{"id":16184,"date":"2026-06-13T20:24:53","date_gmt":"2026-06-13T13:24:53","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=16184"},"modified":"2026-06-13T21:15:47","modified_gmt":"2026-06-13T14:15:47","slug":"khoa-hoc-bien-gioi-vo-tan-vannevar-bush","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/khoa-hoc-bien-gioi-vo-tan-vannevar-bush\/","title":{"rendered":"Khoa h\u1ecdc &#8211; Bi\u00ean gi\u1edbi v\u00f4 t\u1eadn (Vannevar Bush)"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">KHOA H\u1eccC \u2013 BI\u00caN GI\u1edaI V\u00d4 T\u1eacN<\/span><\/h1>\n<h2 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif\">SCIENCE \u2013 THE ENDLESS FRONTIER <\/span>(1945)<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><em><span style=\"font-size: 18pt\">hay l\u00e0<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif;color: #000080\">T\u1ea0I SAO KHOA H\u1eccC C\u01a0 B\u1ea2N L\u1ea0I QUAN TR\u1eccNG?<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080;font-size: 18pt\">Vannevar Bush<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 18pt\">B\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a France A. C\u00f3rdova, Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c th\u1ee9 14 c\u1ee7a Qu\u1ef9 NSF nh\u00e2n k\u1ef7 ni\u1ec7m 70 n\u0103m ng\u00e0y th\u00e0nh l\u1eadp (1950\u20132020)<\/span><\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-15773 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/05\/Picture2_quotation-mark.png?resize=58%2C58&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"58\" height=\"58\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><em><span style=\"font-size: 18pt\">&#8220;Nh\u1eefng c\u00e1ch quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t m\u00e0 Ch\u00ednh ph\u1ee7 c\u00f3 th\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng nghi\u1ec7p l\u00e0 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng d\u00f2ng ch\u1ea3y ki\u1ebfn th\u1ee9c khoa h\u1ecdc m\u1edbi th\u00f4ng qua h\u1ed7 tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 gi\u00fap ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u00e2n t\u00e0i khoa h\u1ecdc.&#8221;<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">&#8220;<em>Tr\u00e1ch nhi\u1ec7m t\u1ea1o ra tri th\u1ee9c khoa h\u1ecdc m\u1edbi\u2014v\u00e0 ph\u1ea7n l\u1edbn vi\u1ec7c \u1ee9ng d\u1ee5ng n\u00f3\u2014thu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1ed9t nh\u00f3m nh\u1ecf nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3u r\u00f5 c\u00e1c quy lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 th\u00e0nh th\u1ea1o c\u00e1c k\u1ef9 thu\u1eadt nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc. S\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 nhanh hay ch\u1eadm tr\u00ean b\u1ea5t k\u1ef3 l\u0129nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc n\u00e0o s\u1ebd \u00adph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 cao v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o b\u00e0i b\u1ea3n \u0111ang kh\u00e1m ph\u00e1 l\u0129nh v\u1ef1c \u0111\u00f3<\/em>.&#8221;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><strong>\u2014 Vannevar Bush <\/strong><em>t\u1eeb The Endless Frontier<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-16185\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Anh-Bush-lon.jpg?resize=505%2C709&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"505\" height=\"709\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Vannevar Bush (11. 3. 1890\u2013 28. 6. 1974) \u1ea2nh c\u1ee7a NSF<\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><em><strong>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p>G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u1ee5m t\u1eeb &#8220;nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u \u1edf Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 &#8220;b\u00e0 m\u1eb9&#8221; c\u1ee7a c\u00f4ng ngh\u1ec7. Th\u1ef1c t\u1ebf, n\u1ebfu khoa h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n trong nh\u1eefng th\u1ebf k\u1ef7 qua, c\u00f3 l\u1ebd th\u1ebf gi\u1edbi h\u00f4m nay kh\u00f4ng ti\u1ebfn xa h\u01a1n th\u1eddi Trung c\u1ed5 bao nhi\u00eau. C\u00e1c ph\u00e1t minh quan tr\u1ecdng \u0111ang \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0 tia X quang, GPS, l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed, transistor, chip cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u0169ng s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3, c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u1eefng t\u00ean tu\u1ed5i Pasteur, Koch, Newton, Maxwell, Einstein, v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1m ph\u00e1 ra c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed m\u1ed9t tr\u0103m n\u0103m tr\u01b0\u1edbc nh\u01b0 Heisenberg, Schr\u00f6dinger, Dirac ch\u1ec9 k\u1ec3 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi quan tr\u1ecdng m\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i ch\u1ecbu \u01a1n s\u00e2u s\u1eafc. Khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 \u1edf chi\u1ec1u s\u00e2u s\u1ebd kh\u00f4ng ph\u00e1t huy t\u00e1c d\u1ee5ng l\u1edbn lao c\u1ee7a n\u00f3, \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a Wilhelm von Humboldt khi \u00f4ng th\u00e0nh l\u1eadp \u0110\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u Berlin (1810) nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh m\u1eabu. C\u0169ng nh\u01b0 n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e2u c\u01a1 b\u1ea3n, s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng nguy\u00ean t\u1eed kh\u1ed5ng l\u1ed3.<\/p>\n<p>M\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5 c\u00f3 l\u1ebd sinh \u0111\u1ed9ng nh\u1ea5t minh h\u1ecda cho nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng tr\u00ean l\u00e0 b\u00e1o c\u00e1o &#8220;<em>Khoa h\u1ecdc \u2013 Bi\u00ean gi\u1edbi v\u00f4 t\u1eadn<\/em>&#8221; c\u1ee7a k\u1ef9 s\u01b0 Vannevar Bush g\u1eedi cho T\u1ed5ng th\u1ed1ng M\u1ef9 Truman n\u0103m 1945. \u00d4ng l\u00e0 c\u1ed1 v\u1ea5n khoa h\u1ecdc cho t\u1ed5ng th\u1ed1ng. B\u00e1o c\u00e1o \u0111\u00f3 l\u00e0 <em>L\u1eddi \u0111\u00e1p<\/em> c\u1ee7a \u00f4ng cho T\u1ed5ng th\u1ed1ng M\u1ef9 Roosevelt l\u00fac \u00f4ng c\u00f2n s\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi, chi\u1ebfn tranh qua r\u1ed3i, ch\u00fang ta ph\u1ea3i l\u00e0m g\u00ec \u0111\u1ec3 n\u00e2ng cao \u0111\u1eddi s\u1ed1ng qu\u1ed1c gia, t\u1eeb kinh t\u1ebf \u0111\u1ebfn y t\u1ebf, \u0111\u1ec3 c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00f4ng \u0103n vi\u1ec7c l\u00e0m cho d\u00e2n ch\u00fang, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00f3 m\u1ed9t n\u1ec1n qu\u1ed1c ph\u00f2ng v\u1eefng m\u1ea1nh. B\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a Bush gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t ki\u1ec3u &#8220;s\u1edb&#8221; mu\u1ed1n d\u00e2ng l\u00ean t\u1ed5ng th\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng quy m\u00f4 cho th\u1eddi h\u1eadu chi\u1ebfn. Trong l\u1ecbch s\u1eed, c\u00f3 l\u1ebd ch\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t s\u1edb b\u00e1o c\u00e1o n\u00e0o quy m\u00f4, &#8220;hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i&#8221; \u0111\u1ea7y t\u00ednh khoa h\u1ecdc, \u0111\u1ea7y t\u00ednh nh\u00e2n v\u0103n v\u00e0 d\u00e2n ch\u1ee7 nh\u01b0 th\u1ebf, v\u00e0 c\u0169ng ch\u01b0a c\u00f3 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng n\u00e0o th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ef1c k\u1ef3 l\u1edbn lao nh\u01b0 th\u1ebf cho m\u1ed9t qu\u1ed1c gia \u0111em l\u1ea1i nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i nh\u01b0 ng\u1ecdn h\u1ea3i \u0111\u0103ng.<\/p>\n<p>N\u1ed9i dung c\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a b\u00e1o c\u00e1o \u0111\u00f2 l\u00e0: H\u00e3y \u0111\u1ea9y m\u1ea1nh nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n, h\u00e3y l\u1eadp qu\u1ef9 h\u1ed7 tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u, v\u00e0 \u0111\u01b0a c\u00e1c \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u d\u1ef1a d\u1ef1a tr\u00ean n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ea1nh tranh c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ph\u00e1t tri\u1ec3n ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c tinh hoa tr\u1ebb. H\u00e0nh \u0111\u1ed9ng n\u00e0y \u0111\u00f2i h\u1ecfi s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 quan nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng tr\u00ed th\u1ee9c d\u00e2n s\u1ef1 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u. K\u1ec3 c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ec1 \u00e1n nghi\u00ean c\u1ee9u qu\u1ed1c ph\u00f2ng c\u0169ng n\u1eb1m trong ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng n\u00e0y. N\u00f3 qu\u00e1 quan tr\u1ecdng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c giao cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 nh\u1ea1c tr\u01b0\u1edfng, kh\u00f4ng l\u00e0m thay, v\u00e0 \u0111\u1ed1i x\u1eed c\u00f4ng b\u1eb1ng d\u1ef1a tr\u00ean n\u0103ng l\u1ef1c. H\u1ecd th\u1ef1c hi\u1ec7n ph\u01b0\u01a1ng ch\u00e2m <em>C\u00e1ch m\u1ea1ng l\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a qu\u1ea7n ch\u00fang<\/em>, \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 gi\u1edbi tinh hoa \u0111\u1ea1i h\u1ecdc.<\/p>\n<p>V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m nh\u1eefng n\u0103m Th\u1ebf chi\u1ebfn II, n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00e1t tri\u1ec3n. Trong th\u1eddi ho\u00e0ng kim sau N\u1ed9i chi\u1ebfn, c\u00e1c nh\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc M\u1ef9 v\u1ed1n t\u1eebng nghi\u00ean c\u1ee9u m\u00f4 h\u00ecnh \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u Humboldt \u0111\u00e3 l\u00e0m cu\u1ed9c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i c\u00e1c college th\u00e0nh \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u theo m\u00f4 h\u00ecnh \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh th\u00e0nh c\u00f4ng to l\u1edbn. C\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u th\u1ef1c t\u1ebf l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3c thay th\u1ebf t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, college truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0 lan t\u1ecfa kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi. \u0110\u1ebfn Th\u1ebf chi\u1ebfn II, c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u M\u1ef9 \u0111\u00e3 kinh qua g\u1ea7n m\u1ed9t th\u1ebf k\u1ef7 ph\u00e1t tri\u1ec3n, n\u00ean s\u1eb3n s\u00e0ng nh\u1eadn nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh qu\u1ed1c gia c\u1ee7a Vannevar Bush.<\/p>\n<p>N\u0103m 1950, t\u1ee9c n\u0103m n\u0103m sau khi b\u00e1o c\u00e1o <em>Khoa h\u1ecdc \u2014 Bi\u00ean gi\u1edbi v\u00f4 t\u1eadn<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec7 tr\u00ecnh v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c duy\u1ec7t, Qu\u1ef9 Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia, National Science Foundation (NSF) ra \u0111\u1eddi v\u1edbi s\u1ee9 m\u1ea1ng th\u1ef1c hi\u1ec7n chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a Bush. Vi\u1ec7c Bush \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb \u0111\u01b0a nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n ph\u00f9 h\u1ee3p theo tinh th\u1ea7n c\u1ee7a Humboldt. Ba b\u00ean h\u1ee3p l\u1ea1i: Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, NSF v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u.<\/p>\n<p>C\u00f2n th\u00eam m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n quan tr\u1ecdng n\u1eefa trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n M\u1ef9.\u00a0Trong Th\u1ebf chi\u1ebfn II, c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o Hoa K\u1ef3 nh\u1eadn ra r\u1eb1ng g\u1ea7n 16 tri\u1ec7u nam n\u1eef qu\u00e2n nh\u00e2n M\u1ef9 s\u1ebd th\u1ea5t nghi\u1ec7p khi chi\u1ebfn tranh k\u1ebft th\u00fac, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y ra m\u1ed9t cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kinh t\u1ebf kh\u00e1c v\u00e0 s\u1ef1 b\u1ea5t \u1ed5n kinh t\u1ebf tr\u00ean di\u1ec7n r\u1ed9ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 h\u1eadu qu\u1ea3 c\u1ee7a v\u1ee5 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng ch\u1ee9ng kho\u00e1n n\u0103m 1929. \u0110\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, c\u00e1c chuy\u00ean gia \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u00e0 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o.\u00a0\u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do \u0110\u1ea1o lu\u1eadt Quy\u1ec1n l\u1ee3i C\u1ef1u chi\u1ebfn binh (G.I. Bill of Rights) ra \u0111\u1eddi. N\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c T\u1ed5ng th\u1ed1ng Franklin Delano Roosevelt k\u00fd v\u00e0o ng\u00e0y 22 th\u00e1ng 6 n\u0103m 1944, sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c H\u1ea1 vi\u1ec7n v\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng vi\u1ec7n th\u00f4ng qua nh\u1ea5t tr\u00ed.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-16205\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Anh-tong-thong-Roosevelt-ky-GI-Bills.png?resize=670%2C440&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"670\" height=\"440\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">\u1ea2nh T\u1ed5ng th\u1ed1ng F. D. Roosevelt k\u00fd G.I. Bill of Rights<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1o lu\u1eadt n\u00e0y gi\u00fap nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh tr\u1edf v\u1ec1 t\u1eeb Th\u1ebf chi\u1ebfn ti\u1ebfp c\u1eadn gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1, hay nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3n vay l\u00e3i su\u1ea5t th\u1ea5p \u0111\u1ec3 kh\u1edfi nghi\u1ec7p, t\u1ea1o nh\u00e0 \u1edf, v\u00e0 m\u1ed9t n\u0103m tr\u1ee3 c\u1ea5p th\u1ea5t nghi\u1ec7p cho c\u00e1c c\u1ef1u chi\u1ebfn binh. Sau Th\u1ebf chi\u1ebfn II, kho\u1ea3ng 14,5 t\u1ef7 \u0111\u00f4 la \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0o gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc M\u1ef9 th\u00f4ng qua \u0110\u1ea1o lu\u1eadt GI (\u0110\u1ea1o lu\u1eadt \u0110i\u1ec1u ch\u1ec9nh cho Qu\u00e2n nh\u00e2n n\u0103m 1944). Trong s\u1ed1 kho\u1ea3ng 16 tri\u1ec7u c\u1ef1u chi\u1ebfn binh Th\u1ebf chi\u1ebfn II, 2,3 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ecdc c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng college v\u00e0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, trong khi 5,5 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c theo \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngh\u1ec1, k\u1ef9 thu\u1eadt ho\u1eb7c \u0111\u00e0o t\u1ea1o t\u1ea1i ch\u1ed7.