{"id":1810,"date":"2018-11-25T05:06:14","date_gmt":"2018-11-24T22:06:14","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=1810"},"modified":"2018-11-25T16:19:17","modified_gmt":"2018-11-25T09:19:17","slug":"erwin-schroedinger-va-con-duong","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/erwin-schroedinger-va-con-duong\/","title":{"rendered":"Erwin Schr\u00f6dinger v\u00e0 <i>Con \u0111\u01b0\u1eddng<\/i>"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #0000ff\">ERWIN SCHR\u00d6DINGER <i>v\u00e0<\/i> <em>CON \u0110\u01af\u1edcNG<\/em><\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" title=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Erwin20SchrC3B6dinger201933.jpg.jpeg?resize=220%2C310&#038;ssl=1\" alt=\"Erwin Schr\u00f6dinger (1933).jpg\" width=\"220\" height=\"310\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" title=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2018\/11\/Erwin20SchrC3B6dinger20signature.svg_.png?resize=224%2C40&#038;ssl=1\" alt=\"Erwin Schr\u00f6dinger signature.svg\" width=\"224\" height=\"40\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">(1887-1961)<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a c\u01a1 h\u1ecdc s\u00f3ng trong thuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">\u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i Nobel v\u1eadt l\u00fd n\u0103m 1933.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh <i>gi\u1edbi thi\u1ec7u<\/i><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"color: #333399;font-size: 18pt\">\u201cAi s\u1ed1ng trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n tho\u1ea3i m\u00e1i t\u1ea1m ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 an to\u00e0n, v\u00e0 cho r\u1eb1ng nh\u1eefng th\u1ee9\u00a0\u0111\u00f3 l\u00e0 ti\u00eau chu\u1ea9n t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a t\u1ed3n t\u1ea1i con ng\u01b0\u1eddi, ti\u00eau chu\u1ea9n \u2212 do s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta tin v\u00e0o \u2013 s\u1ebd lan t\u1ecfa ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u, \u0111\u1ec3 cu\u1ed1i c\u00f9ng bao g\u1ed3m h\u1ebft c\u1ea3 qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n th\u1ebf gi\u1edbi quan c\u00f3 t\u00ednh tri\u1ebft l\u00fd; n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00e0i h\u1ea1n, th\u00ec \u00edt ra c\u0169ng cho t\u1edbi khi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 gi\u00e0 y\u1ebfu \u0111i v\u00e0 \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi c\u00e1i ch\u1ebft nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf. D\u0129 nhi\u00ean, giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u c\u1ee7a s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 t\u0103ng v\u1ecdt v\u1eadt ch\u1ea5t, c\u00e1i m\u00e0 khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i\u00a0\u0111em l\u1ea1i, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 mang theo m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n c\u1ee7a h\u00f2a b\u00ecnh, an ninh v\u00e0 ti\u1ebfn b\u1ed9, nh\u01b0ng gi\u1edd d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f2n nh\u01b0 th\u1ebf n\u1eefa. T\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u00e1ng bu\u1ed3n. Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, v\u00e2ng c\u1ea3 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u00e3 b\u1ecb v\u1ee9t ra kh\u1ecfi cu\u1ed9c s\u1ed1ng ti\u1ec7n nghi v\u00e0 an b\u00ecnh; c\u00f9ng v\u1edbi n\u1ed7i \u0111au bu\u1ed3n v\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft th\u00e2n y\u00eau c\u00f2n c\u00f3 th\u00eam n\u1ed7i lo v\u1ec1 m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai m\u00f9 m\u1ecbt c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u00e0 t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a con c\u00e1i h\u1ecd, n\u1ebfu ch\u00fang