{"id":10957,"date":"2024-02-25T18:27:31","date_gmt":"2024-02-25T11:27:31","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=10957"},"modified":"2024-02-27T20:44:09","modified_gmt":"2024-02-27T13:44:09","slug":"katalin-kariko-dot-pha-cuoc-doi-khoa-hoc-cua-toi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/katalin-kariko-dot-pha-cuoc-doi-khoa-hoc-cua-toi\/","title":{"rendered":"Katalin Karik\u00f3, <i>\u0110\u1ed9t ph\u00e1: Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi khoa h\u1ecdc c\u1ee7a t\u00f4i <\/i>"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000;font-family: arial, helvetica, sans-serif\"><em>\u0110\u1ed8T PH\u00c1:<span style=\"color: #008000\">\u00a0<\/span><\/em>CU\u1ed8C \u0110\u1edcI KHOA H\u1eccC C\u1ee6A T\u00d4I<\/span><\/h1>\n<h2 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">V\u00c0 NH\u1eeeNG B\u00c0I H\u1eccC C\u1ee6A \u0110\u1edcI TH\u1ef0C V\u1ec0 H\u00d3A H\u1eccC<\/span><\/h2>\n<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><span style=\"font-size: 18pt\"><em>Breaking through<\/em>.\u00a0<\/span><span style=\"font-size: 18pt\">My Life in Science<\/span><\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><strong>Katalin Karik\u00f3\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong> <em>gi\u1edbi thi\u1ec7u<\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Tu-bao-NYT.png?resize=70%2C54&amp;ssl=1\" \/><\/p>\n<h3><span style=\"font-size: 12pt;color: #000080\">T\u00f4i kh\u00f4ng cho r\u1eb1ng m\u00ecnh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00f4ng minh, nh\u01b0ng nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i thi\u1ebfu \u1edf kh\u1ea3 n\u0103ng b\u1ea9m sinh, t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 b\u00f9 \u0111\u1eafp b\u1eb1ng n\u1ed7 l\u1ef1c.<\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u00a0Katalin Karik\u00f3<\/strong><\/span><\/p>\n<h3><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><span style=\"font-size: 12pt\">Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng ch\u1ec9 ph\u1ea3i v\u1eadt l\u1ed9n v\u1edbi nh\u1eefng ng\u00e0nh khoa h\u1ecdc kh\u1ea3o s\u00e1t con ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 &#8211; v\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00f3 kh\u0103n h\u01a1n nhi\u1ec1u &#8211; h\u1ecd s\u1ebd ph\u1ea3i thuy\u1ebft ph\u1ee5c th\u1ebf gi\u1edbi l\u1eafng nghe nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecd \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra. N\u1ebfu h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u00e0nh c\u00f4ng trong c\u00f4ng vi\u1ec7c kh\u00f3 kh\u0103n n\u00e0y, con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd t\u1ef1 h\u1ee7y ho\u1ea1i ch\u00ednh m\u00ecnh b\u1eb1ng s\u1ef1 th\u00f4ng th\u00e1i n\u1eeda v\u1eddi c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/span> <\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Bertrand Russell<\/strong>, 1872-1970<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-10964\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Anh-cua-Nobel-committee.jpg?resize=435%2C653&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"435\" height=\"653\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Katalin Karik\u00f3 (sinh ng\u00e0y 17. 1. 1955, t\u1ea1i Snolnok, Hungary)<br \/>\nGi\u1ea3i Nobel Sinh l\u00fd h\u1ecdc v\u00e0 Y h\u1ecdc 2023, c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p Drew Weissman, \u201c<em>cho nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a h\u1ecd li\u00ean quan \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c s\u1eeda \u0111\u1ed5i nucleotide base cho ph\u00e9p ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1eafc xin mRNA hi\u1ec7u qu\u1ea3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i COVID-1<\/em>9\u201d (\u1ea2nh c\u1ee7a \u1ee6y ban Nobel)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><strong><em>L\u1eddi d\u1eabn nh\u1eadp<\/em><\/strong><\/span>. Kh\u00f4ng c\u00f2n ai xa l\u1ea1 v\u1edbi c\u00e1i t\u00ean ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef M\u1ef9 g\u1ed1c Hungary <strong>Katalin Karik\u00f3<\/strong> \u0111\u00e3 vang d\u1ed9i nh\u1eefng n\u0103m qua nh\u01b0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng v\u1ecb c\u1ee9u tinh nh\u00e2n lo\u1ea1i trong \u0111\u1ee3t d\u1ecbch Covid-19 v\u1eeba qua. N\u0103m 2023, b\u00e0 v\u00e0 \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p, Drew Weissman, \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh th\u1ee9c trao gi\u1ea3i Nobel danh gi\u00e1 m\u00e0 d\u01b0 lu\u1eadn \u0111\u00e3 ch\u1edd \u0111\u1ee3i t\u1eeb l\u00e2u cho nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh khoa h\u1ecdc t\u1ea1o \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n cho c\u00e1c c\u00f4ng ty Pfizer v\u00e0 BionTech, c\u0169ng nh\u01b0 Moderna, \u0111\u1ec3 cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u1ebf t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c lo\u1ea1i v\u1eafc xin Covid-19 d\u1ef1a tr\u00ean v\u1eadt li\u1ec7u mRNA c\u1ee7a m\u00e3 di truy\u1ec1n, lo\u1ea1i v\u1eafc xin t\u1ecf ra r\u1ea5t hi\u1ec7u nghi\u1ec7m trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn ch\u1ed1ng l\u1ea1i Covid-19. Cu\u1ed1i n\u0103m 2021, b\u00e0 v\u00e0 Drew Weisman c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ec3 nh\u1eadn gi\u1ea3i khoa h\u1ecdc VinFuture.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0 vi\u1ebft l\u1ea1i trong quy\u1ec3n s\u00e1ch t\u1ef1 truy\u1ec7n <span style=\"color: #000080\"><strong><em>Breaking Through, My Life in Science<\/em><\/strong><\/span>, ra m\u1eaft th\u00e1ng 10, 2023 t\u1ea1i Nxb Crown. