{"id":4100,"date":"2020-08-08T23:08:16","date_gmt":"2020-08-08T16:08:16","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=4100"},"modified":"2020-09-28T20:00:02","modified_gmt":"2020-09-28T13:00:02","slug":"dai-su-ve-nguyen-van-tuong-cua-hoc-gia-nguyen-quoc-tri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/dai-su-ve-nguyen-van-tuong-cua-hoc-gia-nguyen-quoc-tri\/","title":{"rendered":"\u0110\u1ea1i s\u1eed v\u1ec1 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #008000\">L\u1edcI T\u1ef0A CHO B\u1ed8 S\u1eec V\u1ec0<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #008000\">\u0110\u1ea0I TH\u1ea6N NGUY\u1ec4N V\u0102N T\u01af\u1edcNG<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #008000\">C\u1ee6A H\u1eccC GI\u1ea2 NGUY\u1ec4N QU\u1ed0C TR\u1eca<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\"><span style=\"color: #000080\">GS CAO HUY THU\u1ea6N<br \/>\n<\/span><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em>. Xin ph\u00e9p gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u1edbi anh ch\u1ecb v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea1n b\u1ed9 s\u1eed \u0111\u1ed3 s\u1ed9 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 h\u1ecdc thu\u1eadt cao v\u1ec1 nhi\u1ec1u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed t\u1eebng n\u1eb1m im trong b\u00f3ng t\u1ed1i. T\u00e1c gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb \u0111\u00e3 l\u1ea7n \u0111\u1ebfn &#8220;th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n&#8221; t\u1ea1i c\u00e1c kho t\u01b0 li\u1ec7u \u1edf M\u1ef9, Ph\u00e1p, c\u0169ng nh\u01b0 ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c Trung t\u00e2m L\u01b0u tr\u1eef t\u01b0 li\u1ec7u \u1edf Vi\u1ec7t Nam, \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf vai tr\u00f2 c\u1ee7a v\u1ecb \u0110\u1ea1i th\u1ea7n nh\u00e0 Nguy\u1ec5n &#8211; Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng (1824-1886) &#8211; m\u00e0 \u00f4ng l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 ba \u0111\u1eddi, gi\u1ea3i t\u1ecfa h\u00e0m oan v\u00e0 tr\u1ea3 l\u1ea1i c\u00f4ng l\u00fd cho \u00f4ng. Qua nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y, t\u00e1c gi\u1ea3 c\u0169ng \u0111\u00e3 soi s\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u00f3, nh\u01b0 Vua T\u1ef1 \u0110\u1ee9c, Gia Long, Minh M\u1ea1ng, gi\u00e1o s\u0129 B\u00e1 \u0110a L\u1ed9c, v\u00e2n v\u00e2n, c\u0169ng nh\u01b0 l\u1eadt l\u1ea1i m\u1eb7t tr\u00e1i c\u1ee7a c\u00e1ch vi\u1ebft s\u1eed c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd. N\u00f3i chung, t\u00e1c ph\u1ea9m v\u00f4 c\u00f9ng phong ph\u00fa v\u00e0 uy\u00ean b\u00e1c c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 soi s\u00e1ng c\u1ea3 m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed \u0111en t\u1ed1i bao tr\u00f9m l\u00ean Vi\u1ec7t Nam t\u01b0\u1edfng ch\u1eebng nh\u01b0 chung cu\u1ed9c. \u0110\u00e2y l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng tuy\u00ean b\u1ed1 &#8220;c\u1ea3m t\u00ednh&#8221;, m\u00e0 l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebft lu\u1eadn ch\u1eb7t ch\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u1ee9ng minh d\u1ef1a tr\u00ean c\u00e1c ch\u1ee9ng c\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00f4ng phu v\u00e0 r\u1ea5t khoa h\u1ecdc trong c\u00e1c kho t\u01b0 li\u1ec7u qu\u1ed1c t\u1ebf. V\u1edbi b\u1ed9 \u0111\u1ea1i s\u1eed c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb, l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n \u0111au th\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 v\u1eeba b\u01b0\u1edbc ra \u00e1nh s\u00e1ng, v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ef1 th\u1eadt c\u1ee7a n\u00f3, v\u00e0 r\u1ee7 s\u1ea1ch bao u\u1ea9n kh\u00fac c\u1ee7a m\u00ecnh. T\u00e1c ph\u1ea9m hy v\u1ecdng \u0111\u00e3 tr\u1ea3 l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u1ecbch s\u1eed nh\u1eefng m\u00f3n n\u1ee3 tr\u0103m n\u0103m, v\u00e0 s\u1eb5n s\u00e0ng ch\u1ea5p nh\u1eadn m\u1ecdi s\u1ef1 ki\u1ec3m tra nghi\u00eam ng\u1eb7t trong tinh th\u1ea7n h\u1ecdc thu\u1eadt c\u1edfi m\u1edf. M\u1ecdi s\u1ef1 ki\u1ec3m tra, hay c\u1ea3 ph\u1ea3n bi\u1ec7n, n\u1ebfu c\u00f3, s\u1ebd ch\u1ec9 l\u00e0m cho c\u00f4ng tr\u00ecnh phong ph\u00fa v\u00e0 s\u00e2u s\u1eafc th\u00eam h\u01a1n.