\u00a0\u0110\u1ebfn n\u0103m 1951, g\u1ea7n 8 tri\u1ec7u c\u1ef1u chi\u1ebfn binh \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c l\u1ee3i \u00edch v\u1ec1 gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o, v\u00e0 2,4 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 13 t\u1ef7 \u0111\u00f4 la ti\u1ec1n vay li\u00ean bang \u0111\u1ec3 mua nh\u00e0, trang tr\u1ea1i v\u00e0 doanh nghi\u1ec7p.\u00a0\u0110\u1ea1o lu\u1eadt Quy\u1ec1n l\u1ee3i C\u1ef1u chi\u1ebfn binh sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh \u0111\u1ec3 bao g\u1ed3m c\u1ea3 c\u00e1c c\u1ef1u chi\u1ebfn binh c\u1ee7a Chi\u1ebfn tranh Tri\u1ec1u Ti\u00ean v\u00e0 Chi\u1ebfn tranh Vi\u1ec7t Nam; k\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3, n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng cho t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ph\u1ee5c v\u1ee5 trong L\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng V\u0169 trang.<\/p>\n<p>M\u1ed9t l\u00e0n s\u00f3ng l\u1edbn c\u00e1c c\u1ef1u chi\u1ebfn binh \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng \u0110\u1ea1o lu\u1eadt GI \u0111\u1ec3 theo \u0111u\u1ed5i gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i c\u0103n b\u1ea3n b\u1ed1i c\u1ea3nh h\u1ecdc thu\u1eadt. S\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ea5t nhanh ch\u00f3ng. H\u00e0ng tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng gi\u00e1o s\u01b0 n\u1ed5i ti\u1ebfng, hi\u1ec7u tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111o\u1ea1t gi\u1ea3i Nobel. Leon Lederman l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u1ef1u chi\u1ebfn binh nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd (1988) cho nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ea1t neutrino. \u0110\u1ea1i h\u1ecdc M\u1ef9 v\u01b0\u01a1n t\u1edbi \u0111\u1ec9nh cao sau m\u1ed9t tr\u0103m n\u0103m t\u1eeb lu\u1eadt giao \u0111\u1ea5t <em>Morrill Land-Grant Acts\u00a0<\/em>c\u1ee7a nh\u1eefng n\u0103m 1860. M\u1ed9t tr\u0103m n\u0103m sau, nh\u1eefng n\u0103m 1960, c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc l\u1edbn ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00e0nh nh\u1eefng t\u1eadp \u0111o\u00e0n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc kh\u1ed5ng l\u1ed3 m\u00e0 c\u1ef1u ch\u1ee7 t\u1ecbch \u0110\u1ea1i h\u1ecdc California Clark Kerr g\u1ecdi l\u00e0 <em>\u0111a \u0111\u1ea1i h\u1ecdc<\/em> (multiversity) \u0111\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed9t \u0111\u1ea1i h\u1ecdc bao g\u1ed3m nhi\u1ec1u \u0111\u1ea1i h\u1ecdc l\u1edbn trong \u0111\u00f3, nh\u01b0 h\u1ec7 th\u1ed1ng UC.<\/p>\n<p>V\u1ec1 c\u00e1c qu\u1ef9 \u0111\u1ea7u t\u01b0 khoa h\u1ecdc, th\u1ef1c t\u1ebf, ngo\u00e0i NSF ra c\u00f2n c\u00f3 v\u00f4 s\u1ed1 c\u01a1 quan kh\u00e1c t\u00e0i tr\u1ee3 cho ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7, trong \u0111\u00f3 ph\u1ea3i nh\u1eafc t\u1edbi DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency) chuy\u00ean t\u00e0i tr\u1ee3 cho nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ngh\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai. B\u1ea3ng d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y cho th\u1ea5y \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-16215\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Anh-minh-hoa-cac-co-quan-tai-tro-cho-chiec-iPhone.jpg?resize=1055%2C507&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"1055\" height=\"507\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">B\u1ea3n minh h\u1ecda s\u1ef1 \u0111\u1ea7u t\u01b0 c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 quan nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn c\u00f4ng ngh\u1ec7 thi\u1ebft y\u1ebfu \u0111\u1ec3 iPod v\u00e0 iPad ra \u0111\u1eddi (DARPA: Defense Advanced Research Projects Agency; DoE: US Department of Energy; DoD: US Department of Defense; NIH: National Institutes of Health (USA); NSF: National Science Foundation (USA); CERN: European Organization for Nuclear Research, Geneva) (Mariana Mazzucato,<i>\u00a0The Entrepreneurial<\/i>\u00a0<em>State<\/em>, \u201cNh\u00e0 n\u01b0\u1edbc kh\u1edfi t\u1ea1o\u201d, 109). Xem\u00a0<em><a title=\"Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/nha-nuoc-doi-moi-sang-tao\/\" rel=\"bookmark\">Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o (2018).<\/a><\/em><\/p>\n<p>\u0110\u1eb7c bi\u1ec7t hai ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m ti\u00ean phong c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Stanford, m\u1ed9t v\u1ec1 <em>Tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o<\/em> c\u00f3 t\u00ean SAIL do nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc John McCarthy c\u1ee7a M.I.T. l\u00e3nh \u0111\u1ea1o, v\u00e0 m\u1ed9t &#8220;<em>T\u0103ng c\u01b0\u1eddng tr\u00ed tu\u1ec7<\/em>&#8221; (Augmentation Research Center, ARC), do Doug Engelbart l\u00e3nh \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0i tr\u1ee3 t\u1eeb Pentagon th\u00f4ng qua c\u01a1 quan ARPA, ti\u1ec1n th\u00e2n c\u1ee7a DARPA sau n\u00e0y. SAIL \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra nhi\u1ec1u b\u1ed9 \u00f3c s\u00e1ng t\u1ea1o nh\u1ea5t, v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n qua Xerox PARC. T\u00e0i tr\u1ee3 li\u00ean bang c\u0169ng tr\u1ea3i r\u1ed9ng ra tr\u00ean nhi\u1ec1u l\u00e3nh v\u1ef1c kh\u00e1c, nh\u01b0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 sinh h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7 d\u01b0\u1ee3c ph\u1ea9m. Ngo\u00e0i DAPRA, c\u00f2n c\u00f3 th\u00eam 3 t\u1ed5 ch\u1ee9c then ch\u1ed1t n\u1eefa: SBIR (Small Business Innovation Research) nh\u1eb1m gi\u00fap m\u1ed9t s\u1ed1 doanh nghi\u1ec7p nh\u1ecf ti\u1ebfn h\u00e0nh nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n (R&amp;D), Orphan Drug Act (ODA) nh\u1eb1m khuy\u1ebfn kh\u00edch c\u00e1c c\u00f4ng ty d\u01b0\u1ee3c ph\u1ea9m ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e1c lo\u1ea1i thu\u1ed1c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb b\u1ec7nh c\u00f3 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng nh\u1ecf cho c\u00e1c b\u1ec7nh hi\u1ebfm, v\u00e0 National Nanotechnology Initiative (NNI) nh\u1eb1m khu\u1ebfch tr\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng ngh\u1ec7 nano. \u0110\u00f3 l\u00e0 ch\u01b0a k\u1ec3 nhi\u1ec1u c\u01a1 quan n\u1eefa c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. DAPRA c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft r\u1ed9ng r\u00e3i l\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra ARPANET, ti\u1ec1n th\u00e2n c\u1ee7a Internet, v\u00e0o cu\u1ed1i nh\u1eefng n\u0103m 1960. Nh\u1eefng s\u1ef1 th\u1eadt n\u00e0y gi\u1edd \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh b\u00e0y trong nhi\u1ec1u s\u00e1ch v\u1edf, ph\u00e1 v\u1ee1 \u201chuy\u1ec1n tho\u1ea1i\u201d v\u1ec1 vai tr\u00f2 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc th\u1ee5 \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a M\u1ef9, v\u00e0 v\u1ec1 quan \u0111i\u1ec3m b\u1ea5y l\u00e2u nay cho r\u1eb1ng ch\u1ec9 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng m\u1edbi c\u00f3 t\u00ednh quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1ea5t c\u1ea3. N\u0103m 1998 Bill Gates tuy\u00ean b\u1ed1: \u201cNg\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p PC \u0111ang d\u1eabn d\u1eaft n\u1ec1n kinh t\u1ebf c\u1ee7a qu\u1ed1c gia ch\u00fang ta b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 21 &#8230; Kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p n\u00e0o \u1edf M\u1ef9 s\u00e1ng t\u1ea1o h\u01a1n, s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng h\u01a1n v\u00e0 c\u1ea1nh tranh h\u01a1n. V\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c l\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 tham gia n\u00e0o c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7.\u201d K\u1ebft lu\u1eadn nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u00fang, c\u00f3 l\u1ebd b\u1edfi v\u00ec l\u00fac \u0111\u00f3 c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u v\u1ec1 \u0111\u1ea7u t\u01b0 li\u00ean bang ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 r\u1ed9ng r\u00e3i (Xem m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft v\u1ec1 Thung l\u0169ng Silicon s\u1eafp t\u1edbi)<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c doanh nghi\u1ec7p \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o nh\u1ecf, n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 c\u00f3 c\u00e1c qu\u1ef7 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t: ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh <strong>Nghi\u00ean c\u1ee9u \u0110\u1ed5i m\u1edbi Doanh nghi\u1ec7p Nh\u1ecf<\/strong> (SBIR, Small Business Innovation Research, th\u00e0nh l\u1eadp n\u0103m 1982) v\u00e0 <strong>Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh Chuy\u1ec3n giao C\u00f4ng ngh\u1ec7 Doanh nghi\u1ec7p Nh\u1ecf<\/strong> (STTR, Small Business Technology Transfer (STTR) programs, th\u00e0nh l\u1eadp n\u0103m 1992). C\u1ea3 hai thu\u1ed9c v\u1ec1 Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh li\u00ean bang, ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng d\u01b0\u1edbi t\u00ean th\u01b0\u01a1ng hi\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i l\u00e0 <strong>Qu\u1ef9 H\u1ea1t gi\u1ed1ng<\/strong> c\u1ee7a M\u1ef9 (<strong>America&#8217;s Seed Fund<\/strong>). Nh\u1eefng lo\u1ea1i n\u00e0y r\u1ea5t ph\u00f9 h\u1ee3p cho kinh t\u1ebf t\u01b0 nh\u00e2n nh\u1ecf \u0111\u1ec3 t\u1ea1o s\u1ee9c m\u1ea1nh cho h\u1ecd, \u0111\u1ec3 h\u1ecd c\u00f3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p c\u00f3 \u0111\u00e1ng k\u1ec3 ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng shopkeepers. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc <em>ki\u1ebfn t\u1ea1o ph\u00e1t tri\u1ec3n<\/em>. Xem chi ti\u1ebft: <em><a title=\"\u0110\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac ph\u1ea3i x\u00e2y d\u1ef1ng tinh th\u1ea7n kh\u1edfi nghi\u1ec7p qu\u1ed1c gia (Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n)\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/da-den-luc-phai-xay-dung-tinh-than-khoi-nghiep-quoc-gia-nguyen-trung-dan\/\" rel=\"bookmark\">\u0110\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac ph\u1ea3i x\u00e2y d\u1ef1ng tinh th\u1ea7n kh\u1edfi nghi\u1ec7p qu\u1ed1c gia (Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n 2025)<\/a><\/em><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt;font-family: impact, sans-serif\">D<\/span>\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a <span style=\"color: #000000\">B\u00e0 France A. C\u00f3rdova, gi\u00e1m \u0111\u1ed1c th\u1ee9 14 c\u1ee7a Qu\u1ef9 NSF v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u1ef1c hi\u1ec7n ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Vannevar Bush trong th\u1eddi gian 70 n\u0103m, 1950\u20132020.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">20<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/span><\/p>\n<div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-16195\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Anh-cua-ba-Cordova.png?resize=395%2C527&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"395\" height=\"527\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080\">France Anna-Dominic C\u00f3rdova (5. 8. 1947 \u2013 ), l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9. B\u00e0 t\u1eebng gi\u1eef ch\u1ee9c ch\u1ee7 t\u1ecbch th\u1ee9 11 c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Purdue t\u1eeb n\u0103m 2007 \u0111\u1ebfn n\u0103m 2012 v\u00e0 gi\u00e1m \u0111\u1ed1c th\u1ee9 14 c\u1ee7a Qu\u1ef9 Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia t\u1eeb n\u0103m 2014 \u0111\u1ebfn n\u0103m 2020. Hi\u1ec7n b\u00e0 \u0111ang gi\u1eef ch\u1ee9c ch\u1ee7 t\u1ecbch c\u1ee7a Science Philanthropy Alliance. B\u00e0 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 13 b\u1eb1ng ti\u1ebfn s\u0129 danh d\u1ef1 (Doctor honoris causa).<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\"><em>\u201c&#8230;nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n l\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c th\u00fac \u0111\u1ea9y ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u00f4ng ngh\u1ec7.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 24pt;font-family: impact, sans-serif\">T<\/span>uy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u00f3 v\u1eabn c\u00f2n ph\u00f9 h\u1ee3p cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay nh\u01b0 n\u0103m 1945 khi Vannevar Bush vi\u1ebft n\u00f3 trong lu\u1eadn v\u0103n mang t\u00ednh b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t c\u1ee7a \u00f4ng, <em>Khoa h\u1ecdc &#8211; Bi\u00ean gi\u1edbi v\u00f4 t\u1eadn<\/em> (Science &#8211; The Endless Frontier). Trong b\u00e1o c\u00e1o \u0111\u1ec7 tr\u00ecnh l\u00ean T\u1ed5ng th\u1ed1ng Harry S. Truman, Bush \u0111\u00e3 l\u1eadp lu\u1eadn v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u00e0nh l\u1eadp m\u1ed9t c\u01a1 quan m\u1edbi m\u00e0 \u00f4ng v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c c\u1ea3m th\u1ea5y c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 h\u1ed7 tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n thi\u1ebft y\u1ebfu nh\u1eb1m ch\u1ed1ng l\u1ea1i b\u1ec7nh t\u1eadt, \u0111\u1ea3m b\u1ea3o an ninh qu\u1ed1c gia v\u00e0 n\u00e2ng cao m\u1ee9c s\u1ed1ng, bao g\u1ed3m c\u1ea3 vi\u1ec7c h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u00e1c ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m m\u1edbi.<\/p>\n<p>Bush \u0111\u00e3 r\u00fat ra m\u1ed9t b\u00e0i h\u1ecdc quan tr\u1ecdng t\u1eeb vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh V\u0103n ph\u00f2ng Nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 Ph\u00e1t tri\u1ec3n Khoa h\u1ecdc (Office of Scientific Research and Development) trong Th\u1ebf chi\u1ebfn II:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u201cNh\u1eefng c\u00e1ch quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t m\u00e0 Ch\u00ednh ph\u1ee7 c\u00f3 th\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng nghi\u1ec7p l\u00e0 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng d\u00f2ng ch\u1ea3y ki\u1ebfn th\u1ee9c khoa h\u1ecdc m\u1edbi th\u00f4ng qua vi\u1ec7c h\u1ed7 tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 gi\u00fap ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u00e0i n\u0103ng khoa h\u1ecdc.\u201d<\/p>\n<p>Bush mong mu\u1ed1n nh\u1eefng l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc \u00ad\u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c trong chi\u1ebfn tranh c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9ng d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i h\u01a1n n\u1eefa sau chi\u1ebfn tranh. \u00d4ng \u1ee7ng h\u1ed9 vi\u1ec7c ch\u00ednh ph\u1ee7 t\u00e0i tr\u1ee3 cho nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n t\u1ea1i c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, college v\u00e0 vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 n\u01a1i t\u1eadp trung nh\u1eefng t\u00e0i n\u0103ng. \u00d4ng ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 <em>s\u1ef1 t\u1ef1 do t\u00ecm t\u00f2i<\/em> (freedom of inquiry, t\u1ef1 do truy v\u1ea5n) m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m khi l\u00e0m qu\u1ea3n l\u00fd t\u1ea1i MIT. Bush ca ng\u1ee3i <em>nghi\u00ean c\u1ee9u d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ef1 t\u00f2<\/em> <em>m\u00f2<\/em> (curiosity-driven research) v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u00ean \u201cc\u00e1c ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 do ch\u00ednh h\u1ecd l\u1ef1a ch\u1ecdn\u201d.