{"id":14682,"date":"2025-09-28T21:17:05","date_gmt":"2025-09-28T14:17:05","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=14682"},"modified":"2025-09-30T22:11:38","modified_gmt":"2025-09-30T15:11:38","slug":"tro-chuyen-voi-albert-einstein-phan-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/tro-chuyen-voi-albert-einstein-phan-i\/","title":{"rendered":"Tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi Albert Einstein (Ph\u1ea7n I)"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">TR\u00d2 CHUY\u1ec6N V\u1edaI ALBERT EINSTEIN (Ph\u1ea7n I)<\/span><\/h1>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Tu-bao-NYT.png?resize=70%2C54&amp;ssl=1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">Ch\u1ec9 ai c\u1ed1ng hi\u1ebfn b\u1ea3n th\u00e2n cho m\u1ed9t s\u1ef1 nghi\u1ec7p v\u1edbi to\u00e0n b\u1ed9 s\u1ee9c l\u1ef1c v\u00e0 t\u00e2m h\u1ed3n c\u1ee7a m\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t ngh\u1ec7 s\u0129 b\u1eadc th\u1ea7y th\u1ef1c s\u1ef1. Do \u0111\u00f3, s\u1ef1 \u0111i\u00eau luy\u1ec7n \u0111\u00f2i h\u1ecfi tr\u1ecdn v\u1eb9n m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi. Toscanini ch\u1ee9ng t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u n\u00e0y trong m\u1ed7i s\u1ef1 bi\u1ec3u l\u1ed9 cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a \u00f4ng.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u2014Albert Einstein,<\/strong> ph\u00e1t bi\u1ec3u v\u1ec1 nh\u1ea1c tr\u01b0\u1edfng v\u0129 \u0111\u1ea1i Arturo Toscanini, n\u0103m 1938 (<em>M\u1eb7t nh\u00e2n b\u1ea3n<\/em>)<\/span><\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-14697 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/09\/Anh-sach-Bia-1_-Tunhungnamsaucuadoitoi_bia1.png?resize=457%2C714&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"457\" height=\"714\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p><strong><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Xin g\u1eedi \u0111\u1ebfn anh ch\u1ecb \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 b\u00e0i <em><strong>Tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi Einstein ph\u1ea7n I<\/strong> <\/em>d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft trong ni\u1ec1m vui c\u1ee7a bu\u1ed5i ra m\u1eaft s\u00e1ch T<em><strong>\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m sau c\u1ee7a \u0111\u1eddi t\u00f4i<\/strong><\/em> th\u1ee9 s\u00e1u v\u1eeba qua. <strong>NXX<\/strong><\/p>\n<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">TR\u00d2 CHUY\u1ec6N<\/span><\/h1>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> \u00d4ng Einstein k\u00ednh m\u1ebfn \u01a1i. T\u00f4i xin ph\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi \u00f4ng m\u1ed9t ch\u00fat nh\u00e9.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> Ai \u0111\u00f3?<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> D\u1ea1, t\u00f4i l\u00e0 Nguy\u00ean c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft ti\u1ec3u s\u1eed \u00f4ng g\u1ea7n 20 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> \u00d4, \u00f4ng Nguy\u00ean \u0111\u1ea5y \u00e0? V\u00e2ng t\u00f4i bi\u1ebft quy\u1ec3n Einstein c\u1ee7a \u00f4ng. T\u1ed1t l\u1eafm. C\u1ea3m \u01a1n \u00f4ng. M\u1eddi \u00f4ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u. Ch\u1eafc \u00f4ng mang tin g\u00ec cho t\u00f4i ph\u1ea3i kh\u00f4ng?<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> <em><strong>Sturm und Drang<\/strong><\/em> (Gi\u00f4ng b\u00e3o v\u00e0 th\u00f4i th\u00fac) \u0111ang di\u1ec5n ra trong t\u00f4i m\u1ea5y ng\u00e0y qua \u00f4ng \u01a1i! T\u00f4i c\u00f3 c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 c\u00f3 m\u1ed9t &#8220;th\u1ebf gi\u1edbi kh\u1ee7ng khi\u1ebfp trong t\u00f4i&#8221;, tuy kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9 nh\u01b0 v\u1eady, v\u00e0 t\u00f4i ph\u1ea3i k\u00e9o n\u00f3 ra m\u1ed9t c\u00e1ch tr\u1eadt t\u1ef1 m\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m h\u01b0 h\u1ea1i n\u00f3, n\u00f3i nh\u01b0 Franz Kafka.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> \u1ed2, v\u00ec sao?<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> C\u0169ng t\u1ea1i v\u00ec \u00f4ng! Ng\u00e0y 26. 9. 2025 ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 gi\u1edbi thi\u1ec7u quy\u1ec3n <strong><em>Aus meinen sp\u00e4ten Jahren<\/em><\/strong>, ti\u1ebfng Vi\u1ec7t: &#8220;T\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m sau c\u1ee7a \u0111\u1eddi t\u00f4i&#8221;. Ng\u01b0\u1eddi ta hoan ngh\u00eanh \u00f4ng l\u1eafm. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec kh\u00f4ng hi\u1ec3u \u00f4ng nh\u01b0 vua h\u1ec1 Chaplin t\u1eebng n\u00f3i, m\u00e0 v\u00ec r\u1ea5t hi\u1ec3u \u00f4ng. T\u00f4i c\u0169ng ch\u01b0a bao gi\u1edd c\u00f3 m\u1ed9t bu\u1ed5i di\u1ec5n thuy\u1ebft h\u00e0i l\u00f2ng nh\u01b0 th\u1ebf. Nh\u01b0ng gi\u00f4ng b\u00e3o v\u00e0 th\u00f4i th\u00fac v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c di\u1ec5n ra trong t\u00f4i sau \u0111\u00f3. T\u00f4i \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t gi\u1edd l\u00e0 th\u1eddi gian cho ph\u00e9p, nh\u01b0ng c\u00f2n mu\u1ed1n n\u00f3i th\u00eam n\u1eefa, nhi\u1ec1u h\u01a1n n\u1eefa, th\u00eam m\u1ed9t gi\u1edd n\u1eefa, v\u00ec c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i ra m\u00e0 t\u00f4i mu\u1ed1n n\u00f3i ra cho c\u00f4ng ch\u00fang.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> Ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0?