{"id":14776,"date":"2025-10-08T07:24:54","date_gmt":"2025-10-08T00:24:54","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=14776"},"modified":"2025-10-08T21:54:16","modified_gmt":"2025-10-08T14:54:16","slug":"giai-nobel-vat-ly-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/giai-nobel-vat-ly-2025\/","title":{"rendered":"Gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd 2025"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">GI\u1ea2I NOBEL V\u1eacT L\u00dd 2025<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">C\u01a0 H\u1eccC L\u01af\u1ee2NG T\u1eec T\u1eea VI M\u00d4 \u0110\u1ebeN C\u1ea4P V\u0128 M\u00d4<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">B\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a <strong>TS Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Tu-bao-NYT.png?resize=70%2C54&amp;ssl=1\" \/><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">Th\u1eadt tuy\u1ec7t v\u1eddi khi c\u00f3 th\u1ec3 t\u00f4n vinh c\u00e1ch m\u00e0 c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 li\u00ean t\u1ee5c mang \u0111\u1ebfn nh\u1eefng b\u1ea5t ng\u1edd m\u1edbi. N\u00f3 c\u0169ng v\u00f4 c\u00f9ng h\u1eefu \u00edch, b\u1edfi c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a m\u1ecdi c\u00f4ng ngh\u1ec7 s\u1ed1.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><span style=\"font-size: 14pt\"><em>\u2014<\/em><strong>Olle Eriksson<\/strong><\/span><em>, Ch\u1ee7 t\u1ecbch \u1ee6y ban Nobel V\u1eadt l\u00fd, ph\u00e1t bi\u1ec3u<\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: 14pt\"><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n<p>Chi\u1ec1u h\u00f4m qua, gi\u1edd Vi\u1ec7t Nam, anh Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n v\u00e0 t\u00f4i theo d\u00f5i bu\u1ed5i tr\u1ef1c ti\u1ebfp truy\u1ec1n h\u00ecnh c\u00f4ng b\u1ed1 Gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd n\u0103m 2025. Ch\u00fang t\u00f4i l\u00fac \u0111\u1ea7u ngh\u0129, \u0111\u1ec1 t\u00e0i quantum computing c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 s\u00e1ng gi\u00e1 nh\u1ea5t hi\u1ec7n nay, v\u00e0 n\u1ebfu th\u1ebf th\u00ec hai nh\u00e0 khoa h\u1ecdc David DiVincenzo\u00a0 v\u00e0 Daniel Loss s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i cho c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u1eb7t n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a h\u1ecd cho quantum computing. C\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y s\u1eed d\u1ee5ng kh\u00e1i nhi\u1ec7m ch\u1ed3ng ch\u1eadp (superposition) c\u00e1c tr\u1ea1ng th\u00e1i l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t hi\u1ec7u \u1ee9ng v\u01b0\u1edbng v\u00edu l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed EPR c\u1ee7a Einstein, Podolsdy va Rosen \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 n\u0103m 1935. David DiVencenzo l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9. \u00d4ng l\u00e0 gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Vi\u1ec7n \u0110i\u1ec7n t\u1eed nano l\u00fd thuy\u1ebft t\u1ea1i Vi\u1ec7n Peter Gr\u00fcnberg thu\u1ed9c Trung t\u00e2m Nghi\u00ean c\u1ee9u J\u00fclich v\u00e0 l\u00e0 gi\u00e1o s\u01b0 t\u1ea1i Vi\u1ec7n Th\u00f4ng tin L\u01b0\u1ee3ng t\u1eed thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc RWTH Aachen, CHLB \u0110\u1ee9c, m\u1ed9t \u0111\u1ea1i h\u1ecdc r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0 c\u00f3 nhi\u1ec1u sinh vi\u00ean Vi\u1ec7t Nam h\u1ecdc nh\u1eefng n\u0103m 1960-70 th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc, ng\u00f4i sao Mai Thi Nguy\u1ec5n-Kim c\u0169ng l\u1edbn l\u00ean \u1edf \u0111\u00e2y. C\u00f2n \u00f4ng Daniel Loss l\u00e0 nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Z\u00fcrich, Th\u1ee5y S\u0129, th\u00e0nh ph\u1ed1 m\u00e0 Einstein t\u1eebng h\u1ecdc \u1edf \u0110\u1ea1i h\u1ecdc B\u00e1ch khoa nh\u1eefng n\u0103m cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 XIX.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 &#8220;b\u00f3i&#8221; sai. Gi\u1ea3i Nobel 2025 \u0111\u01b0\u1ee3c trao cho ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 C\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u1edf c\u1ea5p vi m\u00f4 c\u1ee7a ba nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd John Clark, Michael Devorat, v\u00e0 John Martinis, c\u1ea3 ba \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9. Anh Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Hi\u1ec1n cho bi\u1ebft, John Clarke l\u00e0 th\u1ea7y h\u1ecdc c\u0169 c\u1ee7a anh \u1edf Berkeley, anh h\u1ecdc \u00f4ng l\u1edbp Nhi\u1ec7t h\u1ecdc v\u00e0 V\u1eadt l\u00fd th\u1ed1ng k\u00ea, v\u00e0 n\u0103m h\u1ecdc \u0111\u00f3 anh Hi\u1ec1n c\u00f3 nghe \u00f4ng Clarke v\u1eeba l\u00e0m xong c\u00f4ng tr\u00ecnh quan tr\u1ecdng g\u00ec \u0111\u00f3. &#8220;M\u1edbi \u0111\u00f3 m\u00e0 \u0111\u00e3 40 n\u0103m!&#8221;, anh Hi\u1ec1n vi\u1ebft.<\/p>\n<p>D\u00f9 sao ch\u00fang t\u00f4i tin, ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 quantum computing c\u0169ng s\u1ebd v\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn. C\u00f3 th\u1ec3 n\u0103m sau hay sau \u0111\u00f3. Hai t\u00e1c gi\u1ea3 David DiVincenzo v\u00e0 Daniel Loss qu\u00e1 n\u1ed5i ti\u1ebfng.