{"id":15056,"date":"2025-11-21T20:03:02","date_gmt":"2025-11-21T13:03:02","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=15056"},"modified":"2025-11-23T09:42:26","modified_gmt":"2025-11-23T02:42:26","slug":"tai-sao-xa-hoi-phuong-tay-va-phuong-dong-da-tung-di-den-su-phat-trien-phan-ky","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/tai-sao-xa-hoi-phuong-tay-va-phuong-dong-da-tung-di-den-su-phat-trien-phan-ky\/","title":{"rendered":"T\u1ea1i sao x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111i \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n ph\u00e2n k\u1ef3?"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">T\u1ea0I SAO X\u00c3 H\u1ed8I PH\u01af\u01a0NG T\u00c2Y V\u00c0 PH\u01af\u01a0NG \u0110\u00d4NG \u0110\u00c3 T\u1eeaNG \u0110I \u0110\u1ebeN S\u1ef0 PH\u00c1T TRI\u1ec2N PH\u00c2N K\u1ef2?<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong><span style=\"font-size: 14pt\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>Anh ch\u1ecb th\u00e2n m\u1ebfn,<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">Ch\u00fang ta ch\u1eafc \u0111\u00e3 nghe v\u1ec1 c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u00f3, v\u00e0 nghe m\u1ed9t s\u1ed1 y\u1ebfu t\u1ed1 l\u00e0m n\u00ean s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa \u0110\u00f4ng v\u00e0 T\u00e2y, nh\u01b0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7, hay y\u1ebfu t\u1ed1 \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c Tin l\u00e0nh nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c Max Weber tr\u00ecnh b\u00e0y, li\u00ean quan \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a t\u01b0 b\u1ea3n \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u1edf n\u01a1i kia.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">Nh\u01b0ng t\u00f4i ngh\u0129 ch\u01b0a h\u1ebft. C\u00f2n m\u1ed9t s\u1ed1 y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1eefa m\u00e0 <strong>Joel Mokyr<\/strong> \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ea7n n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t, nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u00e3 mang cho \u00f4ng n\u1eeda Gi\u1ea3i Nobel Kinh t\u1ebf 2025 v\u1eeba r\u1ed3i. Mokyr l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng, b\u00ean c\u1ea1nh nhi\u1ec1u y\u1ebfu t\u1ed1 kh\u00e1c nh\u01b0 vai tr\u00f2 c\u1ee7a th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng, ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i, th\u00ec <em>s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng kinh t\u1ebf hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ph\u1ee5 thu\u1ed9c r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u00e0o nh\u1eefng g\u00ec con ng\u01b0\u1eddi <strong>hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u00e0 tin t\u01b0\u1edfng (knowledge v\u00e0 belief)<\/strong>, <strong>c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1ch th\u1ef1c hi\u1ec7n nh\u1eefng ni\u1ec1m tin \u0111\u00f3<\/strong>. <\/em>Trong th\u1ebf k\u1ef7 Khai s\u00e1ng, con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 m\u1ed9t ni\u1ec1m tin th\u1ee9 hai ngo\u00e0i t\u00f4n gi\u00e1o: v\u00e0o s\u1ef1 \u0111\u1ed5i \u0111\u1eddi b\u1eb1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p, khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7. Ni\u1ec1m tin \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i Mokyr g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;<em>Khai s\u00e1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p<\/em>&#8221; (Industrial Enlightenment).