{"id":15365,"date":"2026-03-29T21:18:18","date_gmt":"2026-03-29T14:18:18","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=15365"},"modified":"2026-03-30T21:28:26","modified_gmt":"2026-03-30T14:28:26","slug":"ve-giao-duc-o-han-quoc-duc-va-chau-au-truyen-thong","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/ve-giao-duc-o-han-quoc-duc-va-chau-au-truyen-thong\/","title":{"rendered":"V\u1ec1 gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 \u1edf H\u00e0n Qu\u1ed1c, \u0110\u1ee9c, v\u00e0 ch\u00e2u \u00c2u truy\u1ec1n th\u1ed1ng"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">V\u1ec0 GI\u00c1O D\u1ee4C V\u00c0 \u0110\u00c0O T\u1ea0O NGH\u1ec0 \u1ede <\/span><\/h1>\n<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">H\u00c0N QU\u1ed0C, \u0110\u1ee8C V\u00c0 CH\u00c2U \u00c2U TRUY\u1ec0N TH\u1ed0NG<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ci3.googleusercontent.com\/meips\/ADKq_NYXA_ISHaaEqdlXRDuhIZ6ehRajRJ25D81F38QWIy-L80XJnpjABJgnb0WJibtoo0IK-IH10xfBT8TEruk-y8A0AUKZjd8FPdqD7Vx5ubktWLi13lqVHGol8yz8FDT_dfzEV9UqAA92m0tseHG7efIpKBQyg4YxNA0iAxSrnMC3KnKm0un7Uug=s0-d-e1-ft#https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2024\/02\/Tu-bao-NYT.png?resize=70%2C54&amp;ssl=1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\"><em>M\u1ecdi \u0111\u1ee9a tr\u1ebb \u0111\u1ec1u bi\u1ebft r\u1eb1ng b\u1ea5t k\u1ef3 qu\u1ed1c gia n\u00e0o ng\u1eebng lao \u0111\u1ed9ng, kh\u00f4ng ch\u1ec9 trong m\u1ed9t n\u0103m m\u00e0 ch\u1ec9 trong v\u00e0i tu\u1ea7n, \u0111\u1ec1u s\u1ebd b\u1ecb di\u1ec7t vong.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>\u2014 <\/strong><strong>Karl Marx<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\"><em>Lao \u0111\u1ed9ng l\u00e0 v\u00e0 v\u1eabn lu\u00f4n l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a s\u1ef1 th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>\u2014<\/strong><strong>Ludwig Erhard<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000000\"><em><span style=\"font-size: 18pt\">N\u1ebfu ph\u1ea3i l\u00e0m phu qu\u00e9t \u0111\u01b0\u1eddng, th\u00ec b\u1ea1n h\u00e3y qu\u00e9t nh\u01b0 Michelangelo v\u1ebd tranh, nh\u01b0 Shakespeare l\u00e0m th\u01a1, v\u00e0 nh\u01b0 Beethoven s\u00e1ng t\u00e1c nh\u1ea1c.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000000\"><em><span style=\"font-size: 14pt\">\u2014 <\/span><\/em><span style=\"font-size: 14pt\"><strong><span style=\"font-size: 12pt\">Martin Luther King Jr.\u00a0<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<p>Lao \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh n\u00ean l\u1ecbch s\u1eed nh\u00e2n lo\u1ea1i. Trong su\u1ed1t l\u1ecbch s\u1eed lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, lao \u0111\u1ed9ng lu\u00f4n \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 trung t\u00e2m, v\u00e0 h\u00ecnh th\u1ee9c c\u1ee7a n\u00f3 li\u00ean t\u1ee5c thay \u0111\u1ed5i theo th\u1eddi k\u1ef3. Trong c\u00e1c x\u00e3 h\u1ed9i ti\u1ec1n s\u1eed, lao \u0111\u1ed9ng l\u00e0 y\u1ebfu t\u1ed1 thi\u1ebft y\u1ebfu \u0111\u1ec3 sinh t\u1ed3n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u0103n b\u1eaft h\u00e1i l\u01b0\u1ee3m ph\u1ea3i t\u1ef1 ki\u1ebfm \u0103n v\u00e0 lo ch\u1ed7 \u1edf h\u00e0ng ng\u00e0y. V\u1edbi s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a c\u00e1c x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1ecbnh c\u01b0, b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a lao \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i. V\u1edbi n\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u00e0 th\u1ee7 c\u00f4ng n\u00f3 chi\u1ebfm v\u1ecb tr\u00ed trung t\u00e2m. V\u00e0o th\u1eddi Trung C\u1ed5, lao \u0111\u1ed9ng th\u01b0\u1eddng mang th\u00eam \u00fd ngh\u0129a t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c h\u00e0nh t\u1ea1i c\u00e1c tu vi\u1ec7n v\u1edbi c\u1ee5m t\u1eeb &#8220;c\u1ea7u nguy\u1ec7n v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng&#8221; (Latin: <em>ora et labora<\/em>) nh\u01b0 Quy t\u1eafc c\u1ee7a Th\u00e1nh Benedict. Lao \u0111\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed5n ph\u1eadn thi\u00eang li\u00eang. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c lao \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Calvin\/Tin L\u00e0nh nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ee9c t\u00ednh ch\u0103m ch\u1ec9, ti\u1ebft ki\u1ec7m v\u00e0 th\u00e0nh c\u00f4ng trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p nh\u01b0 m\u1ed9t d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn c\u1ee7a Ch\u00faa. Th\u00e0nh c\u00f4ng trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a \u00e2n s\u1ee7ng Ch\u00faa, trong khi l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng v\u00e0 l\u00e3ng ph\u00ed b\u1ecb coi l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a s\u1ef1 nguy\u1ec1n r\u1ee7a. Con ng\u01b0\u1eddi qua lao \u0111\u1ed9ng \u201ct\u00ecm l\u1ea1i ch\u00ednh m\u00ecnh v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh con ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u h\u01a1n\u201d nh\u01b0 trong Th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p n\u0103m 1981 c\u1ee7a Gi\u00e1o ho\u00e0ng Gioan Phaol\u00f4 II. Lao \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 c\u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a ch\u00e2u \u00c2u. Th\u00e1i \u0111\u1ed9 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i v\u1edbi n\u00f3 l\u00e0 th\u01b0\u1edbc \u0111o l\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u1edf ch\u00e2u \u00c2u t\u1eeb th\u1eddi Trung c\u1ed5, r\u1ea5t b\u00e0i b\u1ea3n v\u00e0 c\u00f3 t\u1ed5 ch\u1ee9c ch\u1eb7t ch\u1ebd. Lao \u0111\u1ed9ng c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00f4 c\u00f9ng to l\u1edbn v\u00e0o vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n v\u0103n minh ch\u00e2u \u00c2u. L\u1ee5c \u0111\u1ecba n\u00e0y kh\u00f4ng b\u1ecb th\u1ed1ng tr\u1ecb b\u1edfi m\u1ed9t \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7 hay tri\u1ebft l\u00fd khinh mi\u1ec7t lao \u0111\u1ed9ng tay ch\u00e2n. Lao \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 c\u00f4ng g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi ngh\u1ec7 thu\u1eadt, v\u1edbi nh\u1eefng ki\u1ebfn tr\u00fac v\u0129 \u0111\u1ea1i. Truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p \u0111\u00f3 k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng giai \u0111o\u1ea1n c\u00e1ch m\u1ea1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n ra tr\u00ean nhi\u1ec1u ch\u00e2u l\u1ee5c. M\u1ed9t qu\u1ed1c gia mu\u1ed1n gi\u00e0u c\u00f3 l\u00ean, mu\u1ed1n ph\u00e1t tri\u1ec3n theo con \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng lao \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 c\u00f4ng hay s\u1eed d\u1ee5ng m\u00e1y m\u00f3c, khoa h\u1ecdc th\u00e0nh th\u1ea1o \u0111\u1ebfn tinh vi c\u1ee7a m\u00ecnh. Nhi\u1ec1u qu\u1ed1c gia ch\u00e2u \u00c1 t\u1eebng b\u1ecb k\u1ec1m h\u00e3m b\u1edfi v\u0103n h\u00f3a nho gi\u00e1o khinh mi\u1ec7t lao \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 c\u00f4ng, cu\u1ed1i c\u00f9ng ph\u1ea3i thay \u0111\u1ed5i v\u00e0 kh\u00e9p m\u00ecnh v\u00e0o quy lu\u1eadt.<\/p>\n<p>\u1ede ch\u00e2u \u00c2u, h\u1ecdc thu\u1eadt h\u00e0n l\u00e2m v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng ch\u00e2n tay ph\u00e1t tri\u1ec3n song song v\u00e0 h\u00e0i h\u00f2a, ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nhu c\u1ea7u ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a t\u1eebng giai \u0111o\u1ea1n. \u1ede ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u00e0y b\u1ecb m\u1ea5t c\u00e2n \u0111\u1ed1i nghi\u00eam tr\u1ecdng, do \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7 nho gi\u00e1o. C\u00e1ch ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t b\u1ecb h\u1ea1 th\u1ea5p, xem th\u01b0\u1eddng m\u1ed9t c\u00e1ch duy \u00fd ch\u00ed, khi\u1ebfn c\u00e1c ng\u00e0nh khoa h\u1ecdc th\u1ef1c nghi\u1ec7m v\u00e0 h\u1eefu d\u1ee5ng b\u1ecb b\u1ebf t\u1eafc. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng r\u1ea5t l\u1edbn l\u00ean s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n tinh th\u1ea7n, l\u00e0m cho ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u00e0y b\u1ecb gi\u1edbi h\u1ea1n, ho\u1eb7c b\u1ebf t\u1eafc theo. Khoa h\u1ecdc nh\u01b0 ng\u00e0y nay ch\u00fang ta bi\u1ebft l\u00e0 s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a khoa h\u1ecdc l\u00fd thuy\u1ebft (c\u00e1i \u0111\u1ea7u) v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng th\u1ef1c d\u1ee5ng (ch\u00e2n tay).<\/p>\n<p>N\u00f3i theo quan \u0111i\u1ec3m Marx, x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng b\u1ecb \u201centfremdet\u201d, \u201ctha h\u00f3a\u201d, v\u00ec kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdn v\u1eb9n ti\u1ec1m n\u0103ng thi\u00ean ph\u00fa c\u1ee7a m\u00ecnh cho lao \u0111\u1ed9ng tinh th\u1ea7n v\u00e0 tay ch\u00e2n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00e1 nh\u00e2n m\u00e0 to\u00e0n x\u00e3 h\u1ed9i b\u1ecb nh\u01b0 th\u1ebf. Trong khi \u0111\u00f3, x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y k\u1ebft h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 hay, lao \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 c\u00f4ng (Handarbeit) v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng tr\u00ed \u00f3c (Kopfarbeit), v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u00e2n c\u00f4ng x\u00e3 h\u1ed9i m\u1ed9t c\u00e1ch khoa h\u1ecdc. C\u00e1 nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 lao \u0111\u1ed9ng m\u1ed9t th\u1ee9, th\u1ee7 c\u00f4ng hay tr\u00ed \u00f3c, nh\u01b0ng t\u1ed5ng x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f3 c\u1ea3 hai, kh\u00e1c v\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng n\u01a1i nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb Kh\u1ed5ng gi\u00e1o chi\u1ebfm v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1ed9c t\u00f4n d\u00e0nh cho ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e1i \u0111\u1ea7u. Nh\u01b0ng c\u00e1i \u0111\u1ea7u cu\u1ed1i c\u00f9ng do s\u1ef1 tr\u00ec tr\u1ec7 c\u1ee7a lao \u0111\u1ed9ng tay ch\u00e2n c\u0169ng b\u1ecb tr\u00ec tr\u1ec7 v\u00e0 l\u1ec7ch l\u1ea1c lu\u00f4n.<\/p>\n<p>S\u1ef1 ph\u00e2n c\u00f4ng lao \u0111\u1ed9ng gi\u1eefa th\u1ee7 c\u00f4ng v\u00e0 tr\u00ed \u00f3c l\u00e0 \u201cph\u00e9p bi\u1ec7n ch\u1ee9ng\u201d c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y. Ch\u00ednh ph\u00e9p bi\u1ec7n ch\u1ee9ng n\u00e0y th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111i l\u00ean, trong khi ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng kh\u00f4ng c\u00f3 n\u00f3 n\u00ean b\u1ecb tr\u00ec tr\u1ec7. N\u00f3i nh\u01b0 Marx, kh\u00f4ng c\u00f3 lao \u0111\u1ed9ng ch\u00e2n tay, b\u00e1nh xe l\u1ecbch s\u1eed s\u1ebd d\u1eebng l\u1ea1i, ho\u1eb7c \u0111\u00ecnh tr\u1ec7.<\/p>\n<p>Marx \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ngay t\u1eeb n\u0103m 1863:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Ch\u00ednh \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u01b0 b\u1ea3n ch\u1ee7 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c lao \u0111\u1ed9ng kh\u00e1c nhau, bao g\u1ed3m lao \u0111\u1ed9ng tr\u00ed \u00f3c v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng ch\u00e2n tay, ho\u1eb7c lao \u0111\u1ed9ng trong \u0111\u00f3 m\u1ed9t trong hai lo\u1ea1i chi\u1ebfm \u01b0u th\u1ebf, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1ch bi\u1ec7t v\u00e0 ph\u00e2n ph\u1ed1i cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c nhau. Tuy nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng ng\u0103n c\u1ea3n vi\u1ec7c s\u1ea3n ph\u1ea9m v\u1eadt ch\u1ea5t tr\u1edf th\u00e0nh s\u1ea3n ph\u1ea9m chung c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, hay s\u1ea3n ph\u1ea9m chung c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebfn th\u00e0nh c\u1ee7a c\u1ea3i v\u1eadt ch\u1ea5t. (L\u00fd thuy\u1ebft v\u1ec1 Gi\u00e1 tr\u1ecb Th\u1eb7ng d\u01b0)<\/p>\n<p>Lao \u0111\u1ed9ng tr\u00ed \u00f3c v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng ch\u00e2n tay h\u00f2a nh\u1eadp v\u00e0o qu\u00e1 tr\u00ecnh s\u1ea3n xu\u1ea5t m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ea5t y\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p hai lo\u1ea1i lao \u0111\u1ed9ng l\u00e0 m\u1ed9t \u201cs\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n \u0111\u1ecbnh\u201d c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, l\u00e0 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 t\u1ea1o ra c\u1ee7a c\u1ea3i tinh th\u1ea7n v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t. H\u1ecd \u0111i b\u1eb1ng hai ch\u00e2n, trong khi ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng \u0111i ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t ch\u00e2n, n\u00ean d\u1ec5 b\u1ecb l\u1ec7ch l\u1ea1c, v\u00e0 kh\u00f4ng nhanh, cho \u0111\u1ebfn khi h\u1ecd nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u00e0 thay \u0111\u1ed5i. \u201cX\u00e3 h\u1ed9i kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng cho \u0111\u1ebfn khi n\u00f3 xoay quanh m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a lao \u0111\u1ed9ng\u201d, nh\u01b0 Marx n\u00f3i. \u201cLao \u0111\u1ed9ng l\u00e0 ng\u1ecdn l\u1eeda s\u00e1ng t\u1ea1o.\u201d<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">[I]<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\">Gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 H\u00e0n Qu\u1ed1c<\/h3>\n<p>Th\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 (Vocational Education and Training, VET) \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n song h\u00e0nh kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu \u0111\u1ec3 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a th\u00e0nh c\u00f4ng. C\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a c\u1ea7n ph\u00e1t tri\u1ec3n gi\u00e1o d\u1ee5c, v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec7 theo quy m\u00f4 n\u1ec1n c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111ang l\u00ean \u0111\u00f2i h\u1ecfi.