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t &#8220;s\u1eed thi&#8221; c\u1ee7a m\u1ed9t &#8220;n\u1eef anh h\u00f9ng&#8221; trong khoa h\u1ecdc, v\u1edbi nh\u1eefng \u0111am m\u00ea c\u00f3 t\u00ednh phi\u00eau l\u01b0u, \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi nh\u1eefng s\u1ef1 v\u00f9i d\u1eadp l\u1ea1nh l\u00f9ng c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi d\u00e0nh cho b\u00e0, nh\u01b0ng t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng gi\u1ebft ch\u1ebft n\u1ed5i ni\u1ec1m tin v\u00e0o kh\u00e1m ph\u00e1 khoa h\u1ecdc c\u1ee7a b\u00e0, cho \u0111\u1ebfn khi \u0111\u1ea1i d\u1ecbch Covid-19 b\u00f9ng l\u00ean t\u1ea1o cho b\u00e0 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng, nh\u1eefng g\u00ec b\u00e0 tin kh\u00f4ng lay chuy\u1ec3n trong khoa h\u1ecdc \u0111\u00e1 l\u00e0 \u0111\u00fang \u0111\u1eafn.<\/p>\n<p>Th\u1ef1c t\u1ebf, ni\u1ec1m tin khoa h\u1ecdc, nh\u01b0 m\u1ed9t &#8220;s\u1ee9 m\u1ec7nh&#8221; \u0111\u00e3 n\u1ea3y sinh v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7ng c\u1ed1 t\u1eeb l\u00fac b\u00e0 c\u00f2n h\u1ecdc \u1edf Hungary. B\u00e0 xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh ngh\u00e8o, b\u1ed1 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi b\u00e1n th\u1ecbt (&#8220;I grew up the daughter of a butcher &#8230;&#8221;), nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh \u0111\u1ea7y th\u01b0\u01a1ng y\u00eau nhau, c\u0169ng nh\u01b0 h\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c khoa h\u1ecdc t\u1ed1t, khuy\u1ebfn kh\u00edch \u0111am m\u00ea khoa h\u1ecdc \u1edf tu\u1ed5i tr\u1ebb. Hungary t\u1eebng l\u00e0 c\u00e1i n\u00f4i c\u1ee7a nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, v\u1eadt l\u00fd, to\u00e1n h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>M\u1ed9t quy\u1ec3n s\u00e1ch c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn nh\u1ea5t l\u00ean s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a b\u00e0 c\u00f3 t\u00ean <em><strong>T<\/strong><span style=\"color: #000080\"><strong>he Stress of Life<\/strong><\/span><\/em> c\u1ee7a <strong>Hans Selye<\/strong> (1907\u20131982), nh\u00e0 n\u1ed9i ti\u1ebft h\u1ecdc ti\u00ean phong ng\u01b0\u1eddi Canada g\u1ed1c Hungary. Quy\u1ec3n s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea7y T\u00f3th gi\u1edbi thi\u1ec7u cho b\u00e0. L\u00fac \u0111\u00f3 b\u00e0 \u1edf tu\u1ed5i teen, nh\u01b0ng Karik\u00f3 \u0111\u00e3 c\u1ea3m nh\u1eadn quy\u1ec3n s\u00e1ch \u201c\u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft d\u00e0nh cho b\u00e0\u201d v\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 tuy\u00ean b\u1ed1 nh\u01b0 m\u1ed9t l\u1eddi th\u1ec1: \u201cTrong su\u1ed1t qu\u00e3ng \u0111\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a t\u00f4i, kh\u00f4ng c\u00f3 cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0o \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u00e1 nh\u00e2n t\u00f4i nhi\u1ec1u nh\u01b0 cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y, hay c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a h\u01a1n cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y. Cu\u1ed1n s\u00e1ch l\u00e0 s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 Selye, m\u1ed9t nh\u00e0 n\u1ed9i ti\u1ebft h\u1ecdc, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cc\u0103ng th\u1eb3ng\u201d, stress. B\u00e0 tr\u00edch hai \u0111o\u1ea1n quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00e0 t\u1eeb <em>The Stress of Life<\/em>:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Ch\u1ec9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ban ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh v\u1edbi s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb t\u00ecnh y\u00eau ch\u00e2n th\u00e0nh v\u00e0 s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u1ed1i v\u1edbi T\u1ef1 nhi\u00ean\u2026 m\u1edbi th\u00e0nh c\u00f4ng trong vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t b\u1ea3n thi\u1ebft k\u1ebf cho nhi\u1ec1u c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi g\u1ea7n \u0111\u00fang\u2026.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Ch\u1ec9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u201cnguy\u1ec1n r\u1ee7a\u201d v\u00ec s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 \u00e1m \u1ea3nh kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t n\u1ed5i \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a T\u1ef1 nhi\u00ean m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 &#8211; b\u1edfi v\u00ec h\u1ecd ph\u1ea3i &#8211; d\u00e0nh c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft m\u1ed9t c\u00e1ch ki\u00ean nh\u1eabn, t\u1eebng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u1ed9t, v\u00f4 s\u1ed1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 k\u1ef9 thu\u1eadt khi th\u1ef1c hi\u1ec7n t\u1eebng th\u00ed nghi\u1ec7m trong s\u1ed1 v\u00f4 s\u1ed1 th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u.<\/p>\n<p>D\u00f9 \u0111\u01b0\u1ee3c ban ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh hay b\u1ecb nguy\u1ec1n r\u1ee7a, Karik\u00f3 vi\u1ebft ti\u1ebfp, t\u00f4i ch\u1eafc ch\u1eafn r\u1eb1ng m\u00ecnh l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 Selye \u0111ang n\u00f3i \u0111\u1ebfn. T\u00f4i ch\u1eafc ch\u1eafn r\u1eb1ng t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3\u2014r\u1eb1ng t\u00f4i ph\u1ea3i\u2014d\u00e0nh c\u1ea3 \u0111\u1eddi \u0111\u1ec3 ki\u00ean nh\u1eabn gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 k\u1ef9 thu\u1eadt, th\u1ef1c hi\u1ec7n v\u00f4 s\u1ed1 th\u00ed nghi\u1ec7m.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-10987\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Anh-Hans-Selye-nam-1.jpg?resize=220%2C353&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"353\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0 <img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-10989\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Anh-sach-The-Stress-of-Life.jpg?resize=232%2C354&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"232\" height=\"354\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 40px\">Hans Selye (1907-1882), nh\u00e0 n\u1ed9i ti\u1ebft h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Canada g\u1ed1c Hungary (b\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi Hungary, m\u1eb9 ng\u01b0\u1eddi \u00c1o, sinh ra t\u1ea1i Vienna) \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng cho s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 stress v\u00e0 c\u00e1ch \u1ee9ng x\u1eed v\u1edbi n\u00f3.