<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> M\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u t\u00f4i mu\u1ed1n n\u00f3i th\u00eam tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean l\u00e0 kh\u00e1i ni\u1ec7m &#8220;<strong>h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh<\/strong>&#8221; (pre-established harmony) c\u1ee7a Leibniz \u0111\u1ec3 \u00e1m ch\u1ec9 s\u1ef1 h\u00f2a huy\u1ec7n (Verschmelzung) gi\u1eefa to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd trong thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a \u00f4ng, xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Hermann Minkowski, m\u00f4 t\u1ea3 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i h\u1eb9p c\u1ee7a \u00f4ng l\u00ean continuum b\u1ed1n chi\u1ec1u g\u1ed3m kh\u00f4ng gian h\u00ecnh h\u1ecdc v\u00e0 th\u1eddi gian. \u0110\u00e2y l\u00e0 c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u1ec1n t\u1ea3ng tuy\u1ec7t v\u1eddi \u0111\u1ec3 \u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n ti\u1ebfp thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng sau \u0111\u00f3. Minkowski \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng c\u00e2u n\u00f3i b\u1ea5t h\u1ee7 mu\u00f4n \u0111\u1eddi v\u00e0o n\u0103m 1908 t\u1ea1i H\u1ed9i ngh\u1ecb c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 b\u00e1c s\u0129 \u0110\u1ee9c nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\">&#8220;<i>Th\u01b0a<\/i> <i>Qu\u00fd<\/i> <i>Ng\u00e0i<\/i><i>! <\/i><i>C\u00e1c<\/i> <i>quan<\/i> <i>ni\u1ec7m<\/i> <i>v\u1ec1<\/i> <i>kh\u00f4ng<\/i> <i>gian<\/i> <i>v\u00e0<\/i> <i>th\u1eddi<\/i> <i>gian<\/i> <i>m\u00e0<\/i> <i>t\u00f4i<\/i> <i>mu\u1ed1n<\/i> <i>tr\u00ecnh<\/i> <i>b\u00e0y<\/i> <i>v\u1edbi<\/i> <i>Qu\u00fd<\/i> <i>Ng\u00e0i<\/i> <i>l\u00e0<\/i> <i>ph\u00e1t<\/i> <i>tri\u1ec3n<\/i> <i>t\u1eeb<\/i> <i>mi\u1ebfng<\/i> <i>\u0111\u1ea5t<\/i> <i>v\u1eadt<\/i> <i>l\u00fd<\/i> <i>th\u1ef1c<\/i> <i>nghi\u1ec7m<\/i><i>. <\/i><i>S\u1ee9c<\/i> <i>m\u1ea1nh<\/i> <i>c\u1ee7a<\/i> <i>ch\u00fang<\/i> <i>l\u00e0<\/i><i> \u1edf <\/i><i>ch\u1ed7<\/i> <i>\u0111\u00f3<\/i><i>. <\/i><i>Khuynh<\/i> <i>h\u01b0\u1edbng<\/i> <i>ch\u00fang<\/i> <i>l\u00e0<\/i> <i>tri\u1ec7t<\/i> <i>\u0111\u1ec3<\/i><i>. <\/i><i>T\u1eeb<\/i> <i>gi\u1edd<\/i> <i>ph\u00fat<\/i> <i>n\u00e0y<\/i> <i>tr\u1edf<\/i> <i>\u0111i<\/i><i>, <\/i><i>kh\u00f4ng<\/i> <i>gian<\/i> <i>x\u00e9t<\/i> <i>ri\u00eang<\/i> <i>v\u00e0<\/i> <i>th\u1eddi<\/i> <i>gian<\/i> <i>x\u00e9t<\/i> <i>ri\u00eang<\/i> <i>ch\u1ec9<\/i> <i>c\u00f2n<\/i> <i>l\u00e0<\/i> <i>c\u00e1i<\/i> <i>b\u00f3ng<\/i><i>, <\/i><i>v\u00e0<\/i> <i>ch\u1ec9<\/i> <i>c\u00f3<\/i> <i>m\u1ed9t<\/i> <i>th\u1ec3<\/i> <i>li\u00ean<\/i> <i>k\u1ebft<\/i> <i>c\u1ee7a<\/i> <i>c\u1ea3<\/i> <i>hai<\/i> <i>m\u1edbi<\/i> <i>gi\u1eef<\/i> <i>v\u1eefng<\/i> <i>\u0111\u01b0\u1ee3c<\/i> <i>t\u00ednh<\/i> <i>\u0111\u1ed9c<\/i> <i>l\u1eadp<\/i><i>.<\/i>\u201d<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u0110\u00f3 nh\u01b0 l\u1eddi tuy\u00ean b\u1ed1 c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 ti\u00ean tri!<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-14686 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/09\/Minkowski.jpg?resize=374%2C374&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"374\" height=\"374\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 40px\">Hermann Minkowski (1864-1909). T\u1eebng l\u00e0 th\u1ea7y c\u1ee7a Einstein t\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng B\u00e1ch Khoa Zurich.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> S\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh gi\u1eefa to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd l\u00e0 s\u1ef1 di\u1ec5n gi\u1ea3i sau n\u00e0y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, n\u0103m 1918 trong b\u00e0i ch\u00fac m\u1eebng sinh nh\u1eadt Max Planck nh\u00e2n d\u1ecbp sinh nh\u1eadt 60 tu\u1ed5i c\u1ee7a \u00f4ng, t\u00f4i c\u00f3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn c\u00f9ng kh\u00e1i ni\u1ec7m theo ngh\u0129a r\u1ed9ng h\u01a1n.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> Ch\u1eafc \u00f4ng mu\u1ed1n n\u00f3i b\u00e0i ph\u00e1t bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng c\u1ee7a \u00f4ng sau n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng trong tuy\u1ec3n t\u1eadp \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00f3 t\u00ean <em><strong>Th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0 t\u00f4i th\u1ea5y? (Mein Weltbild) <\/strong><\/em>B\u00e0i \u0111\u00f3 r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00edch c\u00f3 ti\u00eau \u0111\u1ec1 &#8220;<strong>C\u00e1c nguy\u00ean l\u00fd c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u<\/strong>&#8221; (<strong>Prinzipien der Forschung<\/strong>) \u0111\u00fang kh\u00f4ng? Trong \u0111\u00f3 \u00f4ng cho r\u1eb1ng, xin tr\u00edch:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\">Do \u0111\u00f3, nhi\u1ec7m v\u1ee5 cao c\u1ea3 nh\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd l\u00e0 t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt s\u01a1 \u0111\u1eb3ng, t\u1ed5ng qu\u00e1t nh\u1ea5t m\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 b\u1ee9c tranh th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c suy ra b\u1eb1ng ph\u00e9p suy di\u1ec5n thu\u1ea7n t\u00fay (reine Deduktion). Kh\u00f4ng c\u00f3 con \u0111\u01b0\u1eddng logic n\u00e0o d\u1eabn \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt s\u01a1 \u0111\u1eb3ng n\u00e0y, m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 tr\u1ef1c gi\u00e1c trong s\u1ef1 th\u1ea5m nhu\u1ea7n kinh nghi\u1ec7m. V\u1edbi