<\/p>\n<p>Th\u00eam v\u00e0o \u0111\u00f3, \u00f4ng c\u0169ng n\u00eau l\u00ean nhu c\u1ea7u h\u1ed7 tr\u1ee3 \u0111\u00e0o t\u1ea1o m\u1ed9t <em>th\u1ebf h\u1ec7 \u00adt\u00e0i n\u0103ng khoa h\u1ecdc m\u1edbi<\/em>. \u1ee6y ban t\u01b0 v\u1ea5n cho \u00f4ng v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y cho r\u1eb1ng c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u1ea1o c\u01a1 h\u1ed9i cho t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u201ckh\u00f4ng n\u00ean c\u00f3 b\u1ea5t k\u1ef3 gi\u1edbi h\u1ea1n n\u00e0o, ngo\u00e0i ch\u00ednh kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n, \u0111\u1ed1i v\u1edbi tham v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7&#8230; m\u1ed7i c\u1eadu b\u00e9 v\u00e0 c\u00f4 g\u00e1i \u0111\u1ec1u c\u1ea7n bi\u1ebft r\u1eb1ng, n\u1ebfu h\u1ecd ch\u1ee9ng t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00ecnh c\u00f3 \u0111\u1ee7 n\u0103ng l\u1ef1c, th\u00ec b\u1ea7u tr\u1eddi l\u00e0 gi\u1edbi h\u1ea1n.\u201d<\/p>\n<p>N\u0103m n\u0103m sau, Qu\u1ed1c h\u1ed9i th\u00e0nh l\u1eadp NSF (Q\u1ee7y khoa h\u1ecdc qu\u1ed1c gia, National Science Foundation). Kho\u1ea3ng th\u1eddi gian d\u00e0i gi\u1eefa \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u1ee7a Bush v\u00e0 s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u01a1 quan m\u1edbi \u0111\u00e3 t\u1ea1o c\u01a1 h\u1ed9i cho c\u00e1c c\u01a1 quan li\u00ean bang kh\u00e1c\u2014\u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u1ee6y ban N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng Nguy\u00ean t\u1eed, Vi\u1ec7n Y t\u1ebf Qu\u1ed1c gia v\u00e0 V\u0103n ph\u00f2ng Nghi\u00ean c\u1ee9u H\u1ea3i qu\u00e2n\u2014m\u1edf r\u1ed9ng danh m\u1ee5c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u00ecnh. Do \u0111\u00f3, NSF m\u1edbi kh\u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u01a1n v\u1ecb t\u00e0i tr\u1ee3 cho t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n tr\u00ean to\u00e0n ch\u00ednh ph\u1ee7 li\u00ean bang nh\u01b0 Bush \u0111\u00e3 h\u00ecnh dung. Tuy nhi\u00ean, v\u1ec1 nhi\u1ec1u m\u1eb7t, b\u00e1o c\u00e1o \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng m\u00e0 Bush mong mu\u1ed1n, v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00ednh s\u00e1ch khoa h\u1ecdc v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c r\u1ea5t l\u1edbn. Ng\u00e0y nay, danh m\u1ee5c khoa h\u1ecdc v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a NSF tr\u1ea3i r\u1ed9ng h\u01a1n b\u1ea5t k\u1ef3 c\u01a1 quan n\u00e0o kh\u00e1c; s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a NSF \u0111\u1ed1i v\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u h\u1ecdc thu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3m nh\u1eadn s\u00e2u s\u1eafc t\u1ea1i c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng college v\u00e0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc tr\u00ean c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc; v\u00e0 vi\u1ec7c ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng lao \u0111\u1ed9ng khoa h\u1ecdc t\u00e0i n\u0103ng v\u1eabn l\u00e0 tr\u1ecdng t\u00e2m ch\u00ednh. Nh\u1eefng l\u1eadp lu\u1eadn cao c\u1ea3 c\u1ee7a Bush \u1ee7ng h\u1ed9 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u1eabn c\u00f2n vang v\u1ecdng \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 nghe th\u1ea5y ti\u1ebfng v\u1ecdng c\u1ee7a ch\u00fang trong nh\u1eefng tuy\u00ean b\u1ed1 m\u1ea1nh m\u1ebd v\u1ec1 gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra b\u1edfi c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean Qu\u1ed1c h\u1ed9i, c\u00e1c ch\u00ednh quy\u1ec1n t\u1ed5ng th\u1ed1ng, NSF, H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o khoa h\u1ecdc v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>Qua nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7, danh m\u1ee5c c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a NSF \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch kh\u00e1c nhau c\u1ee7a t\u1ed5ng th\u1ed1ng v\u00e0 qu\u1ed1c h\u1ed9i, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch do ch\u00ednh NSF v\u00e0 H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia \u0111\u1ec1 ra. S\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i trong d\u01b0 lu\u1eadn v\u00e0 quan \u0111i\u1ec3m ch\u00ednh tr\u1ecb, \u1edf c\u1ea3 quy m\u00f4 l\u1edbn v\u00e0 nh\u1ecf, \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh tr\u1ecdng t\u00e2m c\u1ee7a c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh v\u00e0 gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng c\u1ee7a NSF, th\u00fac \u0111\u1ea9y nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i m\u00e0 Bush kh\u00f4ng h\u1ec1 d\u1ef1 t\u00ednh ban \u0111\u1ea7u.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\">\u0110i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i?<\/h3>\n<p>Danh m\u1ee5c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u01a1 quan n\u00e0y \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 thay \u0111\u1ed5i k\u1ec3 t\u1eeb khi NSF \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp v\u00e0o n\u0103m 1950, \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i b\u1edfi l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a nhi\u1ec1u b\u00ean li\u00ean quan trong su\u1ed1t b\u1ea3y th\u1eadp k\u1ef7 qua. \u1ede \u0111\u00e2y, t\u00f4i n\u00eau b\u1eadt m\u1ed9t s\u1ed1 thay \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><strong><em>S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ea5u tr\u00fac khoa h\u1ecdc:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<ul>\n<li>M\u1ed9t b\u1ee9c \u1ea3nh tr\u00ean B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng L\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a NSF t\u1ea1i tr\u1ee5 s\u1edf ch\u00ednh \u1edf Alexandria, Virginia, ghi l\u1ea1i nh\u1eefng kho\u1ea3n t\u00e0i tr\u1ee3 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a c\u01a1 quan n\u00e0y. Kho\u1ea3n t\u00e0i tr\u1ee3 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a NSF, tr\u1ecb gi\u00e1 10.300 \u0111\u00f4 la, d\u00e0nh cho l\u0129nh v\u1ef1c <strong>khoa h\u1ecdc sinh <\/strong>v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c trao cho Vi\u1ec7n Nghi\u00ean c\u1ee9u Ung th\u01b0. Trong b\u1ea3n \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t n\u0103m 1945 v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u00e0nh l\u1eadp m\u1ed9t c\u01a1 quan m\u1edbi chuy\u00ean v\u1ec1 s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a khoa h\u1ecdc, Vannevar Bush \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft c\u1ee7a vi\u1ec7c ch\u00ednh ph\u1ee7 h\u1ed7 tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n trong \u201cy h\u1ecdc v\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0nh khoa h\u1ecdc n\u1ec1n t\u1ea3ng\u201d cho \u201ccu\u1ed9c chi\u1ebfn ch\u1ed1ng l\u1ea1i b\u1ec7nh t\u1eadt\u201d. Tuy nhi\u00ean, trong n\u0103m n\u0103m gi\u1eefa th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u00f4ng b\u1ed1 b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a Bush v\u00e0 vi\u1ec7c Qu\u1ed1c h\u1ed9i th\u00e0nh l\u1eadp NSF, Vi\u1ec7n Y t\u1ebf Qu\u1ed1c gia \u0111\u00e3 m\u1edf r\u1ed9ng ph\u1ea1m vi nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i tr\u1ee3. Do \u0111\u00f3, NSF t\u1eadp trung v\u00e0o nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc v\u00e0 c\u01a1 ch\u1ebf c\u01a1 b\u1ea3n bi\u1ec3u hi\u1ec7n trong c\u00e1c h\u1ec7 th\u1ed1ng s\u1ed1ng (living systems), t\u1eeb ph\u00e2n t\u1eed \u0111\u1ebfn h\u1ec7 sinh th\u00e1i, bao g\u1ed3m c\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n \u00adv\u1ec1 khoa h\u1ecdc th\u1ea7n kinh v\u00e0 c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c kh\u00e1c li\u00ean quan \u0111\u1ebfn s\u1ee9c kh\u1ecfe con ng\u01b0\u1eddi. Th\u1eadt v\u1eady, nhi\u1ec1u kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c NSF t\u00e0i tr\u1ee3 trong v\u1eadt l\u00fd v\u00e0 sinh h\u1ecdc \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn c\u00e1c thi\u1ebft b\u1ecb d\u00f2 v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u1edbi cho y h\u1ecdc. Danh m\u1ee5c khoa h\u1ecdc sinh h\u1ecdc ng\u00e0y nay \u00adbao g\u1ed3m c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 h\u1ec7 gen h\u1ecdc (genomics) v\u00e0 bi\u1ec3u sinh h\u1ecdc (epigenetics), sinh h\u1ecdc th\u1ef1c v\u1eadt (plant biology), h\u1ec7 th\u1ed1ng sinh v\u1eadt (organismal systems), sinh th\u00e1i h\u1ecdc (ecology) v\u00e0 \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc (biodiversity). S\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u1ee7a D\u1eef li\u1ec7u l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c ghi \u00adnh\u1eadn trong c\u01a1 s\u1edf quy m\u00f4 l\u1edbn \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ng\u00e0nh sinh h\u1ecdc &#8211; M\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi Quan s\u00e1t Sinh th\u00e1i Qu\u1ed1c gia (National Ecological Observatory Network), ho\u00e0n th\u00e0nh v\u00e0o n\u0103m 2019. C\u01a1 s\u1edf m\u1edbi, quy m\u00f4 l\u1ee5c \u0111\u1ecba n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf \u0111\u1ec3 thu th\u1eadp d\u1eef li\u1ec7u sinh th\u00e1i d\u00e0i h\u1ea1n, truy c\u1eadp m\u1edf nh\u1eb1m hi\u1ec3u r\u00f5 h\u01a1n v\u1ec1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng \u0111ang thay \u0111\u1ed5i.<\/li>\n<li>NSF th\u00e0nh l\u1eadp b\u1ed9 ph\u1eadn <strong>khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i <\/strong>v\u00e0o n\u0103m 1957 (theo s\u1ef1 th\u00fac gi\u1ee5c c\u1ee7a Ph\u00f3 T\u1ed5ng th\u1ed1ng Nixon, ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn th\u1ea5y l\u1ee3i \u00edch qu\u1ed1c ph\u00f2ng c\u1ee7a n\u00f3) v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ban gi\u00e1m \u0111\u1ed1c (directorate) \u0111\u1ed9c l\u1eadp \u00adv\u00e0o n\u0103m 1992. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng n\u1eb1m trong k\u1ebf ho\u1ea1ch ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a Bush; tuy nhi\u00ean, theo th\u1eddi gian, m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 c\u1ee7a n\u00f3 v\u1edbi c\u00e1c nhu c\u1ea7u qu\u1ed1c gia c\u1ea5p b\u00e1ch ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn. N\u0103m 1968, Qu\u1ed1c h\u1ed9i \u00ad\u0111\u00e3 b\u1ed5 sung r\u00f5 r\u00e0ng vi\u1ec7c h\u1ed7 tr\u1ee3 khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0o nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a NSF. Ban gi\u00e1m \u0111\u1ed1c khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a NSF hi\u1ec7n nay h\u1ee3p t\u00e1c ch\u1eb7t ch\u1ebd h\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft xuy\u00ean bi\u00ean gi\u1edbi v\u1edbi c\u00e1c ban \u00adgi\u00e1m \u0111\u1ed1c (c\u1ee7a c\u00e1c ng\u00e0nh khoa h\u1ecdc ND), nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng s\u1ef1 \u201ch\u1ed9i t\u1ee5\u201d (h\u1ee3p t\u00e1c li\u00ean ng\u00e0nh, ND) c\u00e1c ng\u00e0nh h\u1ecdc c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ea5p b\u00e1ch hi\u1ec7n nay. Ngo\u00e0i ra, c\u00e1c nh\u00e0 kinh t\u1ebf h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c ban gi\u00e1m \u0111\u1ed1c t\u00e0i tr\u1ee3 chi\u1ebfm ph\u1ea7n l\u1edbn trong danh s\u00e1ch c\u00e1c gi\u1ea3i Nobel \u0111\u01b0\u1ee3c trao trong l\u0129nh v\u1ef1c n\u00e0y. \u1ee8ng d\u1ee5ng c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh t\u00e1c \u0111\u1ed9ng r\u1ed9ng l\u1edbn c\u1ee7a khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c ra quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh v\u00e0 ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi.<\/li>\n<li>K\u1ec3 t\u1eeb khi NSF ra \u0111\u1eddi, danh m\u1ee5c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ban gi\u00e1m \u0111\u1ed1c <strong>khoa h\u1ecdc \u0111\u1ecba ch\u1ea5t <\/strong>\u0111\u00e3 m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3. Trong nh\u1eefng th\u1eadp k\u1ef7 sau khi th\u00e0nh l\u1eadp, NSF \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong s\u1ed1 c\u00e1c c\u01a1 quan khoa h\u1ecdc li\u00ean bang t\u00e0i tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c gi\u1eefa \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng, kh\u00ed quy\u1ec3n, \u0111\u1ea5t li\u1ec1n v\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1eefng t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c \u0111\u00f3 t\u1ea1o n\u00ean nh\u1eefng g\u00ec ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 h\u1ec7 th\u1ed1ng Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. C\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 m\u1edbi v\u00e0 m\u00f4 h\u00ecnh t\u00ednh to\u00e1n \u0111\u00e3 gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng \u0111\u1ed9t ph\u00e1 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c hi\u1ec3u c\u00e1ch th\u1eddi ti\u1ebft v\u00e0 kh\u00ed h\u1eadu kh\u1eafc nghi\u1ec7t \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1ch ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn kh\u00ed h\u1eadu Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1eadp trung v\u00e0o B\u1eafc C\u1ef1c \u0111\u00e3 ghi nh\u1eadn nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u0111ang gia t\u0103ng v\u00e0 c\u00e1c chu k\u1ef3 ph\u1ea3n h\u1ed3i li\u00ean quan \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn to\u00e0n b\u1ed9 h\u00e0nh tinh. C\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c th\u00fac \u0111\u1ea9y c\u00e1c cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn qu\u1ed1c gia v\u00e0 t\u1ea1o \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c cho \u00adc\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi mang t\u00ednh \u0111\u1ed9t ph\u00e1. Ban gi\u00e1m \u0111\u1ed1c khoa h\u1ecdc \u0111\u1ecba ch\u1ea5t c\u0169ng gi\u00e1m s\u00e1t ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh Nam C\u1ef1c c\u1ee7a qu\u1ed1c gia \u2013 m\u1ed9t tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u1ecba ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ef1c k\u1ef3 quan tr\u1ecdng \u2013 v\u1edbi c\u00e1c c\u01a1 s\u1edf v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 \u0111\u1ecba h\u00ecnh \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o ti\u1ebfp t\u1ee5c mang l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111\u1ed9t ph\u00e1 khoa h\u1ecdc trong hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 h\u00e0nh tinh v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5.