c\u00f2n s\u1ed1ng. Ng\u01b0\u1eddi ta h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f2n tin r\u1eb1ng s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c tr\u1ea7n tr\u1ee5i l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o \u0111\u1ea3m, c\u00e0ng l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"color: #333399;font-size: 18pt\">\u0110au kh\u1ed5 c\u00e1 nh\u00e2n, hy v\u1ecdng b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i, s\u1ef1 kh\u1ed1n c\u00f9ng \u0111ang ch\u1edd \u0111\u1ee3i, ni\u1ec1m tin \u0111\u00e3 m\u1ea5t v\u00e0o s\u1ef1 minh tri\u1ebft v\u00e0 ch\u00e2n th\u1eadt c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m quy\u1ec1n, nh\u1eefng c\u00e1i \u0111\u00f3 \u0111\u00e1nh th\u1ee9c s\u1ef1 th\u00e8m kh\u00e1t m\u1ed9t ni\u1ec1m hy v\u1ecdng d\u00f9 c\u00f2n m\u01a1 h\u1ed3, kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c minh gi\u1ea3i, r\u1eb1ng \u00abth\u1ebf gi\u1edbi\u00bb c\u1ee7a ch\u00fang ta, hay \u00abcu\u1ed9c s\u1ed1ng\u00bb c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed3ng v\u00e0o m\u1ed9t khung c\u1ea3nh l\u1edbn h\u01a1n, v\u00e0 g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a s\u00e2u xa h\u01a1n kh\u00f4ng gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00fang ta. Nh\u01b0ng \u1edf \u0111\u00f3, ch\u00fang ta th\u1ea5y m\u00ecnh \u0111ang \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t <em>b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng<\/em> chia c\u00e1ch th\u00e0nh \u00abhai con \u0111\u01b0\u1eddng\u00bb, con \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a tr\u00e1i tim v\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a l\u00fd tr\u00ed thu\u1ea7n t\u00fay. Ch\u00fang ta du\u1ed7i m\u1eaft ng\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9, d\u1ecdc theo b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng kia: c\u00f3 th\u1ec3 n\u00e0o ch\u00fang ta k\u00e9o s\u1eadp n\u00f3 xu\u1ed1ng kh\u00f4ng, n\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1eeb thu\u1edf khai thi\u00ean l\u1eadp \u0111\u1ecba ch\u0103ng? N\u1ebfu ch\u00fang ta ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u1ea7n theo qua c\u00e1c kh\u00fac quanh, v\u01b0\u1ee3t qua c\u00e1c \u0111\u1ed3i n\u00fai v\u00e0 thung l\u0169ng, th\u00ec m\u1ed9t mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t xa, r\u1ea5t xa s\u1ebd ch\u1ee3t hi\u1ec7n ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t ch\u00fang ta, c\u00e1ch ch\u00fang ta m\u1ed9t th\u1eddi gian h\u01a1n hai ngh\u00ecn n\u0103m, n\u01a1i \u0111\u00f3 b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng kia \u0111\u00e3 ph\u1eb3ng \u0111i v\u00e0 bi\u1ebfn m\u1ea5t, v\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng ch\u01b0a b\u1ecb chia c\u1eaft hi\u1ec7n ra, v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 <i>m\u1ed9t m\u00ecnh<\/i> n\u00f3 th\u00f4i. V\u00e0i ng\u01b0\u1eddi trong ch\u00fang ta c\u1ea3m th\u1ea5y \u0111\u00e1ng c\u00f4ng \u0111i v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9, \u0111\u1ec3 xem c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i \u0111i\u1ec1u g\u00ec t\u1eeb s\u1ef1 th\u1ed1ng nh\u1ea5t nguy\u00ean th\u1ee7y l\u00f4i cu\u1ed1n n\u00e0y hay kh\u00f4ng.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"color: #333399;font-size: 18pt\">N\u00f3i kh\u00f4ng c\u1ea7n \u1ea9n d\u1ee5, theo t\u00f4i, ng\u00e0y nay tri\u1ebft h\u1ecdc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hy L\u1ea1p c\u00f3 s\u1ee9c thu h\u00fat ch\u00fang ta m\u1ea1nh m\u1ebd nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 v\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u00e2u tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 v\u00e0 sau \u0111\u00f3, m\u1ed9t t\u00f2a nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng l\u00ean ti\u1ebfn b\u1ed9 nh\u01b0 th\u1ebf, tr\u1eadt t\u1ef1 nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m b\u1eb1ng tri th\u1ee9c v\u00e0 s\u1ef1 tr\u1ea7m t\u01b0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 <i>kh\u00f4ng c\u00f3<\/i> m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u00e2n li\u1ec7t \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh n\u00e0o, c\u00e1i \u0111\u00e3 k\u1ec1m h\u00e3m ch\u00fang ta h\u1eb1ng th\u1ebf k\u1ef7, v\u00e0 ng\u00e0y nay tr\u1edf th\u00e0nh kh\u00f4ng ch\u1ecbu n\u1ed5i.