasuoka Masahiro\u5b89\u5ca1\u6b63\u7be4\u00a0(1898~1983), m\u1ed9t nh\u00e0 H\u00e1n h\u1ecdc l\u1edbn c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ra ni\u00ean hi\u1ec7u Heisei (t\u1eeb n\u0103m 1989 \u0111\u1ebfn 2019) cho Nh\u1eadt B\u1ea3n.\u00a0\u00d4ng \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 V\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng Minh t\u1eeb th\u1eddi \u0111\u1ea1i h\u1ecdc.\u00a0T\u00f4i \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u1ecdc c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng trong m\u1ed9t hai n\u0103m.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">T\u00f4i l\u1ea1i t\u00ecm hi\u1ec3u Nakae T\u00f4yu \u4e2d\u6c5f\u85e4\u6a39 (1608~1648), ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 th\u00e1nh nh\u00e2n c\u1ee7a v\u00f9ng \u00d4mi \u8fd1\u6c5f, \u00f4ng ti\u1ebfp nh\u1eadn D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n. \u0110i\u1ec1u ph\u1ea3i th\u00e1n ph\u1ee5c \u00f4ng l\u00e0 t\u1eeb nh\u1ecf \u00f4ng l\u1eadp ch\u00ed th\u00e0nh th\u00e1nh nh\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0\u1edbc nguy\u1ec7n n\u00e0y b\u1eb1ng\u00a0<strong>t\u1ef1 h\u1ecdc<\/strong>! \u00d4ng r\u1ea5t xem tr\u1ecdng \u0111\u1ee9c Hi\u1ebfu c\u1ee7a Nho h\u1ecdc.T\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc v\u00e0 d\u1ecbch m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u00e1c ph\u1ea9m ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 \u00d4ng V\u1ea5n \u0110\u00e1p. M\u1ed9t \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng s\u00e2u s\u1eafc c\u1ee7a t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00e0y \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i l\u00e0 \u00f4ng ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a Kh\u1ed5ng h\u1ecdc xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>Hi\u1ebfu<\/strong><\/span>. Hi\u1ebfu l\u00e0 \u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00f3m g\u1ecdn trong 2 ch\u1eef:<span style=\"color: #000080\">\u00a0<\/span><strong><span style=\"color: #000080\">\u00c1i<\/span>\u00a0<\/strong>v\u00e0<span style=\"color: #000080\">\u00a0<strong>K\u00ednh<\/strong><\/span>. \u00d4ng gi\u1ea3i th\u00edch<span style=\"color: #000080\">\u00a0<strong>\u00c1i<\/strong><\/span>\u00a0ngh\u0129a l\u00e0 \u1ee9ng x\u1eed giao ti\u1ebfp th\u00e2n thi\u1ec7n t\u1eadn t\u00ecnh;<span style=\"color: #000080\">\u00a0<\/span><strong><span style=\"color: #000080\">K\u00ednh<\/span>\u00a0<\/strong>ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ed1i ng\u01b0\u1eddi ho\u1eb7c c\u1ea5p b\u1eadc tr\u00ean th\u00ec k\u00ednh tr\u1ecdng, \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ho\u1eb7c\u00a0<em>c\u1ea5p b\u1eadc d\u01b0\u1edbi th\u00ec kh\u00f4ng khinh r\u1ebb xem th\u01b0\u1eddng<\/em>. \u00d4ng cho r\u1eb1ng Kh\u1ed5ng t\u1eed l\u1ea5y\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>Hi\u1ebfu<\/strong><\/span>\u00a0l\u00e0m\u00a0<strong><span style=\"color: #000080\">g\u1ed1c<\/span>,<\/strong>\u00a0l\u00e0m\u00a0<strong><span style=\"color: #000080\">n\u1ec1n t\u1ea3ng<\/span>\u00a0<\/strong>\u0111\u1ec3 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>\u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi<\/strong><\/span>\u00a0l\u00e0 b\u1edfi v\u00ec \u0111\u1ee9c Hi\u1ebfu gi\u00fap con ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 hi\u1ec3u \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a \u00c1i v\u00e0 K\u00ednh v\u00e0 d\u1ec5 s\u1edbm tu t\u1eadp nh\u1ea5t t\u1eeb l\u00fac nh\u1ecf. (Tr\u00edch m\u1ed9t ph\u1ea7n B\u00e0i 2, \u00d4ng V\u1ea5n \u0110\u00e1p, quy\u1ec3n th\u01b0\u1ee3ng (ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u)).<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">B\u1ed1n 4 ch\u1eef m\u00e0 Saig\u00f4 Takamori xem tr\u1ecdng su\u1ed1t c\u1ea3 \u0111\u1eddi l\u00e0 \u201c<span style=\"color: #000080\"><strong>K\u00ednh Thi\u00ean \u00c1i Nh\u00e2n<\/strong><\/span>\u201d, kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f3 ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Nakae T\u00f4yu kh\u00f4ng?<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Qua kinh nghi\u1ec7m cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a t\u00f4i, t\u00f4i th\u1ea5y n\u1ebfu hi\u1ec3u v\u00e0 \u00e1p d\u1ee5ng 2 ch\u1eef \u00c1i K\u00ednh v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a nh\u01b0 tr\u00ean v\u00e0o \u0111\u1eddi s\u1ed1ng th\u1ef1c t\u1ebf, t\u00f4i tin r\u1eb1ng ch\u1eafc ch\u1eafn gi\u00fap ch\u00fang ta th\u00e0nh c\u00f4ng v\u00e0 h\u1ea1nh ph\u00fac.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Ti\u1ebfp theo l\u00e0 Kumazawa Banzan \u718a\u6ca2 \u8543\u5c71(1619~1691), h\u1ecdc tr\u00f2 c\u1ee7a Nakae T\u00f4yu. T\u00e1c ph\u1ea9m ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 T\u1eadp Ngh\u0129a H\u00f2a Th\u01b0 (s\u00e1ch ti\u1ebfng Nh\u1eadt t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c n\u1ed9i dung v\u1ec1 Ngh\u0129a, con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00fang \u0111\u1ec3 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi) v\u00e0 T\u1eadp Ngh\u0129a Ngo\u1ea1i Th\u01b0. M\u1ed9t \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u1ed1i v\u1edbi T\u1eadp Ngh\u0129a H\u00f2a Th\u01b0 l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 khai tri\u1ec3n c\u1ee5 th\u1ec3 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u201c<strong><span style=\"color: #000080\">Th\u1eddi-S\u1edf-V\u1ecb<\/span>\u201d<\/strong>\u00a0c\u1ee7a Nakae T\u00f4yu (B\u00e0i 39, \u00d4ng V\u1ea5n \u0110\u00e1p quy\u1ec3n th\u01b0\u1ee3ng (ph\u1ea7n sau)): \u00e1p d\u1ee5ng hay th\u1ef1c hi\u1ec7n vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>\u0111\u00fang l\u00fac, \u0111\u00fang ch\u1ed7, \u0111\u00fang v\u1edbi l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ecba v\u1ecb\u00a0<\/strong><\/span>c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 c\u1ee7a \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng ho\u1eb7c c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i, c\u1ee7a qu\u1ed1c gia. Fukuzawa Yukichi \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a\u00a0<strong>th\u00f4ng minh<\/strong>\u00a0l\u00e0 bi\u1ebft \u00e1p \u0111\u00fang ki\u1ebfn th\u1ee9c\u00a0<strong>\u0111\u00fang l\u00fac<\/strong>. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng l\u00e0m cho li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c t\u00ecm l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch h\u1ee3p (V\u1ecb) c\u1ee7a m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh vi ph\u00e2n cho m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ho\u1eb7c m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0o \u0111\u00f3, l\u1eddi gi\u1ea3i n\u00e0y c\u1ea7n ph\u1ea3i th\u1ecfa m\u00e3n \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n bi\u00ean (S\u1edf) v\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ban \u0111\u1ea7u (Th\u1eddi).<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">M\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt k\u1ebf ti\u1ebfp m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u00ecm hi\u1ec3u l\u00e0 Sat\u00f4 Issai \u4f50\u85e4\u4e00\u658e (1772~1859), ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u00e0o t\u1ea1o nhi\u1ec1u nh\u00e2n t\u00e0i cho Minh Tr\u1ecb Duy T\u00e2n. Nh\u00e2n v\u1eadt m\u00e0 gi\u1edbi h\u1ecdc thu\u1eadt Nh\u1eadt B\u1ea3n cho r\u1eb1ng c\u00e1i h\u1ecdc c\u1ee7a \u00f4ng b\u00ean ngo\u00e0i (d\u01b0\u01a1ng) l\u00e0 Chu t\u1eed h\u1ecdc nh\u01b0ng b\u00ean trong (\u00e2m) l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc, m\u1eb7c d\u00f9 \u00f4ng n\u00f3i \u00f4ng theo Chu t\u1eed h\u1ecdc. T\u00e1c ph\u1ea9m ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 Ng\u00f4n Ch\u00ed T\u1ee9 L\u1ee5c (g\u1ed3m c\u00f3 4 quy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c trong 4 th\u1eddi k\u1ef3 trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a \u00f4ng: 1) Ng\u00f4n Ch\u00ed L\u1ee5c g\u1ed3m 246 \u0111i\u1ec1u vi\u1ebft t\u1eeb l\u00fac 42 tu\u1ed5i, m\u1ea5t h\u01a1n 10 n\u0103m \u0111\u1ec3 ho\u00e0n th\u00e0nh; 2) Ng\u00f4n Ch\u00ed H\u1eadu L\u1ee5c, g\u1ed3m 255 \u0111i\u1ec1u vi\u1ebft t\u1eeb l\u00fac 57 tu\u1ed5i, t\u1ed1n kho\u1ea3ng 10 n\u0103m; 3) Ng\u00f4n Ch\u00ed V\u00e3n L\u1ee5c, g\u1ed3m 292 \u0111i\u1ec1u vi\u1ebft t\u1eeb l\u00fac 67 tu\u1ed5i trong 12 n\u0103m; 4) Ng\u00f4n Ch\u00ed \u0110i\u1ec7t L\u1ee5c, g\u1ed3m 340 \u0111i\u1ec1u vi\u1ebft t\u1eeb l\u00fac 80 tu\u1ed5i kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y 2 n\u0103m.