\u00a0 \u1ea2nh trong nh\u1eefng n\u0103m 1970 (Wikipedia) B\u00ean c\u1ea1nh l\u00e0 quy\u1ec3n s\u00e1ch khoa h\u1ecdc \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn <em>The Stress of Life<\/em> c\u1ee7a \u00f4ng, \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u0103m 1956.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><div class=\"show_more\"><p class=\"wpsm-show\" style=\"color: #cc0000; font-size: 100%; text-align: left;\"> Xem th\u00eam v\u1ec1 Hans Selye t\u1ea1i \u0111\u00e2y<\/p><div class=\"wpsm-content\"><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">N\u0103m 1968, Hans Selye nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c Hu\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng Companion of the Order of Canada, hu\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a Canada v\u00e0 l\u00e0 vinh d\u1ef1 cao th\u1ee9 hai v\u1ec1 khen th\u01b0\u1edfng trong h\u1ec7 th\u1ed1ng c\u00e1c hu\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 huy ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Canada, sau Hu\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng tr\u1ea1ng.\u00a0N\u0103m 1976, \u00f4ng nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng \u0110\u0129a V\u00e0ng c\u1ee7a H\u1ecdc vi\u1ec7n Th\u00e0nh t\u1ef1u Hoa K\u1ef3 t\u1ea1i bu\u1ed5i l\u1ec5 Ti\u1ec7c \u0110\u0129a V\u00e0ng \u1edf San Diego, California.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Selye \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eed gi\u1ea3i Nobel v\u1ec1 Sinh l\u00fd h\u1ecdc v\u00e0 Y h\u1ecdc l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0o n\u0103m 1949. M\u1eb7c d\u00f9 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5ng c\u1ed9ng 17 \u0111\u1ec1 c\u1eed trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh nh\u01b0ng \u00f4ng ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111o\u1ea1t gi\u1ea3i. \u00d4ng c\u00f3 kho\u1ea3ng 17.000 c\u00f4ng b\u1ed1 khoa h\u1ecdc, v\u00e0 vi\u1ebft kho\u1ea3ng 40 quy\u1ec3n s\u00e1ch.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">V\u00e0i <em>tr\u00edch d\u1eabn<\/em> c\u1ee7a Hans Selye (stress = c\u0103ng th\u1eb3ng):<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Tu-bao-NYT.png?resize=70%2C54&amp;ssl=1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>C\u0103ng th\u1eb3ng l\u00e0 gia v\u1ecb c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>N\u1ebfu b\u1ea1n mu\u1ed1n s\u1ed1ng l\u00e2u, h\u00e3y t\u1eadp trung v\u00e0o nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng g\u00f3p (h\u1eefu \u00edch)<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>\u0110\u1ec3 duy tr\u00ec s\u1ee9c kh\u1ecfe, ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1ee5c ti\u00eau, m\u1ee5c \u0111\u00edch n\u00e0o \u0111\u00f3 trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng m\u00e0 anh ta, ch\u1ecb ta c\u00f3 th\u1ec3 k\u00ednh tr\u1ecdng v\u00e0 t\u1ef1 h\u00e0o khi l\u00e0m vi\u1ec7c cho n\u00f3.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>H\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 vi tr\u00f9ng n\u00e0o g\u00e2y nguy hi\u1ec3m v\u00f4 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n cho con ng\u01b0\u1eddi; kh\u1ea3 n\u0103ng g\u00e2y b\u1ec7nh c\u1ee7a n\u00f3 ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o s\u1ee9c \u0111\u1ec1 kh\u00e1ng c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>L\u1ea5y th\u00e1i \u0111\u1ed9 \u0111\u00fang \u0111\u1eafn c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i c\u0103ng th\u1eb3ng ti\u00eau c\u1ef1c th\u00e0nh c\u0103ng th\u1eb3ng t\u00edch c\u1ef1c<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>C\u0103ng th\u1eb3ng kh\u00f4ng h\u1eb3n l\u00e0 \u0111i\u1ec1u x\u1ea5u, t\u1ea5t c\u1ea3 ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o c\u00e1ch b\u1ea1n ti\u1ebfp nh\u1eadn n\u00f3. S\u1ef1 c\u0103ng th\u1eb3ng c\u1ee7a c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00e0nh c\u00f4ng, \u0111\u1ea7y s\u00e1ng t\u1ea1o l\u00e0 c\u00f3 l\u1ee3i, trong khi \u0111\u00f3 s\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i, b\u1ecb s\u1ec9 nh\u1ee5c ho\u1eb7c b\u1ecb l\u00e2y nhi\u1ec5m l\u00e0 c\u00f3 h\u1ea1i<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>C\u1ea3m x\u00fac l\u00e0nh m\u1ea1nh nh\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n (gratitude)<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>L\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n b\u1ea3o t\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u h\u01a1n b\u1ea5t k\u1ef3 th\u00e1i \u0111\u1ed9 n\u00e0o kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eed nghi\u1ec7m<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>\u0110\u1ec3 bi\u1ebfn gi\u1ea5c m\u01a1 l\u1edbn th\u00e0nh hi\u1ec7n th\u1ef1c, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean b\u1ea1n ph\u1ea3i c\u00f3 \u01b0\u1edbc m\u01a1 l\u1edbn.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>L\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a t\u00f4i d\u00e0nh cho b\u1ea5t k\u1ef3 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb n\u00e0o khi m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u s\u1ef1 nghi\u1ec7p l\u00e0 h\u00e3y c\u1ed1 g\u1eafng t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng n\u00e9t ph\u00e1c h\u1ecda \u0111\u01a1n thu\u1ea7n c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u l\u1edbn lao b\u1eb1ng t\u00e2m h\u1ed3n trong s\u00e1ng, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00e8n luy\u1ec7n v\u00e0 kh\u00f4ng th\u00e0nh ki\u1ebfn c\u1ee7a m\u00ecnh<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>\u0110i\u1ec1u \u0111\u1eb9p nh\u1ea5t m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m l\u00e0 \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u1ea3m x\u00fac c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u1ee9ng \u1edf c\u00e1i n\u00f4i c\u1ee7a khoa h\u1ecdc \u0111\u00edch th\u1ef1c. Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, kh\u00f4ng c\u00f2n c\u1ea3m th\u1ea5y th\u1eafc m\u1eafc hay c\u1ea3m th\u1ea5y kinh ng\u1ea1c, coi nh\u01b0 \u0111\u00e3 ch\u1ebft. T\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta \u0111\u1ec1u c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng v\u00f4 gi\u00e1 n\u00e0y khi c\u00f2n tr\u1ebb. Nh\u01b0ng th\u1eddi gian tr\u00f4i qua, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi trong ch\u00fang ta \u0111\u00e1nh m\u1ea5t n\u00f3. Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00edch th\u1ef1c kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u00e1nh m\u1ea5t kh\u1ea3 n\u0103ng kinh ng\u1ea1c. \u0110\u00f3 l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi anh \u1ea5y, ch\u1ecb \u1ea5y.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>\u0110i\u1ec1u khi\u1ebfn t\u00f4i ch\u1eafc ch\u1eafn r\u1eb1ng tu\u1ed5i th\u1ecd t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u01b0\u1ee3t xa tu\u1ed5i th\u1ecd th\u1ef1c t\u1ebf ch\u00ednh l\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y. Trong s\u1ed1 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c cu\u1ed9c kh\u00e1m nghi\u1ec7m t\u1eed thi c\u1ee7a t\u00f4i (v\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n h\u01a1n 1000 l\u1ea7n), t\u00f4i ch\u01b0a bao gi\u1edd th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u1ebft v\u00ec tu\u1ed5i gi\u00e0. Th\u1ef1c ra t\u00f4i kh\u00f4ng ngh\u0129 c\u00f3 ai \u0111\u00e3 t\u1eebng ch\u1ebft v\u00ec tu\u1ed5i gi\u00e0. Ch\u00fang ta lu\u00f4n ch\u1ebft v\u00ec m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn quan tr\u1ecdng \u0111\u00e3 b\u1ecb hao m\u00f2n qu\u00e1 s\u1edbm so v\u1edbi ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3. <\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 14pt\"><em>Ngay c\u1ea3 sau nh\u1eefng th\u1ea5t b\u1ea1i n\u1eb7ng n\u1ec1 nh\u1ea5t, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ch\u00e1n n\u1ea3n v\u1ec1 s\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc ph\u1ee5c t\u1ed1t nh\u1ea5t b\u1eb1ng c\u00e1ch nh\u00ecn l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u trong qu\u00e1 kh\u1ee9 c\u1ee7a b\u1ea1n.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px;text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080\">Hans Selye<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"> <p class=\"wpsm-hide\" style=\"color: #cc0000; font-size: 100%; text-align: left;\"> click \u0111\u1ec3 thu g\u1ecdn ph\u1ea7n ti\u1ec3u s\u1eed \u1edf tr\u00ean<\/p><\/div><\/div><\/p>\n<p>Karik\u00f3 n\u00f3i ti\u1ebfp:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Xin l\u01b0u \u00fd b\u1ea1n, t\u00f4i kh\u00f4ng mong \u0111\u1ee3i l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u g\u00ec v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u01b0 Selye \u0111\u00e3 l\u00e0m. Nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi cho v\u0169 tr\u1ee5, t\u1ee9c l\u00e0 thi\u1ebft k\u1ebf m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00ed nghi\u1ec7m. C\u00f3 l\u1ebd m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 t\u00f4i s\u1ebd nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi d\u1ee9t kho\u00e1t l\u00e0 c\u00f3 ho\u1eb7c kh\u00f4ng. C\u00f3 l\u1ebd, b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u00f3, t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p m\u1ed9t ph\u1ea7n nh\u1ecf b\u00e9 c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0o b\u1ee9c tranh nhi\u1ec1u m\u00e0u s\u1eafc v\u0129 \u0111\u1ea1i\u00a0c\u1ee7a tri th\u1ee9c nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n<p>V\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng stress (c\u0103ng th\u1eb3ng), b\u00e0 vi\u1ebft:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>The Stress of Life<\/em> quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i v\u00ec m\u1ed9t l\u00fd do kh\u00e1c: \u0110\u1ecdc nh\u1eefng l\u1eddi c\u1ee7a Selye, t\u00f4i hi\u1ec3u r\u1eb1ng c\u0103ng th\u1eb3ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u01a1n thu\u1ea7n l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1ea3i nghi\u1ec7m sinh l\u00fd <em>ti\u00eau c\u1ef1c<\/em>; n\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ee9c t\u00edch c\u1ef1c &#8211; ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 s\u1ef1 ph\u1ea5n kh\u00edch, ch\u1edd \u0111\u1ee3i v\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c. M\u1eb7c d\u00f9 c\u0103ng th\u1eb3ng ti\u00eau c\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y h\u1ea1i &#8211; tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ebft ch\u1ebft b\u1ea1n &#8211; nh\u01b0ng c\u0103ng th\u1eb3ng t\u00edch c\u1ef1c l\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng m\u00e3n nguy\u1ec7n. V\u00e0 v\u1edbi th\u00e1i \u0111\u1ed9 \u0111\u00fang \u0111\u1eafn, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n h\u00f3a c\u0103ng th\u1eb3ng ti\u00eau c\u1ef1c th\u00e0nh c\u0103ng th\u1eb3ng t\u00edch c\u1ef1c.<\/p>\n<p>c\u0169ng nh\u01b0:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">C\u0103ng th\u1eb3ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi, nh\u01b0ng <em>The Stress of the Life<\/em>\u00a0h\u01b0\u1edbng d\u1eabn t\u00f4i hi\u1ec3u r\u1eb1ng c\u0103ng th\u1eb3ng c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap \u00edch ho\u1eb7c l\u00e0m t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng t\u00f4i. T\u1ea5t c\u1ea3 ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o c\u00e1ch t\u00f4i nh\u00ecn nh\u1eadn n\u00f3 v\u00e0 c\u00e1ch t\u00f4i ph\u1ea3n \u1ee9ng.