\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><span style=\"color: #333399;font-size: 18pt\">Erwin Schr\u00f6dinger<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><span style=\"color: #333399;font-size: 18pt\">Trong s\u00e1ch <i>T\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 Ng\u01b0\u1eddi Hy L\u1ea1p<\/i> (1956)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-size: 14pt\"><i><b>L\u1eddi b\u1ea1t<\/b>.<\/i> Schr\u00f6dinger vi\u1ebft nh\u1eefng d\u00f2ng tr\u00ean n\u0103m 1956, t\u1ee9c kho\u1ea3ng 10 n\u0103m sau Th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 II. \u00d4ng ch\u1ee9ng ki\u1ebfn c\u1ea3 hai cu\u1ed9c chi\u1ebfn kh\u1ed1c li\u1ec7t nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed nh\u00e2n lo\u1ea1i. \u00d4ng c\u0169ng b\u1ecb nh\u1eadp ng\u0169 l\u00e0m s\u0129 quan ph\u00e1o binh trong Th\u1ebf chi\u1ebfn I, 1914 -18. \u0110\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 tin ch\u1eafc nh\u1eefng ti\u1ebfn b\u1ed9 khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7 s\u1ebd \u0111em l\u1ea1i n\u1ec1n h\u00f2a b\u00ecnh v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a Kant gi\u1eefa c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c, v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ed3n vinh l\u00e2u d\u00e0i tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi. Kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u \u0111\u1ec3 gi\u00e0nh gi\u1eadt v\u1edbi nhau n\u1eefa. Nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u ho\u00e0n to\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u b\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, nh\u01b0 thuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i Einstein cho r\u1eb1ng \u2013 m\u1ed9t c\u00e1ch bi quan \u2212 \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u t\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, n\u1eb1m trong b\u1ea3n ch\u1ea5t ch\u01b0a thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-size: 14pt\">Schr\u00f6dinger vi\u1ebft nh\u1eefng l\u1eddi tr\u00ean trong l\u00fac gi\u1ea3ng d\u1ea1y \u1edf \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Dublin, th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a \u00c1i Nh\u0129 Lan, n\u01a1i t\u1ecb n\u1ea1n Nazi c\u1ee7a \u00f4ng. Ti\u00eau \u0111\u1ec1 c\u1ee7a \u0111o\u1ea1n v\u0103n tr\u00ean l\u00e0 \u201cS\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft kh\u1eafc ph\u1ee5c c\u00e1c \u0111\u1ed1i kh\u00e1ng th\u1ebf gi\u1edbi quan\u201d trong m\u1ed9t lo\u1ea1t b\u00e0i gi\u1ea3ng v\u1ec1 v\u0103n minh Hy L\u1ea1p, v\u1ec1 c\u00e1c nh\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i Hy L\u1ea1p. Th\u1ea5t v\u1ecdng tr\u01b0\u1edbc n\u1ec1n v\u0103n minh m\u1edbi, \u00f4ng mu\u1ed1n \u0111i t\u00ecm l\u1ea1i s\u1ef1 \u201ch\u00e0i h\u00f2a ti\u1ec1n \u0111\u1ecbnh\u201d t\u1eeb v\u0103n minh Hy L\u1ea1p c\u1ed5 \u0111\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-size: 14pt\">Ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u00e3 n\u1ed7 l\u1ef1c x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n minh m\u1edbi t\u1eeb th\u1eddi Trung c\u1ed5, v\u1edbi bao c\u00f4ng s\u1ee9c, b\u1eb1ng s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i, s\u1ea3n xu\u1ea5t, c\u00f4ng ngh\u1ec7, khoa h\u1ecdc, t\u00f4n