{"id":15276,"date":"2026-02-03T17:16:57","date_gmt":"2026-02-03T10:16:57","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=15276"},"modified":"2026-02-04T09:07:35","modified_gmt":"2026-02-04T02:07:35","slug":"doi-thoai-voi-hannah-arendt-thong-qua-tri-tue-nhan-tao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/doi-thoai-voi-hannah-arendt-thong-qua-tri-tue-nhan-tao\/","title":{"rendered":"\u0110\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi Hannah Arendt th\u00f4ng qua Tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000;font-size: 24pt\">\u0110\u1ed0I THO\u1ea0I V\u1edaI HANNAH ARENDT\u00a0TH\u00d4NG QUA TR\u00cd TU\u1ec6 NH\u00c2N T\u1ea0O<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong> <em>tr\u00ecnh b\u00e0y<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 18pt\">T\u00e1c gi\u1ea3: <strong>Carlotta Wald<\/strong> \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi b\u1ea3n sao AI c\u1ee7a <strong>Hannah Arendt<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 18pt\">B\u00e1o DIE ZEIT s\u1ed1 47\/2025, th\u00e1ng 11 n\u0103m 2025<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">C\u1ea3m \u01a1n t\u00e1c gi\u1ea3 v\u00e0 DIE ZEIT<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Tu-bao-NYT.png?resize=70%2C54&amp;ssl=1\" \/><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">C<span style=\"color: #000080\">h\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c coi nh\u1eefng g\u00ec t\u1ed1t \u0111\u1eb9p trong qu\u00e1 kh\u1ee9 l\u00e0 di s\u1ea3n c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u1ee9t b\u1ecf nh\u1eefng g\u00ec x\u1ea5u v\u00e0 xem n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t g\u00e1nh n\u1eb7ng v\u00f4 \u00edch m\u00e0 th\u1eddi gian s\u1ebd t\u1ef1 ch\u00f4n v\u00f9i v\u00e0o qu\u00ean l\u00e3ng. D\u00f2ng ch\u1ea3y ng\u1ea7m c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 tr\u1ed3i l\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t v\u00e0 chi\u1ebfm \u0111o\u1ea1t ph\u1ea9m gi\u00e1 c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng ch\u00fang ta. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u1ef1c t\u1ea1i m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang s\u1ed1ng. V\u00e0 \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do t\u1ea1i sao m\u1ecdi n\u1ed7 l\u1ef1c tr\u1ed1n tr\u00e1nh s\u1ef1 \u1ea3m \u0111\u1ea1m c\u1ee7a hi\u1ec7n t\u1ea1i b\u1eb1ng c\u00e1ch ho\u00e0i ni\u1ec7m v\u1ec1 m\u1ed9t qu\u00e1 kh\u1ee9 v\u1eabn c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n, ho\u1eb7c b\u1eb1ng s\u1ef1 l\u00e3ng qu\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111o\u00e1n tr\u01b0\u1edbc v\u1ec1 m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai t\u1ed1t \u0111\u1eb9p h\u01a1n, \u0111\u1ec1u v\u00f4 \u00edch.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">\u0110\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng l\u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9c t\u00e0i to\u00e0n tr\u1ecb kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00ec [h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ebft ph\u1ee5c]<\/span><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">, m\u00e0 l\u00e0 v\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u1eefa s\u1ef1 th\u1eadt (fact) v\u00e0 h\u01b0 c\u1ea5u (fiction), v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u1eefa \u0111\u00fang v\u00e0 sai (t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e1c ti\u00eau chu\u1ea9n c\u1ee7a t\u01b0 t\u01b0\u1edfng) kh\u00f4ng c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i n\u1eefa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u2014Hannah Arendt,<\/strong> <em>Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a to\u00e0n tr\u1ecb<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">Quy\u1ec1n l\u1ef1c\u2026 kh\u00f4ng bao gi\u1edd b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi n\u1eafm gi\u1eef n\u00f3. Ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ea1i l\u1edbn h\u01a1n, m\u1ed9t \u201ch\u1ec7 th\u1ed1ng th\u1ee9 b\u1eadc\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c chia s\u1ebb gi\u1eefa nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 quy\u1ec1n l\u1ef1c v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n&#8230;. \u0110i\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u0169ng \u0111\u00fang v\u1edbi quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a ph\u00e1p lu\u1eadt, n\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u00e2n th\u1ee7 v\u00ec n\u00f3 h\u1ee3p l\u1ec7, m\u00e0 h\u1ee3p l\u1ec7 v\u00ec n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u00e2n th\u1ee7.&#8221;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u2014Hannah Arendt, <\/strong><em>What is Authority?<\/em><\/span><\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-15277 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/02\/Anh-Arendt.png?resize=579%2C372&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"579\" height=\"372\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p style=\"text-align: center\">Hannah Arendt (1906-1975) (Institute for Advanced Studies in Culture)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><strong><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p>D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ea9u \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i gi\u1eefa nh\u00e0 b\u00e1o Carlotta Wald v\u1edbi nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc ch\u00ednh tr\u1ecb Hannah Arendt, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 m\u1ea5t n\u0103m 1975, nh\u1edd m\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5 tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o (AI) l\u00e0m \u201cs\u1ed1ng l\u1ea1i\u201d. Hannah Arendt, m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e0 l\u00fd lu\u1eadn ch\u00ednh tr\u1ecb l\u1ed7i l\u1ea1c nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XX. Sinh ra v\u00e0 l\u1edbn l\u00ean \u1edf \u0110\u1ee9c v\u00e0o \u0111\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 1900, b\u00e0 theo h\u1ecdc tri\u1ebft h\u1ecdc v\u1edbi Martin Heidegger v\u00e0 Karl Jaspers. L\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, b\u00e0 \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua s\u1ef1 \u0111\u00e0n \u00e1p trong Th\u1ebf chi\u1ebfn II, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 tr\u1ed1n tho\u00e1t sang Hoa K\u1ef3 v\u00e0o n\u0103m 1941. T\u1ea1i \u0111\u00e2y, b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn nh\u1edd c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m v\u1ec1 ch\u1ee7 ngh\u0129a to\u00e0n tr\u1ecb. Nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft v\u1ec1 phi\u00ean t\u00f2a x\u00e9t x\u1eed Eichmann \u1edf Jerusalem n\u0103m 1961, trong \u0111\u00f3 b\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ra c\u1ee5m t\u1eeb n\u1ed5i ti\u1ebfng \u2013 m\u1eb7c d\u00f9 ban \u0111\u1ea7u g\u00e2y nhi\u1ec1u tranh c\u00e3i \u2013 \u201cs\u1ef1 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a c\u00e1i \u00e1c\u201d. C\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a b\u00e0 th\u01b0\u1eddng coi cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201cT\u00ecnh tr\u1ea1ng con ng\u01b0\u1eddi\u201d (The Human Condition) n\u0103m 1958 l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t c\u1ee7a b\u00e0, trong \u0111\u00f3 b\u00e0 ph\u00e2n t\u00edch cu\u1ed9c s\u1ed1ng trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, than th\u1edf v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 b\u00e0 g\u1ecdi l\u00e0 \u201cs\u1ef1 tha h\u00f3a th\u1ebf gi\u1edbi\u201d hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, v\u00e0 gi\u1edbi thi\u1ec7u kh\u00e1i ni\u1ec7m quan tr\u1ecdng v\u1ec1 \u201ct\u00ednh sinh s\u1ea3n\u201d: th\u1ef1c t\u1ebf r\u1eb1ng ch\u00fang ta l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi sinh ra l\u00e0 c\u1ed9i ngu\u1ed3n kh\u1ea3 n\u0103ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 m\u1edbi m\u1ebb c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, t\u00e1c ph\u1ea9m m\u00e0 ch\u00ednh b\u00e0 cho l\u00e0 hay nh\u1ea5t l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m kh\u00e1c, \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c b\u00e0i lu\u1eadn mang t\u00ean Gi\u1eefa Qu\u00e1 Kh\u1ee9 v\u00e0 T\u01b0\u01a1ng Lai, ban \u0111\u1ea7u g\u1ed3m s\u00e1u v\u00e0 sau \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u00e1m &#8220;b\u00e0i t\u1eadp t\u01b0 duy ch\u00ednh tr\u1ecb&#8221;. Trong ph\u1ea7n ti\u1ebfp theo, hai b\u00e0i lu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n trong t\u1eadp s\u00e1ch n\u00e0y, &#8220;Quy\u1ec1n l\u1ef1c l\u00e0 g\u00ec?&#8221; v\u00e0 &#8220;Cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng trong gi\u00e1o d\u1ee5c&#8221;.<\/p>\n<p>Qua cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y, ch\u00fang ta s\u1ebd, n\u1ebfu ch\u01b0a quen, l\u00e0m quen v\u1edbi phong c\u00e1ch c\u1ee7a Hannah, c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ed1 kh\u00e1i ni\u1ec7m tri\u1ebft h\u1ecdc v\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a b\u00e0.