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Saig\u00f4 Takamori ch\u1ecdn 101 \u0111i\u1ec1u t\u1eeb 1133 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ch \u0111\u1ea7u gi\u01b0\u1eddng tu th\u00e2n, v\u1edbi t\u00ean \u201cNam Ch\u00e2u Th\u1ee7 L\u1ee5c Ng\u00f4n Ch\u00ed L\u1ee5c\u201d. Kawakami Masamitsu (1912~1996) , Hi\u1ec7u tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1eddi th\u1ee9 10 c\u1ee7a \u0111\u1ea1i h\u1ecdc \u0110\u00f4ng Kinh C\u00f4ng Nghi\u1ec7p (TIT) \u0111\u00e3 d\u1ecbch v\u00e0 ch\u00fa gi\u1ea3i to\u00e0n b\u1ed9 s\u00e1ch n\u00e0y. Khi c\u1ef1u Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Nh\u1eadt B\u1ea3n Koizumi Jyun-ichir\u00f4 (1942~) tr\u00edch d\u1eabn c\u00e2u sau trong s\u00e1ch tr\u00ean \u0111\u00e3 g\u00e2y c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng nhi\u1ec1u d\u00e2n ch\u00fang Nh\u1eadt B\u1ea3n: (\u0110\u1ea1i \u00fd) \u201c<em>Khi tr\u1ebb c\u1ed1 g\u1eafng h\u1ecdc th\u00ec l\u1edbn l\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng gi\u00fap \u00edch cho x\u00e3 h\u1ed9i. Khi l\u1edbn v\u1eabn kh\u00f4ng ng\u1eebng h\u1ecdc t\u1eadp th\u00ec t\u00e0i n\u0103ng khi cao tu\u1ed5i v\u1eabn kh\u00f4ng suy gi\u1ea3m. Khi cao tu\u1ed5i v\u1eabn kh\u00f4ng ng\u1eebng h\u1ecdc th\u00ec sau khi qua \u0111\u1eddi, vi\u1ec7c gi\u00fap \u00edch cho x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf h\u1ec7 sau k\u1ebf t\u1ee5c.<\/em>\u201d Cho th\u1ea5y vi\u1ec7c h\u1ecdc c\u1ea7n thi\u1ebft trong c\u1ea3 \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">C\u00e1c s\u00e1ch Nho h\u1ecdc ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 tham kh\u1ea3o<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">B\u1edfi v\u00ec ch\u1eef H\u00e1n kh\u00f3 hi\u1ec3u v\u00e0 m\u1ed9t ch\u1eef c\u00f3 nhi\u1ec1u ngh\u0129a, do \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u00fang v\u00e0 nhanh n\u1ed9i dung s\u00e1ch v\u1ec1 Nho h\u1ecdc c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n t\u00f4i c\u0169ng t\u00ecm \u0111\u1ecdc tr\u00ean Internet nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m v\u1ec1 Nho h\u1ecdc ti\u1ebfng Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0: 1) Lu\u1eadn Ng\u1eef (Ph\u00f9ng Ho\u00e0i Ng\u1ecdc bi\u00ean d\u1ecbch-ch\u00fa gi\u1ea3i-b\u00e0n lu\u1eadn, \u0110\u1ea1i H\u1ecdc An Giang 2011), 2) Nho Gi\u00e1o c\u1ee7a Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim, 3) V\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng Minh c\u1ee7a Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim, 4) Kh\u1ed5ng H\u1ecdc \u0110\u0103ng c\u1ee7a Phan B\u1ed9i Ch\u00e2u, 5) Kh\u1ed5ng T\u1eed v\u00e0 Lu\u1eadn Ng\u1eef c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Hi\u1ebfn L\u00ea, 6) T\u1ee9 Th\u01b0 B\u00ecnh Gi\u1ea3i c\u1ee7a L\u00fd Minh Tu\u1ea5n, 2010), 7) Qu\u1ed1c V\u0103n Chu D\u1ecbch Di\u1ec5n Gi\u1ea3i c\u1ee7a Phan B\u1ed9i Ch\u00e2u, 8) C\u1eeda Kh\u1ed5ng (Gi\u1ea3ng Kh\u00f3a D\u1ef1 B\u1ecb Tri\u1ebft \u0110\u00f4ng Chuy\u00ean Bi\u1ec7t \u0110\u1ea1i H\u1ecdc V\u0103n Khoa Saigon 1963-64) c\u1ee7a Kim \u0110\u1ecbnh (1965)&#8230;.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Tuy nhi\u00ean, trong c\u00e1c s\u00e1ch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t Nam, h\u1ea7u nh\u01b0 t\u00f4i ch\u01b0a \u0111\u1ecdc h\u1ebft s\u00e1ch n\u00e0o v\u00ec th\u1ea5y kh\u00f4ng hay b\u1eb1ng s\u00e1ch ti\u1ebfng Nh\u1eadt B\u1ea3n ho\u1eb7c kh\u00f3 hi\u1ec3u m\u1eb7c d\u00f9 hay (nh\u01b0 Kh\u1ed5ng H\u1ecdc \u0110\u0103ng v\u00e0 Qu\u1ed1c V\u0103n Chu D\u1ecbch Di\u1ec5n Gi\u1ea3i).<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">L\u00fac \u0111\u1ea7u t\u00f4i th\u1ea7m tr\u00e1ch t\u1ea1i sao c\u1ee5 Phan B\u1ed9i Ch\u00e2u kh\u00f4ng qu\u1ea3ng b\u00e1 D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc nh\u01b0 Nh\u1eadt B\u1ea3n nh\u01b0ng sau khi t\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam n\u1ed9i dung c\u1ee7a Kh\u1ed5ng H\u1ecdc \u0110\u0103ng t\u00f4i m\u1edbi hi\u1ec3u t\u1ea1i sao. M\u1ed9t \u0111\u1eb7c s\u1eafc l\u1edbn c\u1ee7a D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc kh\u00e1c v\u1edbi Chu t\u1eed h\u1ecdc (T\u1ed1ng Nho) l\u00e0 \u00f4ng ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng h\u1ecdc v\u00e0 h\u00e0nh ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00f4i. Trong Kh\u1ed5ng H\u1ecdc \u0110\u0103ng, c\u1ee5 Phan B\u1ed9i Ch\u00e2u v\u1ed1n \u0111\u00e3 hi\u1ec3u h\u1ecdc v\u00e0 h\u00e0nh ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00f4i t\u1eeb \u0111\u1ea7u n\u00ean t\u00f4i ngh\u0129 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng Minh kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec m\u1edbi l\u1ea1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u1ee5. Ngo\u00e0i ra, ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng \u201cl\u01b0\u01a1ng tri\u201d c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00e1c bi\u1ec7t l\u1edbn v\u1edbi \u201cl\u01b0\u01a1ng t\u00e2m\u201d c\u1ee7a M\u1ea1nh t\u1eed. Ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u00fd do?<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Qua s\u00e1ch C\u1eeda Kh\u1ed5ng c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 Kim \u0110\u1ecbnh t\u00f4i th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o v\u00e0 ti\u00ean ti\u1ebfn c\u1ee7a Kh\u1ed5ng t\u1eed trong gi\u00e1o d\u1ee5c: t\u00f9y n\u0103ng khi\u1ebfu, tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 hi\u1ec3u bi\u1ebft, ti\u1ebfp thu c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc m\u00e0 \u00f4ng truy\u1ec1n d\u1ea1y n\u1ed9i dung kh\u00e1c nhau nh\u01b0ng m\u1ee5c \u0111\u00edch gi\u1ed1ng nhau l\u00e0 gi\u00fap \u00edch cho h\u1ecd t\u1ed1t h\u01a1n. \u0110\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1i sao Kh\u1ed5ng t\u1eed c\u0169ng xem tr\u1ecdng Nh\u1ea1c (\u00e2m nh\u1ea1c).<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">Chu t\u1eed h\u1ecdc<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Chu Hy \u6731\u71b9 (1130~1200) c\u00f3 c\u00f4ng bi\u00ean so\u1ea1n ra t\u1ee9 th\u01b0 g\u1ed3m c\u00f3 s\u00e1ch \u0110\u1ea1i H\u1ecdc, Lu\u1eadn Ng\u1eef, M\u1ea1nh T\u1eed v\u00e0 Trung Dung. Ngo\u00e0i ra, Chu Hy c\u00f2n giao cho h\u1ecdc tr\u00f2 \u00f4ng l\u00e0 L\u01b0u T\u1eed \u0110\u0103ng \u5289\u5b50\u6f84 bi\u00ean so\u1ea1n s\u00e1ch <span style=\"color: #000080\"><strong>Ti\u1ec3u H\u1ecdc<\/strong>\u00a0<\/span>cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u h\u1ecdc. S\u00e1ch\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>C\u1eadn T\u01b0 L\u1ee5<\/strong><strong>c<\/strong><\/span> \u8fd1\u601d\u9332 l\u00e0 s\u00e1ch Chu Hy c\u00f9ng L\u1eef T\u1ed5 Khi\u00eam \u5442\u7956\u8b19 bi\u00ean so\u1ea1n t\u1eeb c\u00e1c tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c c\u1ee7a Chu Li\u00eam Kh\u00ea, Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh C\u1eeb, Tr\u00ecnh Minh \u0110\u1ea1o v\u00e0 Tr\u00ecnh Y Xuy\u00ean l\u00e0m s\u00e1ch gi\u00e1o khoa k\u1ebf ti\u1ebfp c\u1ee7a s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc. Sau 2 s\u00e1ch n\u00e0y, th\u1ee9 t\u1ef1 h\u1ecdc t\u1ee9 th\u01b0 nh\u01b0 ghi \u1edf tr\u00ean, \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ea1i H\u1ecdc, cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 Trung Dung. Kh\u00e1c v\u1edbi Chu Hy, It\u00f4 Jinsai\u4f0a\u85e4 \u4ec1\u658e (1627~1627) khuy\u00ean n\u00ean h\u1ecdc s\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed tr\u01b0\u1edbc s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">M\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m vi\u1ec7c h\u1ecdc Nho h\u1ecdc c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n th\u1eddi x\u01b0a n\u00ean l\u01b0u \u00fd l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc b\u1eaft \u0111\u1ea7u h\u1ecdc s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc. S\u00e1ch n\u00e0y d\u1ea1y ph\u1ea3i qu\u00e9t d\u1ecdn s\u1ea1ch s\u1ebd, gi\u1eef g\u00ecn \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c ng\u0103n n\u1eafp v.v&#8230; S\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc n\u00e0y h\u00ecnh nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u1edf Vi\u1ec7t Nam!