<\/p>\n<p>T\u1ea1i H\u00e0n Qu\u1ed1c, th\u1eddi k\u1ef3 c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a th\u00f4i th\u00fac 1960-1980 \u0111\u00f2i h\u1ecfi gi\u00e1o d\u1ee5c theo h\u01b0\u1edbng <em>ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf<\/em>, ph\u1ea3i ch\u00fa tr\u1ecdng v\u00e0o \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt, h\u01a1n l\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o h\u00e0n l\u00e2m, \u0111\u1ec3 cho ra m\u1ed9t l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng sinh vi\u00ean t\u1ed1t nghi\u1ec7p c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng k\u1ef9 n\u0103ng \u0111\u00e1p \u1ee9ng nhu c\u1ea7u kinh t\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. V\u00e0 th\u1ef1c t\u1ebf, gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 \u1edf H\u00e0n Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p r\u1ea5t l\u1edbn v\u00e0o t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng kinh t\u1ebf, b\u1eb1ng c\u00e1ch cung c\u1ea5p c\u00f4ng nh\u00e2n l\u00e0nh ngh\u1ec1 v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt vi\u00ean c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf 5 n\u0103m. Kho\u1ea3ng 20% h\u1ecdc sinh trung h\u1ecdc \u0111ang theo h\u1ecdc t\u1ea1i c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc d\u1ea1y ngh\u1ec1. Th\u1ef1c t\u1ebf, k\u1ef3 t\u00edch kinh t\u1ebf c\u1ee7a H\u00e0n Qu\u1ed1c c\u0169ng g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi k\u1ef3 t\u00edch gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p>N\u0103m 1950, B\u1ed9 Gi\u00e1o d\u1ee5c H\u00e0n Qu\u1ed1c \u0111\u01b0a ra l\u1ed9 tr\u00ecnh h\u1ecdc 6-4-3-4, bao g\u1ed3m 6 n\u0103m ti\u1ec3u h\u1ecdc, 4 n\u0103m trung h\u1ecdc c\u01a1 s\u1edf, 3 n\u0103m trung h\u1ecdc ph\u1ed5 th\u00f4ng (h\u1ecdc thu\u1eadt ho\u1eb7c d\u1ea1y ngh\u1ec1) v\u00e0 4 n\u0103m cao \u0111\u1eb3ng ho\u1eb7c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc. M\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00e0o t\u1ea1o k\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 d\u1ea1y ngh\u1ec1 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 sung v\u00e0o ch\u00ednh s\u00e1ch gi\u00e1o d\u1ee5c, trong \u0111\u00f3 h\u1ecdc sinh c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ef1a ch\u1ecdn con \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ecdc thu\u1eadt hay h\u1ecdc ngh\u1ec1 ngay t\u1eeb s\u1edbm trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p h\u1ecdc t\u1eadp c\u1ee7a m\u00ecnh. Vi\u1ec7c h\u1ecdc ngh\u1ec1 l\u00fac \u0111\u1ea7u b\u1ecb d\u01b0 lu\u1eadn kh\u00f4ng hoan ngh\u00eanh, v\u00ec h\u1ecd v\u1eabn c\u00f2n cho r\u1eb1ng con \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ecdc thu\u1eadt s\u1ebd c\u00f3 tri\u1ec3n v\u1ecdng h\u01a1n, v\u00e0 ph\u1ee5 huynh v\u00e0 h\u1ecdc sinh s\u1ebd s\u1eb5n s\u00e0ng theo \u0111u\u1ed5i n\u00f3 h\u01a1n l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ecdc ngh\u1ec1.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c ph\u00e1t tri\u1ec3n h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 nh\u1eb1m <em>hai \u0111\u00edch<\/em>, m\u1ed9t m\u1eb7t t\u1ea1o \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n cho h\u1ecdc sinh sau 4 n\u0103m trung h\u1ecdc b\u01b0\u1edbc v\u00e0o con \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ecdc ngh\u1ec1 \u0111\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c l\u00e0m \u1ed5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u00e1t tri\u1ec3n s\u1ef1 nghi\u1ec7p, m\u1eb7t kh\u00e1c, h\u1ecd <em>kh\u00f4ng<\/em> nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i h\u1ecdc \u0111\u1ea1i h\u1ecdc. H\u1ec7 th\u1ed1ng n\u00e0y s\u1ebd gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 x\u00e3 h\u1ed9i nh\u01b0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng ch\u1ea1y \u0111ua v\u00e0o \u0111\u1ea1i h\u1ecdc qu\u00e1 m\u1ee9c, l\u00e3ng ph\u00ed ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c nghi\u00eam tr\u1ecdng v\u00e0 t\u1ef7 l\u1ec7 th\u1ea5t nghi\u1ec7p h\u00e0n l\u00e2m cao.<\/p>\n<p>Khi ng\u00e0y c\u00e0ng c\u00f3 nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng d\u1ea1y ngh\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp, nhi\u1ec1u thanh ni\u00ean H\u00e0n Qu\u1ed1c nh\u1eadn th\u1ee9c r\u1eb1ng vi\u1ec7c ph\u00e1t huy s\u1edf th\u00edch v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ee7a m\u00ecnh trong h\u1ecdc t\u1eadp quan tr\u1ecdng h\u01a1n nhi\u1ec1u so v\u1edbi t\u00ean tu\u1ed5i c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc.<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 v\u1ea5p ph\u1ea3i nhi\u1ec1u ch\u1ec9 tr\u00edch t\u1eeb c\u00f4ng ch\u00fang v\u1ec1 vi\u1ec7c nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 do m\u00e2u thu\u1eabn v\u1edbi c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb Nho gi\u00e1o truy\u1ec1n th\u1ed1ng, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u0103ng c\u01b0\u1eddng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 sau khi chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i c\u01a1 c\u1ea5u c\u00f4ng nghi\u1ec7p nh\u1eb9 sang c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a ch\u1ea5t v\u00e0 c\u00f4ng nghi\u1ec7p n\u1eb7ng (HCI) v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m 70. Th\u1eadp ni\u00ean 1960 v\u00e0 1970 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn s\u1ef1 h\u1ed7n lo\u1ea1n trong h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1o d\u1ee5c do s\u1ef1 ph\u1ea3n kh\u00e1ng c\u1ee7a c\u00f4ng ch\u00fang v\u00e0 s\u1ef1 ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng t\u01b0 th\u1ee5c \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc khi h\u1ecd c\u1ed1 g\u1eafng ph\u1ea3i \u0111\u00e1p \u1ee9ng nhu c\u1ea7u nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0a ra. Trong cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh v\u1edbi t\u01b0 t\u01b0\u1edfng <strong>yangban<\/strong> th\u00ec th\u1ef1c h\u1ecdc, <strong>sirhak,<\/strong> cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 th\u1eafng th\u1ebf. X\u00e3 h\u1ed9i kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ec9 \u0111i b\u1eb1ng m\u1ed9t ch\u00e2n.<\/p>\n<p>H\u00e0n Qu\u1ed1c ti\u1ebfn l\u00ean c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng <strong><em>yangban<\/em><\/strong>, gi\u1edbi nho h\u1ecdc th\u1ed1ng tr\u1ecb h\u00e0ng ngh\u00ecn n\u0103m kh\u00f4ng \u0111\u1ee5ng m\u00f3ng tay, m\u00e0 c\u1ea7n \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tri\u1ec7u con ng\u01b0\u1eddi &#8220;th\u1ef1c h\u1ecdc&#8221; nh\u01b0 phong tr\u00e0o <strong>sirhak\u00a0<\/strong>\u0111\u00e3 manh nha th\u1ebf k\u1ef7 XVII. Trong giai \u0111o\u1ea1n 1960 \u0111\u1ebfn 1980 l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a H\u00e0n Qu\u1ed1c, nhu c\u1ea7u lao \u0111\u1ed9ng t\u0103ng cao, gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p r\u1ea5t \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u00e0o vi\u1ec7c cung c\u1ea5p ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c cho ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111ang l\u00ean. S\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng sinh vi\u00ean t\u1ed1t nghi\u1ec7p gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 li\u00ean t\u1ee5c t\u0103ng t\u1eeb 47.000 ng\u01b0\u1eddi n\u0103m 1965 l\u00ean 201.000 ng\u01b0\u1eddi n\u0103m 1980 v\u00e0 274.000 ng\u01b0\u1eddi n\u0103m 1990, v\u00e0 t\u1ef7 l\u1ec7 vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a h\u1ecd t\u0103ng t\u1eeb 35,5% l\u00ean 51,1% v\u00e0 76,6% t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng. (C\u00f3 th\u1ec3 th\u1ed1ng k\u00ea t\u00f4i ch\u01b0a \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7) N\u0103m 1977, khi ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p n\u1eb7ng v\u00e0 h\u00f3a ch\u1ea5t \u0111\u1ea1t \u0111\u1ec9nh \u0111i\u1ec3m, ng\u00e2n s\u00e1ch d\u00e0nh cho gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u0103ng l\u00ean ngang b\u1eb1ng v\u1edbi ng\u00e2n s\u00e1ch gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc.<\/p>\n<p>N\u0103m 2003, TT Roh Moo-hyun \u0111\u01b0a ra m\u00f4 h\u00ecnh Ch\u00ednh ph\u1ee7 Tham gia (&#8220;participatory government&#8221;, v\u1edbi l\u00fd t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 s\u1ef1 tham gia v\u00e0 \u0111\u1ed5i m\u1edbi, th\u00ec gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p trung h\u1ecdc \u0111\u00e3 b\u01b0\u1edbc v\u00e0o m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n m\u1edbi. Ch\u00ednh ph\u1ee7 m\u1edbi \u0111\u00e3 cam k\u1ebft c\u1ea3i thi\u1ec7n c\u00e1c c\u01a1 s\u1edf gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p trong chi\u1ebfn d\u1ecbch tranh c\u1eed t\u1ed5ng th\u1ed1ng, v\u00e0 v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m 2004, ch\u00ednh t\u1ed5ng th\u1ed1ng \u0111\u00e3 ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn k\u1ebf ho\u1ea1ch &#8220;m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0o gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p&#8221; trong b\u00e0i ph\u00e1t bi\u1ec3u t\u1ea1i k\u1ef3 h\u1ecdp khai m\u1ea1c Qu\u1ed1c h\u1ed9i. N\u0103m 2007, B\u1ed9 Gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 Ph\u00e1t tri\u1ec3n Ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 K\u1ebf ho\u1ea1ch Ph\u00e1t tri\u1ec3n Tr\u01b0\u1eddng Trung h\u1ecdc Ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p Hi\u1ec7n th\u1ef1c h\u00f3a Gi\u1ea5c m\u01a1, v\u1edbi m\u1ee5c ti\u00eau ph\u00e1t tri\u1ec3n ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c k\u1ef9 thu\u1eadt c\u1ed1t l\u00f5i c\u00f3 k\u1ef9 n\u0103ng th\u1ef1c h\u00e0nh b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e2ng cao ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc ngh\u1ec1. \u0110\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau n\u00e0y, k\u1ebf ho\u1ea1ch d\u1ef1 ki\u1ebfn chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i 500 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc ngh\u1ec1 th\u00e0nh tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc chuy\u00ean bi\u1ec7t cho c\u00e1c ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p kh\u00e1c nhau v\u00e0o n\u0103m 2021, nh\u1eb1m gi\u00fap c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y b\u00e1m r\u1ec5 trong nhi\u1ec1u l\u0129nh v\u1ef1c kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>S\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 H\u00e0n Qu\u1ed1c b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1ef1 s\u1ef1 quan t\u00e2m v\u00e0 h\u1ee3p t\u00e1c c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7, c\u00e1c ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u00e0 c\u00e1c vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111ang h\u1ee3p t\u00e1c \u0111\u1ec3 thi\u1ebft l\u1eadp m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p \u0111\u1ed5i m\u1edbi, h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn nhu c\u1ea7u v\u00e0 d\u1ef1a tr\u00ean n\u0103ng l\u1ef1c. \u0110\u00e2y l\u00e0 \u0111i\u1ec1u Vi\u1ec7t Nam ch\u01b0a c\u00f3.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15370\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-truong-hoc-Han-quoc.png?resize=408%2C474&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"408\" height=\"474\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Tranh minh h\u1ecda l\u1edbp h\u1ecdc &#8220;Seodang&#8221; (tr\u01b0\u1eddng l\u00e0ng t\u01b0 nh\u00e2n truy\u1ec1n th\u1ed1ng) do Kim Hong-do v\u1ebd v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 18.<\/p>\n<p>Hai y\u1ebfu t\u1ed1 l\u00e0m cho gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 \u1edf H\u00e0n Qu\u1ed1c th\u00e0nh c\u00f4ng l\u00e0 (1) s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ed1i h\u1ee3p gi\u1eefa c\u00e1c b\u1ed9, ng\u00e0nh; v\u00e0 (2) c\u00e1c c\u01a1 ch\u1ebf th\u1ec3 ch\u1ebf th\u00fac \u0111\u1ea9y hi\u1ec7u qu\u1ea3 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\">Tr\u01b0\u1eddng Trung h\u1ecdc Meister (-High School) H\u00e0n Qu\u1ed1c<\/h3>\n<p>N\u0103m 2012 Vi\u1ec7n McKinsey Global Institute nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh, r\u1eb1ng thu nh\u1eadp tr\u1ecdn \u0111\u1eddi c\u1ee7a m\u1ed9t sinh vi\u00ean t\u1ed1t nghi\u1ec7p \u0111\u1ea1i h\u1ecdc kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 b\u00f9 \u0111\u1eafp chi ph\u00ed c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng c\u1ea5p, c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1ea5n m\u1ea1nh s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft ph\u1ea3i t\u0103ng c\u01b0\u1eddng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m thi\u1ec3u v\u1ec1 m\u1eb7t con ng\u01b0\u1eddi do \u00e1p l\u1ef1c th\u00e0nh t\u00edch v\u00e0 t\u1ef7 l\u1ec7 th\u1ea5t nghi\u1ec7p cao trong gi\u1edbi tr\u1ebb c\u00f3 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. Quan tr\u1ecdng h\u01a1n, c\u1ea7n n\u00e2ng cao ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e0o t\u1ea1o.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, ch\u00ednh ph\u1ee7 H\u00e0n Qu\u1ed1c, c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc, v\u00e0 ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p, v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 t\u1eeb ch\u00ednh ph\u1ee7, t\u1ed5ng th\u1ed1ng (Lee Myung-bak) v\u00e0 ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p Th\u1ee5y S\u0129, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh n\u00e2ng cao ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a l\u0129nh v\u1ef1c gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 v\u1edbi m\u1ed9t m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng d\u1ea1y ngh\u1ec1 g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;Tr\u01b0\u1eddng Trung h\u1ecdc Meister&#8221;, c\u00e1i t\u00ean ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c mu\u1ed1n nh\u1ea5n m\u1ea1nh tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 k\u1ef9 n\u0103ng v\u00e0 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 chuy\u00ean m\u00f4n <em>cao nh\u1ea5t<\/em>. C\u00e1c tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u00fang nh\u01b0 t\u00ean g\u1ecdi c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u00e0o t\u1ea1o ra nh\u1eefng &#8220;Meister&#8221; (b\u1eadc th\u1ea7y) m\u00e0 ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111ang t\u00ecm ki\u1ebfm. C\u00e1c tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc n\u00e0y d\u1ea1y cho h\u1ecdc sinh ki\u1ebfn th\u1ee9c th\u1ef1c ti\u1ec5n \u0111\u1ec3 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c trong l\u0129nh v\u1ef1c c\u00f4ng nghi\u1ec7p nh\u01b0 nh\u1eefng <em>chuy\u00ean gia<\/em> ngay sau khi t\u1ed1t nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>C\u00e1c tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb cho thanh ni\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c trong c\u00e1c ng\u00e0nh ngh\u1ec1 \u0111\u00f2i h\u1ecfi k\u1ef9 n\u0103ng cao, c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u1ea3n xu\u1ea5t c\u1ea7n tay ngh\u1ec1 cao. C\u00e1c tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y d\u1ef1a tr\u00ean m\u00f4 h\u00ecnh tr\u01b0\u1eddng d\u1ea1y ngh\u1ec1 ki\u1ec3u \u0110\u1ee9c, nh\u1eb1m \u0111\u00e0o t\u1ea1o thanh ni\u00ean tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng b\u1eadc th\u1ea7y (Meister) trong m\u1ed9t ngh\u1ec1 th\u1ee7 c\u00f4ng. \u0110\u1ea7u v\u00e0o \u0111\u00f2i h\u1ecfi nh\u1eefng sinh vi\u00ean c\u00f3 khi\u1ebfu.