{"id":15067,"date":"2025-11-21T19:10:41","date_gmt":"2025-11-21T12:10:41","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=15067"},"modified":"2025-11-24T22:14:25","modified_gmt":"2025-11-24T15:14:25","slug":"tu-thung-lung-silicon-den-vung-zurich-bern","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/tu-thung-lung-silicon-den-vung-zurich-bern\/","title":{"rendered":"T\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn V\u00f9ng Zurich-Bern"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #808000\">T\u1eea THUNG L\u0168NG SILICON \u0110\u1ebeN<\/span><span style=\"color: #808000\">\u00a0V\u00d9NG ZURICH-BERN<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #000080\">Nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i th\u1ebf gi\u1edbi<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">Ghi l\u1ea1i t\u1eeb m\u1ed9t cu\u1ed9c trao \u0111\u1ed5i trong Di\u1ec5n \u0111\u00e0n Humboldt<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt\"><em>Anh ch\u1ecb th\u00e2n m\u1ebfn,<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><span style=\"font-size: 24pt;font-family: impact, sans-serif\">C<\/span>\u1ea3m \u01a1n anh <strong>Nguy\u1ec5n L\u00ea Ti\u1ebfn<\/strong> \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y r\u1ea5t s\u00fac t\u00edch v\u1ec1 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa M\u1ef9 v\u00e0 \u0110\u1ee9c trong s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u1edbi \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn, g\u00e2y &#8220;h\u1ee7y di\u1ec7t s\u00e1ng t\u1ea1o&#8221;. Thi\u1ec3n ngh\u0129 c\u00f2n m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e2u h\u1ecfi quan tr\u1ecdng kh\u00e1c open. T\u1ea1i sao n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t Thung l\u0169ng Silicon? Con \u0111\u01b0\u1eddng 128 v\u00f9ng Boston t\u1eebng l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i n\u00f4i nh\u01b0 th\u1ebf. \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng V\u00f5 Nguy\u00ean Gi\u00e1p \u0111\u00e3 t\u1eebng ca ng\u1ee3i v\u00f9ng n\u00e0y nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00f4ng nghi\u1ec7p l\u00fac \u0111\u00f3 kh\u00f4ng tranh c\u00e3i. Ph\u00eda \u0110\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n \u0111\u1ee7 h\u01a1n \u0111\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t TL Silicon, c\u00f3 nhi\u1ec1u ti\u1ec1n c\u1ee7a h\u01a1n, khoa h\u1ecdc c\u00f4ng ngh\u1ec7 ph\u00e1t tri\u1ec3n h\u01a1n, c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc h\u00e0ng \u0111\u1ea7u MIT, Harvard, c\u00f3 nhi\u1ec1u \u00f4ng l\u1edbn c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u00e1y t\u00ednh h\u01a1n, trong khi TL Silicon b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u1ec9 l\u00e0 mi\u1ebfng \u0111\u1ea5t v\u01b0\u1eddn c\u00e2y \u0103n tr\u00e1i \u0111\u1eb9p? T\u00e0i s\u1ea3n duy nh\u1ea5t c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 \u0110H Stanford, v\u00e0 v\u1ecb GS provost \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t <strong>Frederick Terman, <\/strong>ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ea7m nh\u00ecn nh\u01b0 &#8220;ti\u00ean tri&#8221; m\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd \u00f4ng c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u1edd t\u1edbi nh\u1eefng t\u00e1c d\u1ee5ng to l\u1edbn. V\u1ecb gi\u00e1o s\u01b0 ng\u00e0nh \u0111i\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 nh\u00e2n t\u1ed1 \u0111\u00e3 g\u00e2y ra ph\u1ea3n \u1ee9ng d\u00e2y chuy\u1ec1n th\u00e0nh l\u1eadp TL Silicon khi \u00f4ng khuy\u00ean hai h\u1ecdc tr\u00f2 \u00f4ng William Hewlett v\u00e0 David Packard n\u00ean th\u00f4i h\u1ecdc sau Bachelor, kh\u00f4ng c\u1ea7n ti\u1ebfn s\u0129 l\u00e0m g\u00ec, t\u1ed1t h\u01a1n n\u00ean ra <em>kh\u1edfi nghi\u1ec7p<\/em>. Th\u1ef1c t\u1ebf h\u1ecd \u0111\u00e3 ra m\u1edf x\u01b0\u1edfng t\u1ea1i m\u1ed9t garage. \u00d4ng cho m\u01b0\u1ee3n ti\u1ec1n, kho\u1ea3ng $500 l\u00e0m v\u1ed1n kh\u1edfi nghi\u1ec7p. C\u00e1c ng\u00e2n h\u00e0ng ch\u00ednh th\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m chi ti\u1ec1n khi th\u1ea5y \u0111\u1ed9 r\u1ee7i ro kh\u00f4ng l\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u1edbi n\u00e0y. C\u00e1c \u0111\u1ec1 \u00e1n c\u1ee7a startup \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c c\u00f4ng ty t\u1ef1 th\u00e2n xoay s\u1edf. \u0110\u1ed1i v\u1edbi Cty Fairchild c\u1ee7a &#8220;T\u00e1m t\u00ean ph\u1ea3n