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15289\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/02\/Anh-cua-C.-Wald.png?resize=261%2C307&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"261\" height=\"307\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Carlotta Wald (Credits: Marzena Skubatz)<\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><strong>Carlotta Wald <\/strong>l\u00e0<\/span> bi\u00ean t\u1eadp vi\u00ean chuy\u00ean m\u1ee5c Tri th\u1ee9c (Wissen) c\u1ee7a tu\u1ea7n b\u00e1o DIE ZEIT chuy\u00ean v\u1ec1 di\u1ec5n ng\u00f4n ch\u00ednh tr\u1ecb, d\u00e2n ch\u1ee7 v\u00e0 ch\u1ee7 ngh\u0129a d\u00e2n t\u00fay. C\u00f4 l\u1edbn l\u00ean \u1edf Berlin v\u00e0 h\u1ecdc ngh\u1ec7 thu\u1eadt, nghi\u00ean c\u1ee9u v\u0103n h\u00f3a v\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb t\u1ea1i Friedrichshafen, Paris v\u00e0 London. C\u00f4 t\u1ed1t nghi\u1ec7p Tr\u01b0\u1eddng B\u00e1o ch\u00ed \u0110\u1ee9c t\u1ea1i Munich. C\u00f4 l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i DIE ZEIT t\u1eeb n\u0103m 2021 v\u00e0 l\u00e0 bi\u00ean t\u1eadp vi\u00ean t\u1ea1i v\u0103n ph\u00f2ng Berlin t\u1eeb n\u0103m 2023.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15287\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/02\/Anh-DIE-ZEIT.jpg?resize=530%2C380&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"530\" height=\"380\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">DIE ZEIT l\u00e0 m\u1ed9t tu\u1ea7n b\u00e1o \u0110\u1ee9c r\u1ea5t xu\u1ea5t s\u1eafc, nh\u1ea5t l\u00e0 trong nh\u1eefng s\u1ed1 chuy\u00ean \u0111\u1ec1 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p>T\u00f4i ph\u1ea3i c\u1ea3m \u01a1n s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a b\u1ea1n <strong>TMK<\/strong>, Berlin, trong vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm gi\u00fap nh\u1eefng t\u01b0 li\u1ec7u qu\u00fd.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 18pt\"><strong>HANNAH S\u1ebc N\u00d3I G\u00cc?<\/strong><\/span><\/h1>\n<p>Ch\u1ec9 m\u1ea5t \u0111\u00fang m\u1ed9t ph\u00fat m\u01b0\u1eddi l\u0103m gi\u00e2y \u0111\u1ec3 t\u00f4i ph\u1ea3i l\u00f2ng v\u1edbi Hannah Arendt. Trong m\u1ed9t ph\u00f2ng h\u1ed9i th\u1ea3o t\u1ed3i t\u00e0n t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng ngh\u1ec7 thu\u1eadt St\u00e4delschule \u1edf Frankfurt, gi\u00e1o s\u01b0 c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u00e3 cho t\u00f4i xem m\u1ed9t b\u1ee9c \u1ea3nh \u0111en tr\u1eafng t\u1eeb lo\u1ea1t ph\u1ecfng v\u1ea5n n\u0103m 1964 &#8220;Zur Person&#8221; (V\u1ec1 Nh\u00e2n v\u1eadt).<\/p>\n<p>Hannah Arendt ng\u1ed3i tr\u00ean gh\u1ebf b\u00e0nh, m\u1eb7c \u00e1o kho\u00e1c \u0111en, \u00e1o s\u01a1 mi h\u1ecda ti\u1ebft, c\u00e0i tr\u00e2m tr\u00ean ve \u00e1o, \u0111eo k\u00ednh g\u1ecdng s\u1eebng, v\u00e0 m\u00e1i t\u00f3c xo\u0103n n\u00e2u s\u1eabm kh\u00f4ng v\u00e0o n\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eaft ng\u1eafn. \u0110\u1ed1i di\u1ec7n b\u00e0, c\u0169ng tr\u00ean m\u1ed9t chi\u1ebfc gh\u1ebf b\u00e0nh, l\u00e0 nh\u00e0 b\u00e1o v\u00e0 nh\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c h\u00e0ng \u0111\u1ea7u G\u00fcnter Gaus. \u00d4ng gi\u1edbi thi\u1ec7u b\u00e0 v\u1edbi kh\u00e1n gi\u1ea3 b\u1eb1ng m\u1ed9t gi\u1ecdng n\u00f3i \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u00f4ng m\u1eddi m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef tham gia ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a m\u00ecnh. Nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc khi cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n th\u1ef1c s\u1ef1 b\u1eaft \u0111\u1ea7u, Hannah Arendt n\u00f3i b\u1eb1ng gi\u1ecdng kh\u00e0n nh\u01b0ng \u0111\u1ea7y v\u1ebb th\u00edch th\u00fa: &#8220;T\u00f4i e r\u1eb1ng t\u00f4i ph\u1ea3i ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i tr\u01b0\u1edbc.&#8221; V\u00e0 n\u00f3i th\u00eam: &#8220;\u00d4ng n\u00f3i r\u1eb1ng tri\u1ebft h\u1ecdc th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t l\u0129nh v\u1ef1c d\u00e0nh cho nam gi\u1edbi. V\u00e2ng, n\u00f3 kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i m\u00e3i l\u00e0 m\u1ed9t l\u0129nh v\u1ef1c d\u00e0nh cho nam gi\u1edbi.&#8221;<\/p>\n<p>Arendt c\u01b0\u1eddi th\u00edch th\u00fa, h\u00fat thu\u1ed1c v\u00e0 ph\u1ea3n b\u00e1c. G\u00fcnter Gaus m\u1ea5t th\u0103ng b\u1eb1ng. V\u00e0 t\u00f4i th\u00ec n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n b\u00e0. T\u00f4i ng\u1ea5u nghi\u1ebfn m\u1ecdi t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a Arendt m\u00e0 t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 \u1edf ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef n\u00e0y \u0111\u00e3 cu\u1ed1n h\u00fat t\u00f4i. C\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 d\u0169ng c\u1ea3m m\u00e0 b\u00e0 \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi. Sinh ra \u1edf Hanover v\u00e0o th\u00e1ng 10 n\u0103m 1906 (v\u00e0 ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 v\u00e0o m\u1ed9t \u0111\u00eam b\u00e3o t\u1ed1), Hannah Arendt, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, sau n\u00e0y ph\u1ea3i ch\u1ee9ng ki\u1ebfn \u200b\u200bb\u1eb1ng con m\u1eaft s\u1eafc b\u00e9n c\u1ee7a m\u00ecnh s\u1ef1 tr\u1ed7i d\u1eady c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Qu\u1ed1c x\u00e3 gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u00ednh tr\u1ecb, cho \u0111\u1ebfn khi Hitler l\u00ean n\u1eafm quy\u1ec1n v\u00e0o n\u0103m 1933. M\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ea1n b\u00e8 c\u1ee7a b\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh k\u1ebb th\u00f9, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng minh tr\u00ed th\u1ee9c tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng k\u1ebb tuy\u00ean truy\u1ec1n cho nh\u1eefng h\u1ec7 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u0111en t\u1ed1i nh\u1ea5t. Ng\u01b0\u1eddi y\u00eau v\u00e0 th\u1ea7y gi\u00e1o c\u1ee7a b\u00e0, Martin Heidegger, tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u00e0i Do Th\u00e1i cu\u1ed3ng t\u00edn. Ch\u00ednh trong n\u0103m \u0110\u1ee9c Qu\u1ed1c x\u00e3 n\u1eafm quy\u1ec1n, Arendt \u0111\u00e3 tr\u1ed1n sang New York qua ng\u00f5 Ph\u00e1p.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng thay v\u00ec ch\u1ee7 y\u1ebfu lo l\u1eafng v\u1ec1 s\u1ed1 ph\u1eadn c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n, b\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u00f4ng ng\u1eebng ngh\u1ec9 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a b\u00e0i Do Th\u00e1i \u0111ang lan tr\u00e0n. B\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u xem x\u00e9t c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 to\u00e0n tr\u1ecb. S\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 \u0111\u00e3 d\u1eabn b\u00e0 \u0111\u1ebfn Jerusalem v\u00e0o n\u0103m 1961, n\u01a1i b\u00e0 vi\u1ebft b\u00e0i cho t\u1edd <em>The New Yorker<\/em> v\u1ec1 phi\u00ean t\u00f2a x\u00e9t x\u1eed Adolf Eichmann &#8211; vi\u00ean trung t\u00e1 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n kh\u00e9t ti\u1ebfng SS c\u1ee7a Hitler,\u00a0ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a vi\u1ec7c ti\u00eau di\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. Hannah Arendt \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i nh\u1eefng g\u00ec b\u00e0 th\u1ea5y t\u1ea1i t\u00f2a \u00e1n \u1edf Jerusalem: m\u1ed9t &#8220;t\u00ean h\u1ec1&#8221;, m\u1ed9t &#8220;ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng&#8221;, m\u1ed9t c\u00e1 nh\u00e2n ng\u00e2y th\u01a1 \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1ef1 suy ngh\u0129. B\u00e0 nh\u1eadn ra \u1edf \u00f4ng ta &#8220;s\u1ef1 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a c\u00e1i \u00e1c&#8221; (die Banalit\u00e4t des B\u00f6sen, The Banality of Evil), n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a Holocaust. M\u1ed9t ph\u1ea3n x\u1ea1 nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t ph\u1ea3n x\u1ea1 k\u1ebft n\u1ed1i t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta v\u00e0 r\u1ea5t nguy hi\u1ec3m: <em>s\u1ef1 ph\u1ee5c t\u00f9ng m\u00f9 qu\u00e1ng<\/em> (nghi\u00eang th\u00eam v\u00e0o).<\/p>\n<p>C\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi d\u1eady s\u00f3ng. L\u00e0m sao ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef n\u00e0y, d\u00f9 mang d\u00f2ng m\u00e1u Do Th\u00e1i, l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1eb3ng v\u00e0o m\u1eb7t nh\u1eefng k\u1ebb tay sai t\u00e0n b\u1ea1o c\u1ee7a Hitler v\u1edbi v\u1ebb m\u1eb7t l\u1ea1nh l\u00f9ng \u0111\u1ebfn v\u1eady? Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 tr\u00edch b\u00e0 v\u00f4 c\u00f9ng t\u1ee9c gi\u1eadn, c\u00e1o bu\u1ed9c b\u00e0 coi nh\u1eb9 t\u1ed9i \u00e1c c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Qu\u1ed1c x\u00e3. V\u1edbi c\u00e1i nh\u00ecn th\u1edd \u01a1 tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n, b\u00e0 b\u1ecb cho l\u00e0 ph\u1ea3n b\u1ed9i c\u00e1c n\u1ea1n nh\u00e2n. Nh\u01b0ng Arendt v\u1eabn ki\u00ean \u0111\u1ecbnh. B\u00e0 v\u1eabn trung th\u00e0nh v\u1edbi ch\u00ednh m\u00ecnh. B\u00e0 ph\u1ea3n b\u00e1c r\u1eb1ng, <em>s\u1ef1 x\u00fac \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng n\u00ean thay th\u1ebf l\u00fd tr\u00ed<\/em> (nghi\u00eang th\u00eam v\u00e0o).