<\/li>\n<li>Theo th\u1eddi gian, <strong>ng\u00e0nh k\u1ef9 thu\u1eadt <\/strong>(engineering) ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng h\u01a1n t\u1ea1i Qu\u1ef9 Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia (NSF). Trong khi nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u1ec1 khoa h\u1ecdc t\u1ea1o ra nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 th\u1ebf gi\u1edbi hi\u1ec7n t\u1ea1i, nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u1ec1 k\u1ef9 thu\u1eadt l\u1ea1i t\u1ea1o ra ki\u1ebfn th\u1ee9c thi\u1ebft y\u1ebfu v\u1ec1 c\u00e1ch x\u00e2y d\u1ef1ng th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 ch\u00fang ta mong mu\u1ed1n. T\u1eeb n\u0103m 1973, c\u00e1c k\u1ef9 s\u01b0 \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y c\u00e1c m\u1ed1i quan h\u1ec7 \u0111\u1ed1i t\u00e1c n\u0103ng \u0111\u1ed9ng do NSF t\u00e0i tr\u1ee3 v\u1edbi ch\u00ednh ph\u1ee7, gi\u1edbi h\u1ecdc thu\u1eadt v\u00e0 ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p. M\u1eb7c d\u00f9 v\u0103n ki\u1ec7n ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a Bush ch\u1ec9 t\u1eadp trung v\u00e0o nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nghi\u00ean c\u1ee9u \u1ee9ng d\u1ee5ng cho ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p, NSF \u0111\u00e3 ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e0i tr\u1ee3 cho nhi\u1ec1u ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh v\u1edbi m\u1ee5c ti\u00eau chuy\u1ec3n giao c\u00f4ng ngh\u1ec7, bao g\u1ed3m c\u00e1c Trung t\u00e2m Nghi\u00ean c\u1ee9u K\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh Innovation Corps g\u1ea7n \u0111\u00e2y h\u01a1n. Nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c n\u00e0y t\u1ea1o ra nh\u1eefng con \u0111\u01b0\u1eddng nhanh h\u01a1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3 h\u1eefu h\u00ecnh, \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra nhi\u1ec1u c\u00f4ng ty kh\u1edfi nghi\u1ec7p v\u00e0 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u1ea5p thu\u1eadn t\u1eeb Ch\u00ednh quy\u1ec1n v\u00e0 Qu\u1ed1c h\u1ed9i. K\u1ec3 t\u1eeb khi th\u00e0nh l\u1eadp v\u00e0o n\u0103m 1981, ban gi\u00e1m \u0111\u1ed1c k\u1ef9 thu\u1eadt \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra gi\u00e1 tr\u1ecb theo nhi\u1ec1u c\u00e1ch, t\u1eeb c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u1ee9ng ph\u00f3 th\u1ea3m h\u1ecda hi\u1ec7u qu\u1ea3 h\u01a1n, \u0111\u1ebfn s\u1ea3n xu\u1ea5t b\u1ed3i \u0111\u1eafp (additive manufacturing; c\u00f4ng ngh\u1ec7 in 3D, ND), \u0111\u1ebfn c\u00e1c thi\u1ebft b\u1ecb y t\u1ebf m\u1edbi v\u00e0 nhi\u1ec1u h\u01a1n n\u1eefa.<\/li>\n<li><strong>Khoa Khoa h\u1ecdc v\u00e0 K\u1ef9 thu\u1eadt M\u00e1y t\u00ednh v\u00e0 Th\u00f4ng tin <\/strong>\u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ban qu\u1ea3n l\u00fd ri\u00eang bi\u1ec7t v\u00e0o n\u0103m 1986. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y h\u1eb3n s\u1ebd l\u00e0m h\u00e0i l\u00f2ng Bush, ng\u01b0\u1eddi lu\u00f4n \u0111i \u0111\u1ea7u trong vi\u1ec7c nh\u00ecn th\u1ea5y ti\u1ec1m n\u0103ng c\u1ee7a m\u00e1y t\u00ednh trong vi\u1ec7c thay \u0111\u1ed5i m\u1ecdi kh\u00eda c\u1ea1nh c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng. Ngay c\u1ea3 Bush c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1 s\u1eafp x\u1ea3y ra, c\u0169ng nh\u01b0 vai tr\u00f2 c\u1ee7a NSF trong vi\u1ec7c m\u1edf r\u1ed9ng Internet, t\u00e0i tr\u1ee3 cho c\u00e1c si\u00eau m\u00e1y t\u00ednh hi\u1ec7u n\u0103ng cao v\u00e0 t\u1ea1o ra ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n \u0111\u1ec3 nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u ti\u1ebfp c\u1eadn s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u00ednh to\u00e1n ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3. C\u00f3 l\u1ebd \u00f4ng s\u1ebd ng\u1ea1c nhi\u00ean khi th\u1ea5y chi\u1ec1u s\u00e2u v\u00e0 s\u1ef1 phong ph\u00fa c\u1ee7a \u0111i\u1ec7n to\u00e1n v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng c\u1ee7a n\u00f3 trong vi\u1ec7c x\u1eed l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn d\u1eef li\u1ec7u, mang l\u1ea1i ti\u1ec1m n\u0103ng kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1edbn h\u01a1n cho m\u1ecdi l\u0129nh v\u1ef1c. \u00d4ng h\u1eb3n s\u1ebd r\u1ea5t vui m\u1eebng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn ng\u00e0y nay v\u1ec1 l\u1eddi h\u1ee9a \u0111\u1ea7y h\u1ee9a h\u1eb9n c\u1ee7a tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o, v\u00e0 s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft ph\u1ea3i t\u1ea1o ra m\u1ed9t khu\u00f4n kh\u1ed5 an to\u00e0n, minh b\u1ea1ch, c\u00f4ng b\u1eb1ng v\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c cho n\u00f3.<\/li>\n<li>Gi\u00e1o <strong>d\u1ee5c <\/strong>v\u00e0 Ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c \u0111\u00e3 m\u1edf r\u1ed9ng t\u1eeb vi\u1ec7c ch\u1ec9 t\u00e0i tr\u1ee3 h\u1ecdc b\u1ed5ng cho sinh vi\u00ean sau \u0111\u1ea1i h\u1ecdc v\u00e0o n\u0103m 1952 \u0111\u1ebfn nay bao g\u1ed3m h\u1ed7 tr\u1ee3 gi\u00e1o d\u1ee5c ti\u1ec3u h\u1ecdc, trung h\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, c\u0169ng nh\u01b0 h\u1ecdc t\u1eadp phi ch\u00ednh quy trong c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7, k\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc (STEM). Trong m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng th\u00f4ng tin ng\u00e0y c\u00e0ng nhanh v\u00e0 ph\u1ee9c t\u1ea1p, nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u1ec1 gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111ang l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch d\u1ea1y khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o ra nh\u1eefng c\u1ea3i ti\u1ebfn to l\u1edbn trong nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecdc sinh h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c. Trong khi c\u00e1c cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn v\u1ec1 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh gi\u1ea3ng d\u1ea1y khoa h\u1ecdc v\u1eabn ti\u1ebfp di\u1ec5n, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong b\u1ed1i c\u1ea3nh tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec3u h\u1ecdc v\u00e0 trung h\u1ecdc, m\u1ed9t nh\u00f3m r\u1ed9ng c\u00e1c b\u00ean li\u00ean quan v\u1eabn cam k\u1ebft v\u1edbi l\u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Bush v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e2ng cao v\u1ecb th\u1ebf c\u1ee7a gi\u00e1o d\u1ee5c STEM tr\u00ean to\u00e0n qu\u1ed1c. Ng\u00e0y nay, Ban Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 Ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ed1i t\u00e1c t\u1eeb gi\u1edbi h\u1ecdc thu\u1eadt, c\u00f4ng nghi\u1ec7p, c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c phi l\u1ee3i nhu\u1eadn v\u00e0 c\u00e1c c\u01a1 quan li\u00ean bang kh\u00e1c \u0111\u1ec3 t\u00e0i tr\u1ee3 cho c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi n\u0103ng \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 c\u00e1ch c\u1ea3i thi\u1ec7n vi\u1ec7c d\u1ea1y v\u00e0 h\u1ecdc STEM.<\/li>\n<li>\u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 <strong>to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u1eadt l\u00fd <\/strong>\u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean c\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a NSF ngay t\u1eeb nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u1ea7u th\u00e0nh l\u1eadp v\u00e0 c\u1ea5u tr\u00fac c\u1ee7a ch\u00fang h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i. C\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong l\u0129nh v\u1ef1c to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u1eadt l\u00fd ti\u1ebfp t\u1ee5c nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 m\u1ea1nh m\u1ebd t\u1eeb c\u00f4ng ch\u00fang v\u00e0 gi\u1edbi ch\u00ednh tr\u1ecb \u00ad. Nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u1ed9t ph\u00e1 c\u1ee7a c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u00e0y t\u1eadn d\u1ee5ng c\u00e1c thi\u1ebft k\u1ebf nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e1ng t\u1ea1o, c\u00e1c c\u01a1 s\u1edf c\u00f4ng ngh\u1ec7 cao quy m\u00f4 l\u1edbn v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng ti\u1ebfp c\u1eadn s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u00ednh to\u00e1n m\u1edbi \u0111\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y khoa h\u1ecdc v\u00e0 truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng cho c\u00f4ng ch\u00fang tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi. V\u00ed d\u1ee5, trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, ch\u1ec9 ri\u00eang trong l\u0129nh v\u1ef1c v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c NSF t\u00e0i tr\u1ee3 \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh r\u00f5 n\u00e9t v\u1ec1 c\u00e1c h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111ang h\u00ecnh th\u00e0nh, \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t v\u1ec1 s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn t\u1eeb s\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c l\u1ed7 \u0111en v\u00e0 sao neutron, \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra c\u00e1c neutrino n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao t\u1eeb m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;blazar&#8221;, v\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u1ee5p \u1ea3nh m\u1ed9t l\u1ed7 \u0111en kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 xa x\u00f4i. Nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00e0y gi\u1ea3i quy\u1ebft nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi t\u1ed3n t\u1ea1i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7 v\u1ec1 s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta, ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn v\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a tia v\u0169 tr\u1ee5. Ch\u00fang c\u0169ng ch\u1ee9ng minh ti\u1ec1m n\u0103ng kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 m\u1edbi tinh vi. Bush h\u1eb3n s\u1ebd r\u1ea5t vui m\u1eebng.<\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><strong><em>M\u1edf r\u1ed9ng s\u1ef1 \u0111a d\u1ea1ng:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p>M\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 then ch\u1ed1t trong c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a NSF qua nhi\u1ec1u n\u0103m l\u00e0 m\u1edf r\u1ed9ng t\u00ednh \u0111a d\u1ea1ng v\u00e0 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng s\u1ef1 tham gia v\u00e0o khoa h\u1ecdc. Bush l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng vi\u1ec7c trao gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng t\u00e0i tr\u1ee3 ch\u1ec9 n\u00ean d\u1ef1a tr\u00ean n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ea1nh tranh. NSF \u0111\u00e3 m\u1edf r\u1ed9ng ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u xu\u1ea5t s\u1eafc b\u1eb1ng c\u00e1ch khuy\u1ebfn kh\u00edch m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb m\u1ecdi t\u1ea7ng l\u1edbp x\u00e3 h\u1ed9i\u2014b\u1ea5t k\u1ec3 danh t\u00ednh, v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1ecba l\u00fd hay con \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ef1 nghi\u1ec7p\u2014theo \u0111u\u1ed5i ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u00e0o t\u1ea1o khoa h\u1ecdc n\u00e2ng cao (advanced scientific training) c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng c\u00e1c ti\u00eau chu\u1ea9n cao c\u1ee7a NSF.<\/p>\n<p>Qu\u1ef9 Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia (NSF) t\u1eeb l\u00e2u \u0111\u00e3 cam k\u1ebft m\u1edf r\u1ed9ng s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a ph\u1ee5 n\u1eef v\u00e0 c\u00e1c nh\u00f3m thi\u1ec3u s\u1ed1 \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i di\u1ec7n trong l\u0129nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt. \u0110\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, to\u00e0n b\u1ed9 NSF, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 ban gi\u00e1m \u0111\u1ed1c gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c, \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh nh\u1eb1m th\u00fac \u0111\u1ea9y c\u01a1 h\u1ed9i ti\u1ebfp c\u1eadn v\u00e0 h\u1ecdc t\u1eadp cho sinh vi\u00ean thu\u1ed9c c\u00e1c nh\u00f3m thi\u1ec3u s\u1ed1 \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i di\u1ec7n c\u00f3 h\u1ee9ng th\u00fa v\u1edbi STEM. Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh INCLUDES (bao g\u1ed3m) c\u1ee7a NSF s\u1ebd m\u1edf r\u1ed9ng s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c c\u00e1c nh\u00f3m thi\u1ec3u s\u1ed1 \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i di\u1ec7n trong l\u0129nh v\u1ef1c STEM b\u1eb1ng c\u00e1ch thi\u1ebft l\u1eadp c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh tr\u00ean to\u00e0n qu\u1ed1c v\u00e0 k\u1ebft n\u1ed1i ch\u00fang l\u1ea1i v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng n\u1ed7 l\u1ef1c n\u00e0y.<\/p>\n<p>H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng nh\u1eefng lo ng\u1ea1i c\u1ee7a Qu\u1ed1c h\u1ed9i v\u1ec1 vi\u1ec7c t\u1eadp trung ngu\u1ed3n t\u00e0i tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0o m\u1ed9t s\u1ed1 \u00edt ti\u1ec3u bang, NSF \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh c\u01a1 quan li\u00ean bang \u0111\u1ea7u ti\u00ean th\u00e0nh l\u1eadp ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh EPSCoR (Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh Th\u1eed nghi\u1ec7m nh\u1eb1m K\u00edch th\u00edch Nghi\u00ean c\u1ee9u C\u1ea1nh tranh; Experimental Program to Stimulate Competitive Research) v\u00e0o n\u0103m 1979. Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh EPSCoR \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng vi\u1ec7c \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0o x\u00e2y d\u1ef1ng n\u0103ng l\u1ef1c th\u1ec3 ch\u1ebf r\u1ed9ng kh\u1eafp s\u1ebd khuy\u1ebfn kh\u00edch s\u1ef1 \u0111\u1ed5i m\u1edbi tr\u00ean to\u00e0n qu\u1ed1c v\u00e0 gi\u00fap thu h\u00fat th\u00eam nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi tham gia thu\u1ed9c c\u00e1c nh\u00f3m thi\u1ec3u s\u1ed1 v\u00e0o l\u0129nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt. Nh\u1eadn th\u1ea5y t\u00ednh ch\u1ea5t l\u00e2u \u0111\u1eddi c\u1ee7a ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, ch\u1eef \u201cE\u201d trong EPSCoR \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i ngh\u0129a t\u1eeb \u201cTh\u1eed nghi\u1ec7m\u201d th\u00e0nh \u201c\u0110\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp\u201d (\u201cEstablished\u201d) v\u00e0o n\u0103m 2018.