b\u1ed9i&#8221; m\u1ed9t chuy\u00ean gia ng\u00e2n h\u00e0ng \u0111\u1ea7u t\u01b0 tr\u1ebb tu\u1ed5i t\u00ean Arthur Rock \u0111\u00e3 thuy\u1ebft ph\u1ee5c doanh nh\u00e2n Sherman Fairchild, ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp Fairchild Camera and Instrument, cung c\u1ea5p v\u1ed1n c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 th\u00e0nh l\u1eadp c\u00f4ng ty con m\u1edbi. <\/span><span style=\"font-size: 14pt\">\u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea5u m\u1ed1c quan tr\u1ecdng trong l\u1ecbch s\u1eed Thung l\u0169ng Silicon v\u00e0 \u0111\u1ea7u t\u01b0 m\u1ea1o hi\u1ec3m hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. Th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a Fairchild \u0111\u00e3 truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng cho vi\u1ec7c th\u00e0nh l\u1eadp nhi\u1ec1u c\u00f4ng ty \u0111\u1ea7u t\u01b0 m\u1ea1o hi\u1ec3m kh\u00e1c sau \u0111\u00f3 t\u1ea1i khu v\u1ef1c V\u1ecbnh San Francisco. Sau \u0111\u00f3, b\u1ea3n th\u00e2n Rock nh\u1ea3y v\u00e0o s\u00e2n ch\u01a1i t\u00e0i ch\u00ednh, \u0111\u1ed3ng s\u00e1ng l\u1eadp m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00f4ng ty \u0111\u1ea7u t\u01b0 m\u1ea1o hi\u1ec3m \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1ea1i Bay Area, Davis &amp; Rock, v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e0i tr\u1ee3 cho c\u00e1c c\u00f4ng ty c\u00f4ng ngh\u1ec7 h\u00e0ng \u0111\u1ea7u kh\u00e1c nh\u01b0 Intel v\u00e0 Apple.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/engineering100.stanford.edu\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fres.cloudinary.com%2Fduv7bozlj%2Fimage%2Fupload%2Fv1744766098%2Fhewlett-packard_dedication_i3tnua.jpg&amp;w=3840&amp;q=75\" alt=\"David Packard and Fred Terman shake hands at the entrance of a building while a third unnamed man stands in the background.\" width=\"540\" height=\"683\" \/><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px\">T\u1eeb tr\u00e1i sang ph\u1ea3i: David Packard, William Hewlett v\u00e0 Tr\u01b0\u1edfng khoa K\u1ef9 thu\u1eadt Fred Terman tham d\u1ef1 l\u1ec5 kh\u00e1nh th\u00e0nh khu Hewlett-Packard t\u1ea1i Ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111i\u1ec7n t\u1eed c\u1ee7a Stanford, n\u0103m 1952. | Stanford News Service.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">D\u1ea7n d\u1ea7n ng\u00e0nh ng\u00e2n h\u00e0ng m\u1edbi nh\u1eadn ra \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t business tuy risky nh\u01b0ng r\u1ea5t b\u00e9o b\u1edf, nh\u01b0 anh Ti\u1ebfn c\u00f3 tr\u00ecnh b\u00e0y. Thua 9 keo nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1eafng 1 keo l\u00e0 h\u01a1n c\u1ea3 hu\u1ec1 v\u1ed1n. H\u1ecd c\u0169ng cho vay kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ea5y l\u00e3i nh\u01b0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng, m\u00e0 l\u1ea5y stock t\u01b0\u01a1ng lai! \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i kinh doanh ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi! C\u00e1c cty startup th\u01b0\u1eddng c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 l\u01b0\u01a1ng trong giai \u0111o\u1ea1n \u1ea5p tr\u1ee9ng m\u00e0 tr\u1ea3 b\u1eb1ng stock c\u1ee7a t\u01b0\u01a1ng lai! Marx l\u00e0m sao hi\u1ec3u n\u1ed5i ki\u1ec3u kinh doanh m\u1edbi kh\u00f4ng b\u00f3c l\u1ed9t n\u00e0y? \u0110\u00f3 l\u00e0 <em>entrepreneuship<\/em> m\u1edbi. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp s\u1eb5n s\u00e0ng hy sinh v\u00ec \u0111am m\u00ea cho nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng m\u1edbi \u0111\u1ec3 r\u1ed3i c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh tri\u1ec7u ph\u00fa sau ng\u00e0y l\u00e0m IPO. C\u00e1c cty s\u1ea3n xu\u1ea5t chip do <em>lu\u1eadt ph\u00e1p \u0111\u1eb7c th\u00f9 <\/em>c\u1ee7a Cali nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u1ea5t x\u00fac t\u00e1c \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n nhanh nh\u01b0 c\u1ea5p s\u1ed1 nh\u00e2n, Fairchild c\u1ee7a <em>T\u00e1m k\u1ebb ph\u1ea3n b\u1ed9i<\/em> t\u00e0i n\u0103ng \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n nhanh ch\u00f3ng th\u00e0nh &#8220;\u0111\u1ea1i gia \u0111\u00ecnh Fairchildren&#8221;.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">C\u00f3 c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0m n\u00ean s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t!