<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Theo s\u00e1ch \u201cLa S\u01a1n Phu T\u1eed\u201d c\u1ee7a Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n, vua Quang Trung c\u00f3 giao cho Nguy\u1ec5n Thi\u1ebfp d\u1ecbch s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc v\u00e0 t\u1ee9 th\u01b0 nh\u01b0ng khi d\u1ecbch xong m\u1ed9t ph\u1ea7n th\u00ec vua qua \u0111\u1eddi. Theo ch\u00fa th\u00edch c\u1ee7a s\u00e1ch tr\u00ean, s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc l\u00e0 \u201cD\u01b0\u01a1ng ti\u1ebft, Minh t\u00e2m,Thuy\u1ebft \u01b0\u1edbc&#8230; T\u1ee9 th\u01b0 l\u00e0 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc, Trung dung, Lu\u1eadn ng\u1eef, M\u1ea1nh T\u1eed.\u201d C\u0103n c\u1ee9 theo n\u1ed9i dung ch\u00fa th\u00edch n\u00e0y th\u00ec s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc c\u00f3 n\u1ed9i dung h\u00ecnh nh\u01b0\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>kh\u00f4ng<\/strong><\/span>\u00a0gi\u1ed1ng s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc n\u00f3i tr\u00ean \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n, m\u1eb7c d\u00f9 s\u00e1ch c\u1ee7a c\u1ee7a Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n ghi l\u00e0 d\u1ecbch ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i bi\u00ean so\u1ea1n hay tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c. Ti\u1ebfc l\u00e0 s\u00e1ch kh\u00f4ng c\u00f2n n\u00ean kh\u00f4ng bi\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. Tuy nhi\u00ean, s\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng trong th\u1ef1c t\u1ebf n\u00ean thi\u1ebft t\u01b0\u1edfng d\u00f9 c\u00f3 t\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch l\u1ee3i g\u00ec!<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Trong b\u00e0i vi\u1ebft \u201cL\u1ed1i H\u1ecdc Khoa C\u1eed c\u1ee7a T\u1ed1ng Nho c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 H\u1ecdc \u0110\u1ea1o Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh kh\u00f4ng?\u201d c\u1ee7a Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng (b\u00e1o Ti\u1ebfng D\u00e2n, 1931) cho bi\u1ebft c\u00e1c th\u00e0nh qu\u1ea3 d\u1ecbch thu\u1eadt c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Thi\u1ebfp v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ed9ng s\u1ef1 b\u1ecb tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n \u0111em \u0111\u1ed1t b\u1ecf h\u1ebft.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">M\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c l\u00e0 s\u00e1ch \u201cC\u1eadn T\u01b0 L\u1ee5c\u201d h\u1ea7u nh\u01b0\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>kh\u00f4ng<\/strong><\/span>\u00a0th\u1ea5y \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn \u1edf Vi\u1ec7t Nam, ngay c\u1ea3 tra tr\u00ean Internet ti\u1ebfng Vi\u1ec7t ng\u00e0y nay!<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">T\u00f3m l\u1ea1i, 2 s\u00e1ch \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m s\u00e1ch gi\u00e1o khoa cho Nho h\u1ecdc \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u1edf Vi\u1ec7t Nam. Ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng l\u00fd do sinh ra kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Nho h\u1ecdc gi\u1eefa Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 Nh\u1eadt B\u1ea3n. Kh\u00f4ng bi\u1ebft \u1edf H\u00e0n Qu\u1ed1c 2 s\u00e1ch tr\u00ean c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng kh\u00f4ng?<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">V\u00f5 S\u0129 \u0110\u1ea1o c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00ecm hi\u1ec3u tr\u00ean c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u00e0n anh khuy\u00ean t\u00f4i t\u00ecm hi\u1ec3u v\u00f5 s\u0129 \u0111\u1ea1o c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n n\u00ean t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1ea1m ng\u01b0ng t\u00ecm hi\u1ec3u D\u01b0\u01a1ng Minh h\u1ecdc. Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y, v\u1ec1 nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u00e3 t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 Saig\u00f4 Takamori, \u00d4kubo Toshimichi\u5927\u4e45\u4fdd\u5229\u901a(1830~1878), Katsu Kaishyu\u52dd\u6d77\u821f (1823~1899), \u00d4kuma Shigenobu \u5927\u9688\u91cd\u4fe1 (1838~ 1922) &#8230; V\u1ec1 t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u00e3 t\u00ecm hi\u1ec3u \u201cNg\u0169 Lu\u00e2n Th\u01b0\u201d c\u1ee7a Miyamoto Musashi \u5bae\u672c\u6b66\u8535(1584~1645), \u201cV\u00f5 S\u0129 \u0110\u1ea1o\u201d c\u1ee7a Yamaoka Tesshyu \u5c71\u5ca1\u9244\u821f (1836~1888), \u201cDi\u1ec7p \u1ea8n\u201d c\u1ee7a Yamamoto Tsunetomo\u5c71\u672c\u5e38\u671d (1659~1719), \u201cV\u00f5 S\u0129 \u0110\u1ea1o\u201d c\u1ee7a Nitobe Inaz\u00f4 \u65b0\u6e21\u6238\u7a32\u9020 (1862~1933), \u201cGi\u00e1p D\u01b0\u01a1ng Qu\u00e2n Gi\u00e1m\u201d c\u1ee7a Obata Kakenori \u5c0f\u5e61\u666f\u61b2 (1572~1663), \u201cLu\u1eadn Ng\u1eef v\u00e0 B\u00e0n T\u00ednh\u201d c\u1ee7a Shibusawa Eiichi \u6e0b\u6ca2 \u6804\u4e00 (1840~1931), \u201cV\u00f5 S\u0129 \u0110\u1ea1o\u201d c\u1ee7a Sagara T\u00f4ru \u76f8\u826f \u4ea8(1921~2000)&#8230;.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Hi\u1ec7n nay t\u00f4i ch\u01b0a th\u1ec3 \u0111\u00fac k\u1ebft t\u01b0\u01a1ng quan gi\u1eefa Nho h\u1ecdc v\u00e0 v\u00f5 s\u0129 \u0111\u1ea1o nh\u01b0ng c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng trong qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn tri\u1ec3n t\u1eeb th\u1eddi Edo (sau n\u0103m 1603) c\u1ee7a v\u00f5 s\u0129 \u0111\u1ea1o ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng nh\u1ecf c\u1ee7a Nho h\u1ecdc.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">M\u1ed9t trong nh\u1eefng \u1ea5n t\u01b0\u1edfng l\u1edbn c\u1ee7a t\u00f4i v\u1ec1 Di\u1ec7p \u1ea8n c\u0169ng nh\u01b0 trong Nam Ch\u00e2u \u00d4ng Di Hu\u1ea5n (n\u1ed9i dung truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t c\u1ee7a Saig\u00f4 Takamori do ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a phi\u00ean Sh\u00f4nai\u5e84\u5185ghi ch\u00e9p l\u1ea1i)\u00a0l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u00f5 s\u0129 \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y suy ngh\u0129, xem x\u00e9t s\u1eb5n nh\u1eefng vi\u1ec7c c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra trong t\u01b0\u01a1ng lai v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch \u1ee9ng ph\u00f3. Do \u0111\u00f3, khi vi\u1ec7c x\u1ea3y ra h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 \u1ee9ng ph\u00f3 nhanh ch\u00f3ng v\u00e0 t\u1ed1t nh\u1ea5t theo h\u1ecd.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">\u0110i\u1ec3m \u0111\u00e1ng n\u1ec5 ph\u1ee5c c\u1ee7a Shibusawa Eiichi l\u00e0 m\u1ed7i ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc khi ng\u1ee7 \u00f4ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3n t\u0129nh, xem x\u00e9t l\u1ea1i nh\u1eefng vi\u1ec7c \u00f4ng \u0111\u00e3 l\u00e0m trong ng\u00e0y. N\u1ebfu bu\u1ed5i t\u1ed1i kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec s\u00e1ng s\u1edbm \u00f4ng l\u00e0m. Kh\u00f4ng bi\u1ebft \u00f4ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb l\u00fac n\u00e0o nh\u01b0ng ti\u1ebfp t\u1ee5c cho \u0111\u1ebfn khi qua \u0111\u1eddi. T\u00f4i cho r\u1eb1ng nh\u1edd \u0111\u1ee9c t\u00ednh n\u00e0y, \u00f4ng \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 nghi\u1ec7p to l\u1edbn h\u1eefu \u00edch cho Nh\u1eadt B\u1ea3n \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt xem \u00f4ng l\u00e0 cha \u0111\u1ebb x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n kinh t\u1ebf t\u01b0 b\u1ea3n c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc h\u1ecd. \u0110i\u1ec3m v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a \u00f4ng theo t\u00f4i l\u00e0 \u0111em \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c v\u00e0o kinh doanh nh\u01b0ng n\u1ed9i dung gi\u1ea3i th\u00edch n\u1ed9i dung s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef c\u1ee7a \u00f4ng kh\u00f4ng g\u00e2y cho t\u00f4i \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng g\u00ec. Do \u0111\u00f3 t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t th\u00eam t\u1ef1a m\u1edbi cho t\u00e1c ph\u1ea9m \u201cLu\u1eadn Ng\u1eef v\u00e0 B\u00e0n T\u00ednh\u201d c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea1o \u0110\u1ee9c v\u00e0 Kinh Doanh\u201d.