<\/p>\n<p>C\u01a1 quan n\u00e0y c\u0169ng tr\u1edf n\u00ean nh\u1ea1y c\u1ea3m h\u01a1n v\u1edbi s\u1ef1 \u0111a d\u1ea1ng ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p. Ng\u00e0y nay, ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u sinh vi\u00ean t\u1ed1t nghi\u1ec7p ng\u00e0nh STEM l\u1ef1a ch\u1ecdn c\u00e1c ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p ngo\u00e0i l\u0129nh v\u1ef1c h\u1ecdc thu\u1eadt (non-academic). Xu h\u01b0\u1edbng n\u00e0y \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y NSF v\u00e0 gi\u1edbi h\u1ecdc thu\u1eadt xem x\u00e9t l\u1ea1i vi\u1ec7c \u0111\u00e0o t\u1ea1o STEM, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u1edf c\u1ea5p \u0111\u1ed9 sau \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, v\u1edbi m\u1ee5c ti\u00eau l\u00e0m cho ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh gi\u1ea3ng d\u1ea1y khoa h\u1ecdc ph\u00f9 h\u1ee3p h\u01a1n v\u1edbi nhi\u1ec1u lo\u1ea1i c\u00f4ng vi\u1ec7c kh\u00e1c nhau. Khi nhu c\u1ea7u v\u1ec1 k\u1ef9 n\u0103ng STEM ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u0103ng trong to\u00e0n b\u1ed9 n\u1ec1n kinh t\u1ebf, NSF, v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia, \u0111ang t\u1eadp trung h\u01a1n n\u1eefa v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng lao \u0111\u1ed9ng k\u1ef9 thu\u1eadt l\u00e0nh ngh\u1ec1 (skilled technical workforce). S\u1ef1 t\u1eadp trung n\u00e0y bao g\u1ed3m \u0111\u00e0o t\u1ea1o v\u00e0 \u0111\u00e0o t\u1ea1o l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi lao \u0111\u1ed9ng \u1edf m\u1ecdi c\u1ea5p \u0111\u1ed9 gi\u00e1o d\u1ee5c kh\u00f4ng ch\u1ec9 cho c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00f3 k\u1ef9 n\u0103ng hi\u1ec7n nay, m\u00e0 c\u00f2n cho c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh dung trong c\u00e1c ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u01b0\u01a1ng lai.<\/p>\n<p>Ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i b\u1eb1ng c\u00e1ch thi\u1ebft l\u1eadp c\u00e1c m\u1ed1i quan h\u1ec7 \u0111\u1ed1i t\u00e1c m\u1edbi v\u1edbi NSF \u0111\u1ec3 gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c STEM cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin khoa h\u1ecdc quan tr\u1ecdng v\u00e0 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi hi\u1ec7u qu\u1ea3 ng\u00e0y c\u00e0ng cao.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\">Khoa h\u1ecdc v\u00ec l\u1ee3i \u00edch qu\u1ed1c gia<\/h3>\n<p>Nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a NSF ngay t\u1eeb \u0111\u1ea7u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 l\u1ee3i \u00edch qu\u1ed1c gia; Bush \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 trong b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi trong \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 th\u00e0nh l\u1eadp c\u01a1 quan. Vi\u1ec7c di\u1ec5n gi\u1ea3i nhi\u1ec7m v\u1ee5 \u0111\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o v\u00e0 nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u00e0o s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0i tr\u1ee3 c\u1ee5 th\u1ec3 \u0111\u00e3 l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 tranh lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i v\u00e0 d\u1ec5 b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi c\u00e1c \u01b0u ti\u00ean kh\u00e1c nhau k\u1ec3 t\u1eeb khi NSF \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp.<\/p>\n<p>Trong su\u1ed1t l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a NSF, cho \u0111\u1ebfn nay, nhi\u1ec1u d\u1ef1 lu\u1eadt (ch\u1ed1ng) \u201cl\u00e3ng ph\u00ed\u201d (\u201cwasterbooks\u201d) c\u1ee7a Qu\u1ed1c h\u1ed9i \u0111\u00e3 ch\u1ec9 tr\u00edch nh\u1eefng \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u00f3 m\u1ee5c \u0111\u00edch kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng ho\u1eb7c d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng h\u1eefu \u00edch. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c b\u00e1o c\u00e1o t\u1eeb Vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m Khoa h\u1ecdc, K\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 Y h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia Hoa K\u1ef3 (The U.S. National Academies of Science, Engineering, and Medicine) v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c tr\u00edch d\u1eabn nh\u1eefng v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 nghi\u00ean c\u1ee9u d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2, ban \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng c\u00f3 \u1ee9ng d\u1ee5ng c\u1ee5 th\u1ec3 n\u00e0o, nh\u01b0ng l\u1ea1i mang \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111\u1ed9t ph\u00e1 gi\u00fap th\u00fac \u0111\u1ea9y l\u1ee3i \u00edch qu\u1ed1c gia theo nh\u1eefng c\u00e1ch s\u00e2u s\u1eafc v\u00e0 l\u00e2u d\u00e0i. Hi\u1ec7p h\u1ed9i Khu\u1ebfch tr\u01b0\u01a1ng Khoa h\u1ecdc Hoa K\u1ef3 (The American Association for the Advancement of Science), m\u1ed9t t\u1ed5 ch\u1ee9c \u1ee7ng h\u1ed9 m\u1ea1nh m\u1ebd khoa h\u1ecdc v\u00e0 truy\u1ec1n th\u00f4ng khoa h\u1ecdc (science communication), h\u00e0ng n\u0103m t\u00e0i tr\u1ee3 gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Golden Goose \u0111\u1ec3 n\u00eau b\u1eadt nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f3 l\u1ee3i t\u1eeb nghi\u00ean c\u1ee9u d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 m\u00e0 ban \u0111\u1ea7u m\u1ee5c \u0111\u00edch d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u00fang nh\u01b0 Bush \u0111\u00e3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n khi \u00f4ng vi\u1ebft:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u201cNhi\u1ec1u kh\u00e1m ph\u00e1 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn t\u1eeb c\u00e1c th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n v\u1edbi nh\u1eefng m\u1ee5c \u0111\u00edch r\u1ea5t kh\u00e1c nhau\u201d.<\/p>\n<p>Kh\u1ea3 n\u0103ng li\u00ean t\u1ee5c t\u1ea1o ra nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u00f3 l\u1ee3i c\u1ee7a NSF l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a nhi\u1ec1u y\u1ebfu t\u1ed1, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 y\u1ebfu t\u1ed1 n\u00e0o quan tr\u1ecdng h\u01a1n cam k\u1ebft c\u1ee7a t\u1ed5 ch\u1ee9c n\u00e0y \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c <em>\u0111\u00e1nh gi\u00e1 d\u1ef1a tr\u00ean n\u0103ng l\u1ef1c<\/em>. Qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y, gi\u00fap x\u00e1c \u0111\u1ecbnh nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u tri\u1ec3n v\u1ecdng nh\u1ea5t, \u0111\u00e3 l\u00e0 d\u1ea5u \u1ea5n \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng trong gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a NSF \u00adk\u1ec3 t\u1eeb khi th\u00e0nh l\u1eadp. V\u1edbi 70 n\u0103m l\u1ecbch s\u1eed \u2013 bao g\u1ed3m c\u1ea3 vi\u1ec7c h\u1ed7 tr\u1ee3 h\u01a1n 230 ng\u01b0\u1eddi \u0111o\u1ea1t gi\u1ea3i Nobel trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a h\u1ecd \u2013 r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00e1nh gi\u00e1 d\u1ef1a tr\u00ean n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a Qu\u1ef9 \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra v\u00f4 s\u1ed1 thi\u1ebft k\u1ebf nghi\u00ean c\u1ee9u mang l\u1ea1i nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd \u2013 nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 th\u00fac \u0111\u1ea9y khoa h\u1ecdc, ph\u1ee5c v\u1ee5 l\u1ee3i \u00edch qu\u1ed1c gia v\u00e0 n\u00e2ng cao ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng cho ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\">C\u0169ng n\u1eb1m trong \u201cKhoa h\u1ecdc\u2014Bi\u00ean gi\u1edbi v\u00f4 t\u1eadn\u201d<\/h3>\n<p>C\u00f3 nhi\u1ec1u ph\u1ea7n trong b\u00e1o c\u00e1o n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a Bush th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u00adtrong c\u00e1c b\u00e0i \u0111\u00e1nh gi\u00e1 nh\u01b0ng l\u1ea1i r\u1ea5t quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n nay. T\u00f4i \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn ch\u00fang \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt t\u1ea7m nh\u00ecn r\u1ed9ng l\u1edbn c\u1ee7a Bush, bao g\u1ed3m h\u1ee3p t\u00e1c qu\u1ed1c t\u1ebf, ph\u1ee5c v\u1ee5 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed c\u1ea3 m\u1ed9t thi\u1ebft k\u1ebf th\u1ec3 ch\u1ebf c\u1ee5 th\u1ec3 cho m\u1ed9t c\u01a1 quan m\u1edbi.<\/p>\n<p>V\u00ed d\u1ee5, Bush \u0111\u00e3 n\u00f3i v\u1ec1 vi\u1ec7c lo\u1ea1i b\u1ecf nh\u1eefng r\u00e0o c\u1ea3n \u00e1p \u0111\u1eb7t l\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc trong th\u1eddi chi\u1ebfn v\u00e0 kh\u00f4i ph\u1ee5c \u201ct\u1ef1 do t\u00ecm t\u00f2i v\u00e0 tinh th\u1ea7n c\u1ea1nh tranh khoa h\u1ecdc l\u00e0nh m\u1ea1nh r\u1ea5t c\u1ea7n thi\u1ebft cho vi\u1ec7c m\u1edf r\u1ed9ng ranh gi\u1edbi tri th\u1ee9c khoa h\u1ecdc\u201d. V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ea1nh tranh khoa h\u1ecdc qu\u1ed1c t\u1ebf, ch\u1ee7 y\u1ebfu \u1edf ch\u00e2u \u00c2u. Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ea1nh tranh to\u00e0n c\u1ea7u ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng c\u1ee7a M\u1ef9 ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o cam k\u1ebft c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc n\u00e0y \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 l\u01b0u th\u00f4ng t\u1ef1 do th\u00f4ng tin khoa h\u1ecdc, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y khuy\u1ebfn kh\u00edch s\u1ef1 \u0111\u1ed5 b\u1ed9 (influx) v\u00e0o n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 c\u1ee7a c\u00e1c chuy\u00ean gia t\u00e0i n\u0103ng t\u1eeb kh\u1eafp n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. Bush nh\u1eadn ra th\u1ebf m\u1ea1nh \u0111\u00f3 v\u00e0 n\u00f3i, \u201cCh\u00ednh ph\u1ee7 n\u00ean \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 t\u00edch c\u1ef1c trong vi\u1ec7c th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 l\u01b0u th\u00f4ng th\u00f4ng tin khoa h\u1ecdc qu\u1ed1c t\u1ebf\u201d. \u00d4ng l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng ki\u1ebfn th\u1ee9c khoa h\u1ecdc, khi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n t\u1ea1i m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc ho\u1eb7c vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u duy nh\u1ea5t, c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf n\u00ean r\u1eddi r\u1ea1c v\u00e0 c\u00f4 l\u1eadp. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, s\u1ef1 tham gia r\u1ed9ng r\u00e3i cung c\u1ea5p m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n t\u1ed1t h\u01a1n \u0111\u1ec3 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia duy tr\u00ec kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ea1nh tranh v\u1ec1 khoa h\u1ecdc. V\u00ec l\u00fd do n\u00e0y, \u00f4ng k\u00eau g\u1ecdi s\u1ef1 ph\u1ed1i h\u1ee3p c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh gi\u1eefa c\u00e1c c\u01a1 quan khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00e1c ch\u00ednh ph\u1ee7 \u0111\u1ed3ng minh.<\/p>\n<p>Bush c\u0169ng \u1ee7ng h\u1ed9 vi\u1ec7c c\u1ea5p h\u1ecdc b\u1ed5ng v\u00e0 tr\u1ee3 c\u1ea5p cho sinh vi\u00ean theo h\u1ecdc t\u1ea1i m\u1ed9t qu\u1ef9 d\u1ef1 b\u1ecb khoa h\u1ecdc qu\u1ed1c gia (national science reserve). Qu\u1ef9 d\u1ef1 b\u1ecb n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c huy \u0111\u1ed9ng &#8220;ph\u1ee5c v\u1ee5 ch\u00ednh ph\u1ee7&#8221; trong th\u1eddi k\u1ef3 kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng v\u00e0 s\u1ebd \u0111i k\u00e8m v\u1edbi vi\u1ec7c d\u1ee1 b\u1ecf c\u00e1c h\u1ea1n ch\u1ebf an ninh sau chi\u1ebfn tranh \u0111\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y khoa h\u1ecdc nhanh h\u01a1n. \u00d4ng t\u00ecm ki\u1ebfm s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 v\u00e0 hi\u1ec3u bi\u1ebft b\u1eb1ng c\u00e1ch nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng s\u1ef1 tham gia v\u00e0 c\u1edfi m\u1edf trong nh\u1eefng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m quan tr\u1ecdng.<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a b\u00e1o c\u00e1o \u201cPh\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau\u201d (\u201cMeans to the End\u201d) l\u00e0 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t chi ti\u1ebft c\u1ee7a Bush v\u1ec1 c\u01a1 quan m\u1edbi, bao g\u1ed3m c\u01a1 ch\u1ebf th\u00e0nh l\u1eadp, t\u1ed5 ch\u1ee9c th\u00e0nh c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn c\u1ee5 th\u1ec3, ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ee7a \u201cTh\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a Qu\u1ef9\u201d, t\u01b0 v\u1ea5n v\u1ec1 ch\u00ednh s\u00e1ch b\u1eb1ng s\u00e1ng ch\u1ebf v\u00e0 c\u00e1c quy\u1ec1n h\u1ea1n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t m\u00e0 c\u01a1 quan n\u00e0y n\u00ean c\u00f3. \u00d4ng \u0111\u01b0a ra l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee5 th\u1ec3 v\u1ec1 ng\u00e2n s\u00e1ch cho c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn. \u00d4ng nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 \u201cN\u0103m nguy\u00ean t\u1eafc c\u01a1 b\u1ea3n\u201d (\u201cThe Five Fundamentals\u201d), nh\u1eefng nguy\u00ean t\u1eafc n\u1ec1n t\u1ea3ng \u0111\u1ec3 th\u00e0nh l\u1eadp c\u01a1 quan m\u1edbi. Trong s\u1ed1 c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc n\u00e0y c\u00f3 s\u1ef1 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 li\u00ean t\u1ee5c v\u1ec1 ngu\u1ed3n t\u00e0i tr\u1ee3, vi\u1ec7c qu\u1ea3n l\u00fd c\u00e1c kho\u1ea3n t\u00e0i tr\u1ee3 b\u1edfi nh\u1eefng c\u00f4ng d\u00e2n c\u00f3 hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c khoa h\u1ecdc, vi\u1ec7c c\u01a1 quan kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 v\u1eadn h\u00e0nh c\u00e1c ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m, s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng t\u00e0i tr\u1ee3 b\u1edfi c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc v\u00e0 vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u, v\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m gi\u1ea3i tr\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc t\u1ed5ng th\u1ed1ng v\u00e0 Qu\u1ed1c h\u1ed9i. M\u1eb7c d\u00f9 NSF, \u0111\u01b0\u1ee3c Qu\u1ed1c h\u1ed9i th\u00e0nh l\u1eadp n\u0103m n\u0103m sau \u0111\u00f3, c\u00f3 ph\u1ea7n kh\u00e1c bi\u1ec7t so v\u1edbi \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t n\u00e0y\u2014\u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 vi\u1ec7c b\u1ed5 nhi\u1ec7m Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c b\u1edfi T\u1ed5ng th\u1ed1ng ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1edfi H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia\u2014nh\u01b0ng n\u00f3 v\u1eabn duy tr\u00ec c\u00e1c m\u1ee5c \u0111\u00edch \u0111\u00e3 n\u00eau l\u00e0 h\u1ed7 tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u00e0i n\u0103ng khoa h\u1ecdc c\u1ee7a M\u1ef9.