\u00a0 TL Silicon c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1eb7c th\u00f9: Lu\u1eadt ph\u00e1p California <em>c\u00f4ng nh\u1eadn<\/em> nh\u1eefng &#8220;k\u1ebb ph\u1ea3n b\u1ed9i&#8221; r\u1eddi b\u1ecf m\u1ed9t cty \u0111\u1ec3 l\u1eadp m\u1ed9t cty c\u1ea1nh tranh c\u00f9ng nh\u1eefng m\u1eb7t h\u00e0ng c\u1ee7a cty m\u1eb9. \u0110i\u1ec3n h\u00ecnh l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n <em>T\u00e1m k\u1ebb ph\u1ea3n b\u1ed9i\u00a0<\/em>c\u1ee7a Cty Shockley Semiconductor.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/media.licdn.com\/dms\/image\/v2\/D5612AQFJqwNwNit9YA\/article-inline_image-shrink_1500_2232\/article-inline_image-shrink_1500_2232\/0\/1727718094695?e=1765411200&amp;v=beta&amp;t=CjQW5WLvP0zwNay4D4bq5we99TiJ-ZKHzcCTlBZQQIM\" alt=\"N\u1ed9i dung b\u00e0i vi\u1ebft\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">T\u00e1m t\u00ean ph\u1ea3n b\u1ed9i l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a Thung l\u0169ng Silicon. T\u1eeb tr\u00e1i sang ph\u1ea3i: Gordon Moore, C. Sheldon Roberts, Eugene Kleiner, Robert Noyce, Victor Grinich, Julius Blank, Jean Hoerni v\u00e0 Jay Last (1960)<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">TL Silicon t\u1eebng c\u00f3 phong tr\u00e0o ph\u1ea3n chi\u1ebfn m\u1ea1nh m\u1ebd, c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf M\u1ef9, ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111i qu\u00e2n d\u1ecbch \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 chi\u1ebfn tranh VN. H\u1ecd s\u1ed1ng theo phong c\u00e1ch Hippies, t\u1ef1 do y\u00eau, h\u00fat LSD \u0111\u1ec3 t\u00ecm c\u1ea3m h\u1ee9ng m\u1edbi, l\u00fac \u0111\u00f3 c\u00f2n trong v\u00f2ng th\u1eed nghi\u1ec7m ch\u01b0a b\u1ecb c\u1ea5m. Nh\u01b0ng t\u1ea1i sao \u1edf Berlin, Paris, Tokyo c\u00f3 nh\u1eefng phong tr\u00e0o ph\u1ea3n chi\u1ebfn \u0111\u1ed1i l\u1eadp y chang nh\u01b0 th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00e0nh m\u1ed9t &#8220;Thung l\u0169ng Silicon&#8221;? B\u1edfi v\u00ec \u0111\u00e1m thanh ni\u00ean \u1edf TL Silicon c\u00f3 <em>ni\u1ec1m tin nh\u01b0 \u0111inh \u0111\u00f3ng c\u1ed9t<\/em> v\u00e0o s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i th\u1ebf gi\u1edbi, kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eb1ng ch\u00ednh tr\u1ecb, hay \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7, m\u00e0 b\u1eb1ng c\u00f4ng ngh\u1ec7! Y chang nh\u01b0 <strong>Joel Mokyr<\/strong>, nh\u00e0 kinh t\u1ebf h\u1ecdc m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i Nobel Kinh t\u1ebf 2025, n\u00f3i trong l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m then ch\u1ed1t: ni\u1ec1m tin m\u00e3nh li\u1ec7t v\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng ch\u1ecdn l\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7. H\u1ecd m\u01a1 m\u1ed9ng nh\u01b0ng b\u00e1m s\u00e1t th\u1ef1c t\u1ebf. H\u1ecd s\u1eed d\u1ee5ng LSD hay thi\u1ec1n \u0111\u1ec3 c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi m\u1edbi. \u0110\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a phong tr\u00e0o Hippies \u0111\u1ea7y \u1eafp nh\u1eefng ch\u1ee9ng c\u1ee9. H\u1ecd ch\u1ed1ng l\u1ea1i m\u1ecdi s\u1ef1 \u0111\u1ed9c t\u00e0i kh\u00f4ng ch\u1ec9 b\u1eb1ng xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1eddng h\u00f4 kh\u1ea9u hi\u1ec7u, m\u00e0 b\u1eb1ng m\u1ed9t <em>cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng m\u00e1y t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n<\/em>. H\u1ecd ch\u1ed1ng \u0111\u1ed9c t\u00e0i c\u1ee7a &#8220;big brothers&#8221; l\u00e0 nh\u1eefng cty m\u00e1y t\u00ednh l\u1edbn nh\u01b0 IBM, DEG \u1edf ph\u00eda \u0110\u00f4ng. H\u1ecd mu\u1ed1n t\u1ea1o ra <em>m\u00e1y t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n<\/em> \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi tho\u00e1t kh\u1ecfi m\u1ecdi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng chi ph\u1ed1i, \u0111\u1ec3 t\u1ef1 ch\u1ee7 h\u01a1n v\u00e0 t\u1ef1 k\u1ebft n\u1ed1i v\u1edbi nhau!<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">C\u00f2n nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c th\u00f9 n\u1eefa c\u1ee7a phong tr\u00e0o TL Silicon. N\u00f3i chung, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ed9p l\u1ea1i th\u00e0nh c\u1ee5m t\u1eeb &#8220;<em>v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i l\u1eadp<\/em>&#8220;, kh\u00e1c v\u1edbi &#8220;American way of life&#8221;. H\u1ecd s\u1ed1ng kh\u00e1c v\u00e0 ngh\u0129 kh\u00e1c, nh\u01b0 ti\u00eau \u0111\u1ec1 c\u1ee7a m\u1ed9t qu\u1ea3ng c\u00e1o n\u1ed5i ti\u1ebfng <em>Think different\u00a0<\/em>c\u1ee7a Apple. Nh\u01b0ng ch\u00ednh h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng th\u1ebf gi\u1edbi. B\u1ea3n th\u00e2n Steve Jobs l\u00e0 minh h\u1ecda s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng cho l\u1ed1i s\u1ed1ng v\u00e0 t\u01b0 duy n\u00e0y.