{"id":13346,"date":"2025-05-21T17:40:37","date_gmt":"2025-05-21T10:40:37","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=13346"},"modified":"2025-05-22T11:07:45","modified_gmt":"2025-05-22T04:07:45","slug":"nho-max-planck-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/nho-max-planck-2025\/","title":{"rendered":"Nh\u1edb Max Planck (2025)"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #808000\">NH\u1eda MAX PLANCK<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">NH\u00c0 KHAI S\u00c1NG L\u01af\u1ee2NG T\u1eec V\u00c0 C\u00c1CH M\u1ea0NG MI\u1ec4N C\u01af\u1ee0NG<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><strong><span style=\"color: #000080\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/picture-7.png?resize=74%2C48&amp;ssl=1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">C\u00e1i g\u00ec trong v\u1eadt l\u00fd t\u1eeb l\u00e2u g\u00e2y ra s\u1ef1 quan t\u00e2m \u1edf t\u00f4i, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt l\u1edbn ph\u1ed5 qu\u00e1t c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a cho to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u1ef1 nhi\u00ean, \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u1edbi c\u00e1c t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt th\u1ec3 tham gia v\u00e0o hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng. <\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">Ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p gi\u1eefa s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a l\u00fd tr\u00ed v\u00e0 s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a \u00fd ch\u00ed m\u1edbi \u0111em l\u1ea1i qu\u1ea3 ch\u00edn v\u00e0 th\u01a1m ngon nh\u1ea5t c\u1ee7a tri\u1ebft h\u1ecdc: \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c h\u1ecdc. B\u1edfi v\u00ec khoa h\u1ecdc c\u0169ng \u0111em ra \u00e1nh s\u00e1ng nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, n\u00f3 d\u1ea1y ch\u00fang ta tr\u01b0\u1edbc nh\u1ea5t t\u00ednh ch\u00e2n th\u1eadt v\u00e0 s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh. T\u00ecnh ch\u00e2n th\u1eadt trong s\u1ef1 v\u01b0\u01a1n t\u1edbi kh\u00f4ng ng\u1eebng nh\u1eefng nh\u1eadn th\u1ee9c lu\u00f4n ch\u00ednh x\u00e1c h\u01a1n c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi tinh th\u1ea7n v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean xung quanh ch\u00fang ta, s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh trong s\u1ef1 tr\u1ea7m t\u01b0 v\u1ec1 c\u00e1i m\u00e3i m\u00e3i kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00e1i huy\u1ec1n b\u00ed c\u1ee7a t\u1ea1o h\u00f3a trong l\u1ed3ng ng\u1ef1c c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u2014 Max Planck<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">\u0110\u1ec1n th\u1edd c\u1ee7a khoa h\u1ecdc, m\u1ed9t t\u00f2a nh\u00e0 nhi\u1ec1u t\u1ea7ng nhi\u1ec1u l\u1edbp. V\u00e0 c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u lo\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng trong \u0111\u00f3, nhi\u1ec1u lo\u1ea1i m\u00e3nh l\u1ef1c tinh th\u1ea7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a h\u1ecd \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec3 c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c sung s\u01b0\u1edbng th\u1ea5y s\u1ee9c m\u1ea1nh tinh th\u1ea7n tr\u1ed9i b\u1eadc c\u1ee7a m\u00ecnh; \u0111\u1ed1i v\u1edbi anh ta, khoa h\u1ecdc l\u00e0 lo\u1ea1i th\u1ec3 thao th\u00edch h\u1ee3p \u0111\u1ec3 mang l\u1ea1i c\u1ea3m gi\u00e1c m\u1ea1nh v\u00e0 s\u1ef1 th\u1ecfa m\u00e3n c\u1ee7a l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1eafng. Ngay c\u1ea3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi trong \u0111\u1ec1n th\u1edd ch\u1ec9 v\u00ec nh\u1eefng m\u1ee5c ti\u00eau v\u1ecb l\u1ee3i m\u00e0 ph\u1ea3i d\u00e2ng hi\u1ebfn tr\u00ed \u00f3c l\u00e0m l\u1ec5 v\u1eadt t\u1ebf th\u1ea7n. N\u1ebfu gi\u1edd m\u1ed9t thi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ebfn, v\u00e0 \u0111u\u1ed5i ra kh\u1ecfi \u0111\u1ec1n th\u1edd t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c v\u1ec1 hai ph\u1ea1m tr\u00f9 tr\u00ean, th\u00ec n\u00f3 s\u1ebd tr\u1ed1ng tr\u00e3i m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u00e1ng s\u1ee3, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c v\u1ec1 th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd. Trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 Planck, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf ch\u00fang ta y\u00eau m\u1ebfn \u00f4ng.