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">Tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">T\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f2n nh\u1edb ch\u00ednh x\u00e1c, h\u00ecnh nh\u01b0 gi\u1eefa n\u0103m 2022, t\u00ecnh c\u1edd t\u00f4i bi\u1ebft \u0111\u1ebfn It\u00f4 Jinsai\u4f0a\u85e4\u4ec1\u658e\u00a0(1627~1705). Ban \u0111\u1ea7u \u00f4ng theo Chu t\u1eed h\u1ecdc nh\u01b0ng sau \u0111\u00f3 \u00f4ng nh\u1eadn th\u1ea5y h\u1ecdc thuy\u1ebft n\u00e0y c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00ean t\u00ecm v\u1ec1 nguy\u00ean ngh\u0129a (ngh\u0129a ban \u0111\u1ea7u) c\u1ee7a h\u1ecdc thuy\u1ebft Kh\u1ed5ng t\u1eed v\u00e0 M\u1ea1nh t\u1eed v\u00e0 g\u1ecdi l\u00e0 C\u1ed5 ngh\u0129a. Do \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi g\u1ecdi \u00f4ng l\u00e0 C\u1ed5 H\u1ecdc ti\u00ean sinh. \u00d4ng cho r\u1eb1ng s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef l\u00e0 \u201ct\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng ch\u00ed c\u1ef1c v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t th\u01b0\u201d (s\u00e1ch c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb cao nh\u1ea5t tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi). S\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed l\u00e0 s\u00e1ch gi\u1ea3i th\u00edch th\u00eam cho s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef. Do \u0111\u00f3, n\u00ean \u0111\u1ecdc v\u00e0 hi\u1ec3u s\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ecdc s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef. \u00d4ng c\u0169ng \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a Tr\u00ecnh Y Xuy\u00ean l\u00e0 m\u1ed9t khi th\u00f4ng \u0111\u1ea1t 2 s\u00e1ch n\u00f3i tr\u00ean th\u00ec d\u00f9 kh\u00f4ng \u0111\u1ecdc l\u1ee5c kinh (kinh D\u1ecbch, kinh Thi, kinh Th\u01b0, kinh Xu\u00e2n Thu, L\u1ec5 K\u00fd, kinh Nh\u1ea1c) c\u0169ng t\u1ef1 nhi\u00ean hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed9i dung c\u1ee7a c\u00e1c s\u00e1ch n\u00e0y. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o n\u1ed9i dung v\u00e0 v\u0103n phong c\u1ee7a s\u00e1ch, \u00f4ng cho r\u1eb1ng s\u00e1ch \u0110\u1ea1i H\u1ecdc ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng ph\u1ea3i, v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a s\u00e1ch Trung Dung kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a h\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ee7a Kh\u1ed5ng t\u1eed \u0111\u1ec3 l\u1ea1i.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">B\u1ed1n t\u00e1c ph\u1ea9m ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 Lu\u1eadn Ng\u1eef C\u1ed5 Ngh\u0129a, M\u1ea1nh T\u1eed C\u1ed5 Ngh\u0129a, Lu\u1eadn M\u1ea1nh T\u1ef1 Ngh\u0129a v\u00e0 \u0110\u1ed3ng T\u1eed V\u1ea5n (g\u1ed3m 3 quy\u1ec3n th\u01b0\u1ee3ng, trung v\u00e0 h\u1ea1). Trong s\u00e1ch Lu\u1eadn M\u1ea1nh T\u1ef1 Ngh\u0129a \u00f4ng gi\u1ea3i th\u00edch \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a c\u00e1c t\u1eeb ng\u1eef c\u01a1 b\u1ea3n quan tr\u1ecdng \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc nh\u01b0: thi\u00ean \u0111\u1ea1o, thi\u00ean m\u1ec7nh, \u0111\u1ea1o, l\u00fd, \u0111\u1ee9c, t\u00e2m c\u1ee7a t\u1ee9 \u0111oan, t\u00ecnh, t\u00e0i, ch\u00ed, \u00fd, l\u01b0\u01a1ng tri l\u01b0\u01a1ng n\u0103ng, trung t\u00edn, trung th\u1ee9&#8230; \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec1 t\u00e0i t\u00f4i r\u1ea5t quan t\u00e2m.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">M\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c c\u1ee7a Jinsai l\u00e0 \u00f4ng kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi t\u01b0 t\u01b0\u1edfng\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>l\u00fd <\/strong><\/span>\u7406\u3000c\u1ee7a Chu Hy m\u00e0 \u00f4ng t\u00edch c\u1ef1c l\u1ea5y\u00a0<strong>t\u00ecnh <\/strong>\u60c5\u00a0l\u00e0m gi\u00e1 tr\u1ecb, \u00f4ng tin r\u1eb1ng \u0111\u00e2y m\u1edbi ch\u00ednh l\u00e0 quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a Kh\u1ed5ng t\u1eed. Do \u0111\u00f3 thay v\u00ec l\u00fd l\u1ebd kh\u00e1ch quan l\u1ea1nh nh\u1ea1t nh\u01b0 Chu t\u1eed, \u00f4ng xem tr\u1ecdng t\u00e2m t\u00ecnh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 h\u1ecdc thuy\u1ebft t\u00ednh thi\u1ec7n c\u1ee7a M\u1ea1nh t\u1eed.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">\u0110\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i, t\u00f4i r\u1ea5t th\u00edch \u00fd ki\u1ebfn sau c\u1ee7a Jinsai:<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;padding-left: 40px\">\u201c<em>\u0110\u1ea1o (<\/em><em>\u1edf \u0111\u00e2y n\u00ean hi\u1ec3u l\u00e0 \u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi)* ch\u1eafc ch\u1eafn ph\u1ea3i \u0111\u00fang v\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi th\u1ee9, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi d\u1ec5 bi\u1ebft v\u00e0 d\u1ec5 tu\u00e2n theo. D\u00f9 \u1edf b\u1ea5t c\u1ee9 n\u01a1i n\u00e0o tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 \u1edf b\u1ea5t k\u1ef3 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o c\u1ee7a chu\u1ed7i th\u1eddi gian, con ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi \u0111\u1ea1o trong gi\u00e2y l\u00e1t. Do \u0111\u00f3, \u0111\u1ea1o kh\u00f4ng kh\u00f3 bi\u1ebft nh\u01b0ng kh\u00f3 gi\u1eef g\u00ecn \u0111\u1ec3 lu\u00f4n lu\u00f4n tu\u00e2n theo. N\u1ebfu kh\u00f4ng kh\u00f3 gi\u1eef g\u00ecn th\u00ec c\u0169ng kh\u00f3 \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 bi\u1ebft s\u1ed1ng vui th\u00edch v\u1edbi \u0111\u1ea1o.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;padding-left: 40px\"><em>Th\u1ee9 cao xa kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u00f3i t\u1edbi th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea1o. Th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t d\u1ea5u trong g\u00f3c x\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ea1o. B\u1edfi v\u00ec th\u1ee9 n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea1o m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi trong gi\u00e2y l\u00e1t \u1edf b\u1ea5t k\u1ef3 n\u01a1i n\u00e0o tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 \u1edf b\u1ea5t k\u1ef3 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o cho \u0111\u1ebfn m\u00e3i m\u00e3i h\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m sau.<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;padding-left: 40px\"><em>Th\u1ee9 ch\u1ec9 c\u00f3 1 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 10 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea1o. Th\u1ee9 ch\u1ec9 c\u00f3 1 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 10 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ea1o. L\u00fd do l\u00e0 \u0111\u1ea1o nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec d\u00f9 cho su\u1ed1t \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i h\u00e0ng ng\u00e0n \u0111\u1eddi c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea1o m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi trong gi\u00e2y l\u00e1t<\/em>.\u201d (m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a \u201cC\u01b0\u01a1ng l\u0129nh\u201d trong ph\u1ea7n m\u1edf \u0111\u1ea7u c\u1ee7a s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef C\u1ed5 Ngh\u0129a\u201d).