<\/p>\n<p>Vinh danh ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 C\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u1edf c\u1ea5p v\u0129 m\u00f4 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 th\u00edch h\u1ee3p nh\u1ea5t, v\u00ec \u0111\u00fang 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ba nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd Heisenberg, Schr\u00f6dinger v\u00e0 Dirac kh\u00e1m ph\u00e1 \u1edf c\u00e2p vi m\u00f4, t\u1ea1o ra kh\u00fac quanh b\u1ee9t ph\u00e1 trong vi\u1ec7c hi\u1ec3u hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u0111em l\u1ea1i nh\u1eefng h\u1ec7 qu\u1ea3 h\u1ebft s\u1ee9c to l\u1edbn cho th\u1ebf gi\u1edbi. Tu\u1ea7n l\u1ec5 n\u00e0y c\u0169ng \u0111ang di\u1ec5n ra H\u1ed9i ngh\u1ecb qu\u1ed1c t\u1ebf K\u1ef7 ni\u1ec7m 100 n\u0103m c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u0111ang di\u1ec5n ra t\u1ea1i Trung t\u00e2m qu\u1ed1c t\u1ebf v\u1ec1 H\u1ed9i th\u1ea3o v\u00e0 Gi\u00e1o d\u1ee5c Li\u00ean ng\u00e0nh ICISE \u1edf Quy Nh\u01a1n:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/tuoitre.vn\/giao-su-nobel-vat-ly-serge-haroche-du-hoi-nghi-100-nam-vat-ly-luong-tu-tai-viet-nam-20251007123029759.htm\">https:\/\/tuoitre.vn\/giao-su-nobel-vat-ly-serge-haroche-du-hoi-nghi-100-nam-vat-ly-luong-tu-tai-viet-nam-20251007123029759.htm<\/a><\/p>\n<p>Xem th\u00eam v\u1ec1 <em>cu\u1ed9c kh\u00e1m ph\u00e1 c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed:<\/em><\/p>\n<h3 class=\"search-title\" style=\"text-align: center\"><a title=\"Einstein v\u00e0 Heisenberg: Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb7t n\u1ec1n t\u1ea3ng cho n\u1ec1n V\u1eadt l\u00fd hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i (K. Kleinknecht)\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/einstein-va-heisenberg-nhung-nguoi-dat-nen-tang-cho-nen-vat-ly-hien-dai-k-kleinknecht\/\" rel=\"bookmark\">Einstein v\u00e0 Heisenberg: Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb7t n\u1ec1n t\u1ea3ng cho n\u1ec1n V\u1eadt l\u00fd hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i\u00a0<\/a><\/h3>\n<p class=\"byline vcard\" style=\"text-align: center\">by\u00a0,\u00a028 Th\u00e1ng S\u00e1u, 2024<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-14777 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/10\/Anh-3-nguoi-4.jpg?resize=640%2C275&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"275\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p style=\"text-align: center\">Ba nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u1edf c\u00e2p vi m\u00f4.<\/p>\n<p>D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a anh Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n. Xin gi\u1edbi thi\u1ec7u.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-14779\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/10\/Bao-TT-cat-gon.jpg?resize=1067%2C926&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"1067\" height=\"926\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong><span style=\"font-size: 18pt\">C\u1eacP NH\u1eacT 8\/10<\/span>: <span style=\"font-size: 18pt\">link c\u1ee7a b\u00e0i b\u00e1o <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong><span style=\"font-size: 18pt\">v\u1edbi l\u1eddi b\u00ecnh c\u1ee7a GS Nguy\u1ec5n Minh Th\u1ecd <span style=\"color: #008000\"><i>Khi v\u1eadt l\u00fd v\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc g\u1eb7p nhau trong &#8216;\u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m&#8217; l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed<\/i><\/span>:<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><a href=\"https:\/\/tuoitre.vn\/nobel-vat-ly-2025-co-hoc-luong-tu-tu-vi-mo-den-vi-mo-20251007222830181.htm\"><span style=\"color: #000080\"><strong>https:\/\/tuoitre.vn\/nobel-vat-ly-2025-co-hoc-luong-tu-tu-vi-mo-den-vi-mo-20251007222830181.htm<\/strong><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Xin xem th\u00eam b\u00e0i vi\u1ebft r\u1ea5t l\u00e2u t\u1eeb c\u1ea3m h\u1ee9ng m\u00f9a gi\u1ea3i Nobel:<\/p>\n<h3 class=\"search-title\" style=\"text-align: center\"><a title=\"X\u00f4n Xao M\u00f9a Nobel\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/xon-xao-mua-nobel\/\" rel=\"bookmark\">X\u00f4n Xao M\u00f9a Nobel<\/a><\/h3>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>GI\u1ea2I NOBEL V\u1eacT L\u00dd 2025 C\u01a0 H\u1eccC L\u01af\u1ee2NG T\u1eec T\u1eea VI M\u00d4 \u0110\u1ebeN C\u1ea4P V\u0128 M\u00d4 B\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a TS Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n &nbsp; Th\u1eadt tuy\u1ec7t v\u1eddi khi c\u00f3 th\u1ec3 t\u00f4n vinh c\u00e1ch m\u00e0 c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 li\u00ean t\u1ee5c mang \u0111\u1ebfn nh\u1eefng b\u1ea5t ng\u1edd m\u1edbi. N\u00f3 c\u0169ng v\u00f4<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14776"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14776"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14776\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14792,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14776\/revisions\/14792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}