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">V\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ed1t l\u00f5i<\/span><\/h3>\n<p><em>&#8220;Khoa h\u1ecdc &#8211; Bi\u00ean gi\u1edbi v\u00f4 t\u1eadn&#8221; <\/em>l\u00e0 m\u1ed9t lu\u1eadn v\u0103n c\u00f3 t\u1ea7m nh\u00ecn xa \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c. N\u00f3 v\u1eabn gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea7n l\u1edbn t\u1ea7m nh\u00ecn ban \u0111\u1ea7u v\u00e0 t\u00ednh ph\u00f9 h\u1ee3p cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay. Ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 tranh lu\u1eadn v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1eadn t\u00e2m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a Bush \u0111\u1ed1i v\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 ai n\u00ean l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi cung c\u1ea5p v\u00e0 h\u1ed7 tr\u1ee3 n\u00f3. Bush \u0111\u00e3 vi\u1ebft,<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u201cNghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n l\u00e0 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh d\u00e0i h\u1ea1n &#8211; n\u00f3 s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi ta mong \u0111\u1ee3i k\u1ebft qu\u1ea3 ngay l\u1eadp t\u1ee9c v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 ng\u1eafn h\u1ea1n.\u201d<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, ranh gi\u1edbi ph\u00e2n chia gi\u1eefa nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u1ee9ng d\u1ee5ng ng\u00e0y nay kh\u00f4ng c\u00f2n r\u00f5 r\u00e0ng nh\u01b0 khi Bush vi\u1ebft b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a m\u00ecnh. Nhi\u1ec1u nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ea1i h\u1ecdc tham gia v\u00e0o to\u00e0n b\u1ed9 ph\u1ea1m vi nghi\u00ean c\u1ee9u, t\u1eeb kh\u00e1m ph\u00e1 c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u1ebfn \u1ee9ng d\u1ee5ng, v\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1eadn th\u1ea5y s\u1ef1 ph\u00e2n chia gi\u1eefa c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n ph\u00e1t tri\u1ec3n nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y. Ng\u00e0y nay, nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn \u1ee9ng d\u1ee5ng v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 l\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c th\u00fac \u0111\u1ea9y nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u00e0 k\u1ef9 s\u01b0 tr\u1ebb. T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c \u0111\u1ec1u ng\u00e0y c\u00e0ng ch\u00fa tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn chuy\u1ec3n giao c\u00f4ng ngh\u1ec7 v\u00e0 l\u1ee3i t\u1ee9c \u0111\u1ea7u t\u01b0, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 gi\u1edbi h\u1ecdc thu\u1eadt v\u00e0 khu v\u1ef1c t\u01b0 nh\u00e2n \u00e1p d\u1ee5ng. C\u00e1c \u201cch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh t\u0103ng t\u1ed1c\u201d (\u201caccelerators\u201d) m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0i tr\u1ee3 b\u1edfi c\u1ea3 c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u01b0 nh\u00e2n v\u00e0 ch\u00ednh ph\u1ee7 \u0111ang n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u01b0a nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 c\u00e1c \u00fd t\u01b0\u1edfng m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u00e0nh c\u00f4ng nhanh h\u01a1n.<\/p>\n<p>C\u00f4ng ngh\u1ec7 th\u00f4ng tin l\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c m\u1ea1nh m\u1ebd th\u00fac \u0111\u1ea9y nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i n\u00e0y, t\u1ea1o ra \u00adc\u01a1 h\u1ed9i trao \u0111\u1ed5i nghi\u00ean c\u1ee9u, d\u1eef li\u1ec7u v\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng m\u00e0 kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c sau Th\u1ebf chi\u1ebfn II. Nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i n\u00e0y cho ph\u00e9p c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c giao ti\u1ebfp v\u00e0 trao \u0111\u1ed5i khoa h\u1ecdc m\u1edbi. Ng\u00e0y nay t\u1ea1i NSF, nh\u1eefng c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y th\u1ec3 hi\u1ec7n \u1edf nhi\u1ec1u kh\u00eda c\u1ea1nh\u2014\u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong cam k\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c \u00dd t\u01b0\u1edfng L\u1edbn (Big Ideas). C\u00e1c \u00dd t\u01b0\u1edfng L\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng d\u1ef1a tr\u00ean t\u1ea7m nh\u00ecn c\u1ee7a Bush b\u1eb1ng c\u00e1ch th\u00fac \u0111\u1ea9y c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1eeb nhi\u1ec1u l\u0129nh v\u1ef1c kh\u00e1c nhau c\u00f9ng nhau l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n c\u1ee7a qu\u00e1 tr\u00ecnh khoa h\u1ecdc v\u1ec1 c\u00e1c ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi khoa h\u1ecdc v\u00e0 qu\u1ed1c gia.<\/p>\n<p>Ph\u1ee5c v\u1ee5 qu\u1ed1c gia v\u1eabn l\u00e0 s\u1ee9 m\u1ec7nh c\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a c\u01a1 quan n\u00e0y, v\u00e0 ng\u00e0y nay NSF h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhi\u1ec1u c\u01a1 quan kh\u00e1c \u0111\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y l\u1ee3i \u00edch qu\u1ed1c gia. M\u1ed1i quan \u00adh\u1ec7 gi\u1eefa c\u00e1c c\u01a1 quan \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo nh\u1eefng c\u00e1ch quan tr\u1ecdng. N\u0103m 1945, Bush vi\u1ebft: \u201cCh\u00fang ta kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00ednh s\u00e1ch qu\u1ed1c gia n\u00e0o cho khoa h\u1ecdc\u201d. Ng\u00e0y nay, V\u0103n ph\u00f2ng Ch\u00ednh s\u00e1ch Khoa h\u1ecdc v\u00e0 C\u00f4ng ngh\u1ec7 (Office of Science and Technology Policy) v\u00e0 H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Khoa h\u1ecdc v\u00e0 C\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia c\u1ee7a T\u1ed5ng th\u1ed1ng (The President\u2019s National Science and Technology Council) h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c c\u01a1 quan \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec3 ph\u1ed1i h\u1ee3p c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, v\u00e0 Ban Khoa h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia (National Science Board) c\u1ee7a NSF duy tr\u00ec vai tr\u00f2 t\u00edch c\u1ef1c trong vi\u1ec7c cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin cho ch\u00ednh s\u00e1ch khoa h\u1ecdc qu\u1ed1c gia. Nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c n\u00e0y gi\u00fap NSF v\u00e0 c\u00e1c c\u01a1 quan kh\u00e1c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i c\u00e1c kho\u1ea3n \u0111\u1ea7u t\u01b0 c\u1ee7a li\u00ean bang v\u00e0o k hoa h\u1ecdc th\u00e0nh gi\u00e1 tr\u1ecb c\u00f4ng c\u1ed9ng mang t\u00ednh \u0111\u1ed9t ph\u00e1.<\/p>\n<p>Tuy\u00ean b\u1ed1 mang t\u1ea7m nh\u00ecn xa c\u1ee7a Bush v\u1ec1 vai tr\u00f2 c\u1ee7a khoa h\u1ecdc trong x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng nhi\u1ec1u y\u1ebfu t\u1ed1 v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u00fang cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay. V\u00ed d\u1ee5, Bush \u0111\u00e3 vi\u1ebft:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u201cKhoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 lu\u00f4n \u1edf ph\u00eda sau h\u1eadu tr\u01b0\u1eddng. N\u00f3 c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a l\u00ean v\u1ecb tr\u00ed trung t\u00e2m \u2013 b\u1edfi v\u00ec trong \u0111\u00f3 ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng ph\u1ea7n l\u1edbn hy v\u1ecdng c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 t\u01b0\u01a1ng lai.\u201d<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">(\u201cScience has been in the wings. It should be brought to the center of the stage\u2014for in it lies much of our hope for the future.\u201d)<\/p>\n<p>Khoa h\u1ecdc, n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c ti\u1ec7n nghi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, c\u01a1 s\u1edf h\u1ea1 t\u1ea7ng y t\u1ebf v\u00e0 qu\u1ed1c ph\u00f2ng, v\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1ea1o \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n cho r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p m\u1edbi, (l\u00fac \u0111\u00f3) v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u1edf v\u1ecb tr\u00ed trung t\u00e2m. Cho \u0111\u1ebfn khi \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 x\u1ea3y ra, v\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a Bush s\u1ebd \u0111\u1ee9ng v\u1eefng nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u1ecdn h\u1ea3i \u0111\u0103ng t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho ni\u1ec1m hy v\u1ecdng m\u00e0 n\u00f3 mang l\u1ea1i. N\u00f3 nh\u1eafc nh\u1edf ch\u00fang ta r\u1eb1ng \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0o khoa h\u1ecdc c\u00f3 ti\u1ec1m n\u0103ng chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i, v\u00e0 s\u1ef1 tham gia \u0111a chi\u1ec1u nghi\u00eam t\u00fac v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi khoa h\u1ecdc, l\u00e0 ch\u00eca kh\u00f3a \u0111\u1ec3 gi\u1eef cho qu\u1ed1c gia ch\u00fang ta n\u0103ng \u0111\u1ed9ng, c\u1ea1nh tranh v\u00e0 m\u1ea1nh m\u1ebd. C\u00f3 c\u1ea3 r\u1ee7i ro v\u00e0 ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng tr\u00ean nh\u1eefng l\u0129nh v\u1ef1c ti\u00ean phong c\u1ee7a khoa h\u1ecdc.\\<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-16193\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Chu-ky.jpg?resize=322%2C72&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"322\" height=\"72\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>H\u1ebeT<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h1 style=\"text-align: center\"><em><span style=\"color: #808000\">L\u1eddi b\u1ea1t<\/span><\/em><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;font-family: arial, helvetica, sans-serif\">(1)<\/span><\/p>\n<p>Vannevar Bush t\u1ea1o ra b\u00e1o c\u00e1o t\u1eeb kinh nghi\u1ec7m Th\u1ebf chi\u1ebfn II. \u0110\u00f3 l\u00e0 tr\u1eadn chi\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n ra b\u1eb1ng khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7, m\u00e0 \u0110\u1ee9c l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a s\u1ee9c m\u1ea1nh \u0111\u00f3. V\u1edbi m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf, khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7 l\u00e0 v\u0169 kh\u00ed t\u1ea5t y\u1ebfu \u0111\u1ec3 chi\u1ebfn th\u1eafng, ho\u1eb7c thua. V\u00e0 th\u1ef1c t\u1ebf M\u1ef9 v\u00e0 \u0110\u1ed3ng minh \u0111\u00e3 chi\u1ebfn th\u1eafng v\u00ec cu\u1ed1i c\u00f9ng tao ra \u01b0u \u0111i\u1ec3m khoa h\u1ecdc c\u00f4ng ngh\u1ec7. \u0110\u00f3 l\u00e0 kinh nghi\u1ec7m qu\u00fd b\u00e1u \u0111\u1ec3 gi\u1edbi ch\u00ednh tr\u1ecb gia th\u1eddi h\u1eadu chi\u1ebfn M\u1ef9 \u0111\u1ec1 ra k\u1ebf ho\u1ea1ch. Th\u1ee9 hai, cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh l\u1ea1nh \u0111ang t\u1edbi, v\u1edbi tuy\u00ean b\u1ed1 c\u1ee7a Churchill trong m\u1ed9t b\u00e0i di\u1ec5n v\u0103n (th\u00e1ng 3, 1946) v\u1ec1 &#8220;b\u1ee9c m\u00e0n s\u1eaft&#8221;, c\u1ea3nh b\u00e1o s\u1ef1 b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng c\u1ee7a Li\u00ean X\u00f4 \u1edf \u0110\u00f4ng \u00c2u; n\u0103m 1947 (th\u00e1ng 3) T\u1ed5ng th\u1ed1ng Truman c\u00f4ng b\u1ed1 &#8220;H\u1ecdc thuy\u1ebft Truman&#8221; thi\u1ebft l\u1eadp ch\u00ednh s\u00e1ch ng\u0103n ch\u1eb7n (containment) c\u1ee7a Hoa K\u1ef3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng \u0111\u00f3; 1947 (th\u00e1ng 6): Hoa K\u1ef3 th\u00e0nh l\u1eadp K\u1ebf ho\u1ea1ch Marshall, gi\u00fap c\u1ee7ng c\u1ed1 kinh t\u1ebf c\u1ee7a Kh\u1ed1i ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-16226\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Anh-Bush-voi-ong-dieu.jpg?resize=522%2C408&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"522\" height=\"408\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: left;padding-left: 40px\">B\u1ea3n sao b\u1ee9c ch\u00e2n dung k\u1ef9 s\u01b0 Vannevar Bush do Eugene Montgomery v\u1ebd, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng k\u00e8m v\u1edbi b\u00e0i b\u00e1o &#8220;For Man to Know&#8221; c\u1ee7a Bush \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Atlantic Monthly n\u0103m 1955.<\/p>\n<p>Ng\u1ea7n \u1ea5y s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u00e3 th\u00f4i th\u00fac Vannevar Bush x\u00e2y d\u1ef1ng ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 n\u01b0\u1edbc M\u1ef9. An ninh qu\u1ed1c gia gi\u1edd \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 ph\u1ee5 thu\u1ed9c thi\u1ebft th\u00e2n v\u00e0o s\u1ee9c m\u1ea1nh khoa h\u1ecdc c\u0169ng nh\u01b0 v\u00e0o con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 n\u1ec1n kinh t\u1ebf. Bush \u0111\u1eb7t b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a m\u00ecnh trong b\u1ed1i c\u1ea3nh c\u1ea1nh tranh khoa h\u1ecdc trong t\u01b0\u01a1ng lai gi\u1eefa M\u1ef9 v\u00e0 Li\u00ean X\u00f4. \u201cTrong m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ebd ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t trong t\u01b0\u01a1ng lai, \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y ph\u1ea3i c\u00f3 n\u1ec1n nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc m\u1ea1nh m\u1ebd, n\u1ebfu kh\u00f4ng s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ea1nh tranh hi\u1ec7u qu\u1ea3 v\u1edbi nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c m\u00e0, v\u00ed d\u1ee5, Nga ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd d\u00e0nh cho khoa h\u1ecdc.\u201d \u00d4ng n\u00f3i: \u201cV\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00fd do g\u00ec \u0111\u1ec3 tin r\u1eb1ng c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c s\u1ebd kh\u00f4ng kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta bi\u1ebft nh\u01b0ng \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eef b\u00ed m\u1eadt.\u201d V\u00e0 \u00f4ng c\u1ea3nh b\u00e1o v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i ch\u1eafc ch\u1eafn n\u1ebfu ch\u1ec3nh m\u1ea3ng ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc c\u00f4ng ngh\u1ec7 v\u00e0 ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c tr\u1ebb. Nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc l\u00e0 \u201cho\u00e0n to\u00e0n thi\u1ebft y\u1ebfu \u0111\u1ed1i v\u1edbi an ninh qu\u1ed1c gia\u201d. V\u00e0 \u00f4ng k\u1ebft lu\u1eadn: \u201cChi\u1ebfn tranh hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u0111\u00f2i h\u1ecfi vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c k\u1ef9 thu\u1eadt khoa h\u1ecdc ti\u00ean ti\u1ebfn nh\u1ea5t\u2026 [v\u00ec v\u1eady] c\u1ea7n c\u00f3 s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c chuy\u00ean nghi\u1ec7p gi\u1eefa c\u00e1c s\u0129 quan trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc d\u00e2n s\u1ef1.