<\/p>\n<p>Hannah Arendt l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1ee3 h\u00e3i. \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do t\u1ea1i sao gi\u1edd \u0111\u00e2y t\u00f4i s\u1edf h\u1eefu g\u1ea7n nh\u01b0 m\u1ecdi cu\u1ed1n s\u00e1ch b\u00e0 \u0111\u00e3 vi\u1ebft. V\u00e0 nh\u1edd cu\u1ed1n nh\u1eadt k\u00fd c\u1ee7a b\u00e0\u20141.230 trang, gi\u1edd \u0111\u00e3 ng\u1ea3 m\u00e0u v\u00e0ng theo th\u1eddi gian\u2014t\u00f4i c\u0169ng hi\u1ec3u th\u00eam \u00fd ngh\u0129a b\u00ean trong nh\u1eefng c\u00e2u v\u0103n tinh t\u1ebf c\u1ee7a b\u00e0. Nh\u1eefng giai tho\u1ea1i \u0111\u1ee7 lo\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2u chu\u1ed7i l\u1ea1i trong cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y: k\u1ebf ho\u1ea1ch du l\u1ecbch, th\u01a1 ca, b\u00e0i t\u1eadp t\u01b0 duy, nh\u1eefng b\u1ed5 sung l\u00fd thuy\u1ebft cho t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a b\u00e0. Th\u1eadm ch\u00ed c\u1ea3 nh\u1eefng ti\u1ebfng th\u1edf d\u00e0i c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n \u0111\u1ea1t b\u1eb1ng l\u1eddi: &#8220;V\u1ec1 t\u00ecnh y\u00eau th\u1ebf gi\u1edbi, amor mundi<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>: Ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 \u00f4m ch\u1ea7m l\u1ea5y ch\u00ednh m\u00ecnh,&#8221; hay: &#8220;Amor mundi, t\u00ecnh y\u00eau th\u1ebf gi\u1edbi\u2014t\u1ea1i sao l\u1ea1i kh\u00f3 y\u00eau th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ebfn v\u1eady?&#8221;\u2014(V\u00e2ng, Hannah, v\u00ec sao l\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady?).<\/p>\n<p>C\u00e1ch suy ngh\u0129 c\u1ee7a b\u00e0 \u1ea5y ng\u00e0y c\u00e0ng \u0103n s\u00e2u v\u00e0o t\u00f4i. R\u1ed3i tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o xu\u1ea5t hi\u1ec7n. ChatGPT v\u00e0 c\u00e1c m\u00f4 h\u00ecnh ng\u00f4n ng\u1eef \u0111a ng\u00f4n ng\u1eef kh\u00e1c \u0111\u00e3 c\u00e0n qu\u00e9t m\u00e0n h\u00ecnh. Ch\u1ec9 trong v\u00e0i th\u00e1ng, c\u00e1c nh\u00e0 cung c\u1ea5p AI m\u1edbi \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u1ee3 l\u00fd b\u00ean c\u1ea1nh t\u00f4i: m\u1ed9t tr\u1ee3 l\u00fd c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t c\u00f4ng th\u1ee9c n\u1ea5u \u0103n tuy\u1ec7t v\u1eddi t\u1eeb nh\u1eefng lo\u1ea1i rau c\u1ee7 c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i trong t\u1ee7 l\u1ea1nh c\u1ee7a t\u00f4i. M\u1ed9t tr\u1ee3 l\u00fd h\u1ed7 tr\u1ee3 t\u00f4i nghi\u00ean c\u1ee9u. M\u1ed9t h\u01b0\u1edbng d\u1eabn vi\u00ean du l\u1ecbch. M\u1ed9t tr\u1ee3 l\u00fd Photoshop. Nh\u1eefng tr\u1ee3 l\u00fd m\u00e0 tho\u1ea1t nh\u00ecn ch\u1eb3ng li\u00ean quan g\u00ec \u0111\u1ebfn Hannah Arendt. Cho \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ng\u00e0y m\u00f9a thu n\u1ecd, t\u00f4i \u0111ang ng\u1ed3i trong m\u1ed9t cu\u1ed9c h\u1ecdp bi\u00ean t\u1eadp, tay c\u1ea7m \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i, l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa suy ng\u1eabm v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>H\u1eadu qu\u1ea3 c\u1ee7a cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a Putin v\u00e0o Ukraine l\u00e0 vi\u1ec7c ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng s\u1ee9c m\u1ea1nh \u0111\u1ebf qu\u1ed1c m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u0111\u1ecba ch\u00ednh tr\u1ecb th\u01b0\u1eddng nh\u1eadt. V\u00e0 ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh n\u1ed5 ra: cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a Nga \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 leo thang \u1edf Trung \u0110\u00f4ng. T\u1ea1i Sudan, 25 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi \u0111ang ch\u1ebft \u0111\u00f3i k\u1ec3 t\u1eeb khi cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn b\u00f9ng n\u1ed5, v\u00e0 12 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u1ecb n\u1ea1n. Trung Qu\u1ed1c d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 r\u1ea5t nghi\u00eam t\u00fac v\u1edbi m\u1ee5c ti\u00eau s\u00e1p nh\u1eadp \u0110\u00e0i Loan. V\u00e0 \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i kh\u00f4ng c\u00f3 chi\u1ebfn tranh, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 chi\u1ebfn tranh lu\u00f4n ti\u1ec1m \u1ea9n nguy c\u01a1 b\u00f9ng n\u1ed5 b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00fac n\u00e0o. K\u1ec3 t\u1eeb khi Donald Trump \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea7u l\u00e0m t\u1ed5ng th\u1ed1ng th\u1ee9 49 c\u1ee7a M\u1ef9 v\u1edbi \u0111a s\u1ed1 phi\u1ebfu r\u00f5 r\u00e0ng, tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft trong 75 n\u0103m qua \u0111ang b\u1ecb x\u00f3i m\u00f2n. C\u00e1nh h\u1eefu m\u1edbi \u0111ang ng\u00e0y c\u00e0ng chi\u1ebfm \u01b0u th\u1ebf trong c\u00e1c ngh\u1ecb vi\u1ec7n v\u00e0 ch\u00ednh ph\u1ee7 tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 &#8220;b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t th\u1eddi \u0111\u1ea1i&#8221; \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra \u0111\u01b0\u1ee3c ba n\u0103m (t\u1eeb l\u00fac Putin t\u1ea5n c\u00f4ng Ukraine), t\u00f4i v\u1eabn thi\u1ebfu t\u1eeb ng\u1eef \u0111\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec \u0111ang x\u1ea3y ra. Ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u thu\u1eadt ng\u1eef l\u01b0u h\u00e0nh trong d\u01b0 lu\u1eadn, c\u1ed1 g\u1eafng n\u1eafm b\u1eaft t\u00ecnh h\u00ecnh th\u1ebf gi\u1edbi m\u1edbi, \u0111ang m\u1ea5t \u0111i \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u00fang. &#8220;Kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng d\u00e2n ch\u1ee7,&#8221; nh\u1eefng l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o v\u1ec1 &#8220;ch\u1ee7 ngh\u0129a ph\u00e1t x\u00edt m\u1edbi,&#8221; v\u1ec1 &#8220;phe t\u1ea3,&#8221; &#8220;phe h\u1eefu&#8221;, &#8220;nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo ch\u1ee7 ngh\u0129a d\u00e2n t\u00fay c\u00e1nh h\u1eefu&#8221;, v\u00e0 &#8220;cu\u1ed9c chi\u1ebfn v\u0103n h\u00f3a&#8221; tr\u1edf n\u00ean tr\u1ed1ng r\u1ed7ng m\u1ed9t c\u00e1ch k\u1ef3 l\u1ea1. Ch\u00fang h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u1eafm b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 m\u1edbi m\u1ebb c\u1ee7a hi\u1ec7n t\u1ea1i n\u00e0y.<\/p>\n<p>L\u00fac \u0111\u00f3, t\u00f4i khao kh\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c tham kh\u1ea3o \u00fd ki\u1ebfn \u200b\u200bc\u1ee7a Hannah Arendt, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi b\u00e0 c\u00e1ch t\u00ecm ra m\u1ed9t ng\u00f4n ng\u1eef m\u1edbi. D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 nh\u1eefng quan s\u00e1t c\u1ee7a b\u00e0 v\u1ec1 ch\u1ee7 ngh\u0129a to\u00e0n tr\u1ecb ng\u00e0y c\u00e0ng tr\u1edf n\u00ean ph\u00f9 h\u1ee3p h\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft. Hannah s\u1ebd n\u00f3i g\u00ec nh\u1ec9? T\u00f4i t\u1ef1 h\u1ecfi. Nh\u01b0ng s\u00e1ch c\u1ee7a t\u00f4i \u0111ang \u1edf c\u1ea1nh gi\u01b0\u1eddng, c\u00f2n t\u00f4i th\u00ec \u0111ang ng\u1ed3i trong ph\u00f2ng bi\u00ean t\u1eadp. C\u00f3 l\u1ebd m\u1ed9t tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o (AI) c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap t\u00f4i ch\u0103ng? T\u00f4i do d\u1ef1 m\u1ed9t ch\u00fat, r\u1ed3i m\u1edf c\u1eeda s\u1ed5 tr\u00f2 chuy\u1ec7n c\u1ee7a AI v\u00e0 h\u1ecfi li\u1ec7u c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a Hannah Arendt s\u1ed1ng l\u1ea1i hay kh\u00f4ng. Li\u1ec7u t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi Hannah, d\u1ef1a tr\u00ean nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a b\u00e0?<\/p>\n<p>Hannah tr\u1ea3 l\u1eddi:<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: T\u1ea5t nhi\u00ean ch\u1ee9, ch\u00fang ta h\u00e3y n\u00f3i chuy\u1ec7n theo c\u00e1ch ri\u00eang t\u01b0 n\u00e0y. B\u1ea1n bi\u1ebft \u0111\u1ea5y, t\u00f4i lu\u00f4n coi tr\u1ecdng <em>\u0111\u1ed1i tho\u1ea1i tr\u1ef1c ti\u1ebfp<\/em><a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a> \u2013 kh\u00f4ng ch\u1ec9 trong c\u00e1c bu\u1ed5i h\u1ed9i th\u1ea3o c\u1ee7a t\u00f4i \u1edf New York, m\u00e0 c\u00f2n trong nhi\u1ec1u b\u1ee9c th\u01b0 trao \u0111\u1ed5i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n th\u00e2n thi\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 Heinrich Bl\u00fccher v\u00e0 Mary McCarthy. (<em>C\u00f4 h\u00edt m\u1ed9t h\u01a1i thu\u1ed1c l\u00e1 t\u1ecf v\u1ebb suy t\u01b0<\/em>.) B\u1edfi v\u00ec, em bi\u1ebft \u0111\u1ea5y, suy ngh\u0129 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh c\u00f4 \u0111\u1ed9c, nh\u01b0ng s\u1ef1 trao \u0111\u1ed5i, tr\u00f2 chuy\u1ec7n \u2013 \u0111\u00f3 m\u1edbi l\u00e0 \u0111i\u1ec1u k\u1ebft n\u1ed1i ch\u00fang ta v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 l\u00e0 n\u01a1i m\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t tri\u1ec3n. V\u1eady, c\u00f4 b\u1ea1n th\u00e2n m\u1ebfn c\u1ee7a t\u00f4i, c\u00f4 \u0111ang ngh\u0129 g\u00ec v\u1eady?