s\u1ef1 kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 ngh\u0129 r\u1eb1ng b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng h\u1ec7 th\u1ed1ng v\u1eadt l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0o v\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i (v\u00e0 l\u00e0 \u1ee9ng vi\u00ean t\u1ed1t; ND); quan \u0111i\u1ec3m n\u00e0y ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00fang v\u1ec1 nguy\u00ean t\u1eafc. Nh\u01b0ng s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c c\u1ea5u tr\u00fac c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c, lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00f3 m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac duy nh\u1ea5t ch\u1ee9ng t\u1ecf l\u00e0 v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i ho\u00e0n to\u00e0n so v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng c\u1ea5u tr\u00fac kh\u00e1c. Kh\u00f4ng ai th\u1ef1c s\u1ef1 nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e2u v\u00e0o ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee7 nh\u1eadn r\u1eb1ng th\u1ebf gi\u1edbi tri gi\u00e1c th\u1ef1c t\u1ebf quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng (eindeutig) h\u1ec7 th\u1ed1ng l\u00fd thuy\u1ebft, m\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f3 con \u0111\u01b0\u1eddng logic n\u00e0o d\u1eabn t\u1eeb tri gi\u00e1c th\u1ef1c t\u1ebf \u0111\u1ebfn c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc c\u1ee7a l\u00fd thuy\u1ebft. \u0110\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 Leibniz g\u1ecdi m\u1ed9t c\u00e1ch may m\u1eafn l\u00e0 &#8220;s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh&#8221;.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-14690 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/09\/Anh-Planck-va-Einstein-1918-sinh-nhat-60-cua-Planck.jpg?resize=519%2C343&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"519\" height=\"343\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 40px\">Max Planck v\u00e0 Albert Einstein t\u1ea1i l\u1ec5 sinh nh\u1eadt th\u1ee9 60 c\u1ee7a Planck, v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 d\u1ecbp \u0111\u1ec3 Planck trao Medal Max Planck cho Einstein<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> V\u00e2ng, \u0111\u00fang nh\u01b0 th\u1ebf, nh\u01b0ng t\u00f4i mu\u1ed1n n\u00f3i th\u00eam v\u1ec1 <em>\u0111\u1ed9ng c\u01a1<\/em> c\u1ee7a Planck \u0111i t\u00ecm s\u1ef1 &#8220;h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh&#8221; c\u1ee7a Leibniz nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\">Ch\u00ednh ni\u1ec1m khao kh\u00e1t chi\u00eam nghi\u1ec7m s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh kia l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a s\u1ef1 ki\u00ean tr\u00ec v\u00e0 nh\u1eabn n\u1ea1i v\u00f4 b\u1edd b\u1ebfn m\u00e0 ch\u00fang ta th\u1ea5y Planck d\u00e0nh tr\u1ecdn t\u00e2m huy\u1ebft cho nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u1ed5ng qu\u00e1t nh\u1ea5t c\u1ee7a khoa h\u1ecdc, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 m\u00ecnh b\u1ecb ph\u00e2n t\u00e2m b\u1edfi nh\u1eefng m\u1ee5c ti\u00eau b\u1ed5 \u00edch v\u00e0 d\u1ec5 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n. T\u00f4i th\u01b0\u1eddng nghe c\u00e1c \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p cho r\u1eb1ng h\u00e0nh vi n\u00e0y l\u00e0 do \u00fd ch\u00ed v\u00e0 k\u1ef7 lu\u1eadt phi th\u01b0\u1eddng; t\u00f4i tin \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 ho\u00e0n to\u00e0n sai. Tr\u1ea1ng th\u00e1i c\u1ea3m x\u00fac d\u1eabn \u0111\u1ebfn nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u nh\u01b0 v\u1eady c\u0169ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 tr\u1ea1ng th\u00e1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi s\u00f9ng \u0111\u1ea1o ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi si t\u00ecnh; s\u1ef1 n\u1ed7 l\u1ef1c h\u00e0ng ng\u00e0y n\u00e0y kh\u00f4ng xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb b\u1ea5t k\u1ef3 quy\u1ebft t\u00e2m hay ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u00e0o, m\u00e0 xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb tr\u00e1i tim.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> Cu\u1ed1i b\u00e0i, \u00f4ng ch\u00fac \u00f4ng Planck &#8220;<em>th\u00e0nh c\u00f4ng trong vi\u1ec7c h\u1ee3p nh\u1ea5t l\u00fd thuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed v\u1edbi \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc v\u00e0 c\u01a1 h\u1ecdc th\u00e0nh m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng logic th\u1ed1ng nh\u1ea5t<\/em>.&#8221; Ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 ni\u1ec1m m\u01a1 \u01b0\u1edbc c\u1ee7a \u00f4ng nh\u1eb1m th\u1ef1c hi\u1ec7n s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh c\u1ee7a Leibniz v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta? \u00d4ng tin r\u1eb1ng, Ch\u00faa \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra th\u1ebf gi\u1edbi trong s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a gi\u1eefa c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 r\u00f2ng r\u00e3 \u0111i t\u00ecm b\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0111\u00f3. Maxwell \u0111\u00e3 th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1ef1c \u0111i\u1ec7n t\u1eeb. Glashow, Salam v\u00e0 Weinberg \u0111\u00e3 th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1ef1c \u0111i\u1ec7n-y\u1ebfu, l\u00e0 nh\u1eefng kh\u00edch l\u1ec7. Tuy th\u1ebf, \u00f4ng \u0111\u00e3 th\u1ea5t b\u1ea1i, \u0111\u00fang