\u201d<\/p>\n<p>Khi b\u1ea3n b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a Bush \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1, Truman, Churchill v\u00e0 Stalin \u0111ang g\u1eb7p nhau t\u1ea1i Potsdam, \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ec3 th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c b\u1ea1i tr\u1eadn v\u00e0 ch\u00e2u \u00c2u \u0111ang b\u1ecb chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng. \u1ede Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c t\u00e0u s\u00e2n bay c\u1ee7a M\u1ef9, ti\u1ebfn ng\u00e0y c\u00e0ng g\u1ea7n c\u00e1c \u0111\u1ea3o ch\u00ednh c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n, \u0111\u00e3 t\u1ea5n c\u00f4ng Tokyo. B\u1ea5t ch\u1ea5p nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y, b\u1ea3n b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a Bush \u0111\u00e3 khi\u1ebfn th\u1ee7 \u0111\u00f4 Washington x\u00f4n xao. \u00d4ng hy v\u1ecdng &#8220;g\u00e2y ra m\u1ed9t ch\u00fat x\u00e1o tr\u1ed9n&#8221; b\u1eb1ng c\u00e1ch ph\u00e2n ph\u00e1t kho\u1ea3ng 100 b\u1ea3n sao b\u00e1o c\u00e1o tr\u01b0\u1edbc cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong gi\u1edbi ch\u00ednh tr\u1ecb Washington v\u00e0 \u0111\u00edch th\u00e2n thuy\u1ebft ph\u1ee5c m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 b\u00ecnh lu\u1eadn b\u00e1o ch\u00ed v\u00e0 \u0111\u00e0i ph\u00e1t thanh. C\u00e1c chuy\u00ean gia \u0111\u00e3 ph\u1ea3n h\u1ed3i thu\u1eadn l\u1ee3i qua s\u1ef1 ca ng\u1ee3i &#8220;Bi\u00ean gi\u1edbi V\u00f4 t\u1eadn&#8221; nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m kinh \u0111i\u1ec3n ngay l\u1eadp t\u1ee9c. N\u00f3i chung, b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng thu\u1eadn. T\u1ea1p ch\u00ed <em>Business Week <\/em>g\u1ecdi <em>Science\u2014The Endless Frontier<\/em> l\u00e0 \u201cm\u1ed9t b\u00e1o c\u00e1o mang t\u00ednh b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t\u201d v\u00e0 l\u00e0 \u201ct\u00e0i li\u1ec7u b\u1eaft bu\u1ed9c ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c doanh nh\u00e2n M\u1ef9\u201d. T\u1edd <em>Washington Post<\/em> ca ng\u1ee3i Bush v\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra \u201cm\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, c\u1ea9n th\u1eadn nh\u1eb1m th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 khoa h\u1ecdc c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 li\u00ean bang, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1eabn gi\u1eef cho khoa h\u1ecdc \u0111\u1ed9c l\u1eadp kh\u1ecfi s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-16229\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Anh-cua-Engelbart.jpg?resize=407%2C429&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"407\" height=\"429\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Douglas C. Engelbart c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t con chu\u1ed9t m\u00e1y t\u00ednh \u0111\u1eddi \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m 1968, n\u0103m n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ra m\u1eaft. Ngu\u1ed3n \u1ea3nh: SRI International<\/p>\n<p>Bush c\u00f2n n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh m\u00e1y t\u00ednh ti\u00ean kh\u1edfi. Th\u00e1ng 7, n\u0103m 1945, \u00f4ng c\u00f4ng b\u1ed1 m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o &#8220;As We May Think&#8221; (Nh\u01b0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 ngh\u0129) tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed <em>Atlantic Monthly <\/em>cho r\u1eb1ng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o m\u1ed9t m\u00e1y t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng \u0111\u1eb7t t\u00ean \u201cMemex\u201d, c\u00f3 th\u1ec3 thu c\u1ea3 b\u1ed9 Encyclopaedia Britannica v\u00e0o &#8220;m\u1ed9t lo\u1ea1i t\u1ec7p v\u00e0 th\u01b0 vi\u1ec7n ri\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 gi\u1edbi h\u00f3a&#8221; v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi c\u00e1c th\u00f4ng tin ra r\u1ea5t nhanh khi c\u1ea7n. B\u00e0i b\u00e1o n\u00e0y ti\u00ean \u0111o\u00e1n c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u00e1y t\u00ednh hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. N\u0103m 1945 n\u00f3 l\u1ecdt v\u00e0o m\u1eaft c\u1ee7a Douglas Engelbart, m\u1ed9t k\u1ef9 thu\u1eadt vi\u00ean radar H\u1ea3i qu\u00e2n 20 tu\u1ed5i l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n t\u1ea1i Philippines trong th\u1ebf chi\u1ebfn II. Nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng mang t\u00ednh \u0111\u1ed9t ph\u00e1 m\u00e0 Engelbart \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y h\u00f4m \u0111\u00f3 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 kh\u01a1i ngu\u1ed3n cho bu\u1ed5i t\u1ed5ng tr\u00ecnh di\u1ec5n &#8220;Mother of All Demos&#8221; v\u00e0o n\u0103m 1968, 23 n\u0103m sau, t\u1ea1i h\u1ed9i ngh\u1ecb m\u00e1y t\u00ednh qu\u1ed1c gia \u1edf Brooks Hall, San Francisco, v\u00e0o ng\u00e0y 9, th\u00e1ng 12, tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 tham d\u1ef1 c\u1ee7a c\u1ea3 ng\u00e0n chuy\u00ean gia kh\u1eafp n\u01b0\u1edbc M\u1ef9. \u00d4ng tr\u00ecnh b\u00e0y con chu\u1ed9t m\u00e1y t\u00ednh, m\u00e0n h\u00ecnh bitmap, si\u00eau v\u0103n b\u1ea3n, m\u00e1y t\u00ednh n\u1ed1i m\u1ea1ng v\u00e0 ti\u1ec1n th\u00e2n c\u1ee7a giao di\u1ec7n ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng \u0111\u1ed3 h\u1ecda. M\u00e1y t\u00ednh kh\u00f4ng c\u00f2n ch\u1ec9 th\u1ef1c hi\u1ec7n nh\u1eefng nhi\u1ec7m v\u1ee5 t\u00ednh to\u00e1n thu\u1ea7n t\u00fay m\u00e0 c\u00f2n t\u0103ng c\u01b0\u1eddng n\u0103ng l\u1ef1c \u0111\u1ea7u \u00f3c con ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5 \u0111\u1ec3 li\u00ean l\u1ea1c v\u00e0 truy xu\u1ea5t th\u00f4ng tin. \u00d4ng mu\u1ed1n bi\u1ebfn \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Vannevar Bush v\u1ec1 m\u1ed9t c\u1ed7 m\u00e1y Memex th\u00e0nh hi\u1ec7n th\u1ef1c, n\u01a1i m\u1ed9t c\u1ed7 m\u00e1y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi s\u1eed d\u1ee5ng t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 &#8220;t\u0103ng c\u01b0\u1eddng&#8221; tr\u00ed th\u00f4ng minh c\u1ee7a h\u1ecd. \u201cCh\u01b0a bao gi\u1edd nh\u00ecn th\u1ea5y c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng nh\u01b0 th\u1ebf.\u201d Khi bu\u1ed5i tr\u00ecnh di\u1ec5n ch\u1ea5m d\u1ee9t, h\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng v\u1ed7 tay nh\u01b0 s\u1ea5m, r\u1ed3i \u0111\u1ee9ng l\u00ean ti\u1ebfp t\u1ee5c hoan h\u00f4 kh\u00f4ng mu\u1ed1n d\u1ee9t. To\u00e0n b\u1ed9 chi ph\u00ed c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c APRA chi tr\u1ea3. T\u1eeb th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, m\u00e1y t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t h\u1ec7 h\u00ecnh m\u1edbi.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;font-family: arial, helvetica, sans-serif\">(2)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><em>L\u00e0m sao \u0111\u1ec3 c\u00f3 nh\u1eefng &#8220;Steve Jobs Vi\u1ec7t Nam&#8221;?<\/em><\/span><\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ec1 thi c\u1ee7a k\u1ef3 thi t\u1ed1t nghi\u1ec7p trung h\u1ecdc ph\u1ed5 th\u00f4ng Vi\u1ec7t Nam s\u00e1ng 11\/6, n\u0103m 2026, v\u1edbi h\u01a1n 1,2 tri\u1ec7u th\u00ed sinh c\u1ee7a c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc c\u1ea7n vi\u1ebft m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n ngh\u1ecb lu\u1eadn kho\u1ea3ng 200 ch\u1eef tr\u1ea3 l\u1eddi c\u00e2u h\u1ecfi tr\u00ean. Steve Jobs \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o trong c\u00f4ng ngh\u1ec7 c\u00f3 n\u0103ng l\u1ef1c thay \u0111\u1ed5i t\u1ea7m th\u1ebf gi\u1edbi. \u0110\u1ec1 t\u00e0i \u0111\u00f3 c\u00f3 l\u1ebd bi\u1ec3u l\u1ed9 kh\u00e1t v\u1ecdng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1eddi k\u1ef3 ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1edbi m\u00e0 \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng v\u1edbi nh\u1eefng v\u1ecb anh h\u00f9ng nh\u01b0 Steve Jobs c\u1ee7a h\u1ecd; v\u00e0 c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u00f3 mu\u1ed1n &#8220;chu\u1ea9n b\u1ecb tinh th\u1ea7n&#8221; v\u1ec1 m\u1ed9t l\u1ed9 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi, c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u00e1nh th\u1ee9c m\u1ed1i quan t\u00e2m c\u1ee7a c\u00e1c em h\u1ecdc sinh \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb tham gia.<\/p>\n<p>S\u1ef1 so s\u00e1nh Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 Hoa K\u1ef3 d\u0129 nhi\u00ean l\u00e0 r\u1ea5t kh\u00f4ng th\u1ef1c t\u1ebf, m\u1eb7c d\u00f9 bi\u1ebft r\u1eb1ng ch\u00fang ta c\u0169ng ph\u1ea3i nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng l\u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o \u1edd nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb \u0111\u1ec3 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p l\u1edbn nh\u1ea5t cho x\u00e3 h\u1ed9i. Steve Jobs kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u0111\u01a1n l\u1ebb, m\u00e0 t\u1eeb m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ed5i m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ea1o \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c d\u0103m tr\u1ed3ng t\u1eeb nhi\u1ec1u th\u1ee9, v\u1edbi h\u00e0ng lo\u1ea1t \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p, \u0111\u1ed3ng ch\u00ed h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a \u00f4ng, nh\u1eefng geeker, nerd hay tinkerer, nh\u1eefng type ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho h\u00ecnh m\u1eabu c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u0111ang l\u00ean. \u1ede \u0111\u00f3 c\u00f3 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Stanford, c\u00f3 Fred Terman: Tr\u01b0\u1edfng khoa K\u1ef9 thu\u1eadt t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Stanford, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ea7m nh\u00ecn t\u1ea1o ra kh\u1edfi nghi\u1ec7p c\u00f4ng ngh\u1ec7, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c xem ch\u00ednh l\u00e0 cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a Thung l\u0169ng Silicon. \u00d4ng \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u00e0nh t\u00edch tham gia v\u00e0o cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh c\u00f4ng ngh\u1ec7 ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u0110\u1ee9c qu\u1ed1c, qua \u0111\u00f3 c\u00f3 quan h\u1ec7 r\u1ea5t t\u1ed1t v\u1edbi Vannevar Bush. Th\u1ef1c t\u1ebf, Terman t\u1eebng l\u00e0 sinh vi\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u ti\u1ebfn s\u0129 k\u1ef9 thu\u1eadt \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Vannevar Bush t\u1ea1i MIT. \u00d4ng khuy\u1ebfn kh\u00edch c\u00e1c gi\u00e1o s\u01b0 v\u00e0 sinh vi\u00ean sau \u0111\u1ea1i h\u1ecdc th\u00e0nh l\u1eadp c\u00e1c c\u00f4ng ty kh\u1edfi nghi\u1ec7p t\u01b0 nh\u00e2n b\u1eb1ng c\u00e1ch s\u1eed d\u1ee5ng nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc\u2014c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ec3 gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c h\u1ee3p \u0111\u1ed3ng qu\u1ed1c ph\u00f2ng. \u00d4ng khuy\u1ebfn kh\u00edch Hewlett v\u00e0 Packard th\u00f4i h\u1ecdc ti\u1ebfn s\u0129 \u0111\u1ec3 ra kh\u1edfi nghi\u1ec7p ngay \u2013 trong ga ra xe v\u1edbi s\u1ed1 ti\u1ec1n $500 c\u1ee7a Terman nh\u01b0 &#8220;v\u1ed1n m\u1ea1o hi\u1ec3m&#8221;.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc M\u1ef9 nh\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i \u0111\u00e3 c\u00f3 n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u00e1p \u1ee9ng nhu c\u1ea7u nghi\u00ean c\u1ee9u &amp; ph\u00e1t tri\u1ec3n cho nh\u1eefng c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u1edbi. Thung l\u0169ng Santa Clara l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng n\u00f4ng nghi\u1ec7p n\u00f4ng th\u00f4n, sau th\u1ebf chi\u1ebfn II \u0111\u00e3 bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t trung t\u00e2m c\u00f4ng ngh\u1ec7 th\u00f4ng qua nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i v\u0103n h\u00f3a, kinh t\u1ebf v\u00e0 th\u1ec3 ch\u1ebf r\u00f5 r\u1ec7t. V\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u00f3 c\u00f3 &#8220;v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i l\u1eadp&#8221; hay &#8220;v\u0103n h\u00f3a ph\u1ea3n kh\u00e1ng&#8221; (counterculture), c\u00f3 \u0111\u1ed9 c\u1edfi m\u1edf, khoan dung, tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0 h\u1ee3p t\u00e1c cao, c\u00f3 lu\u1eadt ph\u00e1p \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho ph\u00e9p nh\u00e2n vi\u00ean ra l\u1eadp c\u00f4ng ty c\u1ea1nh tranh l\u1ea1i c\u00f4ng ty c\u0169; c\u00f3 \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng c\u00f4ng ngh\u1ec7 r\u00f5 r\u1ec7t v\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch say m\u00ea, xem c\u00f4ng ngh\u1ec7 nh\u01b0 c\u00f4ng c\u1ee5 gi\u1ea3i ph\u00f3ng kh\u1ecfi m\u1ecdi s\u1ef1 l\u1ec7 thu\u1ed9c. C\u00f3 <em>Phong tr\u00e0o Ph\u00e1t bi\u1ec3u T\u1ef1 do<\/em> (Free Speech Movement) n\u0103m 1964 t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc California, Berkeley, nh\u01b0 \u2018ng\u00f2i ph\u00e1o\u2019 cho phong tr\u00e0o \u2018v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i l\u1eadp\u2019 v\u00e0 ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i chi\u1ebfn tranh Vi\u1ec7t Nam ph\u00e1t tri\u1ec3n trong th\u1eadp ni\u00ean t\u1edbi, \u0111em l\u1ea1i gi\u1edbi tr\u1ebb \u00fd th\u1ee9c \u0111\u1ed9c l\u1eadp, t\u1ef1 do v\u00e0 t\u1ef1 quy\u1ebft trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 l\u1eadp th\u00e2n m\u00ecnh. C\u00f3 b\u00f3ng b\u00e1n d\u1eabn (transistor) v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t trong ba ch\u1ee7 nh\u00e2n n\u00f3, William Shockley, mang t\u1eeb Bell Labs \u1edf Murray Hill, New Jersey, v\u1ec1 Palo Alto n\u0103m 1955. \u0110\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 tia l\u1eeda, ng\u00f2i ph\u00e1o! \u0110\u00e2y l\u00e0 thanh nam ch\u00e2m thu h\u00fat m\u1ea1nh m\u1ebd nh\u1eefng t\u00e0i n\u0103ng khoa h\u1ecdc h\u00e0ng \u0111\u1ea7u, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi sau n\u00e0y \u0111\u00e3 khai sinh ra Fairchild Semiconductor v\u00e0 Intel v\u00e0 nhi\u1ec1u c\u00f4ng ty b\u00e1n d\u1eabn kh\u00e1c l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ea1i gia \u0111\u00ecnh Fairchild. Nh\u1eefng kh\u00e1ch h\u00e0ng &#8220;s\u1ed9p&#8221; nh\u1ea5t cho nh\u1eefng s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u1edbi kh\u00f4ng ai kh\u00e1c l\u00e0 gi\u1edbi qu\u00e2n s\u1ef1, \u0111i\u1ec1u d\u1ec5 hi\u1ec3u, b\u1edfi M\u1ef9 \u0111ang b\u1ecb \u0111\u1eb7t trong t\u00ecnh th\u1ebf chi\u1ebfn tranh l\u1ea1nh v\u00e0 moonshot. Thung l\u0169ng Silicon th\u1ef1c t\u1ebf l\u00e0 m\u1ed9t Florence quy t\u1ee5 nh\u00e2n t\u00e0i \u0111\u1ee7 m\u1ecdi th\u00e0nh ph\u1ea7n v\u1ec1 h\u1ee3p s\u1ee9c l\u00e0m m\u1ed9t th\u1eddi Ph\u1ee5c H\u01b0ng m\u1edbi v\u1ec1 c\u00f4ng ngh\u1ec7. N\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 trung t\u00e2m \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n hay thi\u1ebft k\u1ebf, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng theo s\u1edf th\u00edch, \u0111am m\u00ea v\u00e0 c\u01a1 ch\u1ebf th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng. T\u00e0i n\u0103ng t\u1ef1 \u0111\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f4ng nh\u1eadn b\u1eb1ng b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0y hay c\u00e1ch kh\u00e1c, ho\u1eb7c b\u1eb1ng s\u1ef1 c\u00f4ng nh\u1eadn c\u1ee7a th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-16232\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Anh-Stev-Jobs-tre.png?resize=653%2C404&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"653\" height=\"404\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">&#8220;C\u00e1i \u0111\u1ea7u hippie, t\u00e2m h\u1ed3n Ph\u1eadt t\u1eed, tr\u00e1i tim ngh\u1ec7 s\u0129&#8221; nh\u01b0 m\u1ed9t blogger v\u00ed (Milena Nguyen). B\u1ee9c \u1ea3nh n\u00e0y c\u1ee7a Steve Jobs \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ebfp \u1ea3nh gia Norman Seeff ch\u1ee5p v\u00e0o n\u0103m 1984 cho t\u1ea1p ch\u00ed Rolling Stone.