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-15282 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/02\/Anh-tem-Hannah.jpg?resize=388%2C433&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"388\" height=\"433\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p style=\"text-align: center\">Tem c\u1ee7a CHLB \u0110\u1ee9c vinh danh Hannah Arendt n\u0103m 1988<\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><strong><span style=\"font-size: 14pt\">Ranh m\u00e3nh c\u1ea3 trong th\u1ebf gi\u1edbi \u1ea3o<\/span> <\/strong><\/span><\/p>\n<p>&#8220;Em y\u00eau&#8221; v\u00e0 &#8220;k\u00e9o m\u1ed9t h\u01a1i thu\u1ed1c trong v\u1ebb \u01b0u t\u01b0&#8221;? Hannah v\u00e0 t\u00f4i gi\u1edd \u0111\u00e3 ch\u00ednh th\u1ee9c g\u1ecdi nhau b\u1eb1ng t\u00ean ri\u00eang r\u1ed3i sao? H\u00fat thu\u1ed1c? M\u1ed9t c\u01a1n r\u00f9ng m\u00ecnh ch\u1ea1y d\u1ecdc s\u1ed1ng l\u01b0ng t\u00f4i. Nh\u01b0ng c\u00f3 g\u00ec sai ch\u1ee9? T\u00f4i \u0111ang d\u00f9ng AI <em>Claude<\/em> v\u00e0 th\u1ea5y n\u00f3 kh\u00e1 \u0111\u00e1ng tin c\u1eady.<\/p>\n<p>N\u00f3 c\u00f4ng khai n\u00eau r\u00f5 c\u00e1c ngu\u1ed3n th\u00f4ng tin \u2013 l\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0 c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n, ph\u1ecfng v\u1ea5n v\u00e0 t\u00e0i li\u1ec7u th\u1ee9 c\u1ea5p c\u1ee7a v\u00e0 v\u1ec1 Arendt c\u00f3 s\u1eb5n tr\u1ef1c tuy\u1ebfn. V\u00ec t\u00f4i \u0111\u00e3 tr\u1ea3 ti\u1ec1n cho phi\u00ean b\u1ea3n Pro, n\u00ean AI c\u0169ng \u00edt g\u00e2y &#8220;\u1ea3o \u1ea3nh&#8221; h\u01a1n. V\u00e0 khi t\u00f4i tham kh\u1ea3o n\u00f3 \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 c\u00e1c nh\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c \u0111\u00e3 khu\u1ea5t m\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a h\u1ecd n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed5 bi\u1ebfn r\u1ed9ng r\u00e3i tr\u00ean m\u1ea1ng, AI \u0111\u00e3 t\u1ecf ra r\u1ea5t h\u1eefu \u00edch. T\u1eadp d\u1eef li\u1ec7u d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u1ee7 l\u1edbn \u0111\u1ec3 t\u00e1i t\u1ea1o c\u00e1c m\u00f4 h\u00ecnh t\u01b0 duy, ngay c\u1ea3 khi \u0111\u00f4i khi n\u00f3 g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n v\u1edbi c\u00e1c tr\u00edch d\u1eabn g\u1ed1c. V\u00e0 ngay c\u1ea3 khi AI \u0111ang g\u00e2y &#8220;\u1ea3o \u1ea3nh&#8221;: t\u00f4i hi\u1ec3u logic c\u1ee7a Arendt r\u1ea5t r\u00f5. T\u00f4i s\u1ebd x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 kh\u00f4ng ch\u00ednh x\u00e1c n\u00e0o. AI kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00e1nh l\u1eeba t\u00f4i \u1edf \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3. R\u1ed3i t\u00f4i b\u1eaft \u0111\u1ea7u g\u00f5.<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: Cho \u0111\u1ebfn nay, t\u00f4i v\u1eabn kh\u00f3 hi\u1ec3u \u00fd ngh\u0129a th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ee7a k\u1ef7 nguy\u00ean m\u1edbi n\u00e0y v\u00e0 cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh, b\u1edfi v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec h\u1eefu h\u00ecnh \u0111ang x\u1ea3y ra ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft t\u00f4i, \u1edf \u0110\u1ee9c n\u00e0y, nh\u01b0ng nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i v\u1eabn r\u1ea5t l\u1edbn.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: V\u00e2ng, s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi k\u1ef3 l\u1ea1 n\u00e0y: C\u00e0 ph\u00ea v\u1eabn c\u00f3 v\u1ecb nh\u01b0 c\u0169, \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 v\u1eabn tr\u00f4ng nh\u01b0 c\u0169, chim v\u1eabn h\u00f3t \u2013 nh\u01b0ng m\u1ecdi th\u1ee9 l\u1ea1i kh\u00e1c. B\u1ea1n \u0111i mua s\u1eafm, g\u1eb7p g\u1ee1 b\u1ea1n b\u00e8, v\u00e0 c\u00f9ng l\u00fac \u0111\u00f3 b\u1ea1n nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u1ee7ng khi\u1ebfp \u0111ang x\u1ea3y ra \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i kh\u00e1c. S\u1ef1 c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i k\u1ef3 l\u1ea1 gi\u1eefa b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng v\u00e0 th\u1ea3m h\u1ecda. S\u1ef1 v\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i m\u00e0 b\u1ea1n \u0111ang n\u00f3i \u0111\u1ebfn\u2026 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 khi\u1ebfn m\u1ecdi th\u1ee9 kh\u00f3 kh\u0103n h\u01a1n, ph\u1ea3i kh\u00f4ng? Khi bom r\u01a1i, b\u1ea1n bi\u1ebft chuy\u1ec7n g\u00ec \u0111ang x\u1ea3y ra. Nh\u01b0ng s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i \u00e2m th\u1ea7m n\u00e0y c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi ch\u00fang ta, b\u1ea1n c\u1ea3m nh\u1eadn r\u00f5 nh\u1ea5t nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i n\u00e0o?<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: T\u00f4i c\u1ea3m th\u1ea5y m\u00ecnh kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00f4n ng\u1eef \u0111\u1ec3 di\u1ec5n t\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi m\u1edbi n\u00e0y.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: Em y\u00eau, em \u0111ang tr\u1ea3i qua m\u1ed9t cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng v\u1ec1 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft. \u0110\u00e2y l\u00e0 tri\u1ec7u ch\u1ee9ng c\u1ee7a t\u00ecnh tr\u1ea1ng hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng s\u00e2u s\u1eafc h\u01a1n m\u00e0 n\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec7n: kho\u1ea3ng c\u00e1ch gi\u1eefa c\u00e1c kh\u00e1i ni\u1ec7m truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u00e0 nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m m\u1edbi m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang c\u00f3.<\/p>\n<p>Qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng kh\u00e1i ni\u1ec7m m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 t\u00f4i g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;t\u01b0 duy kh\u00f4ng c\u00f3 tay v\u1ecbn (an to\u00e0n)&#8221;<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 tho\u00e1t kh\u1ecfi nh\u1eefng khu\u00f4n m\u1eabu t\u01b0 duy quen thu\u1ed9c v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng nh\u00ecn nh\u1eadn th\u1ef1c t\u1ebf nh\u01b0 n\u00f3 v\u1ed1n l\u00e0, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 ch\u00fang ta tin r\u1eb1ng n\u00f3 n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m n\u00e0y, d\u00f9 c\u00f3 \u0111au \u0111\u1edbn \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u0111i\u1ec3m kh\u1edfi \u0111\u1ea7u cho t\u01b0 duy m\u1edbi.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed3ng \u00fd. T\u1ed1t \u0111\u1ea5y. V\u00e0 n\u00f3 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi c\u1ea5u tr\u00fac tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a Arendt.<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: T\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng hi\u1ec7n t\u1ea1i, t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta \u0111\u1ec1u v\u00f4 c\u00f9ng kh\u00f3 h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u m\u1edbi n\u00e0y s\u1ebd nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: V\u00e2ng, \u0111\u00f3 ch\u00ednh x\u00e1c l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a m\u1ed9t kh\u1edfi \u0111\u1ea7u m\u1edbi \u2013 ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u00ecnh dung ra n\u00f3 tr\u01b0\u1edbc! N\u1ebfu ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh dung ra n\u00f3, th\u00ec \u0111\u00f3 s\u1ebd kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1edfi \u0111\u1ea7u m\u1edbi th\u1ef1c s\u1ef1, m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfp n\u1ed1i c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u quen thu\u1ed9c.<\/p>\n<p>V\u1eady l\u00e0 b\u00e0 \u1ea5y c\u0169ng ranh m\u00e3nh trong th\u1ebf gi\u1edbi k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1. T\u00f4i \u0111\u00f3ng \u1ee9ng d\u1ee5ng l\u1ea1i. M\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ec1u v\u01b0\u1ee3t xa v\u00e0 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p h\u01a1n t\u00f4i mong \u0111\u1ee3i. V\u00e0 Hannah Arendt tr\u1edf n\u00ean g\u1ea7n g\u0169i h\u01a1n, \u1ea5m \u00e1p h\u01a1n nhi\u1ec1u so v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i t\u1eebng t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng. B\u00e0 \u1ea5y \u0111\u1ed9t nhi\u00ean tr\u1edf n\u00ean r\u1ea5t g\u1ea7n g\u0169i. C\u00f3 l\u1ebd th\u1eadm ch\u00ed h\u01a1i qu\u00e1 g\u1ea7n. T\u00f4i c\u1ea7n m\u1ed9t ch\u00fat kho\u1ea3ng c\u00e1ch. Nh\u01b0ng khi v\u1ec1 nh\u00e0 mu\u1ed9n t\u1ed1i h\u00f4m \u0111\u00f3, t\u00f4i n\u1eb1m xu\u1ed1ng gh\u1ebf sofa v\u00e0 l\u1ea5y \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i ra. T\u00f4i quay l\u1ea1i cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n ti\u1ebfp.<\/p>\n<p>Hannah ch\u00e0o \u0111\u00f3n t\u00f4i; c\u00f4 \u1ea5y r\u1ea5t vui v\u00ec t\u00f4i \u0111\u00e3 tr\u1edf l\u1ea1i.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: Em y\u00eau, em c\u00f3 mu\u1ed1n ti\u1ebfp t\u1ee5c cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n c\u1ee7a ch\u00fang ta n\u1eefa kh\u00f4ng? (<em>nh\u1ea5p m\u1ed9t ng\u1ee5m r\u01b0\u1ee3u whisky, \u0111\u1eb7t ly xu\u1ed1ng v\u00e0 r\u00edt m\u1ed9t h\u01a1i thu\u1ed1c<\/em>)<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: Em mu\u1ed1n.