<\/p>\n<p>H\u1ed7 tr\u1ee3 sinh vi\u00ean t\u1eeb ph\u00eda Meister H\u00e0n Qu\u1ed1c:<\/p>\n<p>&#8211; H\u1ecdc sinh \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n h\u1ecdc ph\u00ed, ph\u00ed nh\u1eadp h\u1ecdc v\u00e0 ph\u00ed ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>&#8211; H\u1ecdc sinh thu\u1ed9c gia \u0111\u00ecnh c\u00f3 thu nh\u1eadp th\u1ea5p ho\u1eb7c h\u1ecdc sinh c\u00f3 th\u00e0nh t\u00edch h\u1ecdc t\u1eadp t\u1ed1t c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng c\u00e1c su\u1ea5t h\u1ecdc b\u1ed5ng b\u1ed5 sung.<\/p>\n<p>&#8211; H\u1ecdc sinh c\u00f3 th\u1ec3 tham gia c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh du h\u1ecdc t\u1ea1i c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng d\u1ea1y ngh\u1ec1 \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, ho\u1eb7c c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh to\u00e0n c\u1ea7u h\u00f3a kh\u00e1c nhau \u1edf c\u1ea5p qu\u1ed1c gia ho\u1eb7c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>&#8211; Tr\u01b0\u1eddng cung c\u1ea5p ch\u1ed7 \u1edf k\u00fd t\u00fac x\u00e1 ti\u1ec7n nghi gi\u00fap h\u1ecdc sinh t\u1eadp trung v\u00e0o vi\u1ec7c h\u1ecdc.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c l\u00e0m:<\/p>\n<p>&#8211; Nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c c\u00f4ng ty v\u00e0 ch\u00ednh quy\u1ec1n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng trong su\u1ed1t qu\u00e1 tr\u00ecnh ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 gi\u00fap h\u1ecdc sinh t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c l\u00e0m ph\u00f9 h\u1ee3p.<\/p>\n<p>T\u1ef7 l\u1ec7 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c l\u00e0m sau khi h\u1ecdc xong tr\u01b0\u1eddng Meister l\u00e0 r\u1ea5t l\u1edbn: g\u1ea7n \u0111\u1ebfn 100%. Tr\u01b0\u1eddng Meister c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 thay th\u1ebf t\u1ed1t cho \u0111\u1ea1i h\u1ecdc. H\u1ecdc vi\u00ean ra tr\u01b0\u1eddng c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c l\u00e0m t\u1ea1i c\u00e1c t\u1eadp \u0111o\u00e0n l\u1edbn nh\u01b0 Samsung, v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i h\u01a1n c\u1ea3 nh\u1eefng \u1ee9ng vi\u00ean t\u1ed1t nghi\u1ec7p t\u1eeb c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc danh ti\u1ebfng. Ngo\u00e0i ra, n\u1ebfu m\u1ed9t h\u1ecdc sinh l\u00e0m vi\u1ec7c trong ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p ba n\u0103m sau khi t\u1ed1t nghi\u1ec7p tr\u01b0\u1eddng ngh\u1ec1, h\u1ecd c\u0169ng s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n k\u1ef3 thi tuy\u1ec3n sinh \u0111\u1ea1i h\u1ecdc c\u1ef1c k\u1ef3 kh\u00f3 kh\u0103n. Ngo\u00e0i ra, ch\u00ednh ph\u1ee7 H\u00e0n Qu\u1ed1c c\u0169ng \u0111\u00e3 thi\u1ebft l\u1eadp tri\u1ebft l\u00fd &#8220;l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, h\u1ecdc (\u0111\u1ea1i h\u1ecdc) sau&#8221;, theo \u0111\u00f3 sau khi t\u1ed1t nghi\u1ec7p, h\u1ecdc sinh \u0111\u01b0\u1ee3c khuy\u1ebfn kh\u00edch t\u00ecm vi\u1ec7c l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc khi l\u00ean k\u1ebf ho\u1ea1ch h\u1ecdc \u0111\u1ea1i h\u1ecdc. Trong Th\u1eddi \u0111\u1ea1i Th\u00f4ng tin, nhu c\u1ea7u v\u1ec1 k\u1ef9 n\u0103ng ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p s\u1ebd t\u0103ng l\u00ean, tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi nhu c\u1ea7u lao \u0111\u1ed9ng ph\u1ed5 th\u00f4ng \u0111ang gi\u1ea3m, ch\u1ee7 y\u1ebfu do nh\u1eefng ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u00f4ng ngh\u1ec7.<\/p>\n<p>Ch\u1ee9ng ch\u1ec9 ra tr\u01b0\u1eddng bao g\u1ed3m n\u0103ng l\u1ef1c c\u01a1 b\u1ea3n v\u1ec1 ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p, n\u0103ng l\u1ef1c chuy\u00ean m\u00f4n, kh\u1ea3 n\u0103ng ngo\u1ea1i ng\u1eef, k\u1ef9 n\u0103ng c\u00f4ng ngh\u1ec7 th\u00f4ng tin v\u00e0 ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u00e1 nh\u00e2n c\u1ee7a h\u1ecdc sinh. V\u00ed d\u1ee5, t\u1ea1i m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc ngh\u1ec1 chuy\u00ean v\u1ec1 n\u00f4ng nghi\u1ec7p, n\u0103ng l\u1ef1c chuy\u00ean m\u00f4n c\u1ee7a h\u1ecdc sinh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 th\u00f4ng qua th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00f4ng nghi\u1ec7p, l\u00e0m d\u1ef1 \u00e1n, h\u1ed3 s\u01a1 n\u0103ng l\u1ef1c v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ee9ng ch\u1ec9 k\u1ef9 thu\u1eadt qu\u1ed1c gia li\u00ean quan.<\/p>\n<p>T\u1ea1i c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc Meister, t\u1ef7 l\u1ec7 vi\u1ec7c l\u00e0m cao, m\u1ee9c l\u01b0\u01a1ng cao h\u01a1n, v\u00e0 s\u1ef1 h\u00e0i l\u00f2ng v\u1ec1 gi\u00e1o d\u1ee5c trung h\u1ecdc ph\u1ed5 th\u00f4ng c\u1ee7a c\u00e1c b\u00ean li\u00ean quan \u0111\u1ec1u cao. S\u1ef1 h\u00e0i l\u00f2ng v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a h\u1ecdc sinh t\u1ed1t nghi\u1ec7p c\u0169ng cao h\u01a1n so v\u1edbi c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc ngh\u1ec1 kh\u00e1c. Nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc Meister \u0111\u00e3 t\u00edch c\u1ef1c tham gia v\u00e0o h\u1ee3p t\u00e1c gi\u1eefa doanh nghi\u1ec7p v\u00e0 nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng, mang \u0111\u1ebfn cho c\u00e1c doanh nghi\u1ec7p nh\u1eefng c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u00e1ng k\u1ec3 \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u00e2n t\u00e0i ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nhu c\u1ea7u c\u1ee7a doanh nghi\u1ec7p v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00f3ng g\u00f3p cho n\u1ec1n kinh t\u1ebf khu v\u1ef1c v\u1ec1 l\u00e2u d\u00e0i.<\/p>\n<p>T\u00ednh \u0111\u1ebfn n\u0103m 2021, trong s\u1ed1 2.375 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc ph\u1ed5 th\u00f4ng, c\u00f3 540 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc d\u1ea1y ngh\u1ec1 (bao g\u1ed3m c\u1ea3 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc d\u1ea1y ngh\u1ec1 chuy\u00ean bi\u1ec7t v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt Meister) \u1edf H\u00e0n Qu\u1ed1c, v\u00e0 c\u00f3 52 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt cao c\u1ea5p (Meister), chi\u1ebfm 2,2% t\u1ed5ng s\u1ed1 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc ph\u1ed5 th\u00f4ng. S\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ef7 l\u1ec7 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt Meister \u0111\u00e3 t\u0103ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n h\u00e0ng n\u0103m t\u1eeb 40 tr\u01b0\u1eddng (1,7%) n\u0103m 2015 l\u00ean 52 tr\u01b0\u1eddng (2,2%) n\u0103m 2021. Ch\u00ednh ph\u1ee7 c\u00f3 k\u1ebf ho\u1ea1ch m\u1edf r\u1ed9ng con s\u1ed1 n\u00e0y l\u00ean 65 tr\u01b0\u1eddng v\u00e0o n\u0103m 2027.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15372\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-quang-ba-truong-Meister.png?resize=538%2C315&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"538\" height=\"315\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Qu\u1ea3ng c\u00e1o v\u1ec1 Tr\u01b0\u1eddng Meister<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-15373 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-truong-Meister-Busan.png?resize=544%2C408&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"544\" height=\"408\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Tr\u01b0\u1eddng Trung h\u1ecdc K\u1ef9 thu\u1eadt \u0110i\u1ec7n t\u1eed Busan (Busan Electronics Technical High School) \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i th\u00e0nh Tr\u01b0\u1eddng Trung h\u1ecdc Meister B\u00e1n d\u1eabn H\u00e0n Qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0o t\u1ea1o c\u00e1c chuy\u00ean gia c\u00f4ng ngh\u1ec7 trong l\u0129nh v\u1ef1c b\u00e1n d\u1eabn c\u00f4ng su\u1ea5t (power semiconductor). Ch\u00ednh quy\u1ec1n th\u00e0nh ph\u1ed1 Busan, S\u1edf Gi\u00e1o d\u1ee5c, H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng th\u00e0nh ph\u1ed1, Ph\u00f2ng Th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i v\u00e0 C\u00f4ng nghi\u1ec7p Busan \u0111\u00e3 k\u00fd k\u1ebft th\u1ecfa thu\u1eadn h\u1ee3p t\u00e1c. D\u1ef1 ki\u1ebfn s\u1ebd c\u00f3 128 k\u1ef9 s\u01b0 chuy\u00ean ng\u00e0nh b\u00e1n d\u1eabn c\u00f4ng su\u1ea5t (power semiconductor) \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o m\u1ed7i n\u0103m. Ch\u00ednh quy\u1ec1n Busan c\u00f2n mu\u1ed1n thu h\u00fat th\u00eam \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0o nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng nh\u01b0 th\u1ebf n\u1eefa.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\">Ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1eeb Meister<\/h3>\n<p>Meister l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00e0 n\u1ed5i ti\u1ebfng trong gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c. \u0110\u00f3 l\u00e0 danh hi\u1ec7u g\u1eafng li\u1ec1n v\u1edbi n\u0103ng l\u1ef1c chuy\u00ean m\u00f4n <strong>cao nh\u1ea5t<\/strong> trong l\u0129nh v\u1ef1c ngh\u1ec1 th\u1ee7 c\u00f4ng (craft) v\u00e0 l\u00e0 b\u1eb1ng c\u1ea5p \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nh\u1eadn. Ch\u1ee9ng ch\u1ec9 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <strong>Meisterbrief<\/strong>. B\u1eb1ng c\u1ea5p n\u00e0y bao g\u1ed3m \u0111\u00e0o t\u1ea1o l\u00fd thuy\u1ebft v\u00e0 th\u1ef1c h\u00e0nh trong ngh\u1ec1, c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o v\u1ec1 kinh doanh v\u00e0 ph\u00e1p lu\u1eadt. N\u00f3 c\u00f2n bao g\u1ed3m c\u1ea3 n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a Meister trong vi\u1ec7c \u0111\u00e0o t\u1ea1o ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc ngh\u1ec1. Nh\u1eefng n\u0103ng l\u1ef1c n\u00e0y chu\u1ea9n b\u1ecb cho ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 c\u1ea3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh doanh nghi\u1ec7p ri\u00eang ho\u1eb7c \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m c\u00e1c v\u1ecb tr\u00ed cao h\u01a1n trong c\u00f4ng ty.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng b\u1eadc th\u1ea7y (Meister), th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng h\u1ecdc vi\u00ean c\u1ea7n ph\u1ea3i ho\u00e0n th\u00e0nh kh\u00f3a \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 trong l\u0129nh v\u1ef1c m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 mu\u1ed1n thi, k\u1ebft th\u00fac b\u1eb1ng k\u1ef3 thi cu\u1ed1i kh\u00f3a g\u1ecdi l\u00e0 Gesellenpr\u00fcfung (k\u1ef3 thi th\u1ee3 l\u00e0nh ngh\u1ec1). N\u1ebfu \u0111\u00e1p \u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c y\u00eau c\u1ea7u n\u00e0y, \u1ee9ng vi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 tham gia c\u00e1c kh\u00f3a h\u1ecdc chu\u1ea9n b\u1ecb cho k\u1ef3 thi Meisterpr\u00fcfung (k\u1ef3 thi th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng b\u1eadc th\u1ea7y). Th\u1eddi gian h\u1ecdc k\u00e9o d\u00e0i t\u1eeb 1 \u0111\u1ebfn 4 n\u0103m t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o ng\u00e0nh ngh\u1ec1 v\u00e0 kh\u00f3a h\u1ecdc. K\u1ef3 thi bao g\u1ed3m ph\u1ea7n l\u00fd thuy\u1ebft, th\u1ef1c h\u00e0nh v\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u00e1p, k\u00e9o d\u00e0i t\u1eeb 5 \u0111\u1ebfn 7 ng\u00e0y (t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o ng\u00e0nh ngh\u1ec1).<\/p>\n<p>Theo lu\u1eadt, th\u1ee3 l\u00e0nh ngh\u1ec1 (Geselle) v\u00e0 th\u1ee3 c\u1ea3 (Meister) t\u1ef1 \u0111\u1ed9ng l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a ph\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i th\u1ee7 c\u00f4ng khu v\u1ef1c (Handwerkskammer), m\u1ed9t c\u01a1 quan c\u00f4ng quy\u1ec1n t\u1ef1 qu\u1ea3n. Ph\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i n\u00e0y t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 v\u00e0 gi\u00e1m s\u00e1t k\u1ef3 thi c\u1ee7a th\u1ee3 l\u00e0nh ngh\u1ec1 v\u00e0 th\u1ee3 c\u1ea3.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">[II]<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\">H\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 k\u00e9p (song h\u00e0nh) c\u1ee7a \u0110\u1ee9c<\/h3>\n<p>H\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00e0o t\u1ea1o k\u00e9p g\u1ed3m c\u00f3 hai ph\u1ea7n, vi\u1ec7c h\u1ecdc b\u00e1n th\u1eddi gian t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng ngh\u1ec1 (Berufsschule), k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi vi\u1ec7c h\u1ecdc ngh\u1ec1 t\u1ea1i m\u1ed9t doanh nghi\u1ec7p ho\u1eb7c c\u01a1 quan c\u00f4ng \u00edch. C\u01a1 s\u1edf ph\u00e1p l\u00fd l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ee3p \u0111\u1ed3ng h\u1ecdc ngh\u1ec1, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng ty \u0111\u00e0o t\u1ea1o k\u00fd k\u1ebft v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc ngh\u1ec1. Ph\u1ea7n th\u1ef1c h\u00e0nh c\u1ee7a kh\u00f3a \u0111\u00e0o t\u1ea1o th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c cung c\u1ea5p t\u1ea1i c\u00f4ng ty \u2013 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 sung b\u1edfi c\u00e1c kh\u00f3a h\u1ecdc li\u00ean c\u00f4ng ty, trong khi c\u00e1c kh\u00f3a h\u1ecdc ngh\u1ec1 v\u00e0 c\u00e1c l\u1edbp gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng d\u1ea1y ngh\u1ec1. Ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc ngh\u1ec1 d\u00e0nh ph\u1ea7n l\u1edbn th\u1eddi gian c\u1ee7a m\u00ecnh t\u1ea1i c\u00f4ng ty, n\u01a1i \u0111\u00e0o t\u1ea1o. Tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 chuy\u00ean m\u00f4n kh\u00f4ng ch\u1ec9 gi\u1edbi h\u1ea1n \u1edf c\u00e1c k\u1ef9 n\u0103ng k\u1ef9 thu\u1eadt; ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc ngh\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y ho\u1eb7c ch\u1ec9 d\u1eabn t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c kh\u00eda c\u1ea1nh li\u00ean quan \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>Trong h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 k\u00e9p, khu v\u1ef1c doanh nghi\u1ec7p c\u00f3 ph\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ch\u00ednh trong vi\u1ec7c \u0111\u00e0o t\u1ea1o th\u1ebf h\u1ec7 lao \u0111\u1ed9ng l\u00e0nh ngh\u1ec1 ti\u1ebfp theo, do \u0111\u00f3 \u0111\u1ea3m b\u1ea3o tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nhu c\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng lao \u0111\u1ed9ng. \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 <em>tr\u00e1ch nhi\u1ec7m x\u00e3 h\u1ed9i<\/em> c\u1ee7a c\u00f4ng ty.<\/p>\n<p>B\u01b0\u1edbc cao h\u01a1n l\u00e0 th\u1ee3 b\u1eadc th\u1ea7y Meister. Trong nhi\u1ec1u ng\u00e0nh ngh\u1ec1, ch\u1ee9ng ch\u1ec9 th\u1ee3 b\u1eadc th\u1ea7y l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ti\u00ean quy\u1ebft \u0111\u1ec3 t\u1ef1 kinh doanh. Danh hi\u1ec7u n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e0i s\u1ea3n qu\u00fd gi\u00e1 cho b\u1ea5t k\u1ef3 doanh nghi\u1ec7p n\u00e0o. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 kh\u00f4ng mu\u1ed1n t\u1ef1 kinh doanh, ch\u1ee9ng ch\u1ec9 th\u1ee3 b\u1eadc th\u1ea7y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec7m \u0111\u00e1ng gi\u00e1 \u0111\u1ec3 th\u0103ng ti\u1ebfn trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n vi\u00ean. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, vi\u1ec7c \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng ch\u1ec9 th\u1ee3 b\u1eadc th\u1ea7y c\u0169ng m\u1edf ra c\u01a1 h\u1ed9i ti\u1ebfp t\u1ee5c h\u1ecdc l\u00ean \u0111\u1ea1i h\u1ecdc sau n\u00e0y.<\/p>\n<p>C\u00e1c kh\u00f3a \u0111\u00e0o t\u1ea1o Th\u1ee3 B\u1eadc th\u1ea7y th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh b\u1ed1n ph\u1ea7n thi:<\/p>\n<p>-Ph\u1ea7n Th\u1ef1c h\u00e0nh (I)<\/p>\n<p>-Ph\u1ea7n L\u00fd thuy\u1ebft (II)<\/p>\n<p>-Ph\u1ea7n Qu\u1ea3n tr\u1ecb Kinh doanh v\u00e0 Ph\u00e1p l\u00fd (III)<\/p>\n<p>-Ph\u1ea7n S\u01b0 ph\u1ea1m Ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p (IV)<\/p>\n<p>C\u00f3 c\u00e1c b\u1eadc th\u1ea7y v\u1ec1 c\u00f4ng nghi\u1ec7p (Industriemeister), chuy\u00ean k\u1ef9 thu\u1eadt (Fachmeister) v\u00e0 th\u1ee7 c\u00f4ng (Handwerkmeister). Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u00e0o t\u1ea1o c\u1ee7a b\u1eadc th\u1ea7y chuy\u00ean k\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 c\u00f4ng nghi\u1ec7p t\u1eadp trung v\u00e0o c\u00e1c kh\u00eda c\u1ea1nh k\u1ef9 thu\u1eadt c\u1ee7a ngh\u1ec1 nhi\u1ec1u h\u01a1n. C\u00f3 h\u01a1n 3.000 tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e0o t\u1ea1o th\u1ee3 b\u1eadc th\u1ea7y \u1edf \u0110\u1ee9c.<\/p>\n<p>Chi ph\u00ed \u0111\u00e0o t\u1ea1o b\u1eadc th\u1ea7y kh\u00e1c nhau t\u00f9y theo ng\u00e0nh ngh\u1ec1: m\u1ed9t s\u1ed1 ngh\u1ec1 nh\u01b0 th\u1ee3 th\u1ecbt, th\u1ee3 l\u00e0m t\u00f3c (4.000 euro) \u0111\u1ebfn th\u1ee3 \u0111i\u1ec7n (9.000 euro). Nh\u01b0ng t\u00ean tu\u1ed5i Meister r\u1ea5t \u0111\u00e1ng gi\u00e1: chi ph\u00ed l\u1ea5y ch\u1ee9ng ch\u1ec9 th\u1ee3 b\u1eadc th\u1ea7y th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 ho\u00e0n v\u1ed1n sau b\u1ed1n \u0111\u1ebfn n\u0103m n\u0103m.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15376\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-Wanderjahre.jpg?resize=575%2C407&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"407\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1eafp l\u00e0m cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh \u201cWanderjahre\u201d t\u1ea1i Bad Kissingen (2010) (Wikipedia)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">\u00a0[III]<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\">Gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u1edf ch\u00e2u \u00c2u<\/h3>\n<p style=\"text-align: center\"><em><span style=\"font-size: 14pt\">X\u00e3 h\u1ed9i kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng cho \u0111\u1ebfn khi n\u00f3 xoay quanh m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a lao \u0111\u1ed9ng.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>\u2014 <\/strong><strong>Karl Marx<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em><span style=\"font-size: 14pt\">M\u1ed1i nguy hi\u1ec3m l\u1edbn nh\u1ea5t \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ea7u h\u1ebft ch\u00fang ta kh\u00f4ng n\u1eb1m \u1edf vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t m\u1ee5c ti\u00eau qu\u00e1 cao r\u1ed3i th\u1ea5t b\u1ea1i, m\u00e0 l\u00e0 \u0111\u1eb7t m\u1ee5c ti\u00eau qu\u00e1 th\u1ea5p v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>\u2014 <\/strong><strong>Michelangelo<\/strong><\/p>\n<p>N\u1ebfu ch\u00e2u \u00c2u th\u1eddi Trung c\u1ed5, th\u1eddi s\u1ed1ng l\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00e2u l\u1ee5c sau \u0111\u00eam d\u00e0i t\u0103m t\u1ed1i, d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c bao ph\u1ee7 b\u1edfi nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc m\u1edbi, th\u00ec m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t \u0111\u00f3 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c bao ph\u1ee7 b\u1edfi r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u00e0 th\u1edd Gothic. N\u1ebfu \u0111\u1ea1i h\u1ecdc l\u00fac \u0111\u00f3 h\u1ecdc b\u1ea3y ngh\u1ec7 thu\u1eadt khai ph\u00f3ng (septem artes liberales), th\u00ec th\u1ef1c t\u1ebf, m\u1ea3ng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 c\u0169ng tri\u1ec3n khai <em>b\u1ea3y m\u00f4n c\u01a1 kh\u00ed<\/em> (<em>septem artes mechanicae<\/em>) quan tr\u1ecdng cho th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd. \u0110\u00f3 l\u00e0: k\u1ef9 thu\u1eadt d\u1ec7t, luy\u1ec7n kim, x\u00e2y d\u1ef1ng, h\u00e0ng h\u1ea3i, n\u00f4ng nghi\u1ec7p, s\u0103n b\u1eafn, s\u00e2n kh\u1ea5u v\u00e0 tr\u1ecb b\u1ec7nh. H\u1ecdc sinh ngh\u1ec1 ph\u1ea3i h\u1ecdc v\u1eeba l\u00fd thuy\u1ebft v\u1eeba th\u1ef1c h\u00e0nh. N\u00f3i chung, ng\u01b0\u1eddi ta quan ni\u1ec7m, <em>khoa h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa ban cho nh\u00e2n lo\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u1eefng y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i v\u00e0 v\u00f4 minh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb t\u1ed9i l\u1ed7i nguy\u00ean th\u1ee7y.<\/em> <em>Khoa h\u1ecdc l\u00fd thuy\u1ebft ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 ngu d\u1ed1t, trong khi khoa h\u1ecdc th\u1ef1c h\u00e0nh, bao g\u1ed3m c\u1ea3 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 b\u1ea5t c\u00f4ng v\u00ec ho\u00e0n c\u1ea3nh.<\/em> Ch\u1ec9 c\u00f3 h\u1ecdc \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u0103ng khi\u1ebfu trong con ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 tr\u1eddi cho th\u00ec m\u1edbi b\u00f9 \u0111\u1eafp \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 c\u0169ng l\u00e0 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho c\u00e2u h\u1ecfi: H\u1ecdc \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec? Nh\u01b0ng ch\u01b0a h\u1ebft, \u1edf t\u1ea7ng cao h\u01a1n, Einstein quan ni\u1ec7m tri th\u1ee9c v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u huy\u1ec1n b\u00ed c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 kh\u1ea3i huy\u1ec1n:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u0110i\u1ec1u \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd nh\u1ea5t m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m l\u00e0 s\u1ef1 huy\u1ec1n b\u00ed. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u1ea3m gi\u00e1c n\u1ec1n t\u1ea3ng n\u1eb1m \u1edf c\u00e1i n\u00f4i c\u1ee7a ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00edch th\u1ef1c. Ai kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 v\u00e0\u2026 kh\u00f4ng c\u00f2n bi\u1ebft kinh ng\u1ea1c n\u1eefa, th\u00ec, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, \u0111\u00e3 ch\u1ebft v\u00e0 \u00e1nh m\u1eaft \u0111\u00e3 t\u1eaft.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">\u2014 Albert Einstein, <em>Th\u1ebf gi\u1edbi quan c\u1ee7a t\u00f4i<\/em>, 1934<\/p>\n<p>Ch\u00ednh con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra khoa h\u1ecdc v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt, th\u1ebf gi\u1edbi v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a m\u00ecnh. \u201cTri th\u1ee9c l\u00e0 s\u1ee9c m\u1ea1nh\u201d, Francis Bacon (1561\u20131626) tuy\u00ean b\u1ed1. Ch\u00ednh x\u00e1c \u00f4ng n\u00f3i trong t\u00e1c ph\u1ea9m n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a tri\u1ebft l\u00fd \u00f4ng <em>Novum Organon<\/em>:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Tri th\u1ee9c v\u00e0 s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi h\u00f2a quy\u1ec7n l\u00e0m m\u1ed9t; b\u1edfi v\u00ec n\u1ebfu kh\u00f4ng hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 nguy\u00ean nh\u00e2n, k\u1ebft qu\u1ea3 s\u1ebd th\u1ea5t b\u1ea1i. Thi\u00ean nhi\u00ean ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf ng\u1ef1 b\u1eb1ng c\u00e1ch tu\u00e2n theo n\u00f3; v\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 nguy\u00ean nh\u00e2n trong s\u1ef1 chi\u00eam nghi\u1ec7m ch\u00ednh l\u00e0 quy lu\u1eadt v\u1eadn h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i nh\u00e0 th\u1edd Gothic, k\u1ef9 thu\u1eadt \u0111\u00f3ng t\u00e0u c\u0169ng r\u1ea5t ph\u00e1t tri\u1ec3n, m\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 X\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng t\u00e0u Venice v\u0129 \u0111\u1ea1i, n\u01a1i h\u00e0ng v\u1ea1n c\u00f4ng nh\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c, m\u1ed9t ph\u1ea7n v\u0103n h\u00f3a khoa h\u1ecdc ch\u00e2u \u00c2u. Venice Arsenal l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ea7n th\u1ec3 l\u1ecbch s\u1eed g\u1ed3m c\u00e1c x\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng t\u00e0u v\u00e0 kho v\u0169 kh\u00ed t\u1eebng l\u00e0 trung t\u00e2m c\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a C\u1ed9ng h\u00f2a Venice. \u0110\u00e2y l\u00e0 trung t\u00e2m \u0111\u00f3ng t\u00e0u l\u1edbn nh\u1ea5t v\u00e0 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ec9nh cao, bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng cho s\u1ee9c m\u1ea1nh h\u1ea3i qu\u00e2n v\u00e0 kinh t\u1ebf c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1. Galilei r\u1ea5t th\u00e1n ph\u1ee5c t\u00e0i n\u0103ng k\u1ef9 thu\u1eadt c\u1ee7a nh\u1eefng ngh\u1ec7 nh\u00e2n \u1edf \u0111\u00e2y, h\u1ecd r\u1ea5t th\u00f4ng th\u1ea1o to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e1c virtuosi, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e3o luy\u1ec7n v\u00e0 tinh x\u1ea3o. Ch\u00ednh nh\u1eefng virtuosi n\u00e0y \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n v\u0103n minh ch\u00e2u \u00c2u m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y trong nh\u1eefng chuy\u1ebfn \u0111i du l\u1ecbch.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15378\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-khu-lien-hop-dong-tau-Venice.jpg?resize=750%2C308&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"750\" height=\"308\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Khu \u0111\u00f3ng t\u00e0u v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a C\u1ed9ng h\u00f2a Venice, 1797, c\u1ee7a Gianmaria Maffioletti (B\u1ea3o t\u00e0ng L\u1ecbch s\u1eed H\u1ea3i qu\u00e2n)<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-15379 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-tuong-David.png?resize=591%2C395&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"591\" height=\"395\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-15380\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-cong-cu-cua-Michelangelo.png?resize=273%2C243&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"273\" height=\"243\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u0110\u1ea7u c\u1ee7a t\u01b0\u1ee3ng David (to\u00e0n th\u00e2n cao 5.17m) do Michelangelo t\u1ea1c t\u1eeb m\u1ed9t phi\u1ebfn \u0111\u00e1 c\u1ea9m th\u1ea1ch kh\u1ed5ng l\u1ed3 v\u1edbi nh\u1eefng d\u1ee5ng c\u1ee5 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ea ra b\u00ean ph\u1ea3i. \u00d4ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1ea1c t\u1eeb th\u00e1ng 9 n\u0103m 1501 l\u00fac \u0111\u00f3 m\u1edbi 26 tu\u1ed5i, v\u00e0 ho\u00e0n th\u00e0nh th\u00e1ng 5 n\u0103m 1504. Phi\u1ebfn \u0111\u00e1 v\u00f4 h\u1ed3n kh\u1ed5ng l\u1ed3 cao 5.5 m\u00e9t d\u01b0\u1edbi b\u00e0n tay ngh\u1ec7 nh\u00e2n \u0111\u00e3 bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi. Ngo\u00e0i ra, Michelangelo c\u00f2n t\u1ea1c nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3 s\u1ed9 n\u1ed5i ti\u1ebfng kh\u00e1c nh\u01b0 <em>Piet\u00e0<\/em> (L\u00f2ng tr\u1eafc \u1ea9n, ho\u00e0n th\u00e0nh kho\u1ea3ng 1498\u20131499) v\u00e0 <em>Moses<\/em> (th\u1eddi gian t\u1ea1c 1513\u20131515). C\u00f3 l\u1ea7n, khi \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u m\u00f4 t\u1ea3 qu\u00e1 tr\u00ecnh \u0111i\u00eau kh\u1eafc c\u1ee7a m\u00ecnh, Michelangelo \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch: \u201c<em>T\u00f4i \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y thi\u00ean th\u1ea7n trong phi\u1ebfn \u0111\u00e1 c\u1ea9m th\u1ea1ch, v\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1ea1c cho \u0111\u1ebfn khi thi\u00ean th\u1ea7n \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i ph\u00f3ng.