<\/p>\n<p>hay<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">V\u00ed d\u1ee5, nh\u01b0 Selye \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t, ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u1ee7a b\u1ea5t c\u1ee9 ai ngo\u1ea1i tr\u1eeb ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh. V\u00ec v\u1eady, ch\u00fang ta kh\u00f4ng n\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 l\u00e0m h\u00e0i l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd ch\u1ea5p thu\u1eadn; thay v\u00e0o \u0111\u00f3, ch\u00fang ta ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t ra c\u00e1c m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a ri\u00eang m\u00ecnh v\u00e0 n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng nh\u1eefng m\u1ee5c ti\u00eau \u0111\u00f3. Khi g\u1eb7p tr\u1edf ng\u1ea1i hay th\u1ea5t b\u1ea1i, ch\u00fang ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c; \u0111\u1ed5 l\u1ed7i khi\u1ebfn ch\u00fang ta t\u1eadp trung v\u00e0o nh\u1eefng th\u1ee9 m\u00e0 ch\u00fang ta kh\u00f4ng c\u00f3 quy\u1ec1n l\u1ef1c \u0111\u1ec3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng. Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u1ee9ng ph\u00f3 v\u1edbi b\u1ea5t h\u1ea1nh b\u1eb1ng c\u00e1ch h\u1ecdc h\u1ecfi nhi\u1ec1u h\u01a1n, l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u0103m ch\u1ec9 h\u01a1n v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o h\u01a1n.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 tri\u1ebft l\u00fd v\u00e0 nh\u1eadn th\u1ee9c trong h\u00e0nh trang c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i Hungary tr\u01b0\u1edbc khi b\u01b0\u1edbc v\u00e0o \u0111\u1eddi v\u1edbi nhi\u1ec1u s\u00f3ng gi\u00f3 \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc. Nh\u1eefng l\u1eddi c\u1ee7a Hans Selye c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh th\u1ee9c &#8220;b\u1ea3n g\u1ed1c&#8221; (hay element, n\u00f3i theo ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a nh\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c <a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/mot-luong-gio-moi-cua-chuyen-doi-giao-duc\/\">Ken Robinson<\/a>) c\u1ee7a b\u00e0, qua \u0111\u00f3 b\u00e0 nh\u00ecn th\u1ea5y r\u00f5 con ng\u01b0\u1eddi th\u1eadt c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t s\u1ebd \u0111i, v\u1edbi m\u1ed9t l\u00f2ng tin kh\u00f4ng lay chuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u00e0 c\u00f3 \u0111am m\u00ea m\u00e3nh li\u1ec7t. Kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111am m\u00ea, kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 khoa h\u1ecdc v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt. V\u00e0 \u0111am m\u00ea th\u01b0\u1eddng g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi \u0111au kh\u1ed5, ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c: <em>Leidenschaft<\/em>, &#8220;con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111au kh\u1ed5&#8221;. Nh\u01b0ng b\u00e0 c\u00f3 quy\u1ec3n s\u00e1ch <em>The Stress of Life<\/em> c\u1ee7a Hans Selye d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng nh\u01b0 v\u00ec sao \u0111\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t qua nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5. Karik\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ed1i quan h\u1ec7 s\u00e2u \u0111\u1eadm v\u00e0 th\u1ea7m k\u00edn v\u1edbi gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i c\u00f3 t\u00ednh &#8220;t\u00e2m linh&#8221;. B\u00e0 mu\u1ed1n tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec mang t\u00ednh n\u1ec1n t\u1ea3ng. V\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ea7n nh\u1eefng nh\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u01b0 th\u1ebf, v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 r\u1ee7i ro nguy hi\u1ec3m cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1m ph\u00e1. Nh\u01b0ng, nh\u01b0 Bertrand Russell n\u00f3i, kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 to l\u1edbn \u0111\u00f3, con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i b\u1edfi nh\u1eefng c\u00e1i &#8220;th\u00f4ng th\u00e1i n\u1eeda v\u1edbi&#8221;. B\u00e0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00e0m cho danh s\u00e1ch nh\u1eefng <em>ph\u1ee5 n\u1eef thi\u00ean t\u00e0i<\/em> \u0111\u00f3ng g\u00f3p cho n\u1ec1n khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi d\u00e0i th\u00eam. Tuy\u1ec7t v\u1eddi qu\u00e1. C\u0169ng s\u1eafp \u0111\u1ebfn ng\u00e0y vinh danh ph\u1ee5 n\u1eef 8 th\u00e1ng 3.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n s\u00e1ch <em>Breaking through<\/em> c\u0169ng l\u00e0m h\u00e9 l\u1ed9 v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1eb7t n\u1eb7ng c\u00f4ng b\u1ed1 b\u00e0i vi\u1ebft v\u00e0 ki\u1ebfm t\u00e0i tr\u1ee3 h\u01a1n l\u00e0 ch\u00fa tr\u1ecdng v\u00e0o ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng, \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u0103n b\u1ea3n, th\u1eadt c\u0103n b\u1ea3n, \u0111\u00f2i h\u1ecfi ph\u1ea3i \u0111\u1ea7u t\u01b0 nhi\u1ec1u c\u00f4ng s\u1ee9c v\u00e0 th\u1eddi gian. V\u0103n h\u00f3a n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 \u1edf M\u1ef9, m\u00e0 &#8220;publish or perish&#8221; \u0111\u00e3 &#8220;th\u1ecbnh h\u00e0nh&#8221; kh\u1eafp n\u01a1i, khi s\u1ef1 c\u1ea1nh tranh \u0111\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u00e8 n\u1eb7ng l\u00ean vai c\u1ee7a m\u1ecdi nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u. Einstein t\u1eebng \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn m\u1eb7t tr\u00e1i c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a n\u00e0y.<\/p>\n<p>D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y ch\u00fang t\u00f4i xin \u0111\u0103ng l\u1ea1i b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 <strong>Robin McKie<\/strong> vi\u1ebft r\u1ea5t s\u00fac t\u00edch tr\u00ean b\u00e1o <strong>The Guardian<\/strong> ng\u00e0y ch\u1ee7 nh\u1eadt 11. 2. 