gi\u00e1o, ngh\u1ec7 thu\u1eadt, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 tho\u00e1t kh\u1ecfi t\u00ecnh trang man di, \u0111\u1ec3 v\u0103n minh h\u01a1n, v\u00e0 ph\u1ed3n vinh. Nh\u01b0ng m\u1ed9t ngh\u00ecn n\u0103m sau, \u0111\u1ee9ng tr\u00ean \u0111\u1ec9nh cao c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n, ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u00e3 t\u1ef1 ph\u00e1 h\u1ee7y th\u1ebf gi\u1edbi m\u00ecnh b\u1eb1ng hai cu\u1ed9c chi\u1ebfn t\u1ef1 s\u00e1t, ch\u00f4n v\u00f9i bao nhi\u00eau ni\u1ec1m mong \u01b0\u1edbc nh\u00e2n b\u1ea3n c\u1ee7a bi\u1ebft bao th\u1ebf h\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc. Chi\u1ebfn tranh c\u00f3 s\u1ee9c t\u00e0n ph\u00e1 v\u0103n minh. Nh\u00ecn nh\u1eefng t\u00e0n ph\u00e1 c\u1ee7a Th\u1ebf chi\u1ebfn I \u1edf ch\u00e2u \u00c2u, m\u1ed9t nh\u00f3m quan s\u00e1t vi\u00ean, nh\u1eefng h\u1ecdc gi\u1ea3, nh\u00e0 c\u1ea3i c\u00e1ch c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20, cho r\u1eb1ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n v\u0103n minh ch\u1ec9 d\u1ef1a tr\u00ean khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7 nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng h\u00f4m nay con ch\u00e1u h\u1ecd c\u00f2n nh\u1edb b\u00e0i h\u1ecdc \u0111\u00f3 kh\u00f4ng khi c\u00e1c l\u00e3nh \u0111\u1ea1o Trung Qu\u1ed1c h\u00f4m nay c\u0169ng d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7, \u0111ang h\u00f9ng h\u1ed7, b\u1eb1ng s\u1ef1 b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng qu\u00e2n s\u1ef1, v\u00e0 mua chu\u1ed9c \u0111\u1ec3 t\u00f3m th\u00e2u, \u0111i chinh ph\u1ee5c c\u00e1c ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t kh\u00e1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a h\u1ecd?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-size: 14pt\">Con ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn, c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u00f3 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c sau khi Schr\u00f6dinger m\u1ea5t n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7. Nh\u01b0ng con ng\u01b0\u1eddi \u0111i v\u1ec1 \u0111\u00e2u, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng ai bi\u1ebft. N\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ed5 \u0111\u1ea1i v\u00e0ng son c\u1ee7a Hy L\u1ea1p r\u1ed3i c\u0169ng t\u1eaft. C\u00f3 nh\u1eefng c\u00e1i g\u00ec s\u1ebd t\u1eaft trong t\u01b0\u01a1ng lai n\u1eefa? Th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 h\u00f2a b\u00ecnh n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7. \u0110\u1ee7 l\u00e2u \u0111\u1ec3 t\u00e1i di\u1ec5n chi\u1ebfn tranh? Ch\u00e2u \u00c2u sau n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 chi\u1ebfn tranh Ph\u00e1p \u0110\u1ee9c c\u0169ng n\u1ed5 ra nh\u1eefng cu\u1ed9c \u0111\u1ea1i chi\u1ebfn. B\u1ea3n ch\u1ea5t hi\u1ebfu chi\u1ebfn c\u1ee7a tinh th\u1ea7n b\u1ed9 l\u1ea1c th\u1eddi h\u00e1i l\u01b0\u1ee3m v\u1eabn ch\u01b0a tan, c\u00f3 th\u1ec3 tan?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-size: 14pt\">\u201cCh\u00faa \u0111\u00e3 ch\u1ebft\u201d t\u1eeb h\u01a1n m\u1ed9t th\u1ebf k\u1ef7. Con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c \u0111i v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n ng\u1ef1 tr\u1ecb \u0111\u1ecba c\u1ea7u \u2212 th\u1eddi k\u1ef3 <i>anthropocene <\/i>\u2013 &#8220;m\u1ed9t m\u00ecnh m\u1ed9t ch\u1ee3&#8221;. M\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh \u0111\u01a1n ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed1ng l\u1ea1i t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111ang di\u1ec5n ra. Con \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a l\u00fd tr\u00ed v\u00e0 tr\u00e1i tim l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u00e2n k\u1ef3. Con ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00f3 \u1ea3o t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 Schr\u00f6dinger \u0111\u00e3 di\u1ec5n t\u1ea3, ch\u1ec9 nh\u00ecn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t kho\u1ea3ng c\u00e1ch ng\u1eafn ng\u1ee7i \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc? Khoa h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 g\u00f3p ph\u1ea7n tr\u1ea3 l\u1eddi nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn? Khoa h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd v\u01b0\u1ee3t qua kh\u1ecfi nh\u1eefng \u1ea3o gi\u00e1 c\u1ee7a c\u00e1c \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng gi\u00e1c quan \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t t\u1edbi b\u1ea3n ch\u1ea5t s\u00e2u th\u1eb3m c\u1ee7a <i>das ding an sich<\/i> theo tinh th\u1ea7n c\u1ee7a Platon. Nh\u01b0ng con ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng nh\u1eadt th\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng v\u1eabn s\u1ed1ng theo c\u1ea3m x\u00fac nh\u1ea5t th\u1eddi c\u1ee7a gi\u00e1c quan \u0111\u1ea7y \u1ea3o gi\u00e1c. Sau Ch\u00faa, \u0111\u1ebfn l\u00fac n\u00e0o \u0111\u00f3 t\u00e1c ph\u1ea9m xinh \u0111\u1eb9p c\u1ee7a Ng\u00e0i, \u201c\u0110\u1ecba c\u1ea7u c\u0169ng s\u1ebd ch\u1ebft theo\u201d?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-size: 14pt\">C\u00e2u n\u00f3i c\u1ee7a Protagoras \u201cCon ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 th\u01b0\u1edbc \u0111o c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3\u201d l\u00e0 con dao hai l\u01b0\u1ee1i. Ho\u1eb7c n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u nh\u1eefng quy\u1ec1n l\u1ee3i ch\u00ednh \u0111\u00e1ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 quy\u1ec1n s\u1ed1ng, quy\u1ec1n t\u1ef1 do, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1eb7t t\u00edch c\u1ef1c. Nh\u01b0ng n\u1ebfu hi\u1ec3u n\u00f3 nh\u01b0 tri\u1ebft l\u00fd s\u1ed1ng l\u1ea5y con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m trung t\u00e2m c\u1eaft r\u1eddi kh\u1ecfi m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng h\u00e0nh tinh, th\u00ec \u0111\u00f3 s\u1ebd l\u00e0 tai h\u1ecda cho nh\u00e2n lo\u1ea1i. Ch\u00fang ta m\u1edbi ch\u1ec9 c\u00f3 l\u00fd t\u00ednh ri\u00eang l\u1ebb, m\u00e0 ch\u01b0a c\u00f3 <i>l\u00fd t\u00ednh th\u1ebf gi\u1edbi<\/i> \u2212Weltvern\u00fcnft \u2013 c\u1ee7a Anaxogoras l\u00e0m h\u00e0i h\u00f2a c\u00e1c l\u00fd t\u00ednh n\u00f4ng c\u1ea1n c\u00e1 nh\u00e2n \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u1ea1nh tranh, chi\u1ebfn tranh, kh\u1ed1c li\u1ec7t v\u00e0 m\u00e0 h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e0 s\u1ef1 h\u1ee7y di\u1ec7t t\u1ef1 nhi\u00ean, qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a <em>homo sapiens<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; ERWIN SCHR\u00d6DINGER v\u00e0 CON \u0110\u01af\u1edcNG (1887-1961) Cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a c\u01a1 h\u1ecdc s\u00f3ng trong thuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i Nobel v\u1eadt l\u00fd n\u0103m 1933. Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh gi\u1edbi thi\u1ec7u \u201cAi s\u1ed1ng trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n tho\u1ea3i m\u00e1i t\u1ea1m ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 an to\u00e0n, v\u00e0 cho r\u1eb1ng nh\u1eefng th\u1ee9\u00a0\u0111\u00f3 l\u00e0 ti\u00eau chu\u1ea9n t\u1ef1 nhi\u00ean<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1810"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1810"}],"version-history":[{"count":35,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1810\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1865,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1810\/revisions\/1865"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}