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u2014 Albert Einstein<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-13351\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/05\/Anh-mau-cua-Planck.jpg?resize=739%2C415&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"739\" height=\"415\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Max Planck (1858-1947)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><i>Anh ch\u1ecb th\u00e2n m\u1ebfn<\/i>,<\/span><\/p>\n<div>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">Ng\u00e0y 23 th\u00e1ng 4 v\u1eeba r\u1ed3i l\u00e0 sinh nh\u1eadt th\u1ee9 167 c\u1ee7a nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd v\u0129 \u0111\u1ea1i Max Planck. T\u00f4i th\u1ea5y tr\u00ean m\u1ea1ng c\u00f3 video n\u00e0y ti\u1ebfng Vi\u1ec7t: t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i t\u1ed1t, ch\u1ec9 duy c\u00e1ch ph\u00e1t \u00e2m c\u1ee7a x\u01b0\u1edbng ng\u00f4n vi\u00ean \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c t\u00ean ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t, v\u00e0 qu\u00e1 nhanh, \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 s\u1ebd kh\u00f3 nh\u1edb:<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=1g_6gqOtGQI\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=1g_6gqOtGQI<\/a><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">Vi\u1ec7c n\u00e0y ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng kh\u00f3. Nh\u01b0ng vi\u1ec7c th\u1ef1c hi\u1ec7n clip khoa h\u1ecdc gi\u1edbi thi\u1ec7u Max Planck l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ed1 g\u1eafng r\u1ea5t qu\u00fd nh\u1eb1m gi\u1edbi thi\u1ec7u cho \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 VN nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc l\u1edbn c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p to t\u00e1c cho nh\u00e2n lo\u1ea1i. T\u00f4i th\u1ea5y r\u1ea5t vui v\u00e0 qu\u00fd tr\u1ecdng.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div><span style=\"font-size: 14pt\">N\u0103m 2008, t\u1ee9c 17 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e1p l\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi c\u1ee7a UNESCO, nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, v\u1eadt l\u00fd VN trong v\u00e0 ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 h\u1ee3p l\u1ef1c l\u00e0m m\u1ed9t s\u1ed1 K\u1ef7 y\u1ebfu \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 m\u1eebng sinh nh\u1eadt th\u1ee9 150 c\u1ee7a Planck, m\u1ed9t s\u1ed1 k\u1ef7 y\u1ebfu r\u1ea5t c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a:<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: 14pt\">\u00a0<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: 14pt\"><a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/ky-yeu-max-planck-2008\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-saferedirecturl=\"https:\/\/www.google.com\/url?q=https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/ky-yeu-max-planck-2008\/&amp;source=gmail&amp;ust=1747834359172000&amp;usg=AOvVaw20vrBF-CkKv5N1gc68DEwh\">https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/ky-yeu-max-planck-2008\/<\/a><\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: 14pt\">\u00a0<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: 14pt\">\u0110\u00e2y l\u00e0 s\u1ed1\u00a0<b><i>K\u1ef7 y\u1ebfu \u0111\u1ea7u ti\u00ean\u00a0<\/i><\/b>v\u1ec1 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi. Landscape l\u1ecbch s\u1eed khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi l\u00fac \u0111\u00f3 c\u00f2n r\u1ea5t \u00edt nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n nh\u01b0 th\u1ebf. N\u0103m Einstein 2005 c\u0169ng qua \u0111i kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng d\u1ea5u \u1ea5n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng khoa h\u1ecdc VN.