<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Trong ch\u01b0\u01a1ng 5 (ch\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ec3 xem l\u00e0 b\u00e0i v\u00ec ng\u1eafn kh\u00f4ng d\u00e0i) c\u1ee7a \u0110\u1ed3ng T\u1eed V\u1ea5n quy\u1ec3n th\u01b0\u1ee3ng, \u00f4ng tr\u1ea3 l\u1eddi cho ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;padding-left: 40px\">\u201c<em>\u0110\u1ed1i v\u1edbi tr\u00f2, tr\u00f2 ngh\u0129 r\u1eb1ng th\u1ee9 g\u00ec kh\u00f3 hi\u1ec3u, kh\u00f3 th\u1ef1c h\u00e0nh, cao xa v\u1edbi b\u1ea3n th\u00e2n m\u00ecnh, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ea1t t\u1edbi l\u00e0 ch\u00e2n l\u00fd (<\/em>\u1edf \u0111\u00e2y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u l\u00e0 \u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi<em>)* \u01b0u t\u00fa. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i tr\u00f2 kh\u00f4ng hi\u1ec3u r\u1eb1ng: th\u1ee9 g\u00ec d\u1ec5 hi\u1ec3u, d\u1ec5 th\u1ef1c h\u00e0nh, b\u00ecnh d\u1ecb (b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng v\u00e0 gi\u1ea3n d\u1ecb)* v\u00e0 \u0111\u00fang, \u1edf g\u1ea7n g\u0169i b\u00ean m\u00ecnh v\u00e0 v\u0129nh vi\u1ec5n kh\u00f4n<\/em><em>g thay \u0111\u1ed5i m\u1edbi ch\u00ednh l\u00e0 ch\u00e2n l\u00fd \u01b0u vi\u1ec7t. Nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng kh\u00f3 hi\u1ec3u, kh\u00f3 th\u1ef1c h\u00e0nh, cao xa kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ea1t t\u1edbi, ch\u00ednh nh\u1eefng th\u1ee9 n\u00e0y m\u1edbi v\u1ed1n l\u00e0 d\u1ecb \u0111oan t\u00e0 thuy\u1ebft.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">M\u1ed9t b\u1ee9c tranh m\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u1edf \u00dac gi\u1edbi thi\u1ec7u t\u00f4i trong chuy\u1ebfn th\u0103m v\u1eeba qua ghi 4 ch\u1eef \u0111\u1ea7u trong 6 ch\u1eef \u201c<strong><span style=\"color: #000080\">Minh l\u1ecbch l\u1ecbch l\u1ed9 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1eddn<\/span>g<\/strong>\u201d (ch\u00e2n l\u00fd (\u0111\u1ea1o)) \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft r\u00f5 r\u00e0ng, kh\u00f4ng c\u00f3 che m\u1ea5t ch\u00fat n\u00e0o) trong \u201cVi\u00ean Ng\u1ed9 Ng\u1eef L\u1ee5c\u201d c\u1ee7a thi\u1ec1n s\u01b0 Vi\u00ean Ng\u1ed9 Kh\u1eafc C\u1ea7n l\u00e0m cho t\u00f4i c\u1ea3m nh\u1eadn th\u00eam s\u1ee9c thuy\u1ebft ph\u1ee5c c\u1ee7a Jinsai.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Theo l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a Jinsai, t\u00f4i b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u00ecm hi\u1ec3u n\u1ed9i dung s\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed. C\u0169ng nh\u01b0 s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef, s\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch sang ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, c\u0169ng nh\u01b0 ti\u1ebfng Nh\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. Tuy nhi\u00ean, ngay c\u1ea3 2 ng\u00f4n ng\u1eef kh\u00f4ng c\u00f3 s\u00e1ch n\u00e0o l\u1eadp ra m\u1ee5c l\u1ee5c chi ti\u1ebft t\u00f3m t\u1eaft n\u1ed9i dung c\u1ee7a m\u1ed7i ch\u01b0\u01a1ng (ch\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ec3 xem l\u00e0 b\u00e0i v\u00ec ng\u1eafn kh\u00f4ng d\u00e0i) \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n vi\u1ec7c t\u00ecm \u0111\u1ecdc l\u1ea1i nh\u1eefng n\u1ed9i dung c\u1ea7n thi\u1ebft khi c\u1ea7n. Do \u0111\u00f3, t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc th\u00e1ng 10 n\u0103m 2023.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y t\u00f4i bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u00f4ng Ch\u00e2u Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ti\u1ebfn v\u00e0 T\u00f9ng V\u00e2n Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4n Ph\u1ee5c \u0111\u00e3 b\u1ecf c\u00f4ng d\u1ecbch s\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Nam Phong v\u1edbi t\u00ean \u201cM\u1ea1nh T\u1eed Qu\u1ed1c V\u0103n Gi\u1ea3i Th\u00edch\u201d t\u1eeb n\u0103m 1923 \u0111\u1ebfn 1930. Ti\u1ebfc thay, ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn!<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">V\u00ec \u0110\u1ed3ng T\u1eed V\u1ea5n quy\u1ec3n th\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 phi\u00ean b\u1ea3n ti\u1ebfng Nh\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i n\u00ean t\u00f4i \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ecbch thu\u1eadt cho \u0111\u1ebfn ch\u01b0\u01a1ng (b\u00e0i) 28, t\u1eeb th\u00e1ng 5 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 n\u0103m 2022. Sau \u0111\u00f3, t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ea5y b\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a quy\u1ec3n trung v\u00e0 h\u1ea1 n\u00ean ng\u1eebng d\u1ecbch quy\u1ec3n th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u00ecm hi\u1ec3u n\u1ed9i dung c\u1ee7a quy\u1ec3n trung v\u00e0 h\u1ea1 tr\u1ef1c ti\u1ebfp qua H\u00e1n v\u0103n. \u0110\u00fang l\u00e0 \u201ctr\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng ch\u00ed th\u00e0nh\u201d, n\u00ean sau \u0111\u00f3 v\u00e0i th\u00e1ng t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y phi\u00ean b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Nh\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. V\u1eeba \u0111\u1ecdc nguy\u00ean v\u0103n v\u1eeba \u0111\u1ecdc b\u1ea3n d\u1ecbch n\u00ean t\u00f4i \u0111\u00e3 n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea7n n\u00e0o n\u1ed9i dung c\u1ee7a 2 quy\u1ec3n n\u00e0y v\u00e0o kho\u1ea3ng cu\u1ed1i th\u00e1ng 10 n\u0103m 2023. Do \u0111\u00f3, t\u00f4i b\u1eaft \u0111\u1ea7u vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u v\u00e0 d\u1ecbch \u201cLu\u1eadn Ng\u1eef C\u1ed5 Ngh\u0129a\u201d t\u1eeb th\u00e1ng 11 n\u0103m 2023.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">V\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u00f2n l\u1ea1i l\u00e0 l\u00e0m sao hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed9i dung c\u1ee7a \u201cLu\u1eadn M\u1ea1nh T\u1ef1 Ngh\u0129a\u201d (\u00dd ngh\u0129a nh\u1eefng t\u1eeb ng\u1eef quan tr\u1ecdng c\u1ee7a Lu\u1eadn Ng\u1eef v\u00e0 M\u1ea1nh T\u1eed) v\u00ec s\u00e1ch n\u00e0y hi\u1ec7n nay ch\u01b0a c\u00f3 b\u1ea3n d\u1ecbch ra ti\u1ebfng Nh\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. C\u00f3 l\u1ebd t\u00f4i ph\u1ea3i t\u00ecm hi\u1ec3u tr\u1ef1c ti\u1ebfp qua H\u00e1n v\u0103n. Mong r\u1eb1ng vi\u1ec7c hi\u1ec3u n\u1ed9i dung s\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed v\u00e0 Lu\u1eadn Ng\u1eef C\u1ed5 Ngh\u0129a gi\u00fap t\u00f4i gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f3 kh\u0103n n\u00e0y.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">V\u1ec1 kh\u00e1c bi\u1ec7t l\u00fd gi\u1ea3i Nho h\u1ecdc c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 Nh\u1eadt B\u1ea3n<\/span><\/p>\n<p>1) Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00ecm hi\u1ec3u s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef, khi ch\u01b0a g\u1eb7p Lu\u1eadn Ng\u1eef C\u1ed5 Ngh\u0129a, v\u00e0 s\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed c\u1ee7a ti\u1ebfng Nh\u1eadt, t\u00f4i th\u1ea5y c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau v\u1ec1 n\u1ed9i dung d\u1ecbch ho\u1eb7c gi\u1ea3i th\u00edch gi\u1eefa s\u00e1ch ti\u1ebfng Nh\u1eadt v\u00e0 s\u00e1ch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t.<\/p>\n<p>2) Ngo\u00e0i ra, c\u00f3 nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc nh\u01b0ng c\u0169ng b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ch\u00fang ta cho l\u00e0 c\u1ee7a Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc do kh\u00f4ng n\u1eafm v\u1eefng xu\u1ea5t x\u1ee9 (ngu\u1ed3n) c\u1ee7a c\u00e2u n\u00f3i. M\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u01b0\u1eddng cho r\u1eb1ng Kh\u1ed5ng h\u1ecdc ho\u1eb7c Kh\u1ed5ng t\u1eed ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng \u201c<em>Qu\u00e2n s\u1eed th\u1ea7n t\u1eed, th\u1ea7n b\u1ea5t t\u1eed b\u1ea5t trung<\/em>\u201d ho\u1eb7c \u201c<em>\u00a0Trung th\u1ea7n b\u1ea5t s\u1ef1 nh\u1ecb qu\u00e2n<\/em>\u201d&#8230;.