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">Ai th\u00e0nh l\u1eadp Thung l\u0169ng Silicon? Kh\u00f4ng ai c\u1ea3! TL Silicon c\u0169ng nh\u01b0 \u0110\u01b0\u1eddng 128, \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng s\u00e1ng t\u1ea1o t\u1ef1 ph\u00e1t c\u1ee7a khu v\u1ef1c t\u01b0 nh\u00e2n, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed7 tr\u1ee3 b\u1edfi v\u1ed1n \u0111\u1ea7u t\u01b0 m\u1ea1o hi\u1ec3m, ho\u00e0n to\u00e0n t\u1ef1 l\u1eadp, t\u1ef1 ch\u1ee7 v\u00e0 t\u1ef1 \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a m\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 n\u00e0o. Ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng c\u1ee5m (cluster) \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00fac \u0111\u1ea9y b\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb, c\u1ea1nh tranh l\u1eabn h\u1ee3p t\u00e1c, gi\u1eefa c\u00e1c c\u00f4ng ty c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp v\u00e0 x\u00e2y d\u1ef1ng b\u1edfi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng minh v\u00e0 c\u00f3 h\u1ecdc th\u1ee9c. T\u00e1m k\u1ebb ph\u1ea3n b\u1ed9i \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 b\u1eb1ng c\u1eed nh\u00e2n ho\u1eb7c ti\u1ebfn s\u0129 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc danh gi\u00e1.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">Tuy nhi\u00ean, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u0169ng c\u00f3 s\u1ef1 d\u1ef1 ph\u1ea7n nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0o s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u1eefng c\u00f4ng ngh\u1ec7 cao t\u01b0\u01a1ng lai th\u00f4ng qua c<\/span><span style=\"font-size: 18.6667px\">\u00e1c ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m li\u00ean bang, c\u00e1c c\u00f4ng ty qu\u1ed1c ph\u00f2ng c\u1ea5p cao, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc v\u1edbi c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ti\u00ean ti\u1ebfn v\u1ec1 c\u00f4ng ngh\u1ec7 v\u00e0 khoa h\u1ecdc, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh ph\u1ee7 li\u00ean bang h\u1ed7 tr\u1ee3 ph\u1ea7n l\u1edbn. Nh\u1eefng \u0111\u1ea7u t\u01b0 n\u00e0y di\u1ec5n ra d\u01b0\u1edbi \u00e1p l\u1ef1c c\u1ee7a chi\u1ebfn tranh l\u1ea1nh v\u00e0 c\u1ee7a cu\u1ed9c ch\u1ea1y \u0111ua l\u00ean m\u1eb7t tr\u0103ng (moonshot). \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00e1c c\u00f4ng ty qu\u1ed1c ph\u00f2ng c\u00f3 ph\u1ea7n \u0111\u00f3ng g\u00f3p quan tr\u1ecdng \u1edf d\u1ea1ng mua ti\u00eau s\u1ea3n ph\u1ea9m m\u1edbi c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng ty s\u1ea3n xu\u1ea5t chip, th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 c\u1ea3i thi\u1ec7n c\u00f4ng ngh\u1ec7 ng\u00e0y m\u1ed9t t\u1ed1t h\u01a1n.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><span style=\"font-size: 24pt;font-family: impact, sans-serif\">M<\/span>\u1ed9t \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t l\u1ea1, <em>l\u1ea1 gh\u00ea l\u1eafm<\/em>, l\u00e0 kho\u1ea3ng 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc phong tr\u00e0o TL Silicon, v\u00e0o nh\u1eefng th\u1eadp ni\u00ean cu\u1ed1i c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XIX, v\u00f9ng \u0111\u1ea5t <strong>Zurich-Bern<\/strong> c\u1ee7a Th\u1ee5y S\u0129 c\u0169ng l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ed9t lo\u1ea1i &#8220;v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i l\u1eadp&#8221; t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, n\u01a1i thanh ni\u00ean Albert Einstein \u0111ang h\u1ecdc, s\u1ed1ng v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c. Th\u1ee5y S\u0129 l\u00e0 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc <em>liberal<\/em>, \u0111\u00f3n ch\u00e0o thanh ni\u00ean t\u1eeb kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i \u0111\u1ebfn h\u1ecdc v\u00e0 sinh s\u1ed1ng. Lenin, Rosa Luxemburg, v\u00e0 nhi\u1ec1u t\u00ean tu\u1ed5i c\u1ee7a cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a, hay c\u1ea3 Mussolini \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1eb7t. V\u00f9ng Zurich-Bern