2024 b\u1ea1n \u0111\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc \u1edf \u0111\u00e2y <a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/books\/2024\/feb\/11\/breaking-through-my-life-in-science-by-katalin-kariko-review-real-life-lessons-in-chemistry\"><em>Breaking through<\/em>.<\/a> Ch\u00fang t\u00f4i r\u1ea5t c\u1ea3m \u01a1n t\u00e1c gi\u1ea3 Robin McKie v\u00e0 b\u00e1o The Guardian. B\u1ea3n d\u1ecbch do \u0110\u1ed7 Th\u1ecb Thu Tr\u00e0 th\u1ef1c hi\u1ec7n.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh <\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">(vi\u1ebft v\u1ed9i trong nh\u1eefng ng\u00e0y s\u1ed1ng chung kh\u00f3 kh\u0103n v\u1edbi c\u00f3 l\u1ebd bi\u1ebfn th\u1ec3 Covid)<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\">\u2b50 \u2b50 \u2b50<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\"><em>\u0110\u1ed8T PH\u00c1:<span style=\"color: #008000\">\u00a0<\/span><\/em>CU\u1ed8C \u0110\u1edcI KHOA H\u1eccC C\u1ee6A T\u00d4I<\/span><\/h1>\n<p>C\u00e2u chuy\u1ec7n s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng n\u00e0y c\u1ee7a nh\u00e0 h\u00f3a sinh ng\u01b0\u1eddi Hungary, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng s\u1ef1 ch\u1ebf nh\u1ea1o trong nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi ti\u00ean phong trong vi\u1ec7c t\u1ea1o ra v\u1eafc xin Covid c\u1ee7a Pfizer &amp; BionTech, l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 t\u00f4n vinh cho l\u00f2ng ki\u00ean tr\u00ec v\u00e0 ni\u1ec1m tin s\u1eaft \u0111\u00e1 v\u00e0o b\u1ea3n th\u00e2n c\u1ee7a b\u00e0.<\/p>\n<p>M\u1ed9t ng\u00e0y c\u1ee7a th\u00e1ng 5 n\u0103m 2013, Katalin Karik\u00f3 \u0111i \u0111\u1ebfn ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a b\u00e0 t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Pennsylvania \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng l\u1ec7 th\u00ec b\u1ed7ng th\u1ea5y \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1ecb ch\u1ea5t \u0111\u1ed1ng ngo\u00e0i h\u00e0nh lang. \u201cC\u00e1c c\u1eb7p h\u1ed3 s\u01a1, \u00e1p ph\u00edch, h\u1ed9p \u0111\u1ef1ng \u1ed1ng nghi\u1ec7m c\u1ee7a t\u00f4i\u201d, b\u00e0 nh\u1edb l\u1ea1i. G\u1ea7n \u0111\u00f3, m\u1ed9t k\u1ef9 thu\u1eadt vi\u00ean ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111ang v\u1ee9t m\u1ecdi th\u1ee9 v\u00e0o th\u00f9ng r\u00e1c. &#8220;Tr\u1eddi \u01a1i, \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c c\u1ee7a t\u00f4i!&#8221; Karik\u00f3 k\u00eau l\u00ean.<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 \u0111\u00e3 l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m b\u00e9 nh\u1ecf n\u00e0y trong nhi\u1ec1u n\u0103m, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc n\u1eef &#8211; khi \u0111\u00f3 \u1edf \u0111\u1ed9 tu\u1ed5i 50 \u2013 th\u1ef1c t\u1ebf \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111u\u1ed5i vi\u1ec7c m\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u01a1n gi\u1ea3n v\u00ec kh\u00f4ng mang l\u1ea1i \u201c\u0111\u1ee7 s\u1ed1 \u0111\u00f4 la cho m\u1ed7i centimet vu\u00f4ng r\u00f2ng\u201d. N\u00f3i t\u00f3m l\u1ea1i, b\u00e0 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng thu h\u00fat \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7 s\u1ed1 ti\u1ec1n t\u00e0i tr\u1ee3 \u0111\u1ec3 bi\u1ec7n minh cho kho\u1ea3ng kh\u00f4ng gian \u00edt \u1ecfi m\u00e0 b\u00e0 \u0111ang s\u1eed d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>\u201cPh\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m n\u00e0y <em>m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh vi\u1ec7n b\u1ea3o t\u00e0ng<\/em>\u201d, Karik\u00f3 \u0111\u00e1p tr\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n l\u00fd sa th\u1ea3i b\u00e0. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng l\u1eddi nghe l\u1ea1 tai nh\u01b0ng mang t\u00ednh ti\u00ean tri nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n r\u00f5 r\u00e0ng trong c\u00e2u chuy\u1ec7n thu h\u00fat t\u00e2m tr\u00ed v\u00e0 c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng n\u00e0y v\u1ec1 nh\u1eefng gian tru\u00e2n c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n nay \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e0 h\u00f3a sinh v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 gi\u00fap t\u1ea1o ra lo\u1ea1i v\u1eafc xin c\u1ee9u s\u1ed1ng h\u00e0ng tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi trong \u0111\u1ea1i d\u1ecbch Covid-19 v\u1eeba qua.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-11059\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Anh-trong-phong-thi-nghiem.jpg?resize=744%2C447&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"744\" height=\"447\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Katalin Karik\u00f3 trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m n\u0103m 1989. \u1ea2nh: Katalin Karik\u00f3<\/p>\n<p>Karik\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t xu\u1ea5t th\u00e2n khi\u00eam t\u1ed1n \u1edf mi\u1ec1n trung n\u01b0\u1edbc Hungary, l\u1edbn l\u00ean trong m\u1ed9t c\u0103n nh\u00e0 t\u1ed3i t\u00e0n g\u1ed3m ch\u1ec9 m\u1ed9t c\u0103n ph\u00f2ng, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0\u1edfi v\u00e0o m\u00f9a \u0111\u00f4ng b\u1eb1ng m\u1ed9t chi\u1ebfc b\u1ebfp l\u00f2 duy nh\u1ea5t v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 n\u01b0\u1edbc m\u00e1y. Sau khi b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c quan ch\u1ee9c \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, cha b\u00e0 &#8211; m\u1ed9t chuy\u00ean gia m\u1ed5 th\u1ecbt &#8211; \u0111\u00e3 b\u1ecb sa th\u1ea3i v\u00e0 ph\u1ea3i \u0111i l\u00e0m c\u00f4ng nh\u00e2n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng kh\u1eafc nghi\u1ec7t nh\u01b0ng b\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ea7y s\u1ef1 y\u00eau th\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0 quy\u1ec3n s\u00e1ch <em>Breaking Through<\/em> c\u1ee7a b\u00e0 cho th\u1ea5y. Gia \u0111\u00ecnh b\u00e0 r\u1ea5t g\u1eafn b\u00f3 v\u1edbi nhau, v\u00e0 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u00edt nh\u1ea5t c\u0169ng khuy\u1ebfn kh\u00edch gi\u00e1o d\u1ee5c. V\u00e0 Karik\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng nh\u00e2n. B\u00e0 n\u00f3i: \u201cT\u00f4i kh\u00f4ng cho r\u1eb1ng m\u00ecnh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00f4ng minh, nh\u01b0ng nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i thi\u1ebfu \u1edf kh\u1ea3 n\u0103ng b\u1ea9m sinh, t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 b\u00f9 \u0111\u1eafp b\u1eb1ng n\u1ed7 l\u1ef1c\u201d.