<\/p>\n<p>T\u00f4i ch\u01b0a t\u1eebng g\u1eb7p c\u00e2u \u0111\u1ea7u trong s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef ho\u1eb7c s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef. Tra Internet ti\u1ebfng Nh\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ea5y \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn. Trong khi \u0111\u00f3, n\u1ed9i dung B\u00e0i 19 c\u1ee7a ch\u01b0\u01a1ng 3 B\u00e1t D\u1eadt s\u00e1ch Lu\u1eadn Ng\u1eef nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>\u0110\u1ecbnh C\u00f4ng v\u1ea5n: \u201cQu\u00e2n s\u1eed th\u1ea7n, th\u1ea7n s\u1ef1 qu\u00e2n, nh\u01b0 chi h\u00e0?\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>Kh\u1ed5ng T\u1eed \u0111\u1ed1i vi\u1ebft: \u201cQu\u00e2n s\u1eed th\u1ea7n d\u0129 l\u1ec5, th\u1ea7n s\u1ef1 qu\u00e2n d\u0129 trung.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Hi\u1ebfn L\u00ea d\u1ecbch nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>(Vua L\u1ed7 l\u00e0) \u0110\u1ecbnh c\u00f4ng h\u1ecfi: \u201cVua khi\u1ebfn b\u1ec1 t\u00f4i, b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd vua, ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>Kh\u1ed5ng t\u1eed \u0111\u00e1p:\u201cVua khi\u1ebfn b\u1ec1 t\u00f4i ph\u1ea3i gi\u1eef l\u1ec5, b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd vua ph\u1ea3i trung (h\u1ebft l\u00f2ng).<\/em><\/p>\n<p>Ngu\u1ed3n c\u1ee7a c\u00e2u th\u1ee9 hai c\u00f3 trong \u0110i\u1ec1n \u0110\u01a1n Truy\u1ec7n c\u1ee7a s\u00e1ch S\u1eed K\u00fd. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1eddi c\u1ee7a\u00a0V\u01b0\u01a1ng Ch\u00fac\u738b\u71ed<sup>(1)<\/sup>\u00a0n\u01b0\u1edbc T\u1ec1\u00a0tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u1eddi chi\u00eau h\u00e0ng c\u1ee7a v\u1ecb \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng n\u01b0\u1edbc Y\u00ean.<\/p>\n<p>Trong khi \u0111\u00f3, B\u00e0i 8 ch\u01b0\u01a1ng 2 L\u01b0\u01a1ng Hu\u1ec7 V\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed, M\u1ea1nh t\u1eed \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch l\u00fd do b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ebft vua: khi vua ph\u1ea1m t\u1ed9i t\u00e0n \u00e1c, h\u1ea1i d\u00e2n, h\u1ea1i n\u01b0\u1edbc vua kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 vua m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. Ngo\u00e0i ra, trong B\u00e0i 9 ch\u01b0\u01a1ng 10 V\u1ea1n Ch\u01b0\u01a1ng h\u1ea1 c\u00f9ng s\u00e1ch, M\u1ea1nh t\u1eed n\u00f3i:\u00a0Sau khi can gi\u00e1n vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n vua kh\u00f4ng nghe, n\u1ebfu l\u00e0 lo\u1ea1i qu\u1ea7n th\u1ea7n trong th\u00e2n t\u1ed9c c\u1ee7a vua th\u00ec ph\u1ebf vua l\u1eadp vua m\u1edbi; lo\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u00e2n t\u1ed9c vua th\u00ec t\u1eeb ch\u1ee9c. Th\u00eam m\u1ed9t c\u00e2u c\u1ee7a M\u1ea1nh t\u1eed ai c\u0169ng bi\u1ebft l\u00e0 \u201cD\u00e2n vi qu\u00fd, x\u00e3 t\u1eafc th\u1ee9 chi, qu\u00e2n vi khinh\u201d (B\u00e0i 14 ch\u01b0\u01a1ng 14 T\u1eadn T\u00e2m h\u1ea1).<\/p>\n<p>Qua nh\u1eefng tr\u00edch d\u1eabn tr\u00ean ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y r\u00f5 r\u00e0ng 2 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng n\u00f3i tr\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ee7a Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc.<\/p>\n<p>3) M\u1ed9t l\u00fd do kh\u00e1c l\u00e0 do kh\u00f4ng hi\u1ec3u ch\u00ednh x\u00e1c ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1eeb ng\u1eef. Th\u00ed d\u1ee5, ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u1eef\u00a0<strong>trung\u00a0<\/strong>\u5fe0. C\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3u \u201cTrung l\u00e0 c\u1ea5p tr\u00ean sai g\u00ec c\u1ea5p d\u01b0\u1edbi ph\u1ea3i tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i nghe theo\u201d, nh\u01b0ng th\u1eadt ra ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u1eef n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 v\u1eady. Theo Thi\u1ec1u Ch\u1eedu \u201cTrung l\u00e0 th\u1ef1c, d\u1ed1c l\u00f2ng, h\u1ebft b\u1ed5n ph\u1eadn m\u00ecnh\u201d. Do \u0111\u00f3, ngh\u0129a \u0111\u00fang c\u1ee7a \u201cTrung\u201d l\u00e0 d\u1ed1c h\u1ebft l\u00f2ng, t\u1eadn h\u1ebft s\u1ee9c v\u1edbi b\u1ed5n ph\u1eadn, vi\u1ec7c m\u00ecnh \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m. Hi\u1ec3u \u0111\u00fang b\u1ed5n ph\u1eadn c\u1ee7a v\u1ecb tr\u00ed, ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ee7a m\u00ecnh c\u0169ng l\u00e0 vi\u1ec7c r\u1ea5t quan tr\u1ecdng trong \u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>4) Nh\u01b0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp trong m\u1ee5c \u201cChu t\u1eed h\u1ecdc\u201d \u1edf tr\u00ean, s\u00e1ch gi\u00e1o khoa d\u00f9ng trong vi\u1ec7c gi\u00e1o d\u1ee5c l\u00fac c\u00f2n nh\u1ecf c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c bi\u1ec7t quan tr\u1ecdng. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ea1y tr\u1ebb h\u1ecdc \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n ng\u00e0y x\u01b0a th\u01b0\u1eddng l\u00e0 t\u0103ng l\u1eef v\u00e0 ph\u1ee5 n\u1eef. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edbng l\u1edbn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ee9c t\u00ednh s\u1ea1ch s\u1ebd, ng\u0103n n\u1eafp, khu\u00f4n kh\u1ed5, tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt ch\u0103ng?<\/p>\n<p>V\u1ec1 n\u1ed9i dung s\u00e1ch gi\u00e1o khoa d\u1ea1y Nho h\u1ecdc \u1edf Vi\u1ec7t Nam, trong chuy\u1ebfn th\u0103m n\u01b0\u1edbc \u00dac v\u1eeba qua, t\u00ecnh c\u1edd t\u00f4i \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u1ee5 l\u1ee5c trong s\u00e1ch Kh\u1ed5ng H\u1ecdc \u0110\u0103ng \u1edf nh\u00e0 c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u00e0n anh gi\u1edbi thi\u1ec7u b\u00e0i \u201c<strong>L\u1ed1i H\u1ecdc Khoa C\u1eed c\u1ee7a T\u1ed1ng Nho c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 H\u1ecdc \u0110\u1ea1o Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh kh\u00f4ng?<\/strong>\u201d c\u1ee7a Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng (b\u00e1o Ti\u1ebfng D\u00e2n, 1931) (File Kh\u1ed5ng H\u1ecdc \u0110\u0103ng t\u00f4i t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ean Internet kh\u00f4ng c\u00f3 Ph\u1ee5 l\u1ee5c n\u00e0y). Theo Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng, T\u1ed1ng nho th\u1ea5p h\u01a1n \u0111\u1ea1o Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh v\u00e0 t\u1eeb th\u1eddi thu\u1ed9c Minh \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u L\u00ea: \u201cchi\u1ebfm c\u1ea3 \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n trong h\u1ecdc gi\u1edbi ta\u201d (M\u1ee5c V). T\u1eeb \u0111\u1eddi L\u00ea \u0111\u1ebfn T\u00e2y S\u01a1n: \u201cT\u1ed1ng nho v\u1edbi khoa c\u1eed nh\u1eadp l\u00e0m m\u1ed9t m\u00e0 t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 h\u1ecdc \u0111\u1ea1o Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh\u201d (M\u1ee5c VI). T\u1eeb T\u00e2y S\u01a1n sang Nguy\u1ec5n, \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u T\u1ef1 \u0110\u1ee9c: \u201cL\u1ea1i th\u1ea5p h\u01a1n T\u1ed1ng nho m\u1ed9t b\u1eadc n\u1eefa\u201d (M\u1ee5c VII). Tri\u1ec1u T\u1ef1 \u0110\u1ee9c: \u201cL\u1ed1i h\u1ecdc T\u1ed1ng nho v\u00e0 khoa c\u1eed b\u1ecb l\u00f2i c\u00e1i ch\u00e2n t\u01b0\u1edbng ra\u201d (M\u1ee5c VIII). \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n m\u1ee5c l\u1ee5c c\u1ee7a b\u00e0i vi\u1ebft n\u00f3i tr\u00ean v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng nhi\u1ec1u k\u1ef3 tr\u00ean nh\u1eadt b\u00e1o Ti\u1ebfng D\u00e2n.<\/p>\n<p>Theo \u00f4ng, Nho h\u1ecdc n\u01b0\u1edbc ta b\u1ecb h\u1ecfng l\u00e0 do n\u1ed9i dung bi\u00ean so\u1ea1n c\u1ee7a s\u00e1ch gi\u00e1o khoa d\u00f9ng cho thi c\u1eed. C\u1ee5 Nguy\u1ec5n Th\u00f4ng (1827~1884) c\u0169ng \u0111\u00e3 can gi\u00e1n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c quan t\u00e2m.<\/p>\n<p>C\u00f3 duy\u00ean g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng tin n\u00e0y, gi\u00fap t\u00f4i tham kh\u1ea3o v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00e0 t\u00f4i quan t\u00e2m mu\u1ed1n bi\u1ebft nh\u01b0 \u0111\u00e3 vi\u1ebft \u1edf m\u1ee5c \u201c\u0110\u1ed9ng c\u01a1 ch\u00ednh y\u1ebfu\u201d. T\u00f4i s\u1ebd tr\u1edf l\u1ea1i chi ti\u1ebft h\u01a1n v\u1ec1 b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a c\u1ee5 Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng trong d\u1ecbp kh\u00e1c.