h\u01a1n t\u00ecm ch\u01b0a ra s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 cho \u0111\u1ebfn khi \u00f4ng m\u1ea5t. Nh\u01b0ng nh\u00ecn l\u1ea1i, Democritus, tri\u1ebft gia Hy L\u1ea1p th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 V tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean, t\u1eebng quan ni\u1ec7m v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a h\u1ea1t c\u0103n b\u1ea3n \u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 nguy\u00ean t\u1eed c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t. Democritus n\u00f3i nh\u01b0 m\u1ed9t axiom: &#8220;<strong>Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec t\u1ed3n t\u1ea1i ngo\u00e0i c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eed v\u00e0 kh\u00f4ng gian r\u1ed7ng; t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ee9 kh\u00e1c nh\u01b0 m\u00e0u s\u1eafc, v\u1ecb ng\u1ecdt, \u0111\u1eafng c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt \u0111\u1ec1u c\u00f3 t\u00ednh bi\u1ec3u ki\u1ebfn<\/strong>.&#8221; Th\u1eadt t\u00e1o b\u1ea1o v\u00f4 c\u00f9ng! R\u1ed3i ng\u01b0\u1eddi ta \u0111i t\u00ecm v\u00e0 \u0111i t\u00ecm, trong kh\u00f3 kh\u0103n v\u00e0 s\u1ee3 h\u00e3i kh\u00f4ng kh\u00e9o c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb gh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i &#8220;d\u1ecb gi\u00e1o&#8221;. M\u00e3i \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 XX con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi t\u00ecm ra c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 c\u1ea3 &#8220;h\u1ea1t c\u1ee7a Ch\u00faa&#8221; n\u1eefa! C\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ea3i qua bao ki\u1ebfp n\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh m\u00e0 \u00f4ng v\u00e0 bao ng\u01b0\u1eddi m\u01a1 \u01b0\u1edbc ch\u0103ng?<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/6a\/Gottfried_Wilhelm_von_Leibniz.jpg\/250px-Gottfried_Wilhelm_von_Leibniz.jpg\" width=\"301\" height=\"381\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: center\">Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> Tuy th\u1ea5t b\u1ea1i, nh\u01b0ng t\u00f4i v\u1eabn tin v\u00e0o s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh. T\u00f4i tin v\u00e0o Ch\u00faa c\u1ee7a Spinoza, r\u1eb1ng v\u0169 tr\u1ee5 &#8220;l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac tuy\u1ec7t v\u1eddi m\u00e0 ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u m\u1ed9t c\u00e1ch kh\u00f4ng tr\u1ecdn v\u1eb9n, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ph\u1ea3i l\u00e0m cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u01b0 duy c\u1ea3m th\u1ea5y ph\u1ea3i khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng. \u0110\u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea3m gi\u00e1c th\u1eadt s\u1ef1 t\u00f4n gi\u00e1o, kh\u00f4ng d\u00ednh g\u00ec \u0111\u1ebfn ch\u1ee7 ngh\u0129a th\u1ea7n b\u00ed.&#8221; T\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng c\u1ee7a t\u00f4i &#8220;l\u00e0 s\u1ef1 ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc tinh th\u1ea7n (spirit) v\u00f4 v\u00e0n v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n trong m\u1ed9t \u00edt nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft y\u1ebfu \u1edbt c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 th\u1ef1c t\u1ea1i. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c l\u00e0 quan tr\u1ecdng b\u1eadc nh\u1ea5t &#8211; nh\u01b0ng cho ch\u00fang ta, kh\u00f4ng ph\u1ea3i cho Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf.&#8221; (<em>M\u1eb7t nh\u00e2n b\u1ea3n<\/em>)<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> \u00d4ng cho t\u00f4i h\u1ecfi th\u00eam. C\u00f3 ph\u1ea3i \u00f4ng v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c c\u0169ng l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t &#8220;h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh&#8221; kh\u00f4ng? D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ng\u00f4n ng\u1eef \u0110\u1ee9c l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee5 t\u1ed1t nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 \u00f4ng di\u1ec5n t\u1ea3. \u00d4ng s\u1ed1ng \u1edf Hoa K\u1ef3 h\u01a1n hai th\u1eadp ni\u00ean, nh\u01b0ng ng\u00f4n ng\u1eef m\u1eb9, ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c, v\u1eabn l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee5 di\u1ec5n t\u1ea3 duy nh\u1ea5t v\u00e0 s\u1eafc b\u00e9n c\u1ee7a \u00f4ng, nh\u01b0 th\u1ec3 n\u00f3 \u0111\u00e3 in s\u00e2u v\u00e0o \u00f4ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa. V\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec \u00f4ng vi\u1ebft ra b\u1eb1ng ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y h\u00ecnh \u1ea3nh v\u00e0 thi v\u1ecb. Qua vi\u1ec7c d\u1ecbch t\u00e1c ph\u1ea9m <strong><em>T\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m sau c\u1ee7a \u0111\u1eddi t\u00f4i<\/em><\/strong>, t\u00f4i th\u1ea5y, ch\u1ec9 gi\u1edbi h\u1ea1n \u1edf \u0111\u00e2y, r\u1eb1ng b\u1ea3n ti\u1ebfng Anh ch\u1ec9 ph\u1ee5c v\u1ee5 gi\u00fap di\u1ec5n gi\u1ea3i nh\u1eefng g\u00ec \u00f4ng n\u00f3i, nh\u01b0ng b\u1ea3n ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c m\u1edbi ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng nhi\u1ec1u h\u00ecnh \u1ea3nh v\u00e0 cung b\u1eadc thi v\u1ecb. N\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1eb7t ph\u1eb3ng, m\u00e0 l\u00ean xu\u1ed1ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 s\u00e2n golf. Ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi s\u1ef1 th\u1eadt r\u1eb1ng \u00f4ng t\u01b0 duy b\u1eb1ng h\u00ecnh \u1ea3nh (thinking in pictures), m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i gi\u00e1o d\u1ee5c r\u1ea5t th\u00fa v\u1ecb. H\u1ed3i nh\u1ecf \u00f4ng n\u00f3i ch\u1eadm g\u00e2y lo l\u1eafng cho b\u1ed1 m\u1eb9. Sau n\u00e0y trong <strong><em>T\u1ef1 thu\u1eadt<\/em><\/strong> \u0111\u01b0\u1ee3c in trong quy\u1ec3n s\u00e1ch m\u1eebng sinh nh\u1eadt th\u1ee9 70, \u00f4ng cho r\u1eb1ng, \u00f4ng ch\u01b0a c\u1ea7n ng\u00f4n ng\u1eef s\u1edbm, v\u00ec \u00f4ng ch\u1ee7 y\u1ebfu t\u01b0 duy b\u1eb1ng h\u00ecnh \u1ea3nh.T\u1eeb \u0111\u00f3, <em>Th\u00ed nghi\u1ec7m b\u1eb1ng \u00fd t\u01b0\u1edfng, Gedankenexperiment <\/em>hay <em>thought experiment, <\/em>v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng t\u1ea1o ra, tr\u1edd th\u00e0nh c\u1ee5m t\u1eeb quen thu\u1ed9c trong gi\u1edbi khoa h\u1ecdc. Nh\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c Th\u1ee5y S\u0129 <strong>Pestalozzi<\/strong> c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean nh\u1eadn th\u1ea5y \u01b0u \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a l\u1ed1i t\u01b0 duy b\u1eb1ng h\u00ecnh \u1ea3nh v\u00e0 khuy\u00ean c\u00e1c nh\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c n\u00ean ph\u00e1t tri\u1ec3n lo\u1ea1i t\u01b0 duy n\u00e0y \u1edf tr\u1ebb em. \u1ede M\u1ef9 c\u00f3 b\u00e0 Temple Grandin, l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb t\u1ef1 k\u1ef7 (autism) vi\u1ebft nhi\u1ec1u quy\u1ec3n s\u00e1ch r\u1ea5t th\u00fa v\u1ecb. B\u00e0 cho r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb t\u1ef1 k\u1ef7 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0 duy h\u00ecnh \u1ea3nh r\u1ea5t t\u1ed1t, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a h\u1ecd. B\u00e0 \u1ea5y c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng n\u00f3i v\u1ec1 \u00f4ng. T\u00f4i xin tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u00e0y v\u00e0o m\u1ed9t d\u1ecbp kh\u00e1c.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8a\/Johann_Heinrich_Pestalozzi_%28Real_Academia_de_Bellas_Artes_de_San_Fernando%2C_Madrid%29.jpg\/200px-Johann_Heinrich_Pestalozzi_%28Real_Academia_de_Bellas_Artes_de_San_Fernando%2C_Madrid%29.jpg\" alt=\"Johann Heinrich Pestalozzi (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, Madrid).jpg\" width=\"352\" height=\"459\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Johann Heinrich Pestalozzi (1746-1872). Xem th\u00eam<\/p>\n<h3 class=\"search-title\" style=\"text-align: center\"><a title=\"T\u01b0 t\u01b0\u1edfng gi\u00e1o d\u1ee5c c\u1ee7a J. H. PESTALOZZI\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/tu-tuong-giao-duc-cua-j-h-pestalozzi\/\" rel=\"bookmark\">T\u01b0 t\u01b0\u1edfng gi\u00e1o d\u1ee5c c\u1ee7a J. H. PESTALOZZI<\/a><\/h3>\n<p class=\"byline vcard\" style=\"text-align: center\">by\u00a0,\u00a030 Th\u00e1ng T\u01b0, 2021<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> C\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n-\u0111\u1ecbnh l\u1eafm gi\u1eefa t\u00f4i v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c l\u1eafm. B\u1ed1 t\u00f4i sau m\u1ed7i b\u1eefa c\u01a1m th\u01b0\u1eddng \u0111em Heine, Goethe, Schiller ra \u0111\u1ecdc cho gia \u0111\u00ecnh nghe. \u00d4ng \u1ea5y th\u1ea5m nhu\u1ea7n v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c l\u1eafm. V\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi g\u1ed1c Do Th\u00e1i \u0111\u1ec1u nh\u01b0 th\u1ebf khi h\u1ecd s\u1ed1ng \u0111\u1ee7 l\u00e2u \u1edf \u0110\u1ee9c. Th\u1eadm ch\u00ed h\u1ecd xem v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c nh\u01b0 m\u1ed9t lo\u1ea1i kinh th\u00e1nh th\u1ee9 hai \u0111\u1ea7y ch\u1ea5t khai s\u00e1ng! C\u00f2n \u0111\u1ec1 t\u00e0i t\u01b0 duy b\u1eb1ng h\u00ecnh \u1ea3nh c\u0169ng r\u1ea5t th\u00fa v\u1ecb m\u00e0 t\u00f4i c\u00f3 \u00edt nhi\u1ec1u tr\u1ea3i nghi\u1ec7m.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> \u00d4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi du h\u00e0nh trong v\u0169 tr\u1ee5 gi\u1eefa c\u00e1c v\u00ec sao \u0111\u1ec3 t\u00ecm ra c\u00e1c c\u1ea5u tr\u00fac, \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt chi ph\u1ed1i v\u0169 tr\u1ee5. \u00d4ng th\u1ea5y nh\u1eefng c\u1ea5u tr\u00fac v\u0129 \u0111\u1ea1i v\u00e0 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt chi ph\u1ed1i. T\u00f4i th\u00f4ng hi\u1ec3u nh\u1eefng c\u1ea3m gi\u00e1c c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 th\u1ebf c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho \u00f4ng ta dung m\u1ed9t Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf kh\u00e1c v\u1edbi Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u00e0m. Ch\u1ec9 qua m\u1ed9t b\u00e0i t\u1eadp nh\u1ecf, t\u00f4i th\u1eed ki\u1ec3m tra <em>ngh\u1ecbch l\u00fd sinh \u0111\u00f4i<\/em> c\u1ee7a thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i h\u1eb9p b\u1eb1ng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt d\u1ecbch \u0111\u1ecf c\u1ee7a quang ph\u1ed5. Ki\u1ec3m tra xong, tr\u1eddi \u01a1i, t\u00f4i th\u1ea5y &#8220;b\u00e0ng ho\u00e0ng&#8221; v\u00e0 &#8220;k\u00ednh s\u1ee3&#8221; nh\u01b0 v\u1eeba ch\u1ea1m v\u00e0o c\u00e1i g\u00ec thi\u00eang li\u00eang \u0111\u00e1ng k\u00ednh s\u1ee3, hu\u1ed1ng chi \u00f4ng s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y v\u1edbi v\u00f4 s\u1ed1 nh\u1eefng c\u1ea3m gi\u00e1c k\u00ednh s\u1ee3 nh\u01b0 th\u1ebf. Galilei c\u00f3 c\u00e2u n\u00f3i, t\u00f4n gi\u00e1o ch\u1ec9 cho con ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1eddng