<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/db\/Professor_Joel_Mokyr.jpg\/250px-Professor_Joel_Mokyr.jpg\" width=\"348\" height=\"524\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">Joel Mokyr (\u1ea3nh Wikipedia)<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">Nh\u01b0ng c\u0169ng ch\u01b0a h\u1ebft. C\u00f2n y\u1ebfu t\u1ed1 n\u1eefa xem ra c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb li\u1ec7t v\u00e0o b\u1eadc &#8220;t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng&#8221; nh\u01b0ng l\u1ea1i h\u1ebft s\u1ee9c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh l\u00ean s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa \u0110\u00f4ng v\u00e0 T\u00e2y. \u0110\u00f3 l\u00e0 th\u00e1i \u0111\u1ed9 x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1ed1i v\u1edbi <strong>gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1\u00a0<\/strong>v\u00e0 v\u1edbi nh\u1eefng lo\u1ea1i\u00a0<strong>lao \u0111\u1ed9ng ch\u00e2n tay<\/strong>\u00a0(Handarbeit). Lo\u1ea1i lao \u0111\u1ed9ng n\u00e0y b\u1ecb nho gi\u00e1o xem th\u01b0\u1eddng \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng, nh\u01b0ng l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdng d\u1ee5ng \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y. Ch\u00ednh s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p gi\u1eefa lao \u0111\u1ed9ng ch\u00e2n tay (Handarbeit) v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng tr\u00ed \u00f3c (Kopfarbeit) l\u00e0m n\u00ean s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa T\u00e2y v\u00e0 \u0110\u00f4ng. S\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 &#8220;s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n \u0111\u1ecbnh&#8221; (pre-destined harmony) th\u00fac \u0111\u1ea9y x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh m\u1ebd, kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1edbi x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng. Marx nh\u00ecn th\u1ebf n\u00e0o v\u1ea5n \u0111\u1ec1 hai lo\u1ea1i lao \u0111\u1ed9ng n\u00e0y? Ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111i b\u1eb1ng hai ch\u00e2n, trong khi ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111i b\u1eb1ng m\u1ed9t ch\u00e2n, cho \u0111\u1ebfn khi h\u1ecd \u00fd th\u1ee9c. T\u1eeb \u0111\u00f3 ta hi\u1ec3u t\u1ea1i sao gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1eeb th\u1eddi Trung c\u1ed5 \u0111\u1ebfn nay, trong khi \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng th\u00ec kh\u00f4ng, cho \u0111\u1ebfn khi h\u1ecd nh\u1eadn ra, r\u1eb1ng lao \u0111\u1ed9ng ch\u00e2n tay l\u00e0 ph\u1ea7n g\u1eafn b\u00f3 c\u1ee7a m\u1ecdi\u00a0<strong><em>cu\u1ed9c c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a<\/em><\/strong>\u00a0\u0111\u1ec3 ti\u1ebfn l\u00ean ph\u1ed3n vinh,d\u00f9 \u1edf \u0111\u00e2u, Nh\u1eadt B\u1ea3n hay H\u00e0n Qu\u1ed1c.\u00a0Vi\u1ec7t Nam, v\u1ed1n th\u1eeba h\u01b0\u1edfng di s\u1ea3n nho gi\u00e1o nh\u01b0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia \u0110\u00f4ng \u00c1, m\u1eb7t kh\u00e1c\u00a0<em>ch\u01b0a c\u00f3<\/em>\u00a0cu\u1ed9c\u00a0<em>c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh<\/em>, cho n\u00ean ch\u00fang ta s\u1ebd hi\u1ec3u t\u1ea1i sao gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 c\u00f2n ch\u01b0a ph\u00e1t tri\u1ec3n, v\u00e0 ph\u1ea7n l\u1edbn sinh vi\u00ean b\u1ecb \u0111\u1ea1i h\u1ecdc cu\u1ed1n h\u00fat nh\u01b0 ng\u00f5 ra duy nh\u1ea5t. Ch\u00fang ta s\u1ebd th\u1ea5y c\u00e1c ch\u00ednh ph\u1ee7 H\u00e0n Qu\u1ed1c t\u1eeb th\u1eddi Park Chung Hee gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15092\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2025\/11\/Anh-than-co-khi-Hy-Lap-Hephaestus.jpg?resize=357%2C476&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"357\" height=\"476\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\">Trong c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n c\u1ee7a Hy L\u1ea1p c\u00f3 th\u1ea7n c\u01a1 kh\u00ed Hephaestus, m\u1ed9t ngh\u1ec7 nh\u00e2n n\u1ed5i ti\u1ebfng \u0111a t\u00e0i c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o \u0111\u1ed3 c\u01a1 kh\u00ed tinh vi, t\u1eeb v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3 trang s\u1ee9c. \u00d4ng l\u00e0 con trai c\u1ee7a Zeus v\u00e0 Hera v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c Zeus cho k\u1ebft h\u00f4n v\u1edbi n\u00e0ng Aphrodite (Venus).<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"padding-left: 160px;text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/vi\/4\/4d\/MIT_Seal.png?20080215102015\" alt=\"T\u1eadp tin:MIT Seal.png\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 160px;text-align: justify\">Logo c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng <strong>M.I.T.