<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-11064 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Lo-vac-xin-Pfizer.png?resize=607%2C407&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"607\" height=\"407\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p style=\"text-align: center\">M\u1ed9t l\u1ecd v\u1eafc xin Covid c\u1ee7a Pfizer &amp; BionTech. \u1ea2nh: Liam McBurney\/Pool via REUTERS<\/p>\n<p>B\u00e0 tham gia c\u00e1c l\u1edbp khoa h\u1ecdc h\u00e8, tr\u1edf th\u00e0nh sinh vi\u00ean ng\u00e0nh sinh h\u1ecdc t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Szeged v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng Ti\u1ebfn s\u0129 \u1edf \u0111\u00f3. \u1ede tu\u1ed5i 22, b\u00e0 y\u00eau B\u00e9la Francia, m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1eadp sinh c\u01a1 kh\u00ed k\u00e9m b\u00e0 5 tu\u1ed5i. H\u1ecd k\u1ebft h\u00f4n v\u00e0o n\u0103m 1982. Karik\u00f3 sinh con g\u00e1i Susan. Hai n\u0103m sau, h\u1ecd chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn M\u1ef9 v\u1edbi to\u00e0n b\u1ed9 s\u1ed1 ti\u1ec1n ti\u1ebft ki\u1ec7m \u2013 kho\u1ea3ng 900 b\u1ea3ng Anh \u2013 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2u v\u00e0o b\u00ean trong con g\u1ea5u nh\u1ed3i b\u00f4ng c\u1ee7a Susan \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh nh\u1eefng ki\u1ec3m so\u00e1t ngo\u1ea1i t\u1ec7 c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n Hungary.<\/p>\n<p>V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, Karik\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb \u00e1m \u1ea3nh b\u1edfi c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 <em>s\u1ee9 gi\u1ea3<\/em> (messenger) RNA (mRNA), v\u1eadt li\u1ec7u c\u00f3 ch\u1ee9c n\u0103ng d\u1ecbch m\u00e3 di truy\u1ec1n DNA c\u1ee7a ch\u00fang ta th\u00e0nh protein, c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed m\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u t\u1ea1o. \u0110i\u1ec1u quan tr\u1ecdng l\u00e0 mRNA c\u1ef1c k\u1ef3 kh\u00f3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00ec n\u00f3 m\u1ecfng manh v\u00e0 ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i trong th\u1eddi gian ng\u1eafn. Nh\u01b0ng Karik\u00f3 tin r\u1eb1ng n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong y h\u1ecdc v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ng\u1eebng \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u1ec3 n\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t tr\u1ecdng t\u00e2m nghi\u00ean c\u1ee9u. R\u1ea5t \u00edt \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng t\u00ecnh, h\u1ecd g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 \u201cb\u00e0 mRNA \u0111i\u00ean r\u1ed3\u201d.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, nh\u1eefng bi\u1ec7t danh nh\u01b0 v\u1eady ch\u1ec9 l\u00e0 phi\u1ec1n ph\u1ee9c nh\u1ecf. T\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Temple, \u1edf Philadelphia, n\u01a1i b\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf M\u1ef9, s\u1ebfp c\u1ee7a b\u00e0, Robert Suhadolnik &#8211; sau nh\u1eefng s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 ban \u0111\u1ea7u &#8211; \u0111\u00e3 t\u00ecm c\u00e1ch tr\u1ee5c xu\u1ea5t b\u00e0 v\u00ec \u0111\u00e3 c\u1ea3 gan t\u00ecm ki\u1ebfm m\u1ed9t v\u1ecb tr\u00ed t\u1ea1i m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng b\u00e0 chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Pennsylvania. M\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, m\u1ecdi th\u1ee9 l\u00fac \u0111\u1ea7u di\u1ec5n ra t\u1ed1t \u0111\u1eb9p, nh\u01b0ng khi b\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c duy tr\u00ec n\u1ed7i \u00e1m \u1ea3nh v\u1ec1 mRNA c\u1ee7a m\u00ecnh, tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u1ec9 tr\u00edch vi\u1ec7c b\u00e0 kh\u00f4ng thu h\u00fat \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c kho\u1ea3n t\u00e0i tr\u1ee3. B\u00e0 b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c, t\u1eeb ch\u1ed1i b\u1ed5 nhi\u1ec7m, b\u1ecb c\u1eaft l\u01b0\u01a1ng v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng b\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn c\u1ea3nh \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1ecb v\u1ee9t tung ngo\u00e0i h\u00e0nh lang.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Tu-bao-NYT.png?resize=70%2C54&amp;ssl=1\" width=\"69\" height=\"53\" \/><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: center\"><em><span style=\"font-size: 18pt\">B\u00e0 nh\u1edb l\u1ea1i, khi m\u1ed9t trong nh\u1eefng m\u0169i v\u1eafc xin Covid \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf M\u1ef9 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00eam, \u2018M\u1eaft t\u00f4i nh\u00f2e \u0111i.\u2019<\/span> <\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>May m\u1eafn thay cho Karik\u00f3 \u2013 v\u00e0 ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi \u2013 n\u1ed7i \u00e1m \u1ea3nh c\u1ee7a b\u00e0 v\u1ec1 mRNA gi\u1edd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc kh\u00e1c chia s\u1ebb v\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng ty BioNTech c\u1ee7a \u0110\u1ee9c nhanh ch\u00f3ng thu d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u nghi\u00ean c\u1ee9u thu\u1ed1c ch\u1eefa b\u1ec7nh \u1ee9ng d\u1ee5ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p mRNA.