c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc t\u1ed1t, thu h\u00fat nhi\u1ec1u thanh ni\u00ean c\u00f3 gi\u1ea5c m\u01a1 &#8220;l\u00e0m c\u00e1ch m\u1ea1ng&#8221; cho x\u1ee9 s\u1edf ngh\u00e8o c\u1ee7a h\u1ecd. Rosa Luxemburg h\u1ecdc \u1edf \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Zurich (kh\u00e1c v\u1edbi \u0110\u1ea1i h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt ETH c\u1ee7a Einstein) cho \u0111\u1ebfn khi t\u1ed1t nghi\u1ec7p m\u1edbi v\u1ec1 Berlin ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng. B\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t sinh vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea7y khen xu\u1ea5t s\u1eafc. Nh\u00e0 kinh t\u1ebf &#8211; x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 Thorstein Veblen (1857-1929) c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn l\u00ean phong tr\u00e0o n\u00e0y, khi vi\u1ebft r\u1eb1ng, ch\u1ee7 ngh\u0129a t\u01b0 b\u1ea3n \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac ph\u1ea3i b\u1ecb thay th\u1ebf!; kinh t\u1ebf ch\u1ec9 \u0111\u00fang &#8220;t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i&#8221; cho t\u1eebng khu v\u1ef1c v\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m th\u00f4i, c\u1ee5m t\u1eeb l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta ngh\u0129 ngay \u0111\u1ebfn <em>Thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i<\/em> c\u1ee7a Einstein sau n\u00e0y. S\u1ed1ng \u1edf \u0111\u00f3, Einstein d\u0129 nhi\u00ean c\u0169ng b\u1ecb &#8220;ti\u00eam nhi\u1ec5m&#8221; lo\u1ea1i &#8220;v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i l\u1eadp&#8221;, nh\u01b0ng b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 l\u00e0 &#8220;n\u1ed5i lo\u1ea1n&#8221; r\u1ed3i cho n\u00ean \u00f4ng r\u1ea5t h\u1ee3p. \u00d4ng th\u01b0\u1eddng ra qu\u00e1n c\u00e0 ph\u00ea m\u00e0 Lenin c\u0169ng t\u1eebng lui t\u1edbi! Trong khi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c mu\u1ed1n l\u00e0m ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i th\u1ebf gi\u1edbi, th\u00ec Einstein l\u1eb7ng l\u1ebd mu\u1ed1n thay \u0111\u1ed5i th\u1ebf gi\u1edbi b\u1eb1ng khoa h\u1ecdc v\u1eadt l\u00fd.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/8\/87\/Einstein_patentoffice_full.jpg\" width=\"440\" height=\"653\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Albert Einstein th\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c trong S\u1edf c\u1ea5p b\u1eb1ng s\u00e1ng ch\u1ebf, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh l\u1ea1i s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n ng\u00e0nh v\u1eadt l\u00fd th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">C\u0169ng r\u1ea5t may cho \u00f4ng! B\u1edfi l\u00fac \u0111\u00f3, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Veblen, v\u1eadt l\u00fd c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n \u0111ang h\u1ed3i kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c thay \u0111\u1ed5i v\u1ec1 concept, v\u00e0 th\u1ef1c t\u1ebf \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ea5u hi\u1ec7u m\u1edbi c\u1ee7a m\u1ed9t &#8220;phase transition&#8221;, nh\u01b0ng h\u1ea7u h\u1ebft kh\u00f4ng nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd n\u00e0o tin hay d\u00e1m tin, ngo\u1ea1i tr\u1eeb c\u00f3 l\u1ebd Poincar\u00e9. C\u1ea3 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi v\u0129 \u0111\u1ea1i ngo\u00e0i kia \u0111ang t\u1edbi. Thanh ni\u00ean Einstein \u0111\u00e3 c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, nh\u01b0ng ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c c\u1eadt l\u1ef1c, v\u00e0 \u0111\u1ecdc s\u00e1ch c\u1ee7a r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng, v\u00e0 ph\u1ea3n bi\u1ec7n Newton, t\u1eeb Maxwell, Poincar\u00e9, Hume, Kant, \u0111\u1ebfn Ernst Mach &#8230; \u0111\u1ec3 d\u1ea7n d\u1ea7n h\u00ecnh th\u00e0nh &#8220;h\u1ec7 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng m\u1edbi&#8221; h\u00e0i h\u00f2a c\u1ee7a \u00f4ng cho m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edbi.\u00a0<em>Akademie Olympia<\/em> l\u00e0 n\u01a1i \u00f4ng th\u1ef1c t\u1eadp trong nh\u1eefng cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u00f4ng \u0111\u1ec3 t\u00ecm con \u0111\u01b0\u1eddng m\u1edbi.