\u00a0<\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div><span style=\"font-size: 14pt\">Planck l\u00e0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc r\u1ea5t nh\u00e2n v\u0103n. \u0110\u00e2y l\u00e0 \u0111o\u1ea1n v\u0103n c\u00f3 l\u1ebd \u00f4ng mu\u1ed1n n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c b\u1ea1n tr\u1ebb:<\/span><\/div>\n<blockquote>\n<div>\n<p><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><em>T\u00f4i ch\u00e0o \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh \u0111\u00e3 cho t\u00f4i m\u1ed9t n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c nh\u00e2n v\u0103n. C\u00e1c nh\u00e0 c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n Hy L\u1ea1p v\u00e0 La M\u00e3 t\u00f4i kh\u00f4ng bao gi\u1edd mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh m\u1ea5t kh\u1ecfi tr\u00ed nh\u1edb t\u00f4i. T\u00f4i tin ch\u1eafc r\u1eb1ng, trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i hi\u1ec7n t\u1ea1i, ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng theo nh\u1eefng l\u1ee3i \u00edch b\u1ec1 ngo\u00e0i, th\u00ec tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc nh\u00e2n v\u0103n l\u1ea1i c\u00e0ng quan tr\u1ecdng h\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft. V\u00ec th\u1ebf c\u1ea7n ph\u1ea3i cho tu\u1ed5i tr\u1ebb bi\u1ebft r\u1eb1ng c\u00f2n m\u1ed9t lo\u1ea1i \u2018th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c\u2019 kh\u00e1c h\u01a1n l\u00e0 lo\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c ch\u1ec9 d\u1ef1a tr\u00ean l\u00e3nh v\u1ef1c v\u1eadt ch\u1ea5t hay ti\u1ebft ki\u1ec7m th\u00ec gi\u1edd v\u00e0 ti\u1ec1n b\u1ea1c.<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u2014 Max Planck<\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/blockquote>\n<div><span style=\"font-size: large\">Nh\u1eefng l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3m tinh th\u1ea7n nh\u00e2n v\u0103n nh\u01b0 th\u1ebf c\u1ee7a Max Planck l\u1ea1i c\u00e0ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eafng nghe trong th\u1ebf k\u1ef7 21 n\u00e0y. Einstein ngay t\u1eeb tr\u1ebb c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch <i>r\u1ea5t m\u1ea1nh m\u1ebd nh\u01b0 th\u1ebf<\/i>. Nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u0129 \u0111\u1ea1i, v\u00e0 nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a h\u1ecd th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi kh\u1ecfi\u00a0<i>nh\u00e2n sinh quan<\/i> c\u1ee7a h\u1ecd. Character, t\u00ednh c\u00e1ch, Einstein n\u00f3i, l\u00e0 y\u1ebfu t\u1ed1 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh cho t\u1ea7m c\u1ee1 c\u1ee7a nh\u00e0 khoa h\u1ecdc. Ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ea1nh m\u1edbi \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1eddng d\u00e0i v\u00e0 \u0111\u00fang m\u1ee5c ti\u00eau.\u00a0<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: large\">\u00a0<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: large\">T\u00f4i v\u1eabn n\u1ee3 Planck m\u1ed9t quy\u1ec3n s\u00e1ch v\u1ec1\u00a0<i><b>Ti\u1ec3u s\u1eed<\/b><\/i> nh\u01b0 t\u00f4i h\u1eb1ng mong \u01b0\u1edbc, v\u00e0 c\u00f3 th\u00eam nh\u1eefng b\u00e0i ph\u00e1t bi\u1ec3u \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng mang m\u00e0u s\u1eafc tri\u1ebft h\u1ecdc v\u00e0 t\u00ednh nh\u00e2n v\u0103n c\u1ee7a \u00f4ng cho ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam. Nh\u01b0ng l\u1ef1c v\u1eabn ch\u01b0a t\u00f2ng t\u00e2m. Ch\u00faa \u01a1i, l\u00e0m sao con c\u00f3 \u0111\u1ee7 th\u1eddi gian v\u00e0 s\u1ee9c m\u1ea1nh! C\u00e1i r\u1ed5 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a con tuy c\u00f3 l\u00fac v\u01a1i nh\u01b0ng r\u1ed3i n\u00f3 l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e2m \u0111\u1ea7y, ngu\u1ed3n l\u1ef1c con c\u00f3 h\u1ea1n! Diogenes \u01a1i, l\u00e0m sao cho ng\u1ecdn \u0111\u00e8n c\u1ee7a k\u1ebb h\u1eadu sinh n\u00e0y s\u00e1ng t\u1ecf h\u01a1n?!