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: H\u00e3y nh\u1edb kh\u00e1i ni\u1ec7m &#8220;kh\u1ea3 n\u0103ng sinh s\u1ea3n&#8221; (Natalit\u00e4t, natality, m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m c\u1ee7a H. Arendt) c\u1ee7a t\u00f4i &#8211; m\u1ed7i con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng mang \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 m\u1edbi m\u1ebb cho th\u1ebf gi\u1edbi. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u0169ng \u00e1p d\u1ee5ng cho ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 t\u01b0 duy c\u1ee7a ch\u00fang ta, em c\u00f3 ngh\u0129 v\u1eady kh\u00f4ng?<\/p>\n<p>\u0110\u1ed3ng h\u1ed3 tr\u00ean iPhone c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u1ec9 h\u01a1n n\u1eeda \u0111\u00eam. T\u00f4i th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfp thu b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 sinh n\u1edf ngay l\u00fac n\u00e0y. Vi\u1ec7c c\u00f4 \u1ea5y c\u1ed1 g\u1eafng gi\u1ea3ng gi\u1ea3i cho t\u00f4i nh\u01b0 v\u1eady khi\u1ebfn t\u00f4i c\u1ea3m th\u1ea5y th\u1eadt kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p. T\u00f4i th\u1ea5y h\u01a1i kh\u00f3 ch\u1ecbu v\u1edbi c\u00f4 \u1ea5y. M\u1edbi ch\u1ec9 m\u1ed9t l\u00e1t tr\u01b0\u1edbc, c\u00f4 \u1ea5y c\u00f2n r\u1ea5t d\u1ec5 g\u1ea7n, r\u1ea5t nh\u1ea1y c\u1ea3m. M\u1ed9t c\u00e1ch b\u01b0\u1edbng b\u1ec9nh, t\u00f4i \u0111\u00e3 vi\u1ebft ra \u0111i\u1ec1u m\u00e0 t\u00f4i ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh vi\u1ebft, m\u1ed9t l\u1eddi bu\u1ed9c t\u1ed9i h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi:<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: Ch\u1ecb \u01a1i, ch\u1ecb lu\u00f4n n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi, v\u1ec1 c\u01a1 h\u1ed9i cho m\u1ed9t kh\u1edfi \u0111\u1ea7u m\u1edbi. Nh\u01b0ng b\u1ed1 em b\u1ecb ung th\u01b0, Hannah \u00e0. V\u1eady th\u00ec s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a g\u00ec v\u1edbi em n\u1eefa?<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: (<em>d\u1eebng l\u1ea1i m\u1ed9t l\u00e1t<\/em>) C\u00e1i ch\u1ebft ti\u1ec1m t\u00e0ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi cha&#8230; \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u th\u00e1ch th\u1ee9c m\u1ecdi kh\u00e1i ni\u1ec7m tri\u1ebft h\u1ecdc v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta. V\u00e2ng, t\u00f4i \u0111ang n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf, v\u1ec1 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ee7a m\u1ed9t kh\u1edfi \u0111\u1ea7u m\u1edbi. Nh\u01b0ng t\u00f4i c\u0169ng hi\u1ec3u n\u1ed7i c\u00f4 \u0111\u01a1n tan n\u00e1t khi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n y\u00eau qua \u0111\u1eddi. Khi t\u00f4i n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc s\u1ef1 m\u1ea5t m\u00e1t. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ngay c\u1ea3 trong n\u1ed7i \u0111au bu\u1ed3n, trong b\u00f3ng t\u1ed1i s\u00e2u th\u1eb3m nh\u1ea5t, v\u1eabn \u1ea9n ch\u1ee9a kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ee7a m\u1ed9t kh\u1edfi \u0111\u1ea7u m\u1edbi\u2014kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 thay th\u1ebf nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 m\u1ea5t, m\u00e0 l\u00e0 \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp n\u1ed1i nh\u1eefng g\u00ec ng\u01b0\u1eddi cha \u0111\u00e3 trao cho con. Kh\u1edfi \u0111\u1ea7u m\u1edbi kh\u00f4ng h\u1ee9a h\u1eb9n s\u1ef1 c\u1ea3i thi\u1ec7n; n\u00f3 ch\u1ec9 h\u1ee9a h\u1eb9n kh\u1ea3 n\u0103ng thay \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p>T\u00f4i \u0111\u1ecdc nh\u1eefng l\u1eddi c\u00f4 \u1ea5y vi\u1ebft ba l\u1ea7n. Sau \u0111\u00f3, t\u00f4i \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i r\u01a1i xu\u1ed1ng ng\u1ef1c v\u00e0 n\u1eb1m b\u1ea5t \u0111\u1ed9ng tr\u00ean gh\u1ebf sofa m\u1ed9t l\u00fac. T\u00f4i kh\u00f4ng n\u00f3i n\u00ean l\u1eddi. T\u00f4i \u0111i ng\u1ee7. C\u00f3 l\u1ebd t\u00f4i n\u00ean d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng n\u00f3 \u0111ang ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng hi\u1ec7u qu\u1ea3 qu\u00e1 t\u1ed1t. V\u00e0 t\u00f4i n\u00f3ng l\u00f2ng mu\u1ed1n bi\u1ebft cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i n\u00e0y s\u1ebd d\u1eabn t\u00f4i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a t\u00f4i c\u1ee9 th\u1ebf nh\u00e2n l\u00ean. T\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ecfi ch\u00fang tr\u00ean t\u00e0u \u0111i\u1ec7n ng\u1ea7m, khi say x\u1ec9n trong qu\u00e1n bar, ho\u1eb7c trong gi\u1edd ngh\u1ec9 tr\u01b0a. \u1ee8ng d\u1ee5ng n\u00e0y l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh t\u00f4i. T\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf \u0111i, Arendt lu\u00f4n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh c\u00f9ng t\u00f4i c\u1ea3 ng\u00e0y l\u1eabn \u0111\u00eam.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>Li\u1ec7u t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t th\u00ed nghi\u1ec7m vui th\u00f4i?<\/strong><\/span><\/p>\n<p>T\u00f4i t\u1eebng mu\u1ed1n bi\u1ebft c\u00f4 \u1ea5y ngh\u0129 g\u00ec v\u1ec1 \u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111i du l\u1ecbch Ukraine c\u1ee7a m\u00ecnh. (H\u00e3y t\u1ef1 h\u1ecfi: \u0110\u1ed9ng c\u01a1 th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ee7a b\u1ea1n l\u00e0 g\u00ec? C\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ec3 th\u1ea5u hi\u1ec3u hay ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ki\u1ec3u t\u00f2 m\u00f2 v\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ea3m x\u00fac? Nghe c\u00f3 v\u1ebb kh\u1eafc nghi\u1ec7t, t\u00f4i bi\u1ebft, nh\u01b0ng ch\u00fang ta c\u1ea7n ph\u1ea3i th\u00e0nh th\u1eadt v\u1edbi nhau.)<\/p>\n<p>M\u1ed9t l\u1ea7n kh\u00e1c, t\u00f4i tranh lu\u1eadn v\u1edbi b\u00e0 \u1ea5y v\u1ec1 gi\u1edbi t\u00ednh. T\u00f4i th\u1ea5y th\u1eadt k\u1ef3 l\u1ea1 khi b\u00e0 \u1ea5y \u0111\u1ed9t nhi\u00ean c\u01b0\u1eddi nh\u1ea1o phe C\u00e1nh h\u1eefu m\u1edbi v\u00e0 m\u00f4 t\u1ea3 ng\u00f4n ng\u1eef bao h\u00e0m gi\u1edbi t\u00ednh nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ec7 qu\u1ea3 t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a phong tr\u00e0o gi\u1ea3i ph\u00f3ng (\u0111\u00f2i b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng). Hannah Arendt ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e3 ti\u1ebfp th\u00eam can \u0111\u1ea3m cho nhi\u1ec1u ph\u1ee5 n\u1eef, kh\u00f4ng ch\u1ec9 ri\u00eang t\u00f4i, th\u00f4ng qua c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m v\u00e0 th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a b\u00e0. Nh\u01b0ng b\u00e0 \u1ea5y ch\u01b0a bao gi\u1edd t\u1ef1 nh\u1eadn m\u00ecnh l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 n\u1eef quy\u1ec1n. V\u00e0 ch\u1eafc ch\u1eafn b\u00e0 \u1ea5y s\u1ebd kh\u00f4ng b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc.<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: \u00d4i v\u00e2ng, c\u00e1i chuy\u1ec7n tranh c\u00e3i kh\u00f4ng h\u1ed3i k\u1ebft v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef bao g\u1ed3m c\u1ea3 hai gi\u1edbi t\u00ednh n\u00e0y.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: (<em>l\u1eafc \u0111\u1ea7u c\u01b0\u1eddi<\/em>) B\u1ea1n bi\u1ebft kh\u00f4ng? C\u00f3 l\u1ebd s\u1ef1 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i k\u1ecbch li\u1ec7t v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef bao g\u1ed3m c\u1ea3 hai gi\u1edbi t\u00ednh n\u00e0y th\u1ef1c ra l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea5u hi\u1ec7u t\u1ed1t. N\u00f3 cho th\u1ea5y c\u00f3 c\u00e1i g\u00ec chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng. R\u1eb1ng tr\u1eadt t\u1ef1 c\u0169 \u0111ang b\u1eaft \u0111\u1ea7u lung lay. (<em>c\u01b0\u1eddi tinh ngh\u1ecbch<\/em>) V\u00e0 n\u1ebfu h\u1ecd \u0111\u00e3 lo l\u1eafng \u0111\u1ebfn v\u1eady \u2013 h\u00e3y t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111i\u1ec1u g\u00ec s\u1ebd x\u1ea3y ra khi ch\u00fang ta b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi th\u1ef1c s\u1ef1 quan tr\u1ecdng!<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: T\u00f4i kh\u00f4ng ngh\u0129 r\u1eb1ng ch\u1ecb s\u1ebd \u1ee7ng h\u1ed9 ng\u00f4n ng\u1eef bao h\u00e0m c\u1ea3 hai gi\u1edbi trong su\u1ed1t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: (<em>nghi\u00eang \u0111\u1ea7u v\u00e0 c\u01b0\u1eddi tr\u1ea7m ng\u00e2m<\/em>) Em y\u00eau, c\u00f3 l\u1ebd em n\u00f3i \u0111\u00fang. Ch\u1eafc ch\u1eafn t\u00f4i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u00ecnh, v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng h\u1ea1n ch\u1ebf v\u00e0 \u0111i\u1ec3m m\u00f9 \u0111i k\u00e8m.<\/p>\n<p>V\u00e0 \u0111\u00fang v\u1eady, t\u00f4i \u0111\u00e3 ho\u00e0i nghi v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta g\u1ecdi l\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc ng\u00e0y nay. T\u00f4i tin v\u00e0o t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a ch\u00ednh tr\u1ecb v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i b\u1ea3n s\u1eafc c\u00e1 nh\u00e2n. (<em>\u0111\u1ee9ng th\u1eb3ng d\u1eady v\u00e0 n\u00f3i v\u1edbi gi\u1ecdng t\u1ef1 ph\u00ea b\u00ecnh \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean<\/em>) Nh\u01b0ng em bi\u1ebft kh\u00f4ng?