l\u00ean Tr\u1eddi, trong kinh c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ch\u1ec9 ra Tr\u1eddi v\u1eadn h\u00e0nh l\u00e0m sao. Nh\u01b0ng t\u00f4n gi\u00e1o v\u1edbi t\u00ednh t\u00e2m linh c\u1ee7a n\u00f3 v\u1eabn l\u00e0 chuy\u1ec7n ri\u00eang t\u01b0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 l\u1ebd h\u01a1i kh\u00e1c v\u1edbi chuy\u1ec7n t\u00e2m linh c\u1ee7a khoa h\u1ecdc tr\u00ean tr\u1eddi nh\u01b0 Marcelo Gleiser, Gi\u00e1o s\u01b0 tri\u1ebft h\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Darmouth c\u1ea3m x\u00fac:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\">Khoa h\u1ecdc c\u1ee7a \u00f4ng m\u1edf ra c\u00e1nh c\u1eeda \u0111\u1ebfn m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi ch\u01b0a bi\u1ebft, m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi v\u01b0\u1ee3t qua kh\u1ecfi quan ni\u1ec7m c\u1ee7a gi\u00e1c quan \u2212 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi v\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi nh\u1eefng t\u00ednh ch\u1ea5t huy\u1ec1n b\u00ed v\u00e0 hi\u1ec7u \u1ee9ng k\u1ef3 l\u1ea1. M\u1ed9t khi ai b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi quan m\u1edbi n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1edf l\u1ea1i nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t v\u1ecb anh h\u00f9ng huy\u1ec1n tho\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 t\u1eeb cu\u1ed9c phi\u00eau l\u01b0u, b\u1ea1n s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i, v\u1edbi m\u1ed9t quan ni\u1ec7m m\u1edbi v\u1ec1 th\u1ef1c t\u1ea1i. \u0110\u00f3 l\u00e0 khoa h\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t nghi th\u1ee9c truy\u1ec1n t\u00e2m \u1ea5n, khoa h\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1ecfa m\u00e3n t\u00e2m linh. (<em>M\u1eb7t nh\u00e2n b\u1ea3n)<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Con ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng v\u1eabn r\u1ea5t c\u1ea7n th\u1ebf gi\u1edbi t\u00e2m linh cho linh h\u1ed3n m\u00ecnh. Con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00e2n th\u1ec3, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 linh h\u1ed3n. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00e1c m\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u1ebfn nay c\u0169ng kh\u00f3 th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-14713\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/09\/Anh-Einstein-trong-vu-tru.png?resize=390%2C508&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"390\" height=\"508\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: center\">Thi\u00ean t\u00e0i v\u0169 tr\u1ee5 \u0111ang l\u00e0m vi\u1ec7c. Tranh c\u1ee7a Lou Grant<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> Khoa h\u1ecdc th\u1eadt v\u0129 \u0111\u1ea1i. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c k\u00ednh s\u1ee3 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 Galilei, Kepler v\u00e0 Newton. Th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u00f3, khoa h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o, v\u00e0 \u0111ang chuy\u1ec3n m\u00ecnh \u0111\u1ec3 b\u01b0\u1edbc ra kh\u1ecfi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\">Th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m kh\u00e1c bi\u1ec7t b\u1edfi nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u tuy\u1ec7t v\u1eddi trong c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c hi\u1ec3u bi\u1ebft khoa h\u1ecdc v\u00e0 \u1ee9ng d\u1ee5ng k\u1ef9 thu\u1eadt c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u1eadn th\u1ee9c s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u00f3. Ai m\u00e0 kh\u00f4ng vui s\u01b0\u1edbng b\u1edfi \u0111i\u1ec1u n\u00e0y? Nh\u01b0ng \u0111\u1eebng qu\u00ean r\u1eb1ng, ch\u1ec9 tri th\u1ee9c v\u00e0 k\u1ef9 n\u0103ng th\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1eabn d\u1eaft lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u1ea1nh ph\u00fac v\u00e0 c\u00f3 ph\u1ea9m gi\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi khai sinh ra c\u00e1c chu\u1ea9n m\u1ef1c v\u00e0 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c cao qu\u00fd lu\u00f4n lu\u00f4n x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u1ec1 cao h\u01a1n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1m ph\u00e1 ra ch\u00e2n l\u00fd kh\u00e1ch quan. <strong>Nh\u1eefng g\u00ec nh\u00e2n lo\u1ea1i ch\u1ecbu \u01a1n nh\u1eefng nh\u00e2n c\u00e1ch nh\u01b0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt, Moses v\u00e0 Jesus \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i c\u00f3 v\u1ecb tr\u00ed c\u00f2n cao h\u01a1n t\u1ea5t c\u1ea3 th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a nh\u1eefng b\u1ed9 \u00f3c kh\u00e1m ph\u00e1 v\u00e0 ph\u00e1t minh.<\/strong> (Nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam v\u00e0o) Ch\u00fang ta ph\u1ea3i b\u1eb1ng h\u1ebft s\u1ee9c m\u00ecnh b\u1ea3o v\u1ec7 v\u00e0 gi\u1eef cho s\u1ed1ng m\u00e3i nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi thi\u00eang li\u00eang n\u00e0y \u0111\u00e3 trao t\u1eb7ng ch\u00fang ta, n\u1ebfu nh\u00e2n lo\u1ea1i kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh m\u1ea5t ph\u1ea9m gi\u00e1, s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i y\u00ean b\u00ecnh v\u00e0 ni\u1ec1m vui trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng. (<em>M\u1eb7t nh\u00e2n b\u1ea3n<\/em>)<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> R\u1ea5t c\u1ea3m \u01a1n \u00f4ng v\u1ec1 bu\u1ed5i tr\u00f2 chuy\u1ec7n r\u1ea5t th\u00fa v\u1ecb. Trong bu\u1ed5i gi\u1edbi thi\u1ec7u s\u00e1ch, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00e0o Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 m\u1ed9t Einstein kh\u00f4ng. \u0110\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi th\u00ec d\u1ec5, nh\u01b0ng tr\u1ea3 l\u1eddi th\u00ec kh\u00f3, v\u00e0 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi ch\u1eafc ch\u1eafn quy m\u00f4. Xin d\u00e0nh \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u00e0y, c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1eefng \u0111\u1ec1 t\u00e0i kh\u00e1c v\u00e0o d\u1ecbp t\u1edbi. Xin h\u1eb9n g\u1eb7p l\u1ea1i \u00f4ng!