<\/em>\u201d<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 hi\u1ec3u gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, ch\u00fang ta n\u00ean hi\u1ec3u l\u1ecbch s\u1eed ph\u00e1t tri\u1ec3n ngh\u1ec1 c\u1ee7a ch\u00e2u \u00c2u. \u0110\u00e2y l\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng c\u00f3 l\u1ebd th\u00fa v\u1ecb nh\u1ea5t. Gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 ph\u00e1t tri\u1ec3n nhanh t\u1eeb th\u1eddi Trung c\u1ed5 trung k\u1ef3, l\u00fac \u0111\u1ea1i h\u1ecdc c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp. T\u00e1c d\u1ee5ng l\u1edbn c\u1ee7a \u0111\u1ea1i h\u1ecdc l\u00ean kinh t\u1ebf th\u1ef1c t\u1ebf quan tr\u1ecdng v\u00e0o nh\u1eefng th\u1eadp ni\u00ean cu\u1ed1i c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef3 XIX th\u00f4ng qua m\u00f4 h\u00ecnh \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u Humboldt, khi nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 khoa h\u1ecdc \u1ee9ng d\u1ee5ng ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh v\u00e0 th\u00e2m nh\u1eadp s\u1ea3n xu\u1ea5t. Trong khi \u0111\u00f3, gi\u1edbi th\u1ee7 c\u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng x\u00e2y d\u1ef1ng ch\u00e2u \u00c2u r\u1ea5t l\u1edbn t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. H\u00e3y xem c\u00e1c nh\u00e0 th\u1edd l\u1edbn Gothic th\u1ebf k\u1ef7 XIII. H\u00e3y xem nh\u1eefng l\u00e2u \u0111\u00e0i r\u1ea3i r\u00e1c tr\u00ean kh\u1eafp ch\u00e2u \u00c2u. H\u00e3y xem t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a Michelangelo t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u01b0 David, hay Piet\u00e0, ho\u1eb7c Moses, b\u1eb1ng nh\u1eefng d\u1ee5ng c\u1ee5 th\u1ee7 c\u00f4ng th\u00f4 s\u01a1. H\u00e3y xem b\u00e0n tay s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a Gutenberg \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra chi\u1ebfc m\u00e1y in. H\u00e3y xem nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng c\u1ee7a Anh \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p th\u1ebf k\u1ef7 XVIII, hay nh\u1eefng \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p h\u1ecd \u1edf \u0110\u1ee9c trong th\u1ebf k\u1ef7 XIX. Ho\u1eb7c nh\u1eefng cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a ng\u00e0nh \u0111\u01b0\u1eddng s\u1eaft Anh, \u0110\u1ee9c, ng\u00e0nh \u00f4 t\u00f4 nh\u01b0 Otto, Daimler, Benz, Maybach. B\u00e0n tay c\u1ee7a nh\u1eefng th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng n\u00e0y \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng n\u00ean c\u00e1c x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00e2u \u00c2u. H\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng &#8220;tinkerer&#8221;, &#8220;virtuosi&#8221;, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0y m\u00f2 c\u1ea3i ti\u1ebfn v\u00e0 \u0111\u1ed5i m\u1edbi. Thung l\u0169ng Silicon c\u0169ng t\u1eebng \u0111\u1ea7y nh\u1eefng tinkerer nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ec3 l\u00e0m ra nh\u1eefng chi\u1ebfc m\u00e1y t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n h\u00f4m nay.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15381\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-nghe-lam-banh-mi.jpg?resize=567%2C350&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"567\" height=\"350\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\" align=\"center\"><span style=\"font-family: 'Arial',sans-serif\">H\u1ecdc l\u00e0m b\u00e1nh m\u00ec th\u1eddi Trung c\u1ed5<\/span><\/p>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15382\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-nghe-dong-giay.jpg?resize=563%2C412&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"563\" height=\"412\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\" align=\"center\"><span style=\"font-family: 'Arial',sans-serif\">H\u1ecdc ngh\u1ec1 \u0111\u00f3ng gi\u00e0y<\/span><\/p>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15383\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-xay-lua-mi.png?resize=627%2C403&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"627\" height=\"403\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\" align=\"center\"><span style=\"font-family: 'Arial',sans-serif\">M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00f4ng d\u00e2n xay l\u00faa m\u00ec b\u1eb1ng tay tr\u00ean c\u1ed1i xay \u2013 t\u1ea1i \u0110\u1ee9c v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 16<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\" align=\"center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15384\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-xay-lua-mi.jpg?resize=427%2C483&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"427\" height=\"483\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\" align=\"center\">C\u1ed1i xay gi\u00f3 xay ng\u0169 c\u1ed1c v\u00e0 l\u00e0m ra b\u1ed9t, m\u1ed9t ngh\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 danh gi\u00e1 v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1eddi Trung c\u1ed5.<\/p>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-15385 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-khai-mo.jpg?resize=388%2C452&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"388\" height=\"452\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Ngh\u1ec1 khai m\u1ecf Trung c\u1ed5<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15386\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-dong-tau.png?resize=550%2C368&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"368\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">C\u1ea3nh \u0111\u00f3ng t\u00e0u th\u1ebf k\u1ef7 XVII<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u0110\u00f3ng t\u00e0u l\u00e0 m\u1ed9t ngh\u1ec1 th\u1eddi Trung C\u1ed5 r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c coi tr\u1ecdng v\u00e0 c\u00f3 thu nh\u1eadp cao. T\u00e0u g\u00f3p ph\u1ea7n quan tr\u1ecdng trong c\u00e1c cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh v\u00e0 chinh ph\u1ee5c c\u00e1c v\u00f9ng l\u00e3nh th\u1ed5 m\u1edbi. Th\u1ee3 \u0111\u00f3ng t\u00e0u l\u00e0 nh\u1eefng chuy\u00ean gia l\u00e0nh ngh\u1ec1 ph\u1ee5 tr\u00e1ch thi\u1ebft k\u1ebf v\u00e0 \u0111\u00f3ng t\u00e0u thuy\u1ec1n. H\u1ecd ph\u1ea3i c\u00f3 ki\u1ebfn \u200b\u200bth\u1ee9c chuy\u00ean m\u00f4n nh\u01b0 to\u00e1n h\u1ecdc, khoa h\u1ecdc v\u00e0 thi\u1ebft k\u1ebf, v\u00e0 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng c\u00f3 tay ngh\u1ec1 cao.<\/p>\n<p>H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c qu\u1ed1c gia ch\u00e2u \u00c2u (tr\u1eeb Nga) c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ecbch s\u1eed gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 r\u1ea5t gi\u1ed1ng nhau. T\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 12 tr\u1edf \u0111i c\u00e1c ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9i c\u1ee7a t\u1eebng ngh\u1ec1 th\u1ee7 c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp t\u1ea1i c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 hay th\u1ecb tr\u1ea5n. C\u00e1c ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9i t\u1ef1 so\u1ea1n th\u1ea3o \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 ri\u00eang, nh\u1eefng quy \u0111\u1ecbnh r\u00e0ng bu\u1ed9c t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean. H\u1ecd ho\u00e0n to\u00e0n t\u1ef1 qu\u1ea3n. \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Trung c\u1ed5 c\u0169ng ra \u0111\u1eddi nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9i. Nh\u1eefng quy t\u1eafc v\u00e0 quy \u0111\u1ecbnh n\u00e0y x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch th\u1ee9c s\u1ea3n xu\u1ea5t s\u1ea3n ph\u1ea9m v\u00e0 \u0111\u1eb7t ra gi\u00e1 c\u1ea3 &#8220;th\u00e2n thi\u1ec7n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ti\u00eau d\u00f9ng&#8221;. H\u00e0ng h\u00f3a ph\u1ea3i ch\u1ecbu s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng nghi\u00eam ng\u1eb7t.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15387\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-quy-trinh-nhuom.png?resize=548%2C405&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"548\" height=\"405\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">H\u00ecnh minh h\u1ecda v\u1ec1 quy tr\u00ecnh nhu\u1ed9m l\u1ee5a trong b\u1ed9 &#8220;B\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0&#8221; c\u1ee7a Diderot v\u00e0 d&#8217;Alembert th\u1ec3 hi\u1ec7n c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n kh\u00e1c nhau trong ngh\u1ec1 th\u1ee7 c\u00f4ng n\u00e0y.<\/p>\n<p>V\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 18 v\u00e0 \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 19, h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9i \u1edf ch\u00e2u \u00c2u \u0111\u00e3 m\u1ea5t \u0111i ph\u1ea7n l\u1edbn t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a n\u00f3. H\u1ecdc thuy\u1ebft kinh t\u1ebf t\u1ef1 do, v\u1ed1n khuy\u1ebfn kh\u00edch &#8220;s\u1ef1 v\u1eadn h\u00e0nh t\u1ef1 do c\u1ee7a c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng&#8221;, coi h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9i truy\u1ec1n th\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1edf ng\u1ea1i cho c\u1ea1nh tranh v\u00e0 l\u00e0 r\u00e0o c\u1ea3n \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i t\u1ef1 do. Tuy nhi\u00ean c\u00e1c ti\u00eau chu\u1ea9n \u0111\u00e0o t\u1ea1o v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 kim ch\u1ec9 nam trong gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 cho \u0111\u1ebfn nay.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\"><strong>Gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 trong h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9i<\/strong><\/h3>\n<p>H\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9i duy tr\u00ec m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u00e2n c\u1ea5p nghi\u00eam ng\u1eb7t tr\u00ean kh\u1eafp ch\u00e2u \u00c2u: ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc vi\u1ec7c, th\u1ee3 ph\u1ee5, th\u1ee3 c\u1ea3 (apprentice, journeyman v\u00e0 meister). Danh hi\u1ec7u th\u1ee3 c\u1ea3 l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng duy nh\u1ea5t b\u1eb1ng v\u0103n b\u1ea3n v\u1ec1 n\u0103ng l\u1ef1c, trong khi &#8220;gi\u1ea5y ch\u1ee9ng nh\u1eadn h\u1ecdc ngh\u1ec1&#8221; (Gesellenbrief) x\u00e1c nh\u1eadn vi\u1ec7c ho\u00e0n th\u00e0nh giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u00e0o t\u1ea1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean. V\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng ngh\u1ec1 g\u1ed3m ba c\u1ed9t tr\u1ee5: <em>L\u00e0m, H\u1ecdc<\/em>, v\u00e0 <em>Th\u1ea3o lu\u1eadn<\/em>. Tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 chuy\u00ean m\u00f4n c\u1ee7a th\u1ee3 l\u00e0nh ngh\u1ec1 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn \u1edf c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c tr\u00ean ch\u00e2u \u00c2u.<\/p>\n<p>B\u01b0\u1edbc th\u1ee9 hai, n\u1ebfu kh\u00f4ng b\u1ecb r\u00e0ng bu\u1ed9c gia \u0111\u00ecnh, th\u1ee3 l\u00e0nh ngh\u1ec1 s\u1ebd c\u00f2n l\u00e0m th\u00eam m\u1ed9t cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh nhi\u1ec1u n\u0103m (Wanderjahre) t\u1eeb n\u01a1i n\u00e0y \u0111\u1ebfn n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ec3 h\u1ecdc h\u1ecfi nh\u1eefng b\u1eadc th\u1ea7y kh\u00e1c, k\u1ec3 c\u1ea3 c\u00f3 th\u1ec3 \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, \u0111\u1ec3 ho\u00e0n thi\u1ec7n t\u00e0i n\u0103ng v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u00f3c s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a m\u00ecnh cho ch\u00edn m\u00f9i. Th\u1eddi gian h\u1ecdc th\u01b0\u1eddng k\u00e9o d\u00e0i t\u1eeb hai \u0111\u1ebfn b\u1ed1n n\u0103m, v\u00e0 l\u00e2u h\u01a1n \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ngh\u1ec1 chuy\u00ean m\u00f4n cao. Sau \u0111\u00f3, h\u1ecd s\u1ebd n\u1ed9p \u0111\u01a1n xin gia nh\u1eadp ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9i ngh\u1ec1 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 th\u1ee3 c\u1ea3, Meister. \u0110\u00f4i khi h\u1ecd ph\u1ea3i s\u00e1ng t\u1ea1o m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15390\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-khac-go-Ha-Lan.png?resize=543%2C704&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"543\" height=\"704\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">B\u1ee9c tranh kh\u1eafc g\u1ed7 n\u00e0y t\u1eeb m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch in th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u \u1edf H\u00e0 Lan (n\u0103m 1470) cho th\u1ea5y c\u00e1c ngh\u1ec7 s\u0129 v\u00e0 th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng v\u1edbi d\u1ee5ng c\u1ee5 c\u1ee7a h\u1ecd: ng\u01b0\u1eddi nghi\u1ec1n thu\u1ed1c m\u00e0u, h\u1ecda s\u0129, th\u1ee3 kim ho\u00e0n, nh\u00e0 \u0111i\u00eau kh\u1eafc, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u00e0n organ, th\u1ee3 l\u00e0m \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi sao ch\u00e9p b\u1ea3n th\u1ea3o.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XX, c\u00e1c hi\u1ec7p h\u1ed9i s\u1eed d\u1ee5ng lao \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c trong ng\u00e0nh luy\u1ec7n kim, \u0111i\u1ec7n, h\u00f3a ch\u1ea5t v\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p kh\u00e1c \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t lo\u1ea1i <em>c\u00f4ng nh\u00e2n l\u00e0nh ngh\u1ec1<\/em> m\u1edbi, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi trong ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c l\u00e0 <em>Facharbeiter<\/em> (t\u1ea1m d\u1ecbch: ng\u01b0\u1eddi lao \u0111\u1ed9ng chuy\u00ean ng\u00e0nh) H\u1ecd sao ch\u00e9p h\u00ecnh th\u1ee9c h\u1ecdc ngh\u1ec1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p gi\u1ea3ng d\u1ea1y v\u00e0 h\u1ecdc t\u1eadp.