<\/p>\n<p>L\u00fac h\u1ecdc trung h\u1ecdc t\u00f4i th\u01b0\u1eddng nghe th\u1ea7y d\u1ea1y m\u00f4n Qu\u1ed1c v\u0103n \u0111\u00e1nh gi\u00e1 th\u1ea5p T\u1ed1ng nho nh\u01b0ng c\u1ee5 th\u1ec3 kh\u00f4ng bi\u1ebft T\u1ed1ng nho kh\u00f4ng t\u1ed1t \u1edf \u0111i\u1ec3m n\u00e0o! Khi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft Chu t\u1eed h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 xem nh\u01b0 T\u1ed1ng nho, t\u00f4i r\u1ea5t ng\u1ea1c nhi\u00ean b\u1edfi v\u00ec c\u00f4ng lao \u0111\u00f3ng g\u00f3p c\u1ee7a Chu Hy cho Nho h\u1ecdc, hay Nho gi\u00e1o r\u1ea5t l\u1edbn b\u1edfi v\u00ec ch\u00ednh \u00f4ng \u0111\u00e3 h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a Nho h\u1ecdc qua vi\u1ec7c bi\u00ean so\u1ea1n t\u1ee9 th\u01b0 v\u00e0 ch\u00fa gi\u1ea3i c\u00e1c s\u00e1ch n\u00e0y. C\u00f3 nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 Nh\u1eadt B\u1ea3n cho r\u1eb1ng M\u1ea1c ph\u1ee7 Tokugawa nh\u1edd d\u00f9ng Chu t\u1eed h\u1ecdc l\u00e0m h\u1ecdc thuy\u1ebft ch\u00ednh th\u1ed1ng trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i n\u00e0y n\u00ean \u0111\u00e3 duy tr\u00ec ch\u00ednh quy\u1ec1n g\u1ea7n 200 n\u0103m. \u0110\u1ecdc c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a It\u00f4 Jinsai t\u00f4i m\u1edbi hi\u1ec3u r\u00f5 ph\u1ea7n khuy\u1ebft \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a Chu t\u1eed h\u1ecdc l\u00e0 g\u00ec v\u00e0 kh\u00e1c v\u1edbi Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1ecdc nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh gi\u00e1 c\u00f4ng lao c\u1ee7a Chu Hy \u0111\u00e3 t\u1eadp h\u1ee3p v\u00e0 bi\u00ean so\u1ea1n c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng c\u00e1c th\u00e0nh qu\u1ea3 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">Thay l\u1eddi k\u1ebft<\/span><\/p>\n<p>Trong chuy\u1ebfn th\u0103m n\u01b0\u1edbc \u00dac v\u1eeba qua, l\u00fac r\u1ea3nh t\u00f4i v\u1eabn \u0111\u1ecdc v\u00e0 t\u00ecm hi\u1ec3u \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a Lu\u1eadn Ng\u1eef C\u1ed5 Ngh\u0129a. Ngo\u00e0i t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a Nh\u00e2n v\u00e0 Ngh\u0129a, t\u00f4i c\u1ea3m nh\u1eadn hi\u1ec3u h\u01a1n v\u1ec1 t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a L\u1ec5 m\u00e0 Kh\u1ed5ng t\u1eed xem tr\u1ecdng trong c\u00e2u \u201cKh\u1eafc k\u1ef7 ph\u1ee5c l\u1ec5\u201d. Ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi b\u00e0i \u201c\u00dd ngh\u0129a c\u1ed9i ngu\u1ed3n c\u1ee7a l\u1ec5 l\u00e0 g\u00ec?\u201d c\u1ee7a Matsushita K\u00f4nosuke trong t\u00e1c ph\u1ea9m Tri\u1ebft H\u1ecdc c\u1ee7a Matsushita K\u00f4nosuke, v\u00e0o m\u1ed9t h\u00f4m t\u00f4i c\u1ea3m th\u1ea5y v\u00e0 t\u1ef1 h\u1ecfi \u201cPh\u1ea3i ch\u0103ng trong \u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi, \u0111i\u1ec3m xu\u1ea5t ph\u00e1t quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0<strong>\u00a0l<span style=\"color: #000080\">\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n<\/span><\/strong>?\u201d M\u1ed9t khi c\u00f3 l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n, con ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ee9c t\u00ednh t\u1ed1t kh\u00e1c nh\u01b0 Nh\u00e2n, Ngh\u0129a, L\u1ec5, Tr\u00ed, T\u00edn, ho\u1eb7c n\u00f3i d\u1ec5 hi\u1ec3u h\u01a1n l\u00e0\u00a0<strong><span style=\"color: #000080\">\u00c1i<\/span>\u00a0<\/strong>v\u00e0<span style=\"color: #000080\">\u00a0<strong>K\u00ednh<\/strong><\/span>.<\/p>\n<p>Bi\u1ebft \u01a1n ai? Bi\u1ebft \u01a1n t\u1ef1 nhi\u00ean (tr\u1eddi \u0111\u1ea5t), v\u1ea1n v\u1eadt, bi\u1ebft \u01a1n ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c (cha m\u1eb9, anh em, b\u1ea1n b\u00e8 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi chung quanh). Nakae T\u00f4ju qu\u00e1 ch\u00ednh x\u00e1c khi gi\u1ea3i th\u00edch Kh\u1ed5ng t\u1eed d\u00f9ng \u0111\u1ee9c\u00a0<strong><span style=\"color: #000080\">Hi\u1ebfu \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a \u0111\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi<\/span>.<\/strong>\u00a0M\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft \u01a1n cha m\u1eb9 th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebft \u01a1n ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebft \u01a1n t\u1ef1 nhi\u00ean, kh\u00f4ng th\u1ec3 qu\u00fd tr\u1ecdng v\u00e0 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng chung quanh, kh\u00f4ng bi\u1ebft tr\u00e2n tr\u1ecdng m\u1ea1ng s\u1ed1ng c\u1ee7a sinh v\u1eadt v\u00e0 s\u1ef1 qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a t\u00e0i nguy\u00ean. M\u1ed9t khi c\u00f3 l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n, th\u01b0\u01a1ng y\u00eau v\u00e0 k\u00ednh tr\u1ecdng s\u1ebd gi\u00fap ch\u00fang ta c\u00f3 l\u00f2ng\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>ch\u00ed th\u00e0nh<\/strong><\/span>. M\u00e0 M\u1ea1nh t\u1eed \u0111\u00e3 n\u00f3i \u201cV\u1edbi l\u00f2ng ch\u00ed th\u00e0nh th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec kh\u00f4ng lay \u0111\u1ed9ng\u201d. T\u1eeb ng\u1eef \u201c<span style=\"color: #000080\"><strong>sunao na kokoro<\/strong><\/span>\u201d Matsushita K\u00f4nosuke th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 d\u1ecbch l\u00e0 \u201c<strong>t\u00e2m t\u1ef1 nhi\u00ean<\/strong>\u201d c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u l\u00e0 \u201c<strong>l\u00f2ng ch\u00ed th\u00e0nh<\/strong>\u201d. Ph\u1ea3i ch\u0103ng ch\u00ednh nh\u1edd c\u00f3 l\u00f2ng ch\u00ed th\u00e0nh gi\u1eefa 3 nh\u00e2n v\u1eadt Saig\u00f4 Takamori, Katsu Kaishyu v\u00e0 Yamaoka Tesshyu m\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang \u1edf Edo \u0111\u00e3 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u0111\u1ed5 m\u00e1u khi t\u00e2n ch\u00ednh ph\u1ee7 Minh Tr\u1ecb l\u1ea5y th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0y t\u1eeb M\u1ea1c ph\u1ee7?<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi t\u00f4i vi\u1ebft b\u00e0i n\u00e0y, do ng\u1ee7 ti\u1ebfp kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4i d\u1eady s\u1edbm, t\u00ecm quy\u1ec3n \u201c\u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng Lu\u00e2n L\u00fd Kh\u00e1i Lu\u1eadn\u201d c\u1ee7a Yasuoka Masahiro m\u00e0 Takeishi Akira d\u1ecbch ra ti\u1ebfng Nh\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u1edbi t\u1ef1a \u201cC\u00e1ch S\u1ed1ng L\u00e0m Ng\u01b0\u1eddi\u201d, trong ch\u01b0\u01a1ng 1 Ch\u00ed H\u01b0\u1edbng &#8211; Lu\u00e2n L\u00fd d\u00e0nh cho tu\u1ed5i thanh thi\u1ebfu ni\u00ean -, tr\u01b0\u1edbc khi vi\u1ebft v\u1ec1 Hi\u1ebfu \u0110\u1ec5, Yasuoka Masahiro c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn t\u00ecnh c\u1ea3m bi\u1ebft \u01a1n c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t v\u00e0 v\u1ea1n v\u1eadt. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0m cho t\u00f4i c\u00f3 th\u00eam t\u1ef1 t\u00edn v\u1ec1 c\u1ea3m nh\u1eadn n\u00f3i tr\u00ean c\u1ee7a t\u00f4i. M\u1ed9t \u0111i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb, l\u1ea7n \u0111\u1ecdc n\u00e0y t\u00f4i c\u00f3 c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n n\u1ed9i dung m\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 mu\u1ed1n truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t, trong khi m\u1ea5y n\u0103m tr\u01b0\u1edbc t\u00f4i ph\u1ea3i b\u1ecf gi\u1eefa ch\u1eebng v\u00ec kh\u00f3 hi\u1ec3u! Ph\u1ea3i ch\u0103ng vi\u1ec7c<span style=\"color: #000080\">\u00a0<strong>l\u1eadp \u0111i l\u1eadp l\u1ea1i<\/strong><\/span>\u00a0c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 quan tr\u1ecdng c\u1ee7a l\u00f2ng ch\u00ed th\u00e0nh?