\u00a0<\/span><span style=\"font-size: 14pt\">Tr\u1ef1c gi\u00e1c c\u1ee7a Einstein kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn t\u1eeb \u00f3c t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng thu\u1ea7n t\u00fay m\u00e0 t\u1eeb nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u chuy\u00ean s\u00e2u c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 nh\u1eefng ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, t\u1eeb Maxwell, Hume cho \u0111\u1ebfn Poincar\u00e9 hay Ernst Mach. Ng\u01b0\u1eddi ta d\u1ec5 l\u1ea7m t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a \u00f4ng, tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng quan tr\u1ecdng h\u01a1n tri th\u1ee9c. Kh\u00f4ng h\u1ecdc s\u00e2u, c\u1eadt l\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e2u th\u00ec t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng d\u1ec5 tr\u1edf th\u00e0nh hoang t\u01b0\u1edfng! Thi\u1ebfu <em>gi\u00e1o d\u1ee5c khai ph\u00f3ng<\/em> c\u0169ng d\u1ec5 d\u1eabn t\u1edbi t\u01b0 duy v\u00e0 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng ngh\u00e8o n\u00e0n.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">S\u1ef1 ki\u1ec7n Einstein s\u1ed1ng trong\u00a0 &#8220;c\u00e1i n\u00f4i v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i l\u1eadp&#8221; tr\u00ean c\u00f3 l\u1ebd g\u00f3p ph\u1ea7n tr\u1ea3 l\u1eddi ph\u1ea7n n\u00e0o c\u00e2u h\u1ecfi \u00edt ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb7t ra: <em>T\u1ea1i sao c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh khoa h\u1ecdc c\u1ee7a Einstein \u0111\u1ec1u mang t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ea1ng<\/em>? Th\u1ef1c t\u1ebf, th\u1ebf gi\u1edbi m\u1edbi m\u00e0 \u00f4ng g\u00f3p ph\u1ea7n t\u1ea1o d\u1ef1ng mang trong m\u00ecnh c\u00e1c t\u00ednh ch\u1ea5t c\u00e1ch m\u1ea1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi c\u0169 r\u1ed3i. Nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00f3, \u0111\u1ea7u \u00f3c ph\u1ea3i c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ea1ng, t\u00e1o b\u1ea1o, ki\u00ean quy\u1ebft, v\u00e0 t\u00ecm cho m\u00ecnh nh\u1eefng quan \u0111i\u1ec3m m\u1edbi tho\u00e1t ra kh\u1ecfi nh\u1eefng r\u00e0ng bu\u1ed9c c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi c\u0169 v\u00e0 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nh\u1eefng \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi m\u1edbi. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u Einstein \u0111\u00e3 l\u00e0m.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">\u0110\u1ea5y l\u00e0 b\u1ed1i c\u1ea3nh c\u1ee7a hai cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi. Nh\u1eefng n\u01a1i nh\u01b0 TL Silicon hay Zurich-Bern c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n &#8220;kh\u00f4ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng&#8221;, v\u01b0\u1ee3t kh\u1ecfi quy \u01b0\u1edbc, c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <strong>\u0110i\u1ec3m k\u1ef3 d\u1ecb Singularity<\/strong> c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi, v\u1edbi nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi &#8220;kh\u00f4ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng&#8221; v\u00e0 nh\u1eefng quy lu\u1eadt ch\u01a1i c\u0169ng &#8220;kh\u00f4ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng&#8221;. Th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ef1c t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00fac \u0111\u1ea9y b\u1edfi nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 &#8220;kh\u00f4ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng&#8221;. T\u01b0 duy b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd d\u1eabn t\u1edbi nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1edbn. H\u00e3y xem n\u1ed9i dung qu\u1ea3ng c\u00e1o <em>Think different<\/em> c\u1ee7a Apple.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">Th\u01b0\u1eddng ng\u01b0\u1eddi ta tr\u00ecnh b\u00e0y Einstein c\u1ee7a giai \u0111o\u1ea1n sau, sau khi thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng (1915\/16) c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh tr\u1ecdn v\u1eb9n, nh\u01b0 l\u00e0 ng\u00f4i sao m\u1edbi tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi khoa h\u1ecdc, nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf, Einstein th\u1eddi tr\u1ebb m\u1edbi l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n th\u00fa v\u1ecb nh\u1ea5t v\u00e0 b\u1ed5 \u00edch nh\u1ea5t cho nh\u1eefng ai mu\u1ed1n t\u00ecm cho m\u00ecnh m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng ri\u00eang!!! Thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i h\u1eb9p