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn n\u0103m 1968, m\u1ed9t \u0111\u1ea1o lu\u1eadt v\u1ec1 h\u1ecdc ngh\u1ec1 c\u00f3 hi\u1ec7u l\u1ef1c, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <em>Lu\u1eadt \u0110\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 <\/em>(Berufsbildungsgesetz), quy \u0111\u1ecbnh quy\u1ec1n v\u00e0 ngh\u0129a v\u1ee5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc ngh\u1ec1 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u1eed d\u1ee5ng lao \u0111\u1ed9ng cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay. N\u00f3 trao cho c\u00e1c hi\u1ec7p h\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi s\u1eed d\u1ee5ng lao \u0111\u1ed9ng v\u00e0 c\u00f4ng \u0111o\u00e0n, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c c\u01a1 quan nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, quy\u1ec1n x\u00e2y d\u1ef1ng ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 trong c\u00e1c doanh nghi\u1ec7p; hi\u1ec7n nay, ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u00e0y bao g\u1ed3m g\u1ea7n 400 ng\u00e0nh ngh\u1ec1. C\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u00e0y c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t r\u00e0ng bu\u1ed9c \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u1ea3 hai \u0111\u1ed1i t\u00e1c b\u00ean trong h\u1ee3p \u0111\u1ed3ng h\u1ecdc ngh\u1ec1.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">[IV]<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em><span style=\"font-size: 14pt\">Kh\u00f4ng ch\u1ec9 nh\u1eefng g\u00ec b\u1ea9m sinh, m\u00e0 c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00e8n luy\u1ec7n m\u1edbi l\u00e0m n\u00ean con ng\u01b0\u1eddi.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>\u2014 Goethe<\/strong><\/p>\n<p>Gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 c\u00f3 t\u1ea7m quan tr\u1ecdng nh\u00e2n v\u0103n l\u1edbn khi\u1ebfn cho \u0111\u1ea1i v\u0103n h\u00e0o Goethe vi\u1ebft t\u00e1c ph\u1ea9m <em>Wilhelm Meister&#8217;s Wanderjahre<\/em> xu\u1ea5t b\u1ea3n \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u0103m 1821. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ec3u thuy\u1ebft b\u00e0n v\u1ec1 c\u00e1c ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 gi\u00e1o d\u1ee5c to\u00e0n di\u1ec7n (Bildung), ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e1 nh\u00e2n, d\u1ea5n th\u00e2n x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng. Quy\u1ec3n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a \u00f4ng c\u00f3 t\u00ean <em>Nh\u1eefng n\u0103m h\u1ecdc vi\u1ec7c<\/em> <em>c\u1ee7a Wilhelm Meister<\/em> (Lehrjahre, 1795\/96). \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng ti\u1ec3u thuy\u1ebft gi\u00e1o d\u1ee5c, <em>Bildungsroman<\/em>, th\u1ec3 lo\u1ea1i v\u0103n h\u1ecdc t\u1eadp trung v\u00e0o s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u00e2n c\u00e1ch, s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c gi\u1eefa kh\u00e1t v\u1ecdng c\u00e1 nh\u00e2n v\u00e0 nh\u1eefng r\u00e0ng bu\u1ed9c x\u00e3 h\u1ed9i, tinh luy\u1ec7n t\u00e2m h\u1ed3n. \u201cT\u00f4i ph\u1ea3i n\u00f3i v\u1edbi b\u1ea1n b\u1eb1ng m\u1ed9t t\u1eeb, r\u1eb1ng h\u00e3y t\u1ef1 gi\u00e1o d\u1ee5c b\u1ea3n th\u00e2n, nh\u01b0 t\u00f4i hi\u1ec7n t\u1ea1i, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 l\u00e0 mong mu\u1ed1n v\u00e0 \u00fd \u0111\u1ecbnh m\u01a1 h\u1ed3 c\u1ee7a t\u00f4i t\u1eeb khi c\u00f2n tr\u1ebb.\u201d Gi\u00e1o d\u1ee5c t\u1ed1t nh\u1ea5t d\u00e0nh cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4n ngoan \u201c\u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong c\u00e1c cu\u1ed9c du h\u00e0nh.\u201d Tri\u1ebft l\u00fd c\u1ee7a lao \u0111\u1ed9ng: \u201cBi\u1ebft th\u00f4i ch\u01b0a \u0111\u1ee7, c\u00f2n ph\u1ea3i \u00e1p d\u1ee5ng n\u1eefa; mu\u1ed1n th\u00f4i ch\u01b0a \u0111\u1ee7, c\u00f2n ph\u1ea3i l\u00e0m n\u1eefa.\u201d Ch\u00ednh c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m n\u00ean ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3. \u00d4ng nh\u1eadn x\u00e9t \u201cCh\u00fang ta g\u1ecdi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 ch\u00fang ta lu\u00f4n lu\u00f4n h\u1ecdc h\u1ecfi l\u00e0 b\u1eadc th\u1ea7y. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i ai ch\u00fang ta h\u1ecdc h\u1ecfi \u0111\u1ec1u x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi danh hi\u1ec7u n\u00e0y.\u201d Goethe x\u00e1c \u0111\u1ecbnh, &#8220;Kh\u00f4ng ch\u1ec9 nh\u1eefng g\u00ec b\u1ea9m sinh, m\u00e0 c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00e8n luy\u1ec7n m\u1edbi l\u00e0m n\u00ean con ng\u01b0\u1eddi&#8221;. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh b\u1edfi nh\u1eefng ph\u1ea9m ch\u1ea5t b\u1ea9m sinh, m\u00e0 c\u00f2n b\u1edfi nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecd ti\u1ebfp thu v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00f4ng qua kinh nghi\u1ec7m lao \u0111\u1ed9ng v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c. H\u1ecdc h\u1ecfi v\u00e0 t\u1ef1 r\u00e8n luy\u1ec7n l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ti\u00ean quy\u1ebft \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n ph\u1ea7n thi\u00ean ph\u00fa, \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u00e0nh t\u00ednh c\u00e1ch c\u00f3 s\u1eafc th\u00e1i ri\u00eang. Kh\u00f4ng lao \u0111\u1ed9ng th\u00ec nh\u1eefng g\u00ec b\u1ea9m sinh c\u0169ng s\u1ebd mai m\u1ed9t. Lao \u0111\u1ed9ng v\u00e0 ki\u00ean tr\u00ec theo \u0111u\u1ed5i nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecd c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0 ng\u1ecdn l\u1eeda \u0111\u1ec3 tinh luy\u1ec7n c\u00e1i b\u1ea9m sinh v\u00e0 t\u00ednh c\u00e1ch.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15391\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-Goethe.png?resize=339%2C517&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"339\" height=\"517\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Wolfgang von Goethe (1749-1832)<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\">***<\/span><\/p>\n<p>D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i nh\u00e2n v\u1eadt n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 t\u1eebng tr\u1ea3i qua giai \u0111o\u1ea1n <em>Wanderjahre<\/em> \u0111\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh Meister:<\/p>\n<ul>\n<li>August Bebel (1840\u20131913), th\u1ee3 ti\u1ec7n, \u0111\u1ed3ng s\u00e1ng l\u1eadp \u0110\u1ea3ng X\u00e3 h\u1ed9i \u0110\u1ee9c SPD.<\/li>\n<li>Robert Bosch (1861\u20131942), th\u1ee3 m\u00e1y, nh\u00e0 c\u00f4ng nghi\u1ec7p, ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp c\u00f4ng ty Robert Bosch GmbH.<\/li>\n<li>Albrecht D\u00fcrer Tr\u1ebb (1471\u20131528), h\u1ecda s\u0129, ngh\u1ec7 s\u0129 quan tr\u1ecdng trong th\u1eddi k\u1ef3 Ch\u1ee7 ngh\u0129a nh\u00e2n v\u0103n v\u00e0 C\u1ea3i c\u00e1ch.<\/li>\n<li>Adam Opel (1837\u20131895), th\u1ee3 m\u00e1y, ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp c\u00f4ng ty \u00f4 t\u00f4 Opel.<\/li>\n<li>Friedrich Ebert (1871\u20131925), th\u1ee3 l\u00e0m y\u00ean c\u01b0\u01a1ng, T\u1ed5ng th\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a C\u1ed9ng h\u00f2a Weimar\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i, gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u00edt nh\u1ea5t t\u1eeb th\u1eddi Trung c\u1ed5, ch\u01b0a k\u1ec3 th\u1eddi Hy l\u1ea1p tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh m\u1ebd, cung c\u1ea5p ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c cho \u0111\u1ee7 m\u1ecdi ng\u00e0nh lao \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i. Trong khi c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Trung c\u1ed5 d\u1ea1y \u201cb\u1ea3y ngh\u1ec7 thu\u1eadt khai ph\u00f3ng\u201d (septem artes liberales) th\u00ec c\u00f9ng th\u1eddi c\u0169ng c\u00f3 \u201cb\u00e0y ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u01a1 kh\u00ed\u201d (septem artes mecanicae) cho gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1. N\u00f3 bao g\u1ed3m D\u1ec7t, Luy\u1ec7n kim, Ki\u1ebfn \u200b\u200btr\u00fac-X\u00e2y d\u1ef1ng, \u0110\u00f3ng t\u00e0u-H\u00e0ng h\u1ea3i-Th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i, N\u00f4ng nghi\u1ec7p, S\u0103n b\u1eafn, S\u00e2n kh\u1ea5u v\u00e0 Y h\u1ecdc.<\/p>\n<p>Lao \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh tr\u1ecdng v\u00e0 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao \u1edf x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y. Lao \u0111\u1ed9ng h\u1eefu \u00edch c\u0169ng l\u00e0 nh\u00e2n ph\u1ea9m con ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng kh\u00f4ng ai kh\u00e1c \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a qu\u1ed1c gia. Lao \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 c\u00f4ng s\u1ebd kh\u00f4ng ng\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i thi\u1ec7n \u0111\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn thi\u1ebft y\u1ebfu cho s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ed3n vinh. Cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Anh do ch\u00ednh th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng th\u1ef1c hi\u1ec7n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i do th\u1ea1c s\u0129, ti\u1ebfn s\u0129. C\u00e1c cu\u1ed9c c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a ti\u1ebfp theo sau \u1edf c\u00e1c qu\u1ed1c gia ph\u00e1t tri\u1ec3n ch\u1eadm ph\u1ea7n l\u1edbn c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf, nh\u01b0 \u0110\u1ee9c, Ph\u00e1p, Hoa K\u1ef3, Nh\u1eadt B\u1ea3n.<\/p>\n<p>August Borsig l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee3 c\u01a1 kh\u00ed h\u1ecdc vi\u1ec7c t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng ngh\u1ec1 c\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a \u0110\u1ee9c \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XIX. C\u00f4ng ty Borsig-Werke c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp n\u0103m 1836 t\u1ea1i Tegel, Berlin, chuy\u00ean s\u1ea3n xu\u1ea5t \u0111\u1ea7u m\u00e1y xe l\u1eeda, ph\u1ee5c v\u1ee5 cho cu\u1ed9c c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a \u0111ang di\u1ec5n ra. Ch\u1ec9 trong v\u00e0i th\u1eadp k\u1ef7 c\u00f4ng ty \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e0 s\u1ea3n xu\u1ea5t \u0111\u1ea7u m\u00e1y xe l\u1eeda l\u1edbn nh\u1ea5t ch\u00e2u \u00c2u. N\u0103m 1918, nh\u00e0 m\u00e1y \u0111\u00e3 k\u1ef7 ni\u1ec7m vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng \u0111\u1ea7u m\u00e1y xe l\u1eeda th\u1ee9 10.000. Di s\u1ea3n c\u1ee7a \u00f4ng n\u1eb1m \u1edf nh\u00e0 m\u00e1y Borsig t\u1ea1i Tegel v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay. N\u00f3 tr\u1ecf th\u00e0nh m\u1ed9t di t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed c\u00f3 t\u00ednh gi\u00e1o d\u1ee5c cho tu\u1ed5i tr\u1ebb.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-15392\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/03\/Anh-August-Borsig.jpg?resize=342%2C457&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"342\" height=\"457\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Nh\u00e0 c\u00f4ng nghi\u1ec7p ch\u1ebf t\u1ea1o \u0111\u1ea7u m\u00e1y xe l\u1eeda August Borsig (1804 \u20131854)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">H\u00ecnh \u1ea3nh v\u1ec1 Borsig-Werke, giai \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 sau chi\u1ebfn tranh, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n n\u0103m 2022:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=MeMcZdBoXbg\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=MeMcZdBoXbg<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">[V]<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em><span style=\"font-size: 14pt\">Con kh\u00f4ng th\u1ec3 vi\u1ebft m\u1ed9t c\u00e1ch thi v\u1ecb, b\u1edfi v\u00ec con kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u00e0 th\u01a1. Con kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ea1o ra nh\u1eefng c\u1ee5m t\u1eeb m\u1ef9 thu\u1eadt tinh t\u1ebf \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean \u00e1nh s\u00e1ng v\u00e0 b\u00f3ng t\u1ed1i, b\u1edfi v\u00ec con kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 h\u1ecda s\u1ef9; con c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 di\u1ec5n t\u1ea3 suy ngh\u0129 v\u00e0 c\u1ea3m x\u00fac c\u1ee7a con b\u1eb1ng c\u1eed ch\u1ec9 hay d\u1ea5u hi\u1ec7u, b\u1edfi v\u00ec con kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u0169 c\u00f4ng; nh\u01b0ng con c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 b\u1eb1ng \u00e2m \u0111i\u1ec7u, v\u00ec con l\u00e0 m\u1ed9t nh\u1ea1c s\u0129.<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>\u2014 Amadeus Mozart<\/strong>, trong th\u01b0 g\u1eedi cho cha<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>\u00a0<\/em><span style=\"font-size: 14pt\"><em>Ch\u00fang ta ph\u1ea3i \u00e1p d\u1ee5ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u2018\u0111\u1ea7u t\u01b0\u2019 v\u00e0o gi\u00e1o d\u1ee5c\u2026 Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u2018\u0111\u1ea7u t\u01b0\u2019\u2026 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o nam n\u1eef cho nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u1ebd th\u00fac \u0111\u1ea9y t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng kinh t\u1ebf v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n x\u00e3 h\u1ed9i.