<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">B\u1ed5 sung<\/span><\/p>\n<p>Sau khi t\u00f4i g\u1eedi b\u00e0i bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nh\u1eefng gia \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 t\u00f4i trong chuy\u1ebfn th\u0103m n\u00f3i tr\u00ean, c\u00f3 m\u1ed9t b\u1ea1n r\u1ea5t t\u00e2m \u0111\u1eafc v\u1ec1<strong>\u00a0l\u00f2ng c\u1ea3m \u01a1n<\/strong>\u00a0trong b\u00e0i vi\u1ebft v\u00e0 cho t\u00f4i bi\u1ebft t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec3u h\u1ecdc c\u00f4ng gi\u00e1o (t\u1eeb l\u1edbp m\u1eabu gi\u00e1o \u0111\u1ebfn l\u1edbp 6) t\u00ean St Paul\u2019s Primary School \u1edf Sunshine West, ngo\u1ea1i \u00f4 c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 Melbourne, \u00dac Ch\u00e2u, d\u1ea1y h\u1ecdc sinh m\u1ed7i m\u1ed9t ng\u00e0y t\u00ecm ra 3 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ec3 c\u00e1m \u01a1n nh\u01b0: c\u00e1m \u01a1n c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ng\u00e0y vui, c\u00f3 b\u1eefa \u0103n ngon, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n t\u1ed1t&#8230;.<\/p>\n<p>M\u1ed7i s\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u h\u1ecdc, c\u00f3 kho\u1ea3ng 10 ph\u00fat \u0111\u1ecdc kinh c\u1ea7u nguy\u1ec7n. Sau \u0111\u00f3 th\u1ea7y\/c\u00f4 gi\u00e1o h\u1ecfi c\u00f3 em n\u00e0o mu\u1ed1n c\u1ea7u nguy\u1ec7n \u0111i\u1ec1u g\u00ec cho ai kh\u00f4ng? C\u00f3 em mu\u1ed1n c\u1ea7u nguy\u1ec7n cho b\u00e0 em s\u1edbm l\u00e0nh b\u1ec7nh ho\u1eb7c c\u1ea7u nguy\u1ec7n cho ai \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3. C\u00f3 khi th\u1ea7y\/c\u00f4 gi\u00e1o n\u00f3i mu\u1ed1n c\u1ea7u nguy\u1ec7n \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>N\u1ebfu tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 thi\u00ean tai l\u1edbn th\u00ec trong bu\u1ed5i s\u00e1ng t\u1eadp h\u1ee3p c\u1ea3 tr\u01b0\u1eddng, hi\u1ec7u tr\u01b0\u1edfng s\u1ebd b\u1ea3o m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng c\u1ea7u nguy\u1ec7n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb n\u1ea1n s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00e0nh&#8230; Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y, \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n trong tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec3u h\u1ecdc th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u0169ng c\u00f3 tr\u01b0\u1eddng th\u1ef1c hi\u1ec7n t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1.<\/p>\n<p>T\u00f4i r\u1ea5t ng\u1ea1c nhi\u00ean, m\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Nho gi\u00e1o, ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng c\u00f3 \u00fd t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1ec1\u00a0<strong>l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n.<\/strong>\u00a0Th\u00ed d\u1ee5 n\u00e0y l\u00e0m cho t\u00f4i th\u1ea5m th\u00eda h\u01a1n \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a It\u00f4 Jinsai:\u00a0<em>\u201c\u0110\u1ea1o l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2n th\u1ef1c \u0111\u1ec1u th\u00f4ng \u0111\u1ea1t (ti\u1ebfp nh\u1eadn) \u1edf m\u1ecdi n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 \u1edf b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1eddi \u0111\u1ea1i n\u00e0o\u201d<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n S\u01a1n H\u00f9ng<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">Vi\u1ebft xong chi\u1ec1u ng\u00e0y 23\/12\/2023<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000080\">B\u1ed5 sung xong chi\u1ec1u ng\u00e0y 26\/12\/2023<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><em><strong><span style=\"font-size: 14pt\">Ghi ch\u00fa<\/span><\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p>* Ch\u1eef kh\u1ed5 nh\u1ecf trong ( ) l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft ch\u00fa th\u00edch, kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a nguy\u00ean v\u0103n.<\/p>\n<p>(1) C\u00f3 s\u00e1ch vi\u1ebft l\u00e0\u00a0\u880b. Theo H\u00e1n Vi\u1ec7t T\u1eeb \u0110i\u1ec3n c\u1ee7a Thi\u1ec1u Ch\u1eedu, \u00e2m \u0111\u1ecdc l\u00e0 Tr\u1ee5c ho\u1eb7c Th\u1ee5c v\u1edbi ngh\u0129a l\u00e0 \u201cm\u1ed9t lo\u00e0i s\u00e2u nh\u1ecf \u0103n h\u1ea1i l\u00e1 c\u00e2y\u201d. \u201cCh\u00fac\u201d\u00a0\u71ed\u00a0c\u00f3 ngh\u0129a t\u1ed1t h\u01a1n nh\u01b0 1)\u00a0\u00d0u\u1ed1c, n\u1ebfn; 2) Soi; 3) \u201cNg\u1ecdc ch\u00fac\u201d: b\u1ed1n m\u00f9a h\u00f2a b\u00ecnh, n\u00ean t\u00f4i ch\u1ecdn \u201cCh\u00fac\u201d.<\/p>\n<p>M\u1edbi \u0111\u00e2y t\u00f4i m\u1edbi th\u1ea5y trong \u201cTrung Qu\u1ed1c Danh Ng\u00f4n Danh C\u00fa T\u1eeb \u0110i\u1ec3n\u201d \u00d4shima Akira bi\u00ean so\u1ea1n (1998, Sanseido xu\u1ea5t b\u1ea3n) ghi c\u00e2u n\u00e0y c\u00f3 trong ph\u1ea7n Minh T\u00e2m c\u1ee7a s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc. S\u00e1ch c\u0169ng ghi c\u00f3 trong \u0110i\u1ec1n \u0110\u01a1n Truy\u1ec7n c\u1ee7a S\u1eed K\u00fd trong ph\u1ea7n tham kh\u1ea3o. Nh\u01b0 \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y \u1edf tr\u00ean, s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc l\u00e0 do L\u01b0u T\u1eed \u0110\u0103ng so\u1ea1n v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd l\u1ea5y c\u00e2u n\u00e0y t\u1eeb s\u00e1ch S\u1eed K\u00fd. N\u1ebfu l\u00e0 c\u00f3 trong s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc th\u00ec m\u1ee9c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng r\u1ed9ng, v\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u00fd do c\u00e2u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y trong nhi\u1ec1u s\u00e1ch ho\u1eb7c t\u00e1c ph\u1ea9m ti\u1ebfng Nh\u1eadt trong khi \u201cQu\u00e2n y\u1ebfu th\u1ea7n t\u1eed, th\u1ea7n b\u1ea5t t\u1eed b\u1ea5t trung\u201d kh\u00f4ng th\u1ea5y trong c\u00e1c t\u1eeb \u0111i\u1ec3n l\u1edbn v\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ea5y tr\u00ean Internet ti\u1ebfng Nh\u1eadt.<\/p>\n<p>Trong ph\u1ea7n n\u00f3i v\u1ec1 Nguy\u1ec5n Thi\u1ebfp t\u00f4i c\u00f3 vi\u1ebft s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc \u201ch\u00ecnh nh\u01b0\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>kh\u00f4ng<\/strong><\/span>\u00a0gi\u1ed1ng s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc\u201d c\u1ee7a c\u1ee5 Nguy\u1ec5n Thi\u1ebfp d\u1ecbch. L\u00fac t\u00f4i xem c\u00e2u \u201cQu\u00e2n y\u1ebfu th\u00e2n t\u1eed&#8230;\u201d th\u1eadt s\u1ef1 c\u00f3 trong s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc kh\u00f4ng tr\u00ean Internet th\u00ec t\u00f4i th\u1ea5y phi\u00ean b\u1ea3n s\u00e1ch Ti\u1ec3u H\u1ecdc c\u00f3 ghi c\u00e2u n\u00e0y kh\u00f4ng gi\u1ed1ng phi\u00ean b\u1ea3n m\u00e0 t\u00f4i th\u1ea5y c\u00e1ch v\u00e0i n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc. Do \u0111\u00f3 c\u00e2u t\u00f4i vi\u1ebft \u201ch\u00ecnh nh\u01b0\u00a0<span style=\"color: #000080\"><strong>kh\u00f4ng<\/strong><\/span>\u00a0gi\u1ed1ng\u201d c\u00f3 th\u1ec3 sai. T\u00f4i ngh\u0129 vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u \u00fd ngh\u0129a n\u00ean d\u1eebng vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u \u1edf \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>T\u1eeb vi\u1ec7c n\u00e0y ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 r\u00fat ra b\u00e0i h\u1ecdc: khi \u0111\u00e1nh gi\u00e1 nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0o n\u00ean t\u00ecm hi\u1ec3u nguy\u00ean t\u00e1c c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh sai l\u1ea7m cho b\u1ea3n th\u00e2n m\u00ecnh.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u1ed8T L\u00dd GI\u1ea2I V\u1ec0 TRI\u1ebeT L\u00dd KH\u1ed4NG M\u1ea0NH \u1ede NH\u1eacT B\u1ea2N V\u00e0 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa Nho h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 Nh\u1eadt B\u1ea3n Nguy\u1ec5n S\u01a1n H\u00f9ng (Nh\u1eadt B\u1ea3n) &nbsp; Xin ch\u00e2n th\u00e0nh g\u1eedi t\u1eb7ng v\u00e0 c\u1ea3m \u01a1n s\u1ef1 ti\u1ebfp \u0111\u00f3n v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 ch\u00e2n t\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 c\u1ee7a c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi quen v\u1eeba<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10760"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10760"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10792,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10760\/revisions\/10792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}