v\u00e0 r\u1ed9ng c\u0169ng nh\u01b0 c\u1ea5u t\u1ea1o h\u1ea1t c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ec1u h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb c\u0103n h\u1ed9 s\u1ed1 <strong>49 Kramgasse<\/strong> trong nh\u1eefng n\u0103m s\u1ed1ng \u1edf Bern!! L\u00fac \u0111\u00f3 \u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 chi\u00ean vi\u00ean c\u1ea5p III c\u1ee7a S\u1edf s\u00e1ng ch\u1ebf Th\u1ee5y S\u1ef9, ho\u00e0n to\u00e0n v\u00f4 danh. C\u0103n b\u1ea3n, c\u1ea7n ph\u1ea3i nh\u00ecn con \u0111\u01b0\u1eddng \u00f4ng \u0111i, <em>his path<\/em>, <em>his way of life<\/em>, th\u00e1i \u0111\u1ed9 c\u1ee7a Einstein trong giai \u0111o\u1ea1n s\u1ed1ng \u1edf Th\u1ee5y S\u1ef9. <\/span><span style=\"font-size: 14pt\">Einstein l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi lu\u00f4n lu\u00f4n gi\u1eef s\u1ef1 \u0111\u1ed9c l\u1eadp t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u00ecnh m\u1ed9t c\u00e1ch c\u1ee9ng r\u1eafn, ki\u00ean quy\u1ebft, kh\u00f4ng s\u1ee3 quy\u1ec1n uy b\u1ea5t c\u1ee9 t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn, t\u1eeb c\u00e1c editors quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a t\u1ea1p ch\u00ed l\u1eebng danh <em>Annalen der Physik<\/em>, cho \u0111\u1ebfn vua Ph\u1ed5, hay ch\u00ednh quy\u1ec1n Hoa K\u1ef3 th\u1eddi McCarthy, nh\u1eefng n\u01a1i \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i x\u1eed \u01b0u \u00e1i. \u00d4ng kh\u00f4ng d\u1ec5 b\u1ecb b\u1eaft n\u1ea1t hay l\u00e0m lung lay quan \u0111i\u1ec3m ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh. B\u1edfi \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a \u00f4ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u00f9y ti\u1ec7n, m\u00e0 l\u00e0 k\u1ebft tinh c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e1n h\u1ecdc h\u1ed7 tr\u1ee3. Einstein c\u00f3 \u00f3c t\u00f2 m\u00f2 v\u00f4 h\u1ea1n, y\u00eau khoa h\u1ecdc s\u00e2u s\u1eafc, nh\u01b0ng y\u00eau v\u1edbi con m\u1eaft <em>critical<\/em>, d\u00f2 x\u00e9t v\u00e0 ki\u1ec3m tra, kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u1ec5 ch\u1ea5p nh\u1eadn m\u1ecdi th\u1ee9 d\u00f9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 nh\u01b0 c\u01a1 h\u1ecdc Newton. Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 m\u1eafc ph\u1ea3i ch\u1ed7 y\u1ebfu n\u00e0y. Einstein kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 b\u1ea3o. Ngay c\u1ea3 c\u00e1ch h\u1ecdc tr\u00ean \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, \u00f4ng c\u0169ng c\u00f3 c\u00e1ch ri\u00eang, kh\u00f4ng \u00edt risky, nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 &#8220;tr\u1ef1c gi\u00e1c&#8221; v\u00e0 s\u1ef1 th\u00f4i th\u00fac c\u1ee7a m\u1ed9t ti\u1ebfng g\u1ecdi t\u1eeb xa n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y \u00f4ng. V\u00e2ng, con \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a Einstein kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng risky, nh\u01b0ng \u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ee9c \u0111\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t qua \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n x\u1ea3y \u0111\u1ebfn, nh\u01b0 s\u1ef1 th\u1edd \u01a1 c\u1ee7a c\u00e1c gi\u00e1o s\u01b0 \u1edf tr\u01b0\u1eddng ETH khi \u00f4ng ho\u00e0n th\u00e0nh b\u1eadc c\u1eed nh\u00e2n, \u0111i\u1ec1u khi\u1ebfn \u00f4ng ra \u0111i tr\u1eafng tay. Nh\u01b0ng \u00f4ng kh\u00f4ng bu\u00f4ng b\u1ecf khoa h\u1ecdc, ch\u1ea5p nh\u1eadn &#8220;t\u1ea1m tr\u00fa&#8221; t\u1ea1i S\u1edf S\u00e1ng ch\u1ebf m\u1ed9t th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 \u1ea5p \u1ee7 ti\u1ebfp c\u00e1c \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a \u00f4ng \u0111ang theo \u0111u\u1ed5i, cho \u0111\u1ebfn khi ch\u00fang ch\u00edn m\u00f9i v\u00e0i n\u0103m sau \u0111\u00f3, 1905, n\u0103m th\u1ea7n k\u1ef3 <em>annus mirabilis <\/em>b\u00f9ng n\u1ed5 di\u1ec5n ra, bu\u1ed9c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i nh\u00ecn l\u1ea1i \u00f4ng! M\u1ed9t s\u1ef1 k\u1ef3 di\u1ec7u!