<\/p>\n<p>B\u1ea3n th\u00e2n Steve Jobs l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. \u00d4ng sinh ra ng\u00e0y 24 th\u00e1ng 2, 1955. Nh\u1eefng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb c\u00f3 cha m\u1eb9 t\u1eebng ph\u1ee5c v\u1ee5 trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i v\u00e0 sinh ra trong kho\u1ea3ng 1946 \u2013 1964 sau Th\u1ebf chi\u1ebfn II \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 baby boomer. Th\u1eddi k\u1ef3 baby boom \u0111\u00e3 cho ra \u0111\u1eddi kho\u1ea3ng 76 tri\u1ec7u tr\u1ebb em \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 d\u1ea1y d\u1ed7 trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n t\u1ed1t. Tuy nhi, Jobs kh\u00f4ng ph\u1ea3i con c\u1ee7a b\u1ed1 m\u1eb9 l\u00e0 c\u1ef1u chi\u1ebfn binh nh\u01b0 th\u1ebf. Cha ru\u1ed9t c\u1ee7a \u00f4ng, Abdulfattah &#8220;John&#8221; Jandali, l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadp c\u01b0 Syria sinh n\u0103m 1931, \u0111\u1ebfn Hoa K\u1ef3 v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 sinh vi\u00ean sau \u0111\u1ea1i h\u1ecdc r\u1ea5t l\u00e2u sau chi\u1ebfn tranh. M\u1eb9 ru\u1ed9t c\u1ee7a \u00f4ng, Joanne Schieble, c\u00f3 cha m\u1eb9 xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh n\u00f4ng d\u00e2n \u1edf Wisconsin. Tuy nhi\u00ean, Steve Jobs sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng b\u1edfi cha m\u1eb9 nu\u00f4i ph\u1ee5c v\u1ee5 trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. Cha nu\u00f4i c\u1ee7a \u00f4ng, Paul Reinhold Jobs, ph\u1ee5c v\u1ee5 trong L\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng B\u1ea3o v\u1ec7 B\u1edd bi\u1ec3n Hoa K\u1ef3 trong Th\u1ebf chi\u1ebfn II. V\u00e0 \u00f4ng l\u1edbn l\u00ean ngay trong khu v\u1ef1c Thung l\u0169ng Silicon. \u00d4ng \u0111\u00e3 s\u1edbm c\u00f3 \u0111\u1ea7u \u00f3c l\u00e0 m\u1ed9t doanh nh\u00e2n, entrepreneur, c\u00f3 t\u1ea7m nh\u00ecn. \u00d4ng v\u00e0 Wozniak \u0111\u00e3 th\u00e0nh l\u1eadp c\u00f4ng ty kh\u1edfi nghi\u1ec7p ngay trong ga ra xe c\u1ee7a b\u1ed1 m\u1eb9. \u00d4ng c\u00f3 nh\u1eefng t\u1ed1 ch\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u00edt ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c c\u00f3. \u00d4ng l\u00e0 m\u1ed9t entrepreneur b\u1ea9m sinh, c\u00f3 t\u1ea7m nh\u00ecn v\u00e0 \u00f3c s\u00e1ng t\u1ea1o m\u1ea1nh m\u1ebd. Chuy\u1ebfn \u0111i thi\u1ec1n \u1edf \u1ea4n \u0111\u1ed9 \u0111\u00e3 gi\u00fap \u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1ea7m nh\u00ecn c\u00e0ng r\u00f5 n\u00e9t m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c kh\u00f4ng c\u00f3. \u00d4ng \u0103n chay tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 thi\u1ec1n. Xem th\u00eam: <em><a title=\"Thi\u1ec1n v\u00e0 Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/thien-va-nha-khoa-hoc\/\" rel=\"bookmark\">Thi\u1ec1n v\u00e0 Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc (2017)<\/a> <\/em>v\u00e0\u00a0<a title=\"Startup \u2013 Nh\u00ecn t\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/startup-nhin-tu-thung-lung-silicon-den-viet-nam\/\" rel=\"bookmark\"><em>Startup \u2013 Nh\u00ecn t\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam (2023)<\/em>.<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;font-family: arial, helvetica, sans-serif\">(3)<\/span><\/p>\n<p>Vi\u1ec7t Nam thi\u1ebfu Steve Jobs \u0111\u00e3 \u0111\u00e0nh, m\u00e0 c\u0169ng thi\u1ebfu c\u1ea3 m\u1ed9t Vannevar Bush. C\u00f3 m\u1ed9t danh nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111i\u1ec3m t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Vannevar Bush,\u00a0 s\u1ed1ng ch\u1ec9 60 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc Bush. \u00d4ng l\u00e0 nh\u00e0 canh t\u00e2n l\u1ed7i l\u1ea1c nh\u1ea5t c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 XIX. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng cho t\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u1ed5 ch\u1ee9c l\u1ea1i x\u00e3 h\u1ed9i, khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c theo h\u01b0\u1edbng hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. \u0110\u00f3 l\u00e0 <strong>Nguy\u1ec5n Tr\u01b0\u1eddng T\u1ed9<\/strong>. \u00d4ng \u0111\u00e3 d\u00e2ng l\u00ean tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh T\u1ef1 \u0110\u1ee9c nhi\u1ec1u b\u1ea3n \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n (n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t l\u00e0 b\u1ea3n 58 \u0111i\u1ec1u) \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u1ea3i c\u00e1ch to\u00e0n di\u1ec7n tr\u00ean m\u1ecdi l\u0129nh v\u1ef1c: n\u1ed9i tr\u1ecb, ngo\u1ea1i giao, kinh t\u1ebf, gi\u00e1o d\u1ee5c, t\u00e0i ch\u00ednh v\u00e0 qu\u00e2n s\u1ef1. \u00d4ng k\u00eau g\u1ecdi canh t\u00e2n h\u1ecdc thu\u1eadt, m\u1edf tr\u01b0\u1eddng d\u1ea1y c\u00e1c m\u00f4n khoa h\u1ecdc, to\u00e1n h\u1ecdc, k\u1ef9 thu\u1eadt ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y thay v\u00ec ch\u1ec9 t\u1eadp trung v\u00e0o kinh s\u1eed v\u00e0 khoa c\u1eed Nho gi\u00e1o. \u00d4ng c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ti\u00ean phong thi\u1ebft k\u1ebf quy ho\u1ea1ch, c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 khai kho\u00e1ng, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t th\u00e0nh l\u1eadp c\u00e1c c\u01a1 quan nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt chuy\u00ean m\u00f4n.<\/p>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-16222\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2026\/06\/Anh-Nguyen-Truong-To.jpg?resize=331%2C585&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"331\" height=\"585\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Nguy\u1ec5n Tr\u01b0\u1eddng T\u1ed9 \u00a0(1830-1871)<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng kh\u00f4ng may, Vi\u1ec7t Nam l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1edbi tinh hoa \u0111\u1ec3 \u1ee7ng h\u1ed9 nh\u1eefng \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a \u00f4ng. Gi\u1edbi quan l\u1ea1i \u0111\u00e3 qu\u00e1 l\u1eadm s\u00e2u v\u00e0o nho h\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t &#8220;\u00fd th\u1ee9c h\u1ec7&#8221; phong ki\u1ebfn ch\u1ec9 mu\u1ed1n gi\u1eef nguy\u00ean hi\u1ec7n tr\u1ea1ng h\u01a1n l\u00e0 thay \u0111\u1ed5i, v\u00e0 nh\u1ea5t l\u00e0 thay \u0111\u1ed5i theo ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y. Ngay c\u1ea3 khi T\u00e2n Th\u01b0 t\u1eeb Trung qu\u1ed1c tr\u00e0n v\u00e0o, g\u00e2y ti\u1ebfng vang l\u1edbn, nh\u01b0ng r\u1ed3i &#8220;v\u0169 nh\u01b0 c\u1ea9n&#8221;. S\u1ef1 th\u1ee5 \u0111\u1ed9ng v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a l\u1ed1i h\u1ecdc nho gi\u00e1o \u0111\u1ec3 l\u00e0m quan \u0111\u00e3 \u0103n s\u00e2u v\u00e0 di c\u0103n v\u00e0o t\u1edbi x\u01b0\u01a1ng t\u1ee7y l\u00e0m cho gi\u1edbi tinh hoa kh\u00f4ng c\u00f2n t\u1ec9nh t\u00e1o \u0111\u1ec3 ph\u00e2n t\u00edch v\u00e0 nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh t\u00ecnh h\u00ecnh th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0 gi\u1edbi tinh hoa Nh\u1eadt B\u1ea3n Minh Tr\u1ecb.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;font-family: arial, helvetica, sans-serif\">(4)<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 18pt;font-family: impact, sans-serif\">C<\/span>u\u1ed1i c\u00f9ng, t\u00f4i hy v\u1ecdng c\u0169ng s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1: <span style=\"color: #000080\"><strong><em>L\u00e0m sao \u0111\u1ec3 c\u00f3 nh\u1eefng &#8220;Albert Einstein&#8221;<\/em><\/strong><\/span>? v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t <strong>b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng Einstein<\/strong> \u0111\u00e2u \u0111\u00f3 cho c\u00f4ng ch\u00fang, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi thi\u00ean t\u00e0i v\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p cho th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 ch\u00ednh ch\u00fang ta c\u0169ng \u0111ang th\u1eeba h\u01b0\u1edfng. D\u0129 nhi\u00ean c\u00f2n nhi\u1ec1u danh nh\u00e2n khoa h\u1ecdc kh\u00e1c c\u0169ng r\u1ea5t x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng: Newton, Galilei, Pasteur, Koch, R\u00f6ntgen &#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><strong><em>Xin xem th\u00eam:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"search-title\"><span style=\"font-size: 14pt\"><a title=\"Vannevar Bush (Ph\u1ea1m Hi\u1ec7p tr\u00ecnh b\u00e0y)\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/pham-hiep-vannevar-bush\/\" rel=\"bookmark\">Vannevar Bush (Ph\u1ea1m Hi\u1ec7p)<\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"search-title\"><span style=\"font-size: 14pt\"><a title=\"Startup \u2013 Nh\u00ecn t\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/startup-nhin-tu-thung-lung-silicon-den-viet-nam\/\" rel=\"bookmark\">Startup \u2013 Nh\u00ecn t\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam (Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh)<\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"search-title\"><span style=\"font-size: 14pt\"><a title=\"T\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn V\u00f9ng Zurich-Bern\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/tu-thung-lung-silicon-den-vung-zurich-bern\/\" rel=\"bookmark\">T\u1eeb Thung l\u0169ng Silicon \u0111\u1ebfn V\u00f9ng Zurich-Bern (Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh)<\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"search-title\"><span style=\"font-size: 14pt\"><a title=\"\u0110\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac ph\u1ea3i x\u00e2y d\u1ef1ng tinh th\u1ea7n kh\u1edfi nghi\u1ec7p qu\u1ed1c gia (Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n)\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/da-den-luc-phai-xay-dung-tinh-than-khoi-nghiep-quoc-gia-nguyen-trung-dan\/\" rel=\"bookmark\">\u0110\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac ph\u1ea3i x\u00e2y d\u1ef1ng tinh th\u1ea7n kh\u1edfi nghi\u1ec7p qu\u1ed1c gia (Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n)<\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"search-title\"><span style=\"font-size: 14pt\"><a title=\"Gi\u1ea3i s\u00e1ch Qu\u1ed1c gia 2023 cho B\u00ed m\u1eadt Thung l\u0169ng Silicon\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/giai-sach-quoc-gia-khuyen-khich-cho-bi-mat-thung-lung-silicon\/\" rel=\"bookmark\">Gi\u1ea3i s\u00e1ch Qu\u1ed1c gia 2023 cho\u00a0<i>B\u00ed m\u1eadt Thung l\u0169ng<\/i> Silicon (Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh)<\/a><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\">v\u00e0 nh\u1eefng b\u00e0i g\u1ea7n \u0111\u00e2y:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li>\u00a0<a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/claude-shannon-nha-khoa-hoc-dat-nen-mong-cho-thoi-dai-so-nguyen-trung-dan\/\">Claude Shannon: Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng cho th\u1eddi \u0111\u1ea1i s\u1ed1 (Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n)<\/a>\u00a0<span class=\"post-date\">7 Th\u00e1ng S\u00e1u, 2026<\/span><\/li>\n<li>\u00a0<a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/muon-vuon-len-viet-nam-phai-tai-dinh-nghia-dai-hoc-phan-thanh-binh\/\">Mu\u1ed1n v\u01b0\u01a1n l\u00ean, Vi\u1ec7t Nam ph\u1ea3i t\u00e1i \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a \u0111\u1ea1i h\u1ecdc (Phan Thanh B\u00ecnh)<\/a>\u00a0<span class=\"post-date\">19 Th\u00e1ng N\u0103m, 2026<\/span><\/li>\n<li>\u00a0<a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/anthropic-va-nhung-bai-viet-moi-cua-nguyen-trung-dan\/\">Anthropic v\u00e0 nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft m\u1edbi c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Trung D\u00e2n<\/a>\u00a0<span class=\"post-date\">16 Th\u00e1ng N\u0103m, 2026<\/span><\/li>\n<li>\u00a0<a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/tuyen-tap-tho-nguyen-duy\/\">Tuy\u1ec3n t\u1eadp th\u01a1 Nguy\u1ec5n Duy<\/a>\u00a0<span class=\"post-date\">15 Th\u00e1ng N\u0103m, 2026<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-size: 14pt\"><strong><em>Tham kh\u1ea3o<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p>[1] Zachary, Pascal, <em>The Endless Frontier.\u00a0Vannevar Bush, Engineer of the American Century<\/em>. The Free Press, 1997.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>KHOA H\u1eccC \u2013 BI\u00caN GI\u1edaI V\u00d4 T\u1eacN SCIENCE \u2013 THE ENDLESS FRONTIER (1945) hay l\u00e0 T\u1ea0I SAO KHOA H\u1eccC C\u01a0 B\u1ea2N L\u1ea0I QUAN TR\u1eccNG? Vannevar Bush B\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a France A. C\u00f3rdova, Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c th\u1ee9 14 c\u1ee7a Qu\u1ef9 NSF nh\u00e2n k\u1ef7 ni\u1ec7m 70 n\u0103m ng\u00e0y th\u00e0nh l\u1eadp (1950\u20132020) &#8220;Nh\u1eefng c\u00e1ch quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t m\u00e0 Ch\u00ednh<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16184"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16184"}],"version-history":[{"count":50,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16184\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16244,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16184\/revisions\/16244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16184"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16184"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}