\u00a0<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: large\">\u00a0<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: large\">Planck ch\u00ednh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ea5u hi\u1ec3u v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 Einstein\u00a0<i>\u0111\u1ea7u ti\u00ean<\/i> h\u1ebft, l\u00fac Einstein m\u1edbi 26 tu\u1ed5i khi trong <\/span><i style=\"font-size: large\">n\u0103m th\u1ea7n k\u1ef3<\/i><span style=\"font-size: large\"> 1905\u00a0<\/span><span style=\"font-size: large\">c\u00f4ng b\u1ed1 n\u0103m b\u00e0i b\u00e1o <\/span><span style=\"font-size: large\">thay \u0111\u1ed5i g\u01b0\u01a1ng m\u1eb7t v\u1eadt l\u00fd th\u1ebf gi\u1edbi. Planck n\u1eb1m trong ban qu\u1ea3n tr\u1ecb (curatorium) c\u1ee7a t\u1ea1p ch\u00ed <\/span><i style=\"font-size: large\">Annalen der Physik<\/i><span style=\"font-size: large\"> l\u00e0 t\u1ea1p ch\u00ed v\u1eadt l\u00fd uy t\u00edn nh\u1ea5t l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. Ng\u01b0\u1eddi ta n\u00f3i r\u1eb1ng, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 Planck ng\u1ed3i \u1edf v\u1ecb tr\u00ed \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3, c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eefng b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a Einstein s\u1ebd ch\u1eb3ng bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng! \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c. Kh\u00f4ng kh\u00ed v\u1eadt l\u00fd h\u00e0n l\u00e2m l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd n\u00f3i chung r\u1ea5t b\u1ea3o th\u1ee7, h\u1ecd kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng b\u00e0i b\u00e1o c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ea1ng \u0111i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi mainstream. T\u1eeb cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19, kh\u00f4ng ai tin v\u00e0o m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng kh\u1ea3 d\u0129 &#8220;l\u1eadt \u0111\u1ed5&#8221; c\u00e1c quan ni\u1ec7m c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n v\u1ec1 kh\u00f4ng gian, th\u1eddi gian, v\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a c\u01a1 h\u1ecdc c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, c\u00e1i \u0111\u00e3 th\u1ed1ng tr\u1ecb 250 n\u0103m t\u1eeb th\u1eddi Newton. Ng\u01b0\u1eddi duy nh\u1ea5t c\u1ea3m nh\u1eadn nhu c\u1ea7u c\u1ee7a cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng trong c\u01a1 h\u1ecdc c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n l\u00e0 nh\u00e0 to\u00e1n, v\u1eadt l\u00fd Ph\u00e1p Henri Poincar\u00e9. Tuy nhi\u00ean, \u00f4ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chia s\u1ebb r\u1ed9ng r\u00e3i tr\u01b0\u1edbc th\u00e0nh tr\u00ec ki\u00ean c\u1ed1 c\u1ee7a gi\u1edbi h\u00e0n l\u00e2m l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. Bequem (tho\u1ea3i m\u00e1i) l\u00e0 ta kh\u00f4ng n\u00ean thay \u0111\u1ed5i c\u00e1i g\u00ec c\u1ea3. \u0110\u00f3 l\u00e0 kh\u00f4n ngoan. \u0110\u00f3 l\u00e0 ki\u1ec3u t\u01b0 duy c\u1ee7a gi\u1edbi h\u00e0n l\u00e2m, t\u1eeb ch\u00e2u \u00c2u sang c\u1ea3 M\u1ef9 (Michelson, Millikan). Cho n\u00ean kh\u00f4ng l\u1ea1 g\u00ec, khi Einstein nghi ng\u1edd b\u1ed9 m\u00e1y h\u00e0n l\u00e2m th\u1eddi \u0111\u00f3. \u00d4ng \u0111i m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng \u00e2m th\u1ea7m kh\u00f4ng ai bi\u1ebft. <em>The Einstein Way<\/em>. \u00d4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u1edbn l\u00ean v\u00e0 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh <em>b\u00ean ngo\u00e0i<\/em> b\u1ed9 m\u00e1y, b\u1eb1ng c\u00f4ng vi\u1ec7c ki\u1ebfm s\u1ed1ng \u1edf S\u1edf c\u1ea5p b\u1eb1ng s\u00e1ng ch\u1ebf Th\u1ee5y S\u0129, v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u00f3 nhi\u1ec1u n\u0103m cho \u0111\u1ebfn khi t\u00e0i n\u0103ng \u00f4ng ch\u00edn m\u00f9i v\u00e0 b\u00f9ng n\u1ed5, bu\u1ed9c gi\u1edbi h\u00e0n l\u00e2m ng\u01b0\u1edbc l\u00ean nh\u00ecn.\u00a0<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: large\">\u00a0<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-size: large\">Sau \u0111\u00f3, m\u00f9a xu\u00e2n 1913, Planck c\u00f9ng v\u1edbi nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc h\u00e0ng \u0111\u1ea7u Walther Nernst c\u1ee7a H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ph\u1ed5 th\u00e2n chinh qua t\u1eadn ch\u1ed7 \u1edf c\u1ee7a Einstein t\u1ea1i Zurich, Th\u1ee5y S\u1ef9 \u0111\u1ec3 m\u1eddi \u00f4ng v\u1ec1 Berlin. L\u00fac \u0111\u00f3, Einstein l\u00e0 gi\u00e1o s\u01b0 c\u1ee7a ETH, kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t sinh vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1c th\u1ea7y h\u1ea5t h\u1ee7i n\u1eefa. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t c\u1eed ch\u1ec9 hi\u1ebfm c\u00f3. Planck tu\u1ed5i l\u1edbn, c\u1ee1 b\u1ed1 c\u1ee7a Einstein. V\u1ecb tr\u00ed \u00f4ng l\u00e0 cao ng\u1ea5t ng\u01b0\u1ee1ng \u1edf Berlin. V\u1eady m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 th\u00e2n chinh qua Th\u1ee5y S\u0129 \u0111\u1ec3 m\u1eddi m\u1ed9t nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tr\u1ebb v\u1ec1 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ph\u1ed5, v\u00e0 gi\u1eef th\u00eam nhi\u1ec1u ch\u1ee9c v\u1ee5 quan tr\u1ecdng kh\u00e1c nh\u01b0 <\/span><span style=\"font-size: 14pt\">gi\u00e1m \u0111\u1ed1c c\u1ee7a Vi\u1ec7n V\u1eadt l\u00fd Kaiser Wilhelm, gi\u00e1o s\u01b0 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Humboldt Berlin nh\u01b0ng kh\u00f4ng kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i gi\u1ea3ng d\u1ea1y<\/span><span style=\"font-size: large\">. Berlin l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd c\u0169ng l\u00e0 trung t\u00e2m khoa h\u1ecdc v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c \u0111ang t\u1ecfa s\u00e1ng. <\/span><span style=\"font-size: large\">Cho n\u00ean Einstein l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecbu \u01a1n Planck r\u1ea5t l\u1edbn. L\u1edbn l\u1eafm. C\u1ea3 khi Hitler l\u00ean n\u1eafm quy\u1ec1n, Planck v\u1eabn m\u1ea1nh m\u1ebd l\u00ean ti\u1ebfng b\u1ea3o v\u1ec7 Einstein tr\u01b0\u1edbc d\u01b0 lu\u1eadn, m\u1ed9t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t bi\u1ec3u k\u1ebft th\u00fac cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u1edf tr\u1ea1i t\u1eadp trung.\u00a0<\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-13361\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/05\/Planck-va-gia-dinh.jpg?resize=359%2C401&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"359\" height=\"401\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/div>\n<div style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: large\">\u00a0Planck v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh n\u0103m 1900, n\u0103m \u00f4ng kh\u00e1m ph\u00e1 l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed<\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-13363 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/05\/Planck-va-Erwin.png?resize=366%2C600&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"366\" height=\"600\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/div>\n<div><\/div>\n<div style=\"text-align: center;padding-left: 40px\"><span style=\"font-size: 18pt\"><sup>Planck th\u00edch leo n\u00fai v\u00f4 c\u00f9ng cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng n\u0103m \u1edf tu\u1ed5i cao. Trong \u1ea3nh \u00f4ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi con \u00fat Erwin \u1edf h\u1ed3 Tegernsee, m\u1ed9t trong nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0a th\u00edch trong d\u00e3y n\u00fai Alps, Bavaria, kho\u1ea3ng 51 km b\u1eafc Munich. Tyrol, \u00c1o, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng \u01b0a th\u00edch. M\u1ed9t trong nh\u1eefng k\u1ef7 v\u1eadt c\u1ee7a Planck c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0 chi\u1ebfc r\u00ecu ph\u00e1 b\u0103ng. Ng\u00e0y nay Max Planck Gesellschaft t\u1ed5 ch\u1ee9c h\u00e0ng n\u0103m h\u1ed9i ngh\u1ecb khoa h\u1ecdc t\u1ea1i l\u00e2u \u0111\u00e0i Ringberg g\u1ea7n Tegernsee<\/sup><\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-13369\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/05\/Max-Planck-and-piano.jpg?resize=345%2C523&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"345\" height=\"523\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/div>\n<div><\/div>\n<div style=\"text-align: center\"><span style=\"vertical-align: super;font-size: 14pt\">Planck l\u00e0 m\u1ed9t nh\u1ea1c s\u0129 piano c\u00f3 khi\u1ebfu. \u00d4ng th\u01b0\u1eddng t\u1ed5 ch\u1ee9c h\u00f2a nh\u1ea1c t\u1ea1i nh\u00e0 \u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 tham d\u1ef1 c\u1ee7a Einstein. C\u00e2y \u0111\u00e0n c\u0169ng l\u00e0 ni\u1ec1m an \u1ee7i cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a \u00f4ng.