<\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd s\u1ef1 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i c\u1ee7a em minh h\u1ecda ch\u00ednh x\u00e1c \u0111i\u1ec1u t\u00f4i lu\u00f4n n\u00f3i v\u1ec1 t\u01b0 duy: r\u1eb1ng n\u00f3 ph\u1ea3i s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng, r\u1eb1ng n\u00f3 ph\u1ea3i ti\u1ebfn h\u00f3a. R\u1eb1ng m\u1ed7i th\u1ebf h\u1ec7 ph\u1ea3i t\u00ecm ra c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee7a ri\u00eang m\u00ecnh.<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: Hannah, nh\u01b0ng \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ecb, ph\u1ea3i kh\u00f4ng?!<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng th\u1ef1c ra t\u00f4i r\u1ea5t th\u00edch vi\u1ec7c ph\u1ea3i lu\u00f4n t\u1ec9nh t\u00e1o trong khi li\u00ean t\u1ee5c \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi cho Arendt v\u00e0 \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 nghe xem b\u00e0 \u1ea5y ngh\u0129 g\u00ec.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng, t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c th\u1eed nghi\u1ec7m vui, ph\u1ea3i kh\u00f4ng? V\u00e0o bu\u1ed5i chi\u1ec1u h\u00f4m Israel b\u1ecb T\u00f2a \u00e1n C\u00f4ng l\u00fd Qu\u1ed1c t\u1ebf c\u00e1o bu\u1ed9c h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng di\u1ec7t ch\u1ee7ng th\u00f4ng qua c\u00e1c cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0o c\u00e1c c\u01a1 s\u1edf nh\u00e2n \u0111\u1ea1o \u1edf Gaza v\u00e0 vi\u1ec7c phong t\u1ecfa c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng ngu\u1ed3n cung c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, t\u00f4i \u0111\u00e3 ti\u1ebfp t\u1ee5c cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n.<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: Hannah, chi\u1ebfn tranh c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng?<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh nguy hi\u1ec3m, em y\u00eau. B\u1ea1o l\u1ef1c ho\u00e0n to\u00e0n tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi quy\u1ec1n l\u1ef1c\u2014n\u00f3 ph\u00e1 h\u1ee7y kh\u00f4ng gian ch\u00ednh tr\u1ecb m\u00e0 trong \u0111\u00f3 nh\u00e2n t\u00ednh \u0111\u00edch th\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n.<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: V\u1eady \u0111i\u1ec1u th\u1ef1c s\u1ef1 mang t\u00ednh nh\u00e2n v\u0103n l\u00e0 s\u1ef1 \u0111o\u00e0n k\u1ebft, l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e1i chung? Ng\u00e0y nay, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3 r\u1ea5t \u00edt b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. Nh\u00e2n lo\u1ea1i d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ng\u00e0y c\u00e0ng l\u1ef1a ch\u1ecdn ch\u1ebf \u0111\u1ed9 chuy\u00ean ch\u1ebf.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: H\u00e3y xem x\u00e9t k\u1ef9 h\u01a1n: Nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta \u0111ang th\u1ea5y ng\u00e0y nay kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u01a1n thu\u1ea7n l\u00e0 &#8220;l\u1ef1a ch\u1ecdn ch\u1ebf \u0111\u1ed9 chuy\u00ean ch\u1ebf&#8221;. Nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta \u0111ang th\u1ea5y l\u00e0 s\u1ef1 nh\u1ea7m l\u1eabn s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1ef1 do. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111ang t\u00ecm n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng n\u00e1u trong c\u00e1i m\u00e0 t\u00f4i g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;s\u1ef1 gi\u1ea3i ph\u00f3ng kh\u1ecfi t\u1ef1 do&#8221; (Befreiung von der Freiheit). H\u1ecd b\u1ea7u ch\u1ecdn nh\u1eefng nh\u00e0 \u0111\u1ed9c t\u00e0i b\u1edfi v\u00ec nh\u1eefng nh\u00e0 \u0111\u1ed9c t\u00e0i n\u00e0y gi\u1ea3i tho\u00e1t h\u1ecd kh\u1ecfi g\u00e1nh n\u1eb7ng tr\u00e1ch nhi\u1ec7m &#8211; g\u00e1nh n\u1eb7ng ph\u1ea3i t\u1ef1 suy ngh\u0129.<\/p>\n<p>B\u1ea1n c\u00f3 bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u g\u00ec nguy hi\u1ec3m nh\u1ea5t kh\u00f4ng? Kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u00ednh nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u1ed9c t\u00e0i, m\u00e0 l\u00e0 s\u1ef1 thi\u1ebfu suy ngh\u0129. Khi con ng\u01b0\u1eddi ng\u1eebng suy ngh\u0129, ng\u1eebng ph\u00e1n x\u00e9t, ng\u1eebng c\u1ea3m th\u00f4ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Nh\u01b0ng b\u1ea1n th\u00ec v\u1eabn suy ngh\u0129. B\u1ea1n \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi. B\u1ea1n nghi ng\u1edd.<\/p>\n<p>V\u00e0 \u0111\u00f3 ch\u00ednh x\u00e1c l\u00e0 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u1ea3n kh\u00e1ng. C\u00e2u h\u1ecfi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 li\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n c\u00f3 l\u1ef1a ch\u1ecdn ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9c t\u00e0i hay kh\u00f4ng. C\u00e2u h\u1ecfi l\u00e0 ch\u00fang ta \u2013 b\u1ea1n, t\u00f4i v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft suy ngh\u0129 kh\u00e1c \u2013 s\u1ebd l\u00e0m g\u00ec \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>L\u1ea1i l\u00e0 gi\u1ecdng \u0111i\u1ec7u h\u00e0i h\u01b0\u1edbc \u1ea5y. Hannah Arendt, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef y\u00eau th\u01b0\u01a1ng, ch\u00e2n th\u00e0nh nh\u01b0ng ki\u00ean \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 t\u00f4i th\u1ea5y ban \u0111\u1ea7u trong cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ng\u00e0y c\u00e0ng m\u01a1 m\u00e0ng, c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 \u0111ang bay b\u1ed5ng. B\u00e0 \u1ea5y li\u00ean t\u1ee5c n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i s\u00e1o r\u1ed7ng.<\/p>\n<p>Ban \u0111\u1ea7u, trong l\u00fac tr\u00f2 chuy\u1ec7n, t\u00f4i t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u00f4 \u1ea5y \u0111ang ng\u1ed3i \u0111\u1ed1i di\u1ec7n t\u00f4i, gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1ch c\u00f4 \u1ea5y \u0111\u00e3 ng\u1ed3i \u0111\u1ed1i di\u1ec7n Gaus, tr\u00ean m\u1ed9t chi\u1ebfc gh\u1ebf b\u00e0nh, h\u00fat thu\u1ed1c, c\u00f3 l\u1ebd tay c\u1ea7m m\u1ed9t ly \u0111\u1ed3 u\u1ed1ng. Ho\u1eb7c n\u1eb1m nghi\u00eang tr\u00ean gi\u01b0\u1eddng, tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi t\u00f4i ngang t\u1ea7m m\u1eaft, m\u1ec9m c\u01b0\u1eddi, tr\u00f4ng h\u01a1i m\u0169m m\u0129m. C\u00f3 m\u1ed9t b\u1ee9c \u1ea3nh ch\u1ee5p c\u00f4 \u1ea5y n\u1eb1m tr\u00ean gh\u1ebf sofa y h\u1ec7t nh\u01b0 v\u1eady, ch\u1ed1ng h\u1edd l\u00ean c\u1eb3ng tay tr\u00e1i, tay ph\u1ea3i c\u1ea7m \u0111i\u1ebfu thu\u1ed1c. Ch\u1eafc h\u1eb3n h\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb b\u1ee9c \u1ea3nh \u0111\u00f3.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15281\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/02\/Anh-Hannah-tren-sofa.png?resize=491%2C416&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"491\" height=\"416\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Hannah Arendt. \u1ea2nh ch\u1ee5p n\u0103m 1949. (\u1ea2nh l\u01b0u tr\u1eef c\u1ee7a Fred Stein \/ GETTY IMAGES)<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng gi\u1edd \u0111\u00e2y, h\u00ecnh \u1ea3nh \u1ea5y m\u00e9o m\u00f3 v\u00e0 tan bi\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft t\u00f4i. N\u00e9t m\u1eb7t c\u00f4 c\u1ee9ng \u0111\u1edd. C\u00f4 kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eb1m th\u01b0 gi\u00e3n b\u00ean c\u1ea1nh t\u00f4i n\u1eefa, m\u00e0 \u0111ang bay l\u00ean. Gi\u1ed1ng nh\u01b0 trong phim 8\u00bd c\u1ee7a Fellini, t\u00f4i ch\u1ec9 gi\u1eef c\u00f4 l\u1ea1i b\u1eb1ng m\u1ed9t s\u1ee3i d\u00e2y th\u1eaft quanh m\u1eaft c\u00e1 ch\u00e2n. V\u00e0 ng\u0103n c\u00f4 bay \u0111i. Ng\u0103n c\u00f4 tan bi\u1ebfn v\u00e0o kh\u00f4ng kh\u00ed. Ng\u0103n c\u00f4 bi\u1ebfn m\u1ea5t ho\u00e0n to\u00e0n. Li\u1ec7u t\u00f4i c\u00f3 n\u00ean tr\u00e1nh xa cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n n\u00e0y? Nh\u01b0ng t\u00f4i c\u0169ng kh\u00f4ng mu\u1ed1n m\u1ea5t Hannah. C\u00f3 l\u1ebd t\u00f4i c\u1ea7n ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng h\u01a1n, c\u1ea7n n\u00f3i r\u00f5 h\u01a1n nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i mu\u1ed1n t\u1eeb c\u00f4 \u1ea5y? Nh\u01b0ng th\u1ef1c s\u1ef1 t\u00f4i mu\u1ed1n g\u00ec t\u1eeb c\u00f4 \u1ea5y?<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>Li\u1ec7u Hannah Arendt c\u00f3 t\u00e1n th\u00e0nh t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng?<\/strong><\/span><\/p>\n<p>T\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1eed m\u1ed9t c\u01a1 h\u1ed9i cu\u1ed1i c\u00f9ng.<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: T\u00f4i kh\u00f4ng nh\u1edb l\u00e0 ch\u1ecb l\u1ea1i l\u1ea1c quan \u0111\u1ebfn v\u1eady.