<\/strong> v\u1edbi c\u1ee5m t\u1eeb &#8220;<strong>Mens et Manus<\/strong>&#8221; c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0\u00a0 &#8220;Tr\u00ed \u00f3c v\u00e0 Tay&#8221;, t\u1ee9c l\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ed1i h\u1ee3p c\u1ea3 hai lo\u1ea1i lao \u0111\u1ed9ng. Con d\u1ea5u ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ee7a MIT th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n c\u00f3 h\u00ecnh m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 v\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng nh\u00e2n ch\u00e2n tay (m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 r\u00e8n c\u1ea7m chi\u1ebfc b\u00faa \u0111\u1eb7t tr\u00ean \u0111e) \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho s\u1ef1 c\u1ed9ng sinh n\u00e0y. M\u1ed9t s\u1ed1 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc kh\u00e1c c\u0169ng c\u00f3 logo t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, nh\u01b0 <strong class=\"Yjhzub\" data-processed=\"true\">University of New South Wales (UNSW) <\/strong>ghi tr\u00ean logo c\u1ee7a m\u00ecnh <em><strong>Scientia Manu et Mente<\/strong><\/em> hay l\u00e0 Khoa h\u1ecdc b\u1eb1ng tay v\u00e0 tr\u00ed \u00f3c.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 160px;text-align: justify\">hay &#8220;Ki\u1ebfn th\u1ee9c b\u1eb1ng b\u00e0n tay v\u00e0 tr\u00ed \u00f3c&#8221;<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">C\u00f2n m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 quan tr\u1ecdng n\u1eefa m\u00e0 th\u00f4ng qua nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Do Th\u00e1i Joel Mokyr \u0111\u00e3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00f3 l\u00e0 <em>t\u00f4n gi\u00e1o<\/em>. <\/span><span style=\"color: #000080;font-size: 18.6667px\">H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng, kh\u00f4ng, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a th\u00f4ng minh h\u01a1n ch\u00fang ta v\u00e0 h\u1ecd bi\u1ebft nhi\u1ec1u h\u01a1n, v\u00e0 n\u1ebfu b\u1ea1n mu\u1ed1n hi\u1ec3u h\u1ecd, b\u1ea1n ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i Aristotle, ho\u1eb7c b\u1ea5t c\u1ee9 ai trong gi\u1edbi kinh \u0111i\u1ec3n (canon) c\u1ee7a b\u1ea1n.\u00a0<\/span><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">Mokyr n\u00f3i, m\u1ee9c \u0111\u1ed9 m\u00e0 ch\u00fang ta b\u00e1m gi\u1eef v\u00e0o tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh m\u1ee9c \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed5i m\u1edbi c\u1ee7a m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i, b\u1edfi v\u00ec n\u1ebfu b\u1ea1n ngh\u0129 k\u1ef9, m\u1ed7i h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ph\u00e1t minh \u0111\u1ec1u l\u00e0 m\u1ed9t \u2018h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng n\u1ed5i lo\u1ea1n\u2019 (rebel) hay \u2018b\u1ea5t tu\u00e2n\u2019. Ch\u00e2u \u00c2u trung c\u1ed5 ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y nh\u1eefng v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 th\u1ebf. Nh\u01b0ng t\u1ea1i Hy L\u1ea1p c\u1ed3 \u0111\u1ea1i, c\u00f3 m\u1ed9t n<\/span><span style=\"color: #000080\"><span style=\"font-size: 14pt\">h\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc, <strong>Anaximander<\/strong> (<span title=\"circa\">c.<\/span>\u2009610 BC &#8211; c. 546 BC) <\/span><span style=\"font-size: 14pt\">m\u1ed9t tri\u1ebft gia th\u1eddi ti\u1ec1n-Socrates, s\u1ed1ng t\u1ea1i <\/span><span style=\"font-size: 18.6667px\">th\u00e0nh ph\u1ed1 Miletus <\/span><span style=\"font-size: 18.6667px\">thu\u1ed9c Ionia, d\u00e1m n\u00f3i &#8220;kh\u00f4ng&#8221; v\u1edbi th\u1ea7y m\u00ecnh l\u00e0 Thales, m\u1edf m\u00e0n cho qu\u00e1 tr\u00ecnh &#8220;critical thinking&#8221; c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ti\u00ean quy\u1ebft \u0111\u1ec3 c\u00f3 khoa h\u1ecdc.