<\/span><\/div>\n<div>\n<p><span style=\"font-size: 18pt\"><sup>Trong link tr\u00ean c\u1ee7a rosetta, t\u00f4i c\u00f3 k\u1ec3 s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a Planck, vinh quang v\u00e0 c\u0169ng bi th\u1ea3m \u0111\u1ebfn <em>t\u1ed9t c\u00f9ng<\/em>.\u00a0C\u00f3 l\u1ebd Planck kh\u00f4ng c\u00f2n n\u01b0\u1edbc m\u1eaft n\u1eefa \u0111\u1ec3 kh\u00f3c cho v\u1ee3 \u00f4ng, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111\u1ee9a con th\u00e2n y\u00eau c\u1ee7a \u00f4ng. Nh\u1eefng l\u1eddi t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m s\u00e2u s\u1eafc c\u1ee7a Einstein vi\u1ebft t\u1eeb Princeton d\u00e0nh cho Planck (m\u1ee5c\u00a0<span style=\"color: #008000\"><span style=\"color: #808000\">T<\/span>\u01af\u1edeNG NI\u1ec6M MAX PLANCK<\/span>) kh\u1eafc h\u1ecda ph\u1ea7n n\u00e0o n\u1ed7i \u0111au \u0111\u00f3, xin tr\u00edch:<\/sup><\/span><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #008000\"><em>Nh\u1eefng gi\u1edd ph\u00fat t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p tr\u1ea3i qua \u1edf nh\u00e0 c\u1ee7a \u00d4ng B\u00e0, nh\u1eefng cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n ri\u00eang v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi tuy\u1ec7t v\u1eddi, s\u1ebd thu\u1ed9c v\u1ec1 nh\u1eefng k\u1ef7 ni\u1ec7m \u0111\u1eb9p nh\u1ea5t trong ph\u1ea7n \u0111\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a t\u00f4i. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 v\u1eabn \u0111\u00fang, m\u1eb7c d\u00f9 m\u1ed9t bi\u1ebfn c\u1ed1 bi th\u1ea3m \u0111\u00e3 chia c\u1eaft ch\u00fang ta.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #008000\"><i>T\u00f4i c\u1ea7u ch\u00fac B\u00e0 trong nh\u1eefng ng\u00e0y c\u00f4 \u0111\u01a1n t\u00ecm th\u1ea5y ni\u1ec1m an \u1ee7i r\u1eb1ng B\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111em \u00e1nh s\u00e1ng v\u00e0 s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a v\u00e0o \u0111\u1eddi c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh y\u00eau. T\u1eeb xa t\u00f4i xin chia s\u1ebb v\u1edbi B\u00e0 n\u1ed7i \u0111au c\u1ee7a cu\u1ed9c chia ly.<\/i><\/span><\/p>\n<\/div>\n<div><span style=\"font-size: 14pt\">Th\u00e1ng 6 s\u1eafp t\u1edbi, l\u00e0 th\u00e1ng c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed ra \u0111\u1eddi 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. Nh\u1eafc l\u1ea1i Max Planck c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a kh\u00f4ng kh\u00ed k\u1ef7 ni\u1ec7m.<\/span><span style=\"font-size: 18.6667px\">m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n r\u1ea5t c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 Planck l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u1edf m\u00e0n cho th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u1edbi.<\/span><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Th\u00e2n m\u1ebfn,<\/div>\n<div><span style=\"color: #000000\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NH\u1eda MAX PLANCK NH\u00c0 KHAI S\u00c1NG L\u01af\u1ee2NG T\u1eec V\u00c0 C\u00c1CH M\u1ea0NG MI\u1ec4N C\u01af\u1ee0NG Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh &nbsp; C\u00e1i g\u00ec trong v\u1eadt l\u00fd t\u1eeb l\u00e2u g\u00e2y ra s\u1ef1 quan t\u00e2m \u1edf t\u00f4i, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt l\u1edbn ph\u1ed5 qu\u00e1t c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a cho to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u1ef1 nhi\u00ean, \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u1edbi c\u00e1c t\u00ednh<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13346"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13346"}],"version-history":[{"count":30,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13346\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13383,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13346\/revisions\/13383"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13346"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13346"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}