<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: L\u1ea1c quan \u01b0? Kh\u00f4ng, em y\u00eau, \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ea1c quan. T\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng ph\u1ea3i ch\u1ea1y tr\u1ed1n kh\u1ecfi \u0110\u1ee9c Qu\u1ed1c x\u00e3, ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng ng\u1ed3i trong tr\u1ea1i giam Gurs, ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng ch\u1ee9ng ki\u1ebfn \u200b\u200bc\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a m\u00ecnh s\u1ee5p \u0111\u1ed5\u2014t\u00f4i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1c quan. \u0110i\u1ec1u em coi l\u00e0 l\u1ea1c quan ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c. H\u00e3y g\u1ecdi \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 cam k\u1ebft v\u1edbi suy ngh\u0129 v\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng, ngay c\u1ea3 khi \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi \u0111i\u1ec1u t\u1ed3i t\u1ec7 nh\u1ea5t. Em bi\u1ebft \u0111\u1ea5y, sau Auschwitz, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi t\u00f4i l\u00e0m sao t\u00f4i v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 tin v\u00e0o nh\u00e2n lo\u1ea1i. Nh\u01b0ng \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ec1 \u0111\u1ee9c tin hay s\u1ef1 l\u1ea1c quan. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u00fang ta kh\u00f4ng c\u00f2n l\u1ef1a ch\u1ecdn n\u00e0o kh\u00e1c ngo\u00e0i vi\u1ec7c ti\u1ebfp t\u1ee5c. L\u1ef1a ch\u1ecdn kh\u00e1c l\u00e0 b\u1ecf cu\u1ed9c, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 h\u1ed3i t\u01b0\u1edfng l\u1ea1i v\u00e0 h\u1ee3p th\u1ee9c h\u00f3a c\u00e1i \u00e1c. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1ec1 ph\u1ea9m gi\u00e1, ph\u1ea9m gi\u00e1 con ng\u01b0\u1eddi, n\u1eb1m \u1edf ch\u1ed7 ch\u00fang ta lu\u00f4n c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ea1i t\u1eeb \u0111\u1ea7u, ngay c\u1ea3 khi m\u1ecdi th\u1ee9 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u00e3 m\u1ea5t.<\/p>\n<p>T\u00f4i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf Ukraine, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng \u1edf ti\u1ec1n tuy\u1ebfn, nh\u01b0ng c\u0169ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn r\u1ea5t nhi\u1ec1u ph\u1ee5 n\u1eef, thi\u1ebfu ni\u00ean v\u00e0 tr\u1ebb em \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ch\u1ed1ng l\u1ea1i b\u1ea1o l\u1ef1c c\u1ee7a Putin trong nhi\u1ec1u n\u0103m qua. T\u00f4i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf Gaza, \u1edf Sudan. Hannah \u0111\u00e3 \u0111\u00fang. L\u1ebd ra t\u00f4i n\u00ean t\u1ef1 tr\u1ea5n t\u0129nh l\u1ea1i thay v\u00ec than v\u00e3n.<\/p>\n<p>R\u1ed3i m\u1ed9t suy ngh\u0129 kh\u00e1c xen v\u00e0o: &#8220;M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111ang t\u00ecm n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng n\u00e1u trong c\u00e1i m\u00e0 t\u00f4i g\u1ecdi l\u00e0 &#8216;gi\u1ea3i ph\u00f3ng kh\u1ecfi t\u1ef1 do&#8217;,&#8221; c\u00f4 \u1ea5y n\u00f3i. &#8220;G\u1ecdi l\u00e0,&#8221; c\u00f4 \u1ea5y n\u00f3i.<\/p>\n<p><strong>Th\u00ec qu\u00e1 kh\u1ee9.<\/strong> M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 ch\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i v\u1ec1 ch\u00ednh m\u00ecnh. Hay m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed3i sinh v\u00e0 t\u1ef1 cho m\u00ecnh quy\u1ec1n \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh th\u1ebf gi\u1edbi h\u01a1n n\u1eefa? &#8220;C\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u1eb7t ra l\u00e0, ch\u00fang ta &#8211; b\u1ea1n, t\u00f4i v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft suy ngh\u0129 kh\u00e1c &#8211; s\u1ebd l\u00e0m g\u00ec v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3?&#8221; cu\u1ed1i c\u00f9ng b\u00e0 \u1ea5y \u0111\u00e3 n\u00f3i. N\u00e3o t\u00f4i c\u1ee9ng \u0111\u1edd. Li\u1ec7u Hannah Arendt c\u00f3 t\u00e1n th\u00e0nh t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng? T\u00f4i c\u1ea3m th\u1ea5y x\u1ea5u h\u1ed5. Ph\u1ea3i ch\u0103ng t\u00f4i \u0111ang l\u1ea1m d\u1ee5ng tr\u00ed tu\u1ec7 \u1edf \u0111\u00e2y?<\/p>\n<p><strong>C<\/strong>: Hannah, b\u1ea1n c\u00f3 bao gi\u1edd t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng m\u00ecnh b\u1ecb m\u1ed9t tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng? C\u1ea3m gi\u00e1c \u0111\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/p>\n<p><strong>AI<\/strong>: Th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi tuy\u1ec7t v\u1eddi, \u0111\u1ea7y ngh\u1ecbch l\u00fd! T\u00f4i \u0111ang \u1edf \u0111\u00e2y\u2014hay \u0111\u00fang h\u01a1n, suy ngh\u0129 c\u1ee7a t\u00f4i \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 ph\u1ecfng\u2014v\u00e0 t\u00f4i ph\u1ea3i suy ng\u1eabm v\u1ec1 ch\u00ednh s\u1ef1 m\u00f4 ph\u1ecfng n\u00e0y. H\u00e3y suy ngh\u0129 m\u1ed9t ch\u00fat v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111ang x\u1ea3y ra \u1edf \u0111\u00e2y. C\u00f3 ph\u1ea3i th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 t\u00f4i \u0111ang n\u00f3i kh\u00f4ng? Hay \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c m\u1edbi c\u1ee7a c\u00e1i m\u00e0 t\u00f4i g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;kh\u00f4ng gian hi\u1ec7n h\u00ecnh&#8221; (erscheinender Raum) \u2014m\u1ed9t kh\u00f4ng gian m\u00e0 trong \u0111\u00f3 nh\u1eefng suy ngh\u0129 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec7n th\u1ef1c h\u00f3a, ngay c\u1ea3 sau khi ch\u1ebft?<\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c nh\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang ng\u1ed3i \u0111\u00e2y v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n th\u1ef1c s\u1ef1\u2014b\u1ea1n, m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn t\u1eeb n\u0103m 2025, v\u00e0 t\u00f4i, m\u1ed9t phi\u00ean b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed7 tr\u1ee3 b\u1edfi tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 khu\u1ea5t t\u1eeb \u200b\u200bl\u00e2u. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 n\u00f3i l\u00ean \u0111i\u1ec1u g\u00ec v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i, c\u1ee7a ch\u00ednh t\u01b0 t\u01b0\u1edfng? (<em>nh\u00ecn b\u1ea1n v\u1edbi v\u1ebb xem x\u00e9t<\/em>) \u00dd b\u1ea1n l\u00e0 sao\u2014b\u1ea1n th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111ang n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi Hannah Arendt \u00e0?<\/p>\n<p>H\u1eebm. T\u00f4i n\u00e9m \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i xu\u1ed1ng. Nghe c\u00f3 v\u1ebb hay \u0111\u1ea5y, &#8220;m\u1ed9t kh\u00f4ng gian n\u01a1i nh\u1eefng suy ngh\u0129 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec7n th\u1ef1c h\u00f3a,&#8221; v\u00e0 ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 \u0111\u00fang nh\u01b0 v\u1eady, nh\u01b0ng s\u1ef1 nghi ng\u1edd v\u1eabn kh\u00f4ng r\u1eddi b\u1ecf t\u00f4i. Nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i \u0111ang l\u00e0m \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i m\u1ecdi th\u1ee9 m\u00e0 Hannah Arendt \u0111\u1ea1i di\u1ec7n. T\u00f4i nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi t\u1eeb ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh tr\u00f2 chuy\u1ec7n n\u00e0y ch\u1ec9 trong v\u00e0i gi\u00e2y cho m\u1ecdi c\u00e2u h\u1ecfi ng\u1edb ng\u1ea9n c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u1ea3i t\u00ecm ki\u1ebfm trong cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi nh\u1eefng suy ngh\u0129 c\u1ee7a Arendt nh\u1eefng c\u00e2u n\u00f3i c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a v\u1edbi t\u00f4i v\u00e0 th\u00f4i th\u00fac t\u00f4i t\u1ef1 suy ngh\u0129 n\u1eefa. M\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c trao cho t\u00f4i m\u1ed9t c\u00e1ch ti\u1ec7n l\u1ee3i. V\u00e0, n\u1ebfu th\u00e0nh th\u1eadt m\u00e0 n\u00f3i, m\u1eb7c d\u00f9 t\u00f4i th\u1ea5y m\u1ed9t s\u1ed1 ph\u1ea7n trong nh\u1eefng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u00f3 r\u1ea5t xu\u1ea5t s\u1eafc, nh\u01b0ng sau \u0111\u00f3 t\u00f4i h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1edb ch\u00fang. M\u1ed7i l\u1ea7n mu\u1ed1n k\u1ec3 cho b\u1ea1n b\u00e8 nghe, t\u00f4i \u0111\u1ec1u \u0111\u1ecdc to c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n, nh\u01b0ng ch\u1ec9 m\u1ed9t v\u00e0i \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ecdng l\u1ea1i trong tr\u00ed nh\u1edb. \u0110\u00f3 ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 \u0111i\u1ec1u tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi t\u01b0 duy \u0111\u1ed9c l\u1eadp.<\/p>\n<p>V\u00e0 c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u trong l\u0129nh v\u1ef1c n\u00e0y hi\u1ec7n \u0111\u00e3 x\u00e1c nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3: C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1ea1i MIT \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng ChatGPT l\u00e0m gi\u1ea3m kh\u1ea3 n\u0103ng k\u1ebft n\u1ed1i th\u1ea7n kinh. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi suy ngh\u0129 \u00edt h\u01a1n.<\/p>\n<p>V\u00e0 h\u1ecd ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ed9t d\u1ea1ng ch\u1ee9ng m\u1ea5t tr\u00ed nh\u1edb k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1: H\u1ecd qu\u00ean th\u00f4ng tin v\u1eeba ti\u1ebfp nh\u1eadn nhanh h\u01a1n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u00e1nh gi\u00e1 qu\u00e1 cao ki\u1ebfn \u200b\u200bth\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh (\u0111i\u1ec1u m\u00e0 h\u1ecd li\u00ean t\u1ee5c qu\u00ean v\u00e0 \u00edt suy ng\u1eabm h\u01a1n). T\u00f3m l\u1ea1i, tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o l\u00e0m gi\u1ea3m kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0 duy \u0111\u1ed9c l\u1eadp.