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><em> \u2014<\/em><\/strong><em><strong>Seretse Khama<\/strong>, th\u00e1ng 8 n\u0103m 1970, t\u1ed5ng th\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a<\/em> <em>Botswana<\/em><\/p>\n<p>Nhi\u1ec1u t\u00ean tu\u1ed5i th\u1ebf gi\u1edbi l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua h\u1ecdc vi\u1ec7c. Danh h\u1ecda Leonardo da Vinci \u1edf tu\u1ed5i 15 may m\u1eafn \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn h\u1ecdc vi\u1ec7c t\u1ea1i m\u1ed9t x\u01b0\u1edfng v\u1ebd c\u1ee7a master Andrea del Verrocchio n\u1ed5i ti\u1ebfng \u1edf Florence, v\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 th\u1ec3 hi\u1ec7n t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a m\u00ecnh ngay trong x\u01b0\u1edfng v\u1ebd tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf th\u00e0nh master \u0111\u1ed9c l\u1eadp. Faraday, nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Anh \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u00f3ng g\u00f3p cho l\u0129nh v\u1ef1c \u0110i\u1ec7n t\u1eeb h\u1ecdc v\u00e0 \u0110i\u1ec7n h\u00f3a h\u1ecdc, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ki\u1ebfn \u200b\u200bth\u1ee9c c\u01a1 b\u1ea3n v\u1ec1 gi\u00e1o d\u1ee5c, h\u1ecdc \u0111\u1ecdc, vi\u1ebft v\u00e0 t\u00ednh to\u00e1n t\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc Ch\u1ee7 nh\u1eadt c\u1ee7a nh\u00e0 th\u1edd. \u00d4ng l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc vi\u1ec7c cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3ng s\u00e1ch v\u00e0 b\u00e1n s\u00e1ch m\u00e0 \u00f4ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0m vi\u1ec7c giao b\u00e1o \u0111\u1ec3 ki\u1ebfm s\u1ed1ng. Faraday \u0111\u00e3 t\u1eadn d\u1ee5ng c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdc m\u1ed9t s\u1ed1 cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c mang \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng l\u1ea1i. B\u00e0i vi\u1ebft v\u1ec1 \u0111i\u1ec7n trong \u1ea5n b\u1ea3n th\u1ee9 ba c\u1ee7a B\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0 Britannica \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t thu h\u00fat \u00f4ng v\u00e0 \u0111\u00e3 d\u1eabn \u00f4ng \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c th\u00ed nghi\u1ec7m v\u1ec1 \u0111i\u1ec7n v\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc. Johannes Gutenberg l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc vi\u1ec7c c\u1ee7a m\u1ed9t th\u1ee3 kim ho\u00e0n, m\u1ed9t k\u1ef9 n\u0103ng m\u00e0 \u00f4ng h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb truy\u1ec1n th\u1ed1ng gia \u0111\u00ecnh v\u1ec1 ngh\u1ec1 kim lo\u1ea1i v\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u00f4ng vi\u1ec7c sau n\u00e0y c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 m\u00e1y in. Benjamin Franklin l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc vi\u1ec7c in \u1ea5n cho c\u00f4ng ty c\u1ee7a anh trai m\u00ecnh khi m\u1edbi m\u01b0\u1eddi hai tu\u1ed5i. Ngh\u1ec1 in \u1ea5n \u0111\u00f2i h\u1ecfi s\u1ef1 ch\u00ednh x\u00e1c v\u00e0 gi\u00fap \u00f4ng ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng v\u00e0 ki\u1ebfn \u200b\u200bth\u1ee9c k\u1ef9 thu\u1eadt, t\u1ea1o n\u1ec1n t\u1ea3ng cho nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc sau n\u00e0y c\u1ee7a \u00f4ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong l\u0129nh v\u1ef1c \u0111i\u1ec7n.<\/p>\n<p>\u1ede nh\u1eefng giai \u0111o\u1ea1n m\u00e0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc ch\u00e2u \u00c2u l\u00e0 n\u01a1i ch\u1ec9 d\u1ea1y b\u1ea3y m\u00f4n ngh\u1ec7 thu\u1eadt khai ph\u00f3ng, th\u1ea7n h\u1ecdc, lu\u1eadt h\u1ecdc, y khoa, th\u00ec gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1 l\u00e0 l\u00f2 \u0111\u00e0o t\u1ea1o nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi h\u1eefu \u00edch cho x\u00e3 h\u1ed9i, x\u00e2y d\u1ef1ng th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t, nh\u00e0 th\u1edd, l\u00e2u \u0111\u00e0i, t\u00e0u th\u1ee7y, m\u00e1y xay l\u00faa, c\u1ea7u c\u1ed1ng \u2026. Nh\u01b0ng cho d\u00f9 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ai c\u0169ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi con \u0111\u01b0\u1eddng h\u00e0n l\u00e2m. Gi\u00e1o d\u1ee5c l\u00e0 c\u1ea7n ph\u1ea3i trao cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0nh ngh\u1ec1 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi n\u0103ng khi\u1ebfu b\u1ea9m sinh c\u1ee7a h\u1ecd. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi con \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ecdc thu\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nh\u1eefng ng\u00e0nh th\u1ee7 c\u00f4ng, k\u1ef9 thu\u1eadt. H\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u00edch cho x\u00e3 h\u1ed9i n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc ngh\u1ec1 thay v\u00ec l\u00e0 g\u00e1nh n\u1eb7ng. Ph\u1ee5c v\u1ee5 c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a l\u00e0 m\u1ed9t nhi\u1ec7m v\u1ee5 to l\u1edbn, nh\u01b0ng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 c\u00f2n ph\u1ee5c v\u1ee5 cho ph\u00e1t tri\u1ec3n ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c c\u00f3 tay ngh\u1ec1 chu\u1ea9n cho x\u00e3 h\u1ed9i. X\u00e3 h\u1ed9i ch\u00e2u \u00c2u \u0111\u00e3 \u0111i b\u1eb1ng hai ch\u00e2n: l\u1edbp tr\u00ed th\u1ee9c h\u00e0n l\u00e2m v\u00e0 l\u1edbp th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng. L\u1edbp ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng b\u1eb1ng gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc. L\u1edbp ng\u01b0\u1eddi sau b\u1edfi gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1, nh\u01b0ng c\u01a1 s\u1edf c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng workshop, Werkst\u00e4tte, c\u1ee7a c\u00e1c Master. M\u00e3i \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 XIX m\u1edbi c\u00f3 tr\u01b0\u1eddng ngh\u1ec1 \u0111\u00f4ng h\u1ecdc vi\u00ean. \u0110\u1ea1i h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng khi b\u1ecb chi ph\u1ed1i b\u1edfi quy\u1ec1n l\u1ef1c hay \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7, nh\u01b0ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u00ec v\u1eabn ph\u00e1t tri\u1ec3n trong \u0111\u00f3 gi\u1edbi th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng lu\u00f4n lu\u00f4n l\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft. T\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 XVII, th\u1ef1c h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh m\u1ebd theo tri\u1ebft l\u00fd c\u1ee7a Francis Bacon d\u1eabn t\u1edbi nh\u1eefng s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u01b0\u1ee3t b\u1eadt trong khoa h\u1ecdc c\u0169ng nh\u01b0 trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng kinh t\u1ebf m\u00e0 c\u1ee5 th\u1ec3 nh\u1ea5t l\u00e0 cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p n\u1eeda sau th\u1ebf k\u1ef7 XVIII.<\/p>\n<p>V\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec7n nay l\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u00e1c b\u1ed9, ba ng\u00e0nh v\u00e0 doanh nghi\u1ec7p c\u00f3 nh\u1eadn ra v\u1ea5n \u0111\u1ec1 thi\u1ebfu m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 c\u0103n b\u1ea3n, h\u1ee3p l\u00fd c\u00f3 s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c c\u1ee7a nhi\u1ec1u b\u00ean hay kh\u00f4ng, c\u00f3 th\u1ea5y \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u1ea7u t\u01b0 t\u1ea1o ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cao ph\u1ee5c v\u1ee5 cho c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a hay kh\u00f4ng, m\u00e0 n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 n\u00f3, nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc \u0111i c\u1ee7a c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a s\u1ebd g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n. Gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 g\u00f3p ph\u1ea7n n\u00e2ng cao n\u0103ng su\u1ea5t lao \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u00e0 nhanh ch\u00f3ng. N\u00f3 r\u1ea5t x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng cho \u0111\u1ea7u t\u01b0. N\u00f3 m\u1edf ra c\u1ea3 thi\u00ean h\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng v\u00e0 gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nhu c\u1ea7u th\u1ee3 l\u00e0nh ngh\u1ec1 \u1edf m\u1ecdi c\u1ea5p \u0111\u1ed9, \u0111\u1eb7t con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o \u0111\u00fang v\u1ecb tr\u00ed h\u01a1n, l\u00e0m cho x\u00e3 h\u1ed9i ph\u00e1t tri\u1ec3n h\u00e0i h\u00f2a, v\u00e0 m\u1ed7i t\u1ea7ng l\u1edbp t\u00ecm th\u1ea5y s\u1ef1 \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u00fd ngh\u0129a, v\u00e0 h\u1ea1nh ph\u00fac c\u1ee7a m\u00ecnh trong x\u00e3 h\u1ed9i. Ch\u00ednh \u1edf lao \u0111\u1ed9ng ngh\u1ec1 m\u00e0 tri\u1ebft l\u00fd s\u1ed1ng, quan ni\u1ec7m con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a T\u00e2y v\u00e0 \u0110\u00f4ng kh\u00e1c nhau. Kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 theo thi\u00ean ph\u00fa, con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd th\u1ea5y r\u1ea5t vong th\u00e2n, trong lao \u0111\u1ed9ng tay ch\u00e2n ho\u1eb7c tr\u00ed \u00f3c. \u1ede lao \u0111\u1ed9ng tay ch\u00e2n m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f3 t\u1ed5 ch\u1ee9c, c\u00f3 s\u1ee9c m\u1ea1nh x\u00e2y d\u1ef1ng phi th\u01b0\u1eddng. \u00d3c s\u00e1ng t\u1ea1o kh\u00f4ng ch\u1ec9 gi\u1edbi h\u1ea1n \u1edf ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng tri th\u1ee9c, m\u00e0 c\u00f2n \u1edf ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 c\u00f4ng. Ch\u00fang ta h\u00e3y nh\u1edf l\u1eddi c\u1ee7a <strong>Amadeus Mozart<\/strong> g\u1eedi cho cha ng\u00e0y 8 th\u00e1ng 11, 1777, t\u1eeb Mannheim. S\u1ef1 th\u00f4ng minh tuy \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n ph\u1ed1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec1u trong d\u00e2n ch\u00fang, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i gi\u1ed1ng nhau. Nh\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c Ken Robinson t\u1eebng ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng: H\u00e3y t\u00ecm v\u1ec1 nguy\u00ean b\u1ea3n c\u1ee7a m\u00ecnh (the element), th\u00ec con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd h\u1ea1nh ph\u00fac v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o. Quy\u1ec3n s\u00e1ch \u00f4ng ra m\u1eaft n\u0103m 2009 v\u1edbi ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh <em>The New York Times Bestseller<\/em> .<\/p>\n<p>Xem th\u00eam c\u00e1c b\u00e0i li\u00ean quan:<\/p>\n<h3 class=\"search-title\" style=\"text-align: center\"><a title=\"Ph\u00e1t bi\u1ec3u v\u1ec1 Gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/phat-bieu-ve-giao-duc-nghe\/\" rel=\"bookmark\">Ph\u00e1t bi\u1ec3u v\u1ec1\u00a0<i>Gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1<\/i><\/a><\/h3>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/cong-trinh-dich-thuat-sach-cong-nghiep-cua-tu-sach-nhat-nghe-tinh\/\">C\u00f4ng tr\u00ecnh d\u1ecbch thu\u1eadt s\u00e1ch c\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a T\u1ee7 s\u00e1ch Nh\u1ea5t Ngh\u1ec7 Tinh<\/a><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/cuoc-khai-sang-cong-nghiep-chuyen-nganh-co-khi\/\">Cu\u1ed9c Khai S\u00e1ng C\u00f4ng Nghi\u1ec7p : Chuy\u00ean ng\u00e0nh C\u01a1 kh\u00ed\u00a0<\/a><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><strong>C\u1eacP NH\u1eacT 30\/3\/2026<\/strong><\/span>:<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400\">V\u1eeba post l\u00ean b\u00e0i\u00a0<em>Gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1\u00a0<\/em>h\u00f4m qua, th\u00ec th\u1ea5y b\u00e0i b\u00e1o m\u1edbi d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y ng\u00e0y 28.3 vi\u1ebft v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 c\u1ee7a VN. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong nhi\u1ec1u b\u00e0i li\u00ean quan ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1. B\u1ee9c tranh qua nhi\u1ec1u n\u0103m kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec thay \u0111\u1ed5i m\u1ed9t c\u00e1ch c\u0103n c\u01a1. N\u1ebfu nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh chuy\u1ec3n 3 c\u01a1 quan b\u00e1o ch\u00ed VTV, VOV, TTXVN v\u00e0 2 vi\u1ec7n h\u00e0n l\u00e2m tr\u1ef1c thu\u1ed9c Trung \u01b0\u01a1ng \u0110\u1ea3ng, th\u00ec c\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng n\u00ean chuy\u1ec3n\u00a0<strong>C\u1ee5c Gi\u00e1o d\u1ee5c ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p v\u00e0 Gi\u00e1o d\u1ee5c th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean tr\u1ef1c<\/strong>\u00a0thu\u1ed9c Trung \u01b0\u01a1ng \u0110\u1ea3ng. Hy v\u1ecdng n\u00f3 s\u1ebd c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1ed1t h\u01a1n ch\u0103ng? L\u00e3nh v\u1ef1c n\u00e0y l\u00e0 &#8220;chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c&#8221; cho s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00f4ng nghi\u1ec7p intensive trong giai \u0111o\u1ea1n t\u1edbi. C\u00f3 nh\u00e0 m\u00e1y m\u1edbi, l\u00e0 c\u1ea7n c\u00f4ng nh\u00e2n k\u1ef9 thu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o ch\u00ednh quy. K\u00eau g\u1ecdi\u00a0\u0111\u1ea7u t\u01b0 n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i v\u00e0o VN l\u1ea1i c\u1ea7n h\u01a1n n\u1eefa nh\u1eefng c\u00f4ng nh\u00e2n tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 cao. T\u1ee7 s\u00e1ch Nh\u1ea5t ngh\u1ec7 tinh c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00f3m VK \u0110\u1ee9c x\u00e2y d\u1ef1ng h\u01a1n m\u1ed9t th\u1eadp ni\u00ean, v\u1eabn c\u00f2n ch\u1edd \u0111\u1ee3i ng\u01b0\u1eddi s\u1eed d\u1ee5ng.<\/p>\n<h1><span style=\"font-size: 24pt\">Lao \u0111\u1ed9ng tr\u1ebb c\u1ea7n gi\u1ea3i ph\u00e1p \u0111\u1ed9t ph\u00e1 v\u1ec1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o<\/span><\/h1>\n<p><b>Qu\u1ef3nh Chi<\/b>\u00a0 &#8211; \u00a0Th\u1ee9 b\u1ea3y, 28\/03\/2026 10:00 (GMT+7)<\/p>\n<p><b>L\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t quan tr\u1ecdng c\u1ee7a th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng lao \u0111\u1ed9ng trong b\u1ed1i c\u1ea3nh ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1edbi c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc nh\u01b0ng hi\u1ec7n nay,\u00a0<\/b><b><a href=\"https:\/\/laodong.vn\/cong-doan\/lao-dong-tre-chinh-phuc-cong-nghe-lam-chu-tuong-lai-1674888.ldo\" data-saferedirecturl=\"https:\/\/www.google.com\/url?q=https:\/\/laodong.vn\/cong-doan\/lao-dong-tre-chinh-phuc-cong-nghe-lam-chu-tuong-lai-1674888.ldo&amp;source=gmail&amp;ust=1774962168690000&amp;usg=AOvVaw2BW5NZCoJ6A-EL4jS3956Y\">lao \u0111\u1ed9ng tr\u1ebb<\/a><\/b><b>\u00a0v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i nhi\u1ec1u \u201c\u0111i\u1ec3m ngh\u1ebdn\u201d v\u1ec1 chuy\u00ean m\u00f4n, k\u1ef9 n\u0103ng m\u1ec1m&#8230;<\/b><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/laodong.vn\/cong-doan\/lao-dong-tre-can-giai-phap-dot-pha-ve-dao-tao-1675804.ldo\" data-saferedirecturl=\"https:\/\/www.google.com\/url?q=https:\/\/laodong.vn\/cong-doan\/lao-dong-tre-can-giai-phap-dot-pha-ve-dao-tao-1675804.ldo&amp;source=gmail&amp;ust=1774962168690000&amp;usg=AOvVaw0Q75oWfHU_T0KkIDWXqAiJ\">https:\/\/laodong.vn\/cong-doan\/lao-dong-tre-can-giai-phap-dot-pha-ve-dao-tao-1675804.ldo<\/a><\/p>\n<p><b>Ch\u01b0a tinh v\u1ec1 \u201cch\u1ea5t\u201d<\/b><\/p>\n<p>\u00d4ng B\u00f9i S\u1ef9 L\u1ee3i &#8211; nguy\u00ean Ph\u00f3 Ch\u1ee7 nhi\u1ec7m \u1ee6y ban v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a Qu\u1ed1c h\u1ed9i (nay l\u00e0 \u1ee6y ban X\u00e3 h\u1ed9i) &#8211; cho bi\u1ebft, h\u1ebft n\u0103m 2025, t\u1ec9 l\u1ec7 lao \u0111\u1ed9ng qua \u0111\u00e0o t\u1ea1o c\u00f3 b\u1eb1ng, ch\u1ee9ng ch\u1ec9 \u0111\u1ea1t 29,2%, \u0111\u1ea1t m\u1ee5c ti\u00eau \u0111\u1eb7t ra t\u1eeb 29-29,5% t\u1ea1i Ngh\u1ecb quy\u1ebft s\u1ed1 01 v\u00e0 Ngh\u1ecb quy\u1ebft s\u1ed1 154 v\u1ec1 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng lao \u0111\u1ed9ng. Tuy nhi\u00ean, tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, ng\u01b0\u1eddi qua \u0111\u00e0o t\u1ea1o c\u00f3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng t\u1ed1t c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u1ef1c t\u1ebf v\u00e0 \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u1ee7a t\u1eebng doanh nghi\u1ec7p, \u0111\u01a1n v\u1ecb hay kh\u00f4ng l\u1ea1i l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n kh\u00e1c.