<\/span><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"padding-left: 120px;text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/mathshistory.st-andrews.ac.uk\/Biographies\/Anaximander\/anaximander.jpg?resize=244%2C314&#038;ssl=1\" alt=\"Thumbnail of Anaximander\" width=\"244\" height=\"314\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 80px\">Anaximander<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">Qu\u00e1 tr\u00ecnh th\u1ebf t\u1ee5c h\u00f3a b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1eddi <em>Khai s\u00e1ng<\/em>, ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 s\u1edbm h\u01a1n. Nh\u01b0ng s\u1ef1 th\u1ebf t\u1ee5c h\u00f3a c\u1ee7a ch\u00fang ta, Mokyr n\u00f3i, \u0111i k\u00e8m v\u1edbi s\u1ef1 m\u1ea5t m\u00e1t l\u00f2ng k\u00ednh tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc. Mokyr c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9 \u0111\u1ea1o, v\u00ec th\u1ebf \u00f4ng n\u00f3i, &#8220;T\u00f4i c\u00f3 nh\u1eefng c\u1ea3m x\u00fac l\u1eabn l\u1ed9n v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y.&#8221; Nh\u01b0ng l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee9 v\u1eabn di\u1ec5n ra. Th\u1ebf gi\u1edbi H\u1ed3i gi\u00e1o t\u1eebng m\u1ed9t th\u1eddi r\u1ea5t ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i, h\u1ecdc thu\u1eadt, nh\u01b0ng r\u1ed3i d\u1ea7n d\u1ea7n suy t\u00e0n v\u00ec s\u1ef1 tin t\u01b0\u1edfng qu\u00e1 c\u1ee9ng nh\u1eafc v\u00e0o, hay s\u1ef1 th\u1ed1ng tr\u1ecb tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o. Nh\u01b0 t\u00f4n gi\u00e1o, \u00fd<\/span><span style=\"color: #000080;font-size: 18.6667px\">\u00a0th\u1ee9c h\u1ec7\u00a0<\/span><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng k\u1ec1m h\u00e3m. Kit\u00f4 gi\u00e1o, m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o h\u1ebft s\u1ee9c truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng cho con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n v\u0103n minh ch\u00e2u \u00c2u, \u1ee7ng h\u1ed9 gi\u00e1o d\u1ee5c l\u00fd t\u00ednh, \u1ee7ng h\u1ed9 s\u1ef1 h\u1ed3i sinh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Trung c\u1ed5, c\u0169ng kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi m\u1eafc b\u1ec7nh \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7 nghi\u00eam kh\u1eafc trong m\u1ed9t s\u1ed1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n, k\u1ec1m h\u00e3m s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i v\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc, \u0111\u1ed5i m\u1edbi v\u00e0 kinh doanh. R\u1ea5t may m\u1eafn, Tin L\u00e0nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn k\u1ecbp \u0111\u1ec3 th\u00e1o g\u1ee1 nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n, v\u00e0 m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng cho x\u00e3 h\u1ed9i ti\u1ebfp t\u1ee5c ti\u1ebfn l\u00ean.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.rheinische-geschichte.lvr.de\/sites\/default\/files\/external-resources\/images\/Iview\/digicult_derivate_00013221__slash__LVR_ILR_0000118901.jpg\/full\/600,\/0\/default.jpg?resize=374%2C441&#038;ssl=1\" alt=\"Christian Peter Wilhelm Beuth | Portal Rheinische Geschichte\" width=\"374\" height=\"441\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 120px\"><span style=\"color: #000080\">Christian Peter Beuth, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc Ph\u1ed5 giao nhi\u1ec7m v\u1ee5 t\u1ed5 ch\u1ee9c gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 trong cu\u1ed9c c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a th\u1ebf k\u1ef7 XIX.<\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">M\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 sinh \u0111\u1ed9ng: Thung l\u0169ng Silicon. \u0110\u00f3 l\u00e0 n\u01a1i tu\u1ed5i tr\u1ebb \u0111\u00e3 c\u00f3 <em>ni\u1ec1m tin m\u00e3nh li\u1ec7t<\/em> v\u00e0o kh\u1ea3 n\u0103ng thay \u0111\u1ed5i th\u1ebf gi\u1edbi b\u1eb1ng <em>c\u00f4ng ngh\u1ec7<\/em>, r\u1ea5t c\u1ee5 th\u1ec3: b\u1eb1ng <em>m\u00e1y t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n<\/em>, \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 ch\u1ee7, \u0111\u1ed9c l\u1eadp, v\u00e0 t\u0103ng th\u00eam s\u1ef1 th\u00f4ng minh. Thung l\u0169ng Silicon l\u00e0 trung t\u00e2m l\u00e0m ra c\u1ee7a c\u1ea3i l\u1edbn