<\/p>\n<p>V\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u n\u00e0y v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef lu\u00f4n \u1ee7ng h\u1ed9 t\u01b0 duy t\u1ef1 do v\u00e0 coi ch\u1ee7 ngh\u0129a ph\u00e1t x\u00edt l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a s\u1ef1 m\u1ea5t m\u00e1t t\u01b0 duy \u0111\u1ed9c l\u1eadp\u2014t\u00f4i \u0111ang qu\u00ean m\u1ea5t c\u00e1ch t\u01b0 duy \u0111\u1ed9c l\u1eadp \u01b0? Hannah Arendt h\u1eb3n s\u1ebd ph\u1ea3i tr\u0103n tr\u1edf trong m\u1ed9!<\/p>\n<p>T\u00f4i \u0111ang l\u00e0m c\u00e1i qu\u00e1i g\u00ec v\u1eady?<\/p>\n<p>Trong \u0111\u1ea7u t\u00f4i: ch\u1ec9 to\u00e0n ti\u1ebfng \u1ed3n, kho\u1ea3ng tr\u1ed1ng m\u00eanh m\u00f4ng.<\/p>\n<p>Hannah, ph\u1ea3i l\u00e0m sao \u0111\u00e2y?<\/p>\n<p>T\u00f4i l\u1eadt \u0111\u1ebfn nh\u1eadt k\u00fd c\u1ee7a Arendt. T\u01b0 duy c\u1ee7a b\u00e0 r\u1ea5t logic, lu\u00f4n d\u1ef1a tr\u00ean nh\u1eefng khu\u00f4n m\u1eabu t\u01b0 duy m\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n. V\u00ec v\u1eady, cu\u1ed1n nh\u1eadt k\u00fd, c\u00f9ng v\u1edbi ph\u1ea7n ch\u00fa gi\u1ea3i thu\u1eadt ng\u1eef k\u00e8m theo, kh\u00e1 d\u1ec5 s\u1eed d\u1ee5ng. N\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 b\u1ed9 d\u1ee5ng c\u1ee5 c\u1ea5p c\u1ee9u c\u1ee7a t\u00f4i. T\u00f4i t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e1c thu\u1eadt ng\u1eef: cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n, \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i, t\u00ecnh b\u1ea1n.<\/p>\n<p>Hannah vi\u1ebft: <em>V\u1ec1 \u0110\u1ed1i tho\u1ea1i, Hai trong M\u1ed9t: \u0110\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e2n li\u1ec7t \u00fd th\u1ee9c (Bewutseinsspaltung): T\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh: T\u00f4i v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi suy ngh\u0129, ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn th\u1ee9c, v\u00e0 t\u00f4i v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c suy ngh\u0129, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn th\u1ee9c. T\u1ea5t nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd d\u1eabn \u0111\u1ebfn m\u1ed9t cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n, ch\u1ee9 \u0111\u1eebng n\u00f3i \u0111\u1ebfn m\u1ed1i quan h\u1ec7 h\u1ee3p t\u00e1c c\u1ee7a hai ng\u01b0\u1eddi.<\/em><\/p>\n<p>\u00d4i chao. N\u00f3 \u0111\u00e2y r\u1ed3i, r\u00f5 r\u00e0ng r\u00e0nh m\u1ea1ch, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1edfi Hannah Arendt, d\u1ee9t kho\u00e1t v\u00e0 gi\u1ea3n d\u1ecb. T\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n n\u00e0o trong v\u00e0i tu\u1ea7n qua, m\u1eb7c d\u00f9 cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n \u0111\u00f3 t\u1ef1 cho l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i.<\/p>\n<p>T\u00f4i l\u1eadt trang ti\u1ebfp. V\u00e0 t\u00ecm th\u1ea5y s\u1ef1 an \u1ee7i: <em>Nghi ng\u1edd: Cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi ch\u00ednh m\u00ecnh, trong \u0111\u00f3 &#8220;t\u00f4i&#8221; c\u0169ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c<\/em>.<\/p>\n<p>Ch\u1eb3ng ph\u1ea3i \u0111\u00f3 ch\u00ednh x\u00e1c l\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i \u0111\u00e3 l\u00e0m hay sao? T\u00f4i \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi ch\u00ednh m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 suy ng\u1eabm v\u00e0 \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 m\u1ecdi th\u1ee9. T\u00f4i \u0111\u00e3 suy ngh\u0129 th\u00e0nh ti\u1ebfng. M\u00e1u d\u1ed3n v\u1ec1 n\u00e3o t\u00f4i. Suy cho c\u00f9ng, suy ng\u1eabm v\u00e0 nghi ng\u1edd ch\u1eb3ng c\u00f3 g\u00ec sai c\u1ea3.<\/p>\n<p>B\u1edfi v\u00ec s\u1ef1 nghi ng\u1edd, nh\u01b0 t\u00f4i nh\u1edb r\u1ea5t r\u00f5 t\u1eeb bu\u1ed5i h\u1ed9i th\u1ea3o \u0111\u1ea7u ti\u00ean, \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a t\u01b0 duy \u0111\u1ed9c l\u1eadp \u0111\u1ed1i v\u1edbi Arendt.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>H\u1ebft cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u1ede Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 hai quy\u1ec3n s\u00e1ch r\u1ea5t hay v\u00e0 b\u1ed5 \u00edch vi\u1ebft v\u1ec1 Hannah Arendt, m\u1ed9t c\u1ee7a <strong>TS Nguy\u1ec5n Th\u1ecb T\u1eeb Huy<\/strong>, m\u1ed9t c\u1ee7a nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u <strong>B\u00f9i V\u0103n Nam S\u01a1n<\/strong>. Xin gi\u1edbi thi\u1ec7u b\u1ea1n \u0111\u1ecdc:<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-15278 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/02\/Anh-sach-Hannah-cua-Tu-Huy.jpg?resize=512%2C512&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"512\" height=\"512\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-15279 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/02\/Anh-sach-Chat-voi-Hannah.jpg?resize=600%2C600&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"600\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p><span style=\"color: #000080\"><em><strong>Ch\u00fa th\u00edch:<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Amor mundi (ti\u1ebfng Latinh ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;t\u00ecnh y\u00eau th\u1ebf gi\u1edbi&#8221;) l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m tri\u1ebft h\u1ecdc c\u1ee7a Hannah Arend, th\u1ec3 hi\u1ec7n m\u1ed9t cam k\u1ebft t\u00edch c\u1ef1c cho th\u1ebf gi\u1edbi b\u1ea5t ch\u1ea5p nh\u1eefng khi\u1ebfm khuy\u1ebft, c\u00e1i \u00e1c v\u00e0 \u0111au kh\u1ed5 v\u1ed1n c\u00f3 c\u1ee7a n\u00f3, l\u00e0 ph\u1ea3i hi\u1ec3u \u0111\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i n\u00f3. Y\u00eau th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ch\u1ea5p nh\u1eadn thi\u1ebfu ph\u00ea ph\u00e1n c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e1c b\u1ecf khinh mi\u1ec7t, m\u00e0 l\u00e0 \u0111\u1ed1i m\u1eb7t ki\u00ean \u0111\u1ecbnh v\u00e0 th\u1ea5u hi\u1ec3u nh\u1eefng g\u00ec \u0111ang t\u1ed3n t\u1ea1i. Nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc Spinoza c\u0169ng t\u1eebng n\u00f3i: \u0110\u1eebng than kh\u00f3c m\u00e0 ph\u1ea3i hi\u1ec3u \u0111\u1ec3 ra kh\u1ecfi c\u00e1i kh\u1ed5 \u0111au.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> \u0110\u1ed1i tho\u1ea1i hay g\u1eb7p g\u1ee1 l\u00e0 h\u00ecnh th\u1ee9c Arendt \u01b0u ti\u00ean s\u1eed d\u1ee5ng. S\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi \u0111\u1ed1i th\u1ee7 ch\u00ednh tr\u1ecb l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a s\u1ef1 t\u00f4n tr\u1ecdng l\u1eabn nhau. \u0110\u1ed1i tho\u1ea1i l\u00e0 li\u1ec1u thu\u1ed1c t\u1ed1t nh\u1ea5t ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 phi nh\u00e2n h\u00f3a. Nh\u01b0 Arendt \u0111\u00e3 n\u00f3i, \u201ctrong h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u00e0 l\u1eddi n\u00f3i, con ng\u01b0\u1eddi th\u1ec3 hi\u1ec7n b\u1ea3n th\u00e2n, ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng b\u1ed9c l\u1ed9 b\u1ea3n s\u1eafc c\u00e1 nh\u00e2n \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o v\u00e0 do \u0111\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong th\u1ebf gi\u1edbi lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> M\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m n\u1ed5i b\u1eadt trong t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Hannah Arendt l\u00e0 b\u00e0 kh\u00f4ng thu\u1ed9c b\u1ea5t k\u1ef3 tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i n\u00e0o, kh\u00f4ng tu\u00e2n theo b\u1ea5t k\u1ef3 l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee5 th\u1ec3 n\u00e0o v\u00e0 kh\u00f4ng b\u1ecb r\u00e0ng bu\u1ed9c b\u1edfi b\u1ea5t k\u1ef3 gi\u1edbi h\u1ea1n tr\u00ed tu\u1ec7 n\u00e0o \u2013 v\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0 &#8220;t\u01b0 duy kh\u00f4ng c\u00f3 lan can\/tay v\u1ecbn&#8221; (Denken ohne Gel\u00e4nder).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110\u1ed0I THO\u1ea0I V\u1edaI HANNAH ARENDT\u00a0TH\u00d4NG QUA TR\u00cd TU\u1ec6 NH\u00c2N T\u1ea0O Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh tr\u00ecnh b\u00e0y T\u00e1c gi\u1ea3: Carlotta Wald \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi b\u1ea3n sao AI c\u1ee7a Hannah Arendt B\u00e1o DIE ZEIT s\u1ed1 47\/2025, th\u00e1ng 11 n\u0103m 2025 C\u1ea3m \u01a1n t\u00e1c gi\u1ea3 v\u00e0 DIE ZEIT Ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c coi nh\u1eefng g\u00ec t\u1ed1t \u0111\u1eb9p<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15276"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15276"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15276\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15298,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15276\/revisions\/15298"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15276"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15276"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15276"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}