\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">Hi\u1ec3u Einstein giai \u0111o\u1ea1n tr\u1ebb s\u1ebd c\u0169ng gi\u00fap tr\u1ea3 l\u1eddi c\u00e2u h\u1ecfi t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra, li\u1ec7u Vi\u1ec7t Nam, hay th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 m\u1ed9t Einstein th\u1ee9 hai kh\u00f4ng? \u0110\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn n\u0103ng l\u1ef1c tr\u00ed tu\u1ec7, ch\u1ec9 s\u1ed1 IQ nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng b\u00e0n b\u1ea1c, m\u00e0 c\u00f2n li\u00ean quan \u0111\u1ebfn <em>character <\/em>c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0 Einstein t\u1eebng n\u00f3i, <em>\u201cS\u1ef1 l\u1edbn lao trong khoa h\u1ecdc th\u1ef1c ch\u1ea5t ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u00e1 t\u00ednh\u201d, <\/em>bao g\u1ed3m quan \u0111i\u1ec3m s\u1ed1ng v\u00e0 c\u00e1ch nh\u00ecn th\u1ebf gi\u1edbi. &#8220;T\u00f4i ch\u01b0a bao gi\u1edd khao kh\u00e1t cu\u1ed9c s\u1ed1ng gi\u00e0u c\u00f3 v\u00e0 xa x\u1ec9, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n kh\u00e1 coi th\u01b0\u1eddng ch\u00fang. Ni\u1ec1m \u0111am m\u00ea c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00f4ng b\u1eb1ng x\u00e3 h\u1ed9i th\u01b0\u1eddng khi\u1ebfn t\u00f4i xung \u0111\u1ed9t v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi, c\u0169ng nh\u01b0 t\u00f4i kh\u00f4ng th\u00edch b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 r\u00e0ng bu\u1ed9c v\u00e0 ph\u1ee5 thu\u1ed9c n\u00e0o m\u00e0 t\u00f4i th\u1ea5y th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u1ea7n thi\u1ebft.&#8221; (<a title=\"Albert Einstein, T\u00edn \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a t\u00f4i\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/albert-einstein-tin-dieu-cua-toi\/\" rel=\"bookmark\"><i>T\u00edn \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a<\/i> t\u00f4i)<\/a><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">T\u00f4i hy v\u1ecdng s\u1ebd tr\u00ecnh b\u00e0y v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i l\u1eadp c\u1ee7a TL Silicon trong n\u0103m t\u1edbi 2026, chung v\u1edbi c\u00e1c b\u00e0i kh\u1ea3o s\u00e1t v\u1ec1 <strong>\u0110\u00e0i Loan<\/strong> v\u00e0 <strong>H\u00e0n Qu\u1ed1c<\/strong> t\u1ea1i nh\u1eefng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m critical \u0111\u1ec3 c\u00e1c qu\u1ed1c gia n\u00e0y t\u0103ng t\u1ed1c \u0111\u00e1ng k\u1ec3 \u0111\u1ec3 c\u1ea5t c\u00e1nh. Einstein th\u1eddi tr\u1ebb l\u00e0 m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng ri\u00eang thu\u1ed9c v\u1ec1 ph\u1ea7n ti\u1ec3u s\u1eed Einstein. T\u00f4i c\u0169ng s\u1ebd \u0111\u1ec1 c\u1eadp m\u1ed9t n\u00e9t kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa \u0110\u1ee9c v\u00e0 M\u1ef9 m\u00e0 anh Ti\u1ebfn c\u00f3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp, t\u1ea1i sao \u0110\u1ee9c l\u1ea1i \u201cl\u1ea1c h\u1eadu\u201d nh\u01b0 th\u1ebf?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">Xem th\u00eam:<\/span><\/p>\n<h3 class=\"search-title\" style=\"text-align: center\"><a title=\"Startup \u2013 Nh\u00ecn t\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/startup-nhin-tu-thung-lung-silicon-den-viet-nam\/\" rel=\"bookmark\">Startup \u2013 Nh\u00ecn t\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam<\/a><\/h3>\n<p class=\"byline vcard\" style=\"text-align: center\">\u00a04 Th\u00e1ng M\u01b0\u1eddi Hai, 2023<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">C\u1ea3m \u01a1n anh ch\u1ecb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">Th\u00e2n m\u1ebfn,<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong><span style=\"font-size: 14pt\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><em><span style=\"font-size: 14pt\">Ng\u00e0y nh\u00e0 gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eea THUNG L\u0168NG SILICON \u0110\u1ebeN\u00a0V\u00d9NG ZURICH-BERN Nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i th\u1ebf gi\u1edbi Ghi l\u1ea1i t\u1eeb m\u1ed9t cu\u1ed9c trao \u0111\u1ed5i trong Di\u1ec5n \u0111\u00e0n Humboldt Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh Anh ch\u1ecb th\u00e2n m\u1ebfn, C\u1ea3m \u01a1n anh Nguy\u1ec5n L\u00ea Ti\u1ebfn \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y r\u1ea5t s\u00fac t\u00edch v\u1ec1 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa M\u1ef9 v\u00e0 \u0110\u1ee9c trong<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[2,1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15067"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15067"}],"version-history":[{"count":28,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15067\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15118,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15067\/revisions\/15118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}