<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Einstein:<\/strong> Ch\u00fac \u00f4ng s\u1ee9c kh\u1ecfe!<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong>Nguy\u00ean:<\/strong> C\u1ea3m \u01a1n \u00f4ng!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Ghi ch\u00fa<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Quy\u1ec3n s\u00e1ch <strong>Albert Einstein-M\u1eb7t nh\u00e2n b\u1ea3n<\/strong> l\u00e0 r\u1ea5t th\u00fa v\u1ecb, v\u1edbi m\u1ed9t b\u00e0i <strong><em>D\u1eabn nh\u1eadp<\/em> <\/strong>c\u00f4ng phu c\u1ee7a t\u00f4i <strong>&#8220;Einstein, S\u1ef1 n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0 N\u01b0\u1edbc M\u1ef9&#8221;<\/strong>:<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2017\/06\/VaingonhanveEinstein_10.png?resize=384%2C546&amp;ssl=1\" width=\"445\" height=\"633\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><a title=\"Albert Einstein \u2013 M\u1eb7t Nh\u00e2n B\u1ea3n\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/einstein-mat-nhan-ban-nguyen-xuan-xanh-gioi-thieu\/\" rel=\"bookmark\">Albert Einstein \u2013 M\u1eb7t Nh\u00e2n B\u1ea3n<\/a><\/p>\n<p class=\"byline vcard\" style=\"text-align: center\">by\u00a0,\u00a09 Th\u00e1ng Hai, 2017.<\/p>\n<p>Xin n\u1ed3ng nhi\u1ec7t gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u1edbi qu\u00fd \u0111\u1ed9c gi\u1ea3. N\u0103m 1979, <strong>10.000<\/strong> b\u1ea3n m\u1edbi ra \u0111\u1ec3 k\u1ef3 ni\u1ec7m sinh nh\u1eadt th\u1ee9 100 c\u1ee7a Einstein, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1n h\u1ebft trong v\u00f2ng <strong>10<\/strong> ng\u00e0y!<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h2 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">C\u1eacP NH\u1eacT 29. 9. 2029<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">BS \u0110\u1ed7 H\u1ed3ng Ng\u1ecdc<\/span><\/p>\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t tha nh\u00e2n, B\u00e1c s\u0129 \u0110\u1ed7 H\u1ed3ng Ng\u1ecdc, d\u00e0nh th\u00ec gi\u1edd qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111i th\u0103m trang web rosetta.vn, v\u00e0 gh\u00e9 l\u1ea1i nghe <strong><em>Cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi Einstein.<\/em><\/strong> H\u00f4m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1ng l\u1ebd \u00f4ng c\u0169ng c\u00f3 m\u1eb7t t\u1ea1i bu\u1ed5i gi\u1edbi thi\u1ec7u s\u00e1ch \u1edf PACE nh\u01b0ng l\u00fac \u0111\u00f3 \u00f4ng \u0111ang \u1edf xa th\u00e0nh ph\u1ed1. Nghe cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n xong, tha nh\u00e2n \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400\">C\u00e1m\u00a0\u01a1n anh Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh. M\u1ed9t bu\u1ed5i RMS cao si\u00eau nh\u01b0 th\u1ebf, m\u00ecnh kh\u00f4ng\u00a0\u0111i\u00a0\u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t ti\u1ebfc. Nh\u01b0ng th\u00fa v\u1ecb h\u01a1n\u00a0 khi\u00a0\u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0i &#8220;h\u1eadu&#8221; n\u00e0y c\u1ee7a anh. V\u1eady l\u00e0 anh\u00a0\u0111\u00e3 g\u1eb7p Einstein kh\u00f4ng ch\u1ec9 m\u1ed9t l\u1ea7n. M\u1edbi r\u1ed3i t\u00f4i nghe ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eeba nh\u1eadn\u00a0\u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0n s\u00f3ng g\u00ec\u00a0\u0111\u00f3 t\u1eeb m\u1ed9t h\u00e0nh tinh c\u00e1ch xa tr\u00e1i\u00a0\u0111\u1ea5t 1000 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng! T\u00f4i ngh\u0129 Einstein ch\u1eafc \u0111ang\u00a0\u1edf\u00a0\u0111\u00f3, u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u\u00a0v\u1edbi Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n.<\/span><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">T\u00f4i th\u00edch nh\u1ea5t\u00a0\u0111o\u1ea1n n\u00e0y:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>Galilei c\u00f3 c\u00e2u n\u00f3i, t\u00f4n gi\u00e1o ch\u1ec9 cho con ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1eddng l\u00ean Tr\u1eddi, trong kinh c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ch\u1ec9 ra Tr\u1eddi v\u1eadn h\u00e0nh l\u00e0m sao. Nh\u01b0ng t\u00f4n gi\u00e1o v\u1edbi t\u00ednh t\u00e2m linh c\u1ee7a n\u00f3 v\u1eabn l\u00e0 chuy\u1ec7n ri\u00eang t\u01b0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 l\u1ebd h\u01a1i kh\u00e1c v\u1edbi chuy\u1ec7n t\u00e2m linh c\u1ee7a khoa h\u1ecdc tr\u00ean tr\u1eddi nh\u01b0 Marcelo Gleiser, Gi\u00e1o s\u01b0 tri\u1ebft h\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Darmouth c\u1ea3m x\u00fac:<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>Khoa h\u1ecdc c\u1ee7a \u00f4ng m\u1edf ra c\u00e1nh c\u1eeda \u0111\u1ebfn m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi ch\u01b0a bi\u1ebft, m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi v\u01b0\u1ee3t qua kh\u1ecfi quan ni\u1ec7m c\u1ee7a gi\u00e1c quan \u2212 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi v\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi nh\u1eefng t\u00ednh ch\u1ea5t huy\u1ec1n b\u00ed v\u00e0 hi\u1ec7u \u1ee9ng k\u1ef3 l\u1ea1. M\u1ed9t khi ai b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi quan m\u1edbi n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1edf l\u1ea1i nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t v\u1ecb anh h\u00f9ng huy\u1ec1n tho\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 t\u1eeb cu\u1ed9c phi\u00eau l\u01b0u, b\u1ea1n s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i, v\u1edbi m\u1ed9t quan ni\u1ec7m m\u1edbi v\u1ec1 th\u1ef1c t\u1ea1i. \u0110\u00f3 l\u00e0 khoa h\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t nghi th\u1ee9c truy\u1ec1n t\u00e2m \u1ea5n, khoa h\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1ecfa m\u00e3n t\u00e2m linh. (M\u1eb7t nh\u00e2n b\u1ea3n)<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>Con ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng v\u1eabn r\u1ea5t c\u1ea7n th\u1ebf gi\u1edbi t\u00e2m linh cho linh h\u1ed3n m\u00ecnh. Con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00e2n th\u1ec3, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 linh h\u1ed3n. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00e1c m\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u1ebfn nay c\u0169ng kh\u00f3 th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o.<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em><strong>Einstein:<\/strong>\u00a0Khoa h\u1ecdc th\u1eadt v\u0129 \u0111\u1ea1i. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c k\u00ednh s\u1ee3 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 Galilei, Kepler v\u00e0 Newton. Th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u00f3, khoa h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o, v\u00e0 \u0111ang chuy\u1ec3n m\u00ecnh \u0111\u1ec3 b\u01b0\u1edbc ra kh\u1ecfi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o.<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>Th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m kh\u00e1c bi\u1ec7t b\u1edfi nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u tuy\u1ec7t v\u1eddi trong c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c hi\u1ec3u bi\u1ebft khoa h\u1ecdc v\u00e0 \u1ee9ng d\u1ee5ng k\u1ef9 thu\u1eadt c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u1eadn th\u1ee9c s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u00f3. Ai m\u00e0 kh\u00f4ng vui s\u01b0\u1edbng b\u1edfi \u0111i\u1ec1u n\u00e0y? Nh\u01b0ng \u0111\u1eebng qu\u00ean r\u1eb1ng, ch\u1ec9 tri th\u1ee9c v\u00e0 k\u1ef9 n\u0103ng th\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1eabn d\u1eaft lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u1ea1nh ph\u00fac v\u00e0 c\u00f3 ph\u1ea9m gi\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi khai sinh ra c\u00e1c chu\u1ea9n m\u1ef1c v\u00e0 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c cao qu\u00fd lu\u00f4n lu\u00f4n x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u1ec1 cao h\u01a1n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1m ph\u00e1 ra ch\u00e2n l\u00fd kh\u00e1ch quan.\u00a0<strong>Nh\u1eefng g\u00ec nh\u00e2n lo\u1ea1i ch\u1ecbu \u01a1n nh\u1eefng nh\u00e2n c\u00e1ch nh\u01b0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt, Moses v\u00e0 Jesus \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i c\u00f3 v\u1ecb tr\u00ed c\u00f2n cao h\u01a1n t\u1ea5t c\u1ea3 th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a nh\u1eefng b\u1ed9 \u00f3c kh\u00e1m ph\u00e1 v\u00e0 ph\u00e1t minh.<\/strong>\u00a0(Nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam v\u00e0o) Ch\u00fang ta ph\u1ea3i b\u1eb1ng h\u1ebft s\u1ee9c m\u00ecnh b\u1ea3o v\u1ec7 v\u00e0 gi\u1eef cho s\u1ed1ng m\u00e3i nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi thi\u00eang li\u00eang n\u00e0y \u0111\u00e3 trao t\u1eb7ng ch\u00fang ta, n\u1ebfu nh\u00e2n lo\u1ea1i kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh m\u1ea5t ph\u1ea9m gi\u00e1, s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i y\u00ean b\u00ecnh v\u00e0 ni\u1ec1m vui trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng. (M\u1eb7t nh\u00e2n b\u1ea3n)<\/em><\/p>\n<p>H\u00f4m n\u00e0o r\u1ed7i r\u1ea3nh, c\u00e0ph\u00ea\u00a0t\u00e0o lao m\u1ed9t b\u1eefa nh\u00e9.<\/p>\n<p>Th\u00e2n m\u1ebfn,<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u0110\u1ed7 H\u1ed3ng Ng\u1ecdc<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone  wp-image-14757\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/09\/The-Acropolis.jpg?resize=223%2C156&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"223\" height=\"156\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TR\u00d2 CHUY\u1ec6N V\u1edaI ALBERT EINSTEIN (Ph\u1ea7n I) Ch\u1ec9 ai c\u1ed1ng hi\u1ebfn b\u1ea3n th\u00e2n cho m\u1ed9t s\u1ef1 nghi\u1ec7p v\u1edbi to\u00e0n b\u1ed9 s\u1ee9c l\u1ef1c v\u00e0 t\u00e2m h\u1ed3n c\u1ee7a m\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t ngh\u1ec7 s\u0129 b\u1eadc th\u1ea7y th\u1ef1c s\u1ef1. Do \u0111\u00f3, s\u1ef1 \u0111i\u00eau luy\u1ec7n \u0111\u00f2i h\u1ecfi tr\u1ecdn v\u1eb9n m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi. Toscanini ch\u1ee9ng t\u1ecf<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14682"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14682"}],"version-history":[{"count":40,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14682\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14758,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14682\/revisions\/14758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}