<\/p>\n<p>\u0110\u00e1ng ch\u00fa \u00fd, trong thanh ni\u00ean, t\u00ecnh tr\u1ea1ng th\u1ea5t nghi\u1ec7p v\u00e0 thi\u1ebfu vi\u1ec7c l\u00e0m v\u1eabn \u1edf m\u1ee9c cao. Qu\u00fd IV\/2025, t\u1ec9 l\u1ec7 th\u1ea5t nghi\u1ec7p c\u1ee7a thanh ni\u00ean 15-24 tu\u1ed5i l\u00ean t\u1edbi 9,04%, cao g\u1ea5p g\u1ea7n 4 l\u1ea7n t\u1ec9 l\u1ec7 chung (2,22%). C\u1ea3 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 t\u1edbi 1,4 tri\u1ec7u thanh ni\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c l\u00e0m v\u00e0 kh\u00f4ng tham gia h\u1ecdc t\u1eadp, \u0111\u00e0o t\u1ea1o.<\/p>\n<p>Chung lo ng\u1ea1i v\u1ec1 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng lao \u0111\u1ed9ng ch\u01b0a \u0111\u1ee7 \u201cch\u1ea5t\u201d, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb, b\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Lan H\u01b0\u01a1ng &#8211; nguy\u00ean Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng Vi\u1ec7n Khoa h\u1ecdc Lao \u0111\u1ed9ng X\u00e3 h\u1ed9i &#8211; nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh, ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng lao \u0111\u1ed9ng tr\u1ebb Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec7n nay \u0111ang t\u1ed3n t\u1ea1i m\u00e2u thu\u1eabn l\u1edbn gi\u1eefa \u201cl\u01b0\u1ee3ng\u201d v\u00e0 \u201cch\u1ea5t\u201d: D\u1ed3i d\u00e0o, s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 th\u00edch \u1ee9ng nhanh v\u1edbi c\u00f4ng ngh\u1ec7, nh\u01b0ng l\u1ea1i thi\u1ebfu k\u1ef9 n\u0103ng chuy\u00ean m\u00f4n, k\u1ef9 n\u0103ng m\u1ec1m v\u00e0 t\u00e1c phong c\u00f4ng nghi\u1ec7p. T\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00e0y d\u1eabn \u0111\u1ebfn thi\u1ebfu h\u1ee5t nh\u00e2n l\u1ef1c tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 cao, trong khi v\u1eabn d\u01b0 th\u1eeba lao \u0111\u1ed9ng ph\u1ed5 th\u00f4ng b\u1ea5p b\u00eanh.<\/p>\n<p><b>C\u1ea7n nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc \u0111i quy\u1ebft li\u1ec7t<\/b><\/p>\n<p>\u00d4ng L\u00ea Quang Trung &#8211; nguy\u00ean Ph\u00f3 C\u1ee5c tr\u01b0\u1edfng C\u1ee5c Vi\u1ec7c l\u00e0m &#8211; cho r\u1eb1ng, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc \u0111i quy\u1ebft li\u1ec7t, ch\u00fang ta s\u1ebd \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi m\u1ed9t th\u1ebf h\u1ec7 \u201clao \u0111\u1ed9ng b\u1ea5t an\u201d ngay trong n\u01b0\u1edbc: Kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00edch l\u0169y, kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ef9 n\u0103ng v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 n\u01a1i ch\u1ed1n \u0111i v\u1ec1 khi tu\u1ed5i gi\u00e0 \u1eadp \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac ch\u1ea5m d\u1ee9t t\u01b0 duy xem lao \u0111\u1ed9ng ph\u1ed5 th\u00f4ng l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean v\u00f4 t\u1eadn v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng tr\u1ebb m\u1edbi gia nh\u1eadp th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng l\u00e0 r\u1ebb m\u1ea1t.<\/p>\n<p>\u201cNh\u00e2n l\u1ef1c tr\u1ebb, nh\u1ea5t l\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng tr\u1ebb ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng lao \u0111\u1ed9ng n\u00f2ng c\u1ed1t v\u00e0 ch\u1ee7 th\u1ec3 s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a t\u01b0\u01a1ng lai&#8230; Do \u0111\u00f3, vi\u1ec7c ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng lao \u0111\u1ed9ng tr\u1ebb ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cao l\u00e0 chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c then ch\u1ed1t \u0111\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y kinh t\u1ebf s\u1ed1, c\u00f4ng ngh\u1ec7 cao v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n v\u1eefng trong giai \u0111o\u1ea1n m\u1edbi\u201d &#8211; \u00f4ng Trung n\u00f3i.<\/p>\n<p>\u00d4ng Trung nh\u1ea5n m\u1ea1nh y\u00eau c\u1ea7u trong vi\u1ec7c \u0111\u00e0o t\u1ea1o k\u1ef9 n\u0103ng s\u1ed1, kinh t\u1ebf xanh, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u00e1i t\u1ea1o, kh\u1ea3 n\u0103ng th\u00edch nghi tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i c\u00f4ng ngh\u1ec7, k\u1ef9 n\u0103ng m\u1ec1m, n\u00e2ng cao t\u01b0 duy \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o, g\u1eafn k\u1ebft ch\u1eb7t ch\u1ebd gi\u1eefa nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng &#8211; doanh nghi\u1ec7p v\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng ch\u00e2m 3 c\u00f9ng: C\u00f9ng tuy\u1ec3n sinh, c\u00f9ng \u0111\u00e0o t\u1ea1o v\u00e0 c\u00f9ng s\u1eed d\u1ee5ng sau \u0111\u00e0o t\u1ea1o l\u00e0 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng.<\/p>\n<p>B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, vi\u1ec7c \u0111\u00e0o t\u1ea1o v\u00e0 cung \u1ee9ng nh\u00e2n l\u1ef1c tr\u1ebb trong c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c m\u0169i nh\u1ecdn nh\u01b0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 th\u00f4ng tin, tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o, b\u00e1n d\u1eabn, c\u00f4ng ngh\u1ec7 sinh h\u1ecdc, t\u00e0i ch\u00ednh s\u1ed1\u2026 c\u00e0ng l\u00e0 nh\u1eefng ngu\u1ed3n \u201ccung\u201d c\u1ea5p thi\u1ebft \u0111\u00e1p \u1ee9ng cho s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc trong giai \u0111o\u1ea1n m\u1edbi.<\/p>\n<p>Theo \u00f4ng Trung, c\u00f9ng v\u1edbi ho\u00e0n thi\u1ec7n h\u1ec7 th\u1ed1ng ch\u00ednh s\u00e1ch, ph\u00e1p lu\u1eadt, ch\u00fang ta c\u1ea7n c\u00f3 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n lao \u0111\u1ed9ng tr\u1ebb ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cao v\u1edbi nh\u1eefng m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee5 th\u1ec3 cho t\u1eebng giai \u0111o\u1ea1n; c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee5 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edbng t\u1edbi t\u1eebng nh\u00f3m \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng; thu h\u00fat, \u0111\u00e3i ng\u1ed9 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, t\u00f4n vinh v\u00e0 s\u1eed d\u1ee5ng lao \u0111\u1ed9ng tr\u1ebb ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cao; x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0 th\u1ef1c hi\u1ec7n b\u1ed9 c\u00f4ng c\u1ee5 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u00e1, ph\u00e1t hi\u1ec7n kh\u1ea3 n\u0103ng, s\u1edf tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng, t\u01b0 v\u1ea5n v\u1ec1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o v\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m.<\/p>\n<p>Xem th\u00eam chi ti\u1ebft trong link tr\u00ean. M\u1ed9t l\u00e3nh v\u1ef1c h\u1ebft s\u1ee9c quan tr\u1ecdng c\u00f3 t\u1ea7m v\u00f3c qu\u1ed1c gia, nh\u01b0ng cho \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn b\u1ecb b\u1ecf qu\u00ean.\u00a0<strong>Nh\u00e2n d\u00e2n&#8217;s\u00a0post<\/strong>\u00a0vi\u1ebft:<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n, c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 kho\u1ea3ng 17 tri\u1ec7u c\u00f4ng nh\u00e2n, trong \u0111\u00f3 h\u01a1n 60% l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i c\u00e1c doanh nghi\u1ec7p ngo\u00e0i khu v\u1ef1c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. C\u00f4ng nh\u00e2n, lao \u0111\u1ed9ng \u1edf c\u00e1c khu, c\u1ee5m c\u00f4ng nghi\u1ec7p, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 thanh ni\u00ean tu\u1ed5i \u0111\u1eddi c\u00f2n tr\u1ebb, l\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng ph\u1ed5 th\u00f4ng, hi\u1ec3u bi\u1ebft ph\u00e1p lu\u1eadt c\u00f2n h\u1ea1n ch\u1ebf, d\u1ec5 b\u1ecb l\u00f4i k\u00e9o, t\u00e1c \u0111\u1ed9ng b\u1edfi c\u00e1c lo\u1ea1i t\u1ed9i ph\u1ea1m v\u00e0 t\u1ec7 n\u1ea1n x\u00e3 h\u1ed9i.<\/p>\n<p>B\u00e1o k\u00eau g\u1ecdi &#8220;b\u1ea3o v\u1ec7 c\u00f4ng nh\u00e2n tr\u01b0\u1edbc t\u1ec7 n\u1ea1n x\u00e3 h\u1ed9i&#8221;. Nh\u01b0ng c\u00e1ch b\u1ea3o v\u1ec7 t\u1ed1t nh\u1ea5t, hi\u1ec7u qu\u1ea3 nh\u1ea5t, c\u00f3 l\u1ee3i nh\u1ea5t cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, l\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o c\u00f4ng nh\u00e2n c\u00f3 k\u1ef9 thu\u1eadt theo ti\u00eau chu\u1ea9n cao ph\u00f9 h\u1ee3p \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u1ee7a c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u00f3a.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n nay\u00a0C\u1ea3 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 1,4 tri\u1ec7u thanh ni\u00ean kh\u00f4ng \u0111i l\u00e0m, c\u0169ng kh\u00f4ng tham gia h\u1ecdc t\u1eadp (b\u00e1o Thanh Ni\u00ean 2026). T\u00f4i tin con s\u1ed1 th\u1eadt l\u1edbn h\u01a1n nhi\u1ec1u. Th\u1ea5t nghi\u1ec7p tr\u00e1 h\u00ecnh l\u00e0 ph\u1ed5 bi\u1ebfn. \u0110\u00f3 l\u00e0 d\u1ea1ng con ng\u01b0\u1eddi lao \u0111\u1ed9ng v\u00ec thi\u1ebfu \u0111\u00e0o t\u1ea1o, n\u00ean t\u00ecm m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch t\u1ea1m b\u1ee3 \u0111\u1ec3 sinh nhai.\u00a0M\u1ed7i n\u0103m, Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 kho\u1ea3ng 1,3 \u0111\u1ebfn 1,6 tri\u1ec7u thanh ni\u00ean gia nh\u1eadp th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng lao \u0111\u1ed9ng (trong \u0111\u1ed9 tu\u1ed5i 15-24). \u0110\u00e2y l\u00e0 ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c tr\u1ebb d\u1ed3i d\u00e0o, tuy nhi\u00ean c\u0169ng \u0111ang \u0111\u1eb7t ra th\u00e1ch th\u1ee9c l\u1edbn khi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng thanh ni\u00ean &#8220;3 kh\u00f4ng&#8221; (kh\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c, kh\u00f4ng \u0111i h\u1ecdc, kh\u00f4ng \u0111\u00e0o t\u1ea1o ) v\u1eabn \u1edf m\u1ee9c cao, kho\u1ea3ng 1,4 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o \u0111\u1ea7u n\u0103m 2026. H\u1ecd s\u1ebd l\u00e0 g\u00e1nh n\u1eb7ng c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i, thay v\u00ec l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m l\u1ee3i.<\/p>\n<p>Ngay ngh\u1ec1 xem ra \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 Bakery, l\u00e0m b\u00e1nh m\u00ec v\u00e0 b\u00e1nh ng\u1ecdt. Th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng TP ch\u1eb3ng h\u1ea1n thu\u1ed9c v\u1ec1 c\u00e1c cty bakery c\u1ee7a H\u00e0n qu\u1ed1c, nh\u01b0 Artisan, Tous les Jours, Paris Baguette. Ri\u00eang Cty Orion c\u00f3 doanh thu kho\u1ea3ng 174,5 tri\u1ec7u USD, t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng h\u01a1n 3.800 t\u1ef7 \u0111\u1ed3ng, chi\u1ebfm th\u1ecb ph\u1ea7n b\u00e1nh k\u1eb9o kh\u00e1 l\u1edbn t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam (n\u0103m 2017). VN d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ch\u01b0a c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc ngh\u1ec1 b\u00e0i b\u1ea3n \u0111\u1ec3 tham gia th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>C\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u00e0nh ngh\u1ec1 m\u00e0 n\u1ebfu c\u00f3 sinh vi\u00ean \u0111i h\u1ecdc \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i (v\u00ec Vn kh\u00f4ng c\u00f3), c\u00f3 kinh nghi\u1ec7m v\u00e0 expertise, th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 tham gia th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng. Kinh t\u1ebf t\u01b0 nh\u00e2n c\u1ee7a h\u1ecd s\u1ebd c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb h\u01a1n, \u0111\u00f3ng g\u00f3p nhi\u1ec1u cho x\u00e3 h\u1ed9i h\u01a1n, v\u1ec1 gi\u00e1 tr\u1ecb c\u0169ng nh\u01b0 v\u1ec1 gdp.<\/p>\n<p>Ngh\u00e8o kh\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ef1 thi\u1ebfu ti\u1ec1n, m\u00e0, nh\u01b0 nh\u00e0 kinh t\u1ebf\u00a0<strong>Amartya Sen<\/strong>\u00a0gi\u1ea3i Nobel n\u00f3i, &#8220;l\u00e0 s\u1ef1 m\u1ea5t kh\u1ea3 kh\u1ea3 n\u0103ng ph\u00e1t huy h\u1ebft ti\u1ec1m n\u0103ng c\u1ee7a m\u00ecnh nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi&#8221;, con ng\u01b0\u1eddi m\u1ea5t \u0111i ph\u1ea9m gi\u00e1, kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c\u00a0<em>calling\u00a0<\/em>cao c\u1ea3 c\u1ee7a m\u00ecnh. Kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o, r\u00e8n luy\u1ec7n, con ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o \u0111i tr\u00ed tu\u1ec7, n\u0103ng l\u1ef1c lao \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng hi\u1ec7u qu\u1ea3, b\u1ea5t l\u1ef1c trong vi\u1ec7c tham gia th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng. H\u1ecd l\u00e0 &#8220;losers&#8221;. Con ch\u00e1u Vua H\u00f9ng kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\"><strong>.\/.<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u1ec0 GI\u00c1O D\u1ee4C V\u00c0 \u0110\u00c0O T\u1ea0O NGH\u1ec0 \u1ede H\u00c0N QU\u1ed0C, \u0110\u1ee8C V\u00c0 CH\u00c2U \u00c2U TRUY\u1ec0N TH\u1ed0NG Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh\u00a0 M\u1ecdi \u0111\u1ee9a tr\u1ebb \u0111\u1ec1u bi\u1ebft r\u1eb1ng b\u1ea5t k\u1ef3 qu\u1ed1c gia n\u00e0o ng\u1eebng lao \u0111\u1ed9ng, kh\u00f4ng ch\u1ec9 trong m\u1ed9t n\u0103m m\u00e0 ch\u1ec9 trong v\u00e0i tu\u1ea7n, \u0111\u1ec1u s\u1ebd b\u1ecb di\u1ec7t vong. \u2014 Karl Marx Lao \u0111\u1ed9ng l\u00e0 v\u00e0<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15365"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15365"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15407,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15365\/revisions\/15407"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}