nh\u1ea5t, trung t\u00e2m hi-tech l\u1edbn nh\u1ea5t, n\u01a1i l\u00e0m cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p l\u1ea7n th\u1ee9 ba c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi, n\u01a1i c\u00f3 nh\u1eefng ph\u00e1t minh c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u0111\u1ed9t ph\u00e1, transistor, chip, m\u00e1y t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n, n\u01a1i c\u00f3 m\u1ed9t <em>tinh th\u1ea7n kinh doanh<\/em>, entrepreneurship, r\u1ea5t m\u1edbi, v\u00e0 l\u00e0 n\u01a1i l\u00e0m l\u1ea1i m\u1edbi kinh t\u1ebf M\u1ef9 sau nh\u1eefng n\u0103m xu\u1ed1ng d\u1ed1c. Nh\u01b0ng tr\u00ean h\u1ebft, Thung l\u0169ng Silicon l\u00e0 m\u1ed9t <em>v\u0103n h\u00f3a<\/em>, v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i l\u1eadp, m\u1ed9t ni\u1ec1m tin, m\u1ed9t state-of-mind, v\u00e0 m\u1ed9t people.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">M\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5 kh\u00e1c: H\u00e0n Qu\u1ed1c. Park Chung Hee tin t\u01b0\u1edfng m\u00e3nh li\u1ec7t v\u00e0o kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ed5i \u0111\u1eddi b\u1eb1ng con \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a, hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u00f3a, \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o. \u00d4ng tin t\u01b0\u1edfng m\u00e3nh li\u1ec7t v\u00e0o <em>ngu\u1ed3n g\u1ed1c cao qu\u00fd<\/em> c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Tri\u1ec1u Ti\u00ean t\u1eeb c\u00e2u chuy\u1ec7n l\u1eadp qu\u1ed1c huy\u1ec1n tho\u1ea1i c\u1ee7a v\u1ecb vua <em>Dagun<\/em> \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u0103m 1392 TCN, v\u00e0 \u0111\u00e3 th\u00e0nh c\u00f4ng trong vi\u1ec7c truy\u1ec1n ni\u1ec1m tin m\u1ea1nh m\u1ebd \u0111\u00f3 v\u00e0o d\u00e2n ch\u00fang H\u00e0n Qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 ra s\u1ee9c th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a th\u1ea7n t\u1ed1c, \u0111\u1ec3 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc gi\u00e0nh l\u1ea1i status ph\u1ea9m gi\u00e1 \u0111\u00f3, thay \u0111\u1ed5i c\u1ea3 d\u00f2ng ch\u1ea3y v\u0129nh vi\u1ec5n c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">T\u00f4i hy v\u1ecdng s\u1ebd tr\u00ecnh b\u00e0y nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00f3i tr\u00ean nh\u01b0 nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc b\u1ed5 \u00edch trong th\u1eddi gian t\u1edbi.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">R\u1ea5t c\u1ea3m \u01a1n s\u1ef1 c\u1ed7 v\u0169 c\u1ee7a c\u00e1c anh Tr\u1ea7n Qu\u1ed1c H\u00f9ng, H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Tu\u1ea5n v\u00e0 H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng T\u01b0\u1eddng.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">Th\u00e2n \u00e1i, <\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/span><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p><\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1ea0I SAO X\u00c3 H\u1ed8I PH\u01af\u01a0NG T\u00c2Y V\u00c0 PH\u01af\u01a0NG \u0110\u00d4NG \u0110\u00c3 T\u1eeaNG \u0110I \u0110\u1ebeN S\u1ef0 PH\u00c1T TRI\u1ec2N PH\u00c2N K\u1ef2? Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh Anh ch\u1ecb th\u00e2n m\u1ebfn, Ch\u00fang ta ch\u1eafc \u0111\u00e3 nghe v\u1ec1 c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u00f3, v\u00e0 nghe m\u1ed9t s\u1ed1 y\u1ebfu t\u1ed1 l\u00e0m n\u00ean s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa \u0110\u00f4ng v\u00e0 T\u00e2y, nh\u01b0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc,<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15056"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15056"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15056\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15117,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15056\/revisions\/15117"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15056"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15056"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15056"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}