<\/p>\n<p>Ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed khoa h\u1ecdc. Khi Covid-19 hung h\u00e3n t\u1ea5n c\u00f4ng, BioNTech v\u00e0 Karik\u00f3 nh\u1eadn ra r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111ang \u1edf v\u1ecb th\u1ebf thu\u1eadn l\u1ee3i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi \u0111\u1ea1i d\u1ecbch, v\u00e0 v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a g\u00e3 d\u01b0\u1ee3c ph\u1ea9m kh\u1ed5ng l\u1ed3 Pfizer, h\u1ecd \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ed9t lo\u1ea1i v\u1eafc xin \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 c\u1ed1t l\u00f5i trong vi\u1ec7c gi\u00fap b\u1ea3o v\u1ec7 h\u00e0nh tinh tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng t\u1ed3i t\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111ang di\u1ec5n ra c\u1ee7a vi-r\u00fat corona.<\/p>\n<p>Th\u00e0nh c\u00f4ng n\u00e0y \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ebfn Karik\u00f3, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch \u1edf m\u1ed9t trong nh\u1eefng kho\u1ea3nh kh\u1eafc c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng nh\u1ea5t c\u1ee7a <em>Breaking Through<\/em>. B\u00e0 quay tr\u1edf l\u1ea1i Penn \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00eam m\u1ed9t trong nh\u1eefng m\u0169i v\u1eafc xin Covid \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n \u1edf M\u1ef9. Karik\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn ra trong \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng v\u00e0 v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 nh\u00e0 ph\u00e1t minh ra v\u1eafc xin kh\u1eafc tinh c\u1ee7a vi-r\u00fat corona, b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1n th\u01b0\u1edfng b\u1eb1ng nh\u1eefng ti\u1ebfng h\u00f2 reo. \u201cM\u1eaft t\u00f4i nh\u00f2e \u0111i\u201d, b\u00e0 nh\u1edb l\u1ea1i.<\/p>\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed1n h\u1ed3i k\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft m\u1ed9t c\u00e1ch s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng, l\u00f4i cu\u1ed1n v\u1ec1 m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u1edbi nh\u1eefng chi\u1ebfn th\u1eafng (bao g\u1ed3m c\u1ea3 nh\u1eefng th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a ch\u00ednh con g\u00e1i b\u00e0, Susan, v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng vi\u00ean ch\u00e8o thuy\u1ec1n gi\u00e0nh huy ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0ng Olympic) tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng ngh\u1ecbch c\u1ea3nh g\u1ea7n nh\u01b0 li\u00ean t\u1ee5c \u1eadp t\u1edbi. Nh\u1eefng l\u00fd do ch\u00ednh x\u00e1c cho vi\u1ec7c li\u00ean t\u1ee5c h\u1ea1 th\u1ea5p ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 uy t\u00edn h\u1ecdc thu\u1eadt c\u1ee7a b\u00e0 v\u1eabn c\u00f2n b\u1ecf ng\u1ecf, tuy nhi\u00ean <em>Breaking Through<\/em> cho th\u1ea5y r\u1eb1ng khoa h\u1ecdc ng\u00e0y nay \u0111ang g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n v\u00ec n\u00f3 \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u1ea3i c\u00f4ng b\u1ed1 c\u00e1c b\u00e0i b\u00e1o v\u1edbi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng thay v\u00ec gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a ch\u00fang, v\u00e0 \u0111i t\u00ecm ki\u1ebfm t\u00e0i tr\u1ee3 \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o \u0111\u1ea3m, thay v\u00ec theo \u0111u\u1ed5i nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u tuy r\u1ee7i ro nh\u01b0ng l\u1ea1i mang t\u00ednh \u0111\u1ed9t ph\u00e1 ti\u1ec1m n\u0103ng. S\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c cho s\u1ef1 ti\u1ebfn th\u00e2n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i hi\u1ec7n nay.<\/p>\n<p>Tr\u1edb tr\u00eau thay, ti\u1ebfng c\u01b0\u1eddi chi\u1ebfn th\u1eafng c\u1ee7a Karik\u00f3 v\u1eabn c\u00f2n thi\u1ebfu trong <em>Breaking Through<\/em>. C\u00f9ng v\u1edbi Drew Weissman, b\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn gi\u1ea3i Nobel v\u1ec1 sinh l\u00fd h\u1ecdc v\u00e0o th\u00e1ng 10 n\u0103m 2023 \u2013mu\u1ed9n m\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o s\u00e1ch c\u1ee7a b\u00e0. Ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u1ea3n tr\u1edf nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a b\u00e0 s\u1ebd ngh\u0129 g\u00ec v\u1ec1 th\u00e0nh c\u00f4ng chung cu\u1ed9c n\u00e0y. Tuy nhi\u00ean, c\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t r\u00f5 r\u00e0ng. Ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m c\u0169 c\u1ee7a b\u00e0 hi\u1ec7n c\u00f3 th\u1ec3 ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 vi\u1ec7n b\u1ea3o t\u00e0ng, nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 n\u00f3 s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 ti\u00ean tri b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Robin McKie<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u0110\u1ed7 Th\u1ecb Thu Tr\u00e0 <\/strong><em>d\u1ecbch<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh <\/strong><em>xem l\u1ea1i<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110\u1ed8T PH\u00c1:\u00a0CU\u1ed8C \u0110\u1edcI KHOA H\u1eccC C\u1ee6A T\u00d4I V\u00c0 NH\u1eeeNG B\u00c0I H\u1eccC C\u1ee6A \u0110\u1edcI TH\u1ef0C V\u1ec0 H\u00d3A H\u1eccC Breaking through.\u00a0My Life in Science Katalin Karik\u00f3\u00a0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh gi\u1edbi thi\u1ec7u &nbsp; T\u00f4i kh\u00f4ng cho r\u1eb1ng m\u00ecnh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00f4ng minh, nh\u01b0ng nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i thi\u1ebfu \u1edf kh\u1ea3 n\u0103ng b\u1ea9m sinh, t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 b\u00f9 \u0111\u1eafp b\u1eb1ng<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10957"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10957"}],"version-history":[{"count":91,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10957\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11070,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10957\/revisions\/11070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}