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">T\u00e1c gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb, theo l\u1eddi \u00f4ng, \u0111\u00e3 d\u00e0nh 12 n\u0103m li\u00ean t\u1ee5c, t\u1eeb l\u00fac \u00f4ng 72 \u0111\u1ebfn 84 tu\u1ed5i, \u0111\u1ec3 l\u00e0m cu\u1ed9c khai qu\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ec3 sau c\u00f9ng ch\u1eafc l\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c 2.000 trang s\u00e1ch r\u1ea5t c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb. M\u1ed9t n\u1ed7 l\u1ef1c phi th\u01b0\u1eddng! Ng\u1ecdn l\u1eeda y\u00eau ch\u00e2n l\u00fd c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 nung n\u1ea5u bao nhi\u00eau n\u0103m \u0111\u1ec3 khi \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 t\u1edbi h\u1ea1n th\u00ec b\u00f9ng ph\u00e1t l\u00ean bi\u1ebfn th\u00e0nh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh m\u1ebd kh\u00f4ng g\u00ec c\u01b0\u1ee1ng \u0111\u01b0\u1ee3c, khi\u1ebfn cho tu\u1ed5i t\u00e1c c\u0169ng ph\u1ea3i nh\u01b0\u1eddng b\u01b0\u1edbc. Ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 quan t\u00e2m s\u00e2u s\u1eafc, tinh th\u1ea7n h\u1ecdc thu\u1eadt s\u00e2u xa, v\u00e0 s\u1ef1 lao \u0111\u1ed9ng ki\u00ean tr\u00ec kh\u00f4ng m\u1ec7t m\u1ecfi m\u1edbi l\u00e0m h\u00e9 l\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n b\u1ee9c tranh \u0111\u00fang th\u1eadt c\u1ee7a n\u00f3. \u0110\u00e2y l\u00e0 b\u1ed9 s\u1eed h\u1ea1t gi\u1ed1ng c\u00f3 t\u00ednh \u0111\u1ed9t ph\u00e1, v\u1edbi kho t\u01b0 li\u1ec7u kh\u1ed5ng l\u1ed3 l\u00e0m ch\u1ee9ng c\u1ee9, c\u00f3 s\u1ee9c truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng m\u1ea1nh m\u1ebd cho c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed n\u00f3i ri\u00eang, v\u00e0 \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 n\u00f3i chung.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng l\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 Cao Huy Thu\u1ea7n, T\u1ea1 V\u0103n T\u00e0i, v\u00e0 B\u1eedu Vi\u00ean, trong nhi\u1ec1u \u00fd ki\u1ebfn kh\u00e1c \u0111\u00e3 d\u00e0nh cho quy\u1ec3n s\u00e1ch. C\u00f4ng ty s\u00e1ch KHAI T\u00c2M s\u1ebd c\u00f3 nh\u1eefng bu\u1ed5i gi\u1edbi thi\u1ec7u t\u00e1c ph\u1ea9m trong nh\u1eefng ng\u00e0y th\u00e1ng t\u1edbi t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i, Hu\u1ebf v\u00e0 TP H\u1ed3 Ch\u00ed Minh khi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n sinh ho\u1ea1t x\u00e3 h\u1ed9i cho ph\u00e9p l\u1ea1i. NXX<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\">\u2740\u2740<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">&#8220;&#8230; C\u1ee5 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u1ea3 ng\u00e0n n\u0103m sau, thi\u00ean thu h\u1eadu, c\u00f3 ai ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecb phi, \u0111en tr\u1eafng, hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng \u00f4ng kh\u00f4ng? Qu\u1eadn c\u00f4ng Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0n n\u0103m m\u00e0 ch\u1ec9 m\u1edbi h\u01a1n 120 n\u0103m, h\u1eadu du\u1ec7 \u0111\u1eddi th\u1ee9 ba c\u1ee7a \u00f4ng, Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb, \u0111\u00e3 t\u1eadn t\u00e2m t\u1eadn s\u1ee9c \u0111em h\u1ebft kh\u1ea3 n\u0103ng v\u00e0 s\u1edf h\u1ecdc ra s\u01b0u t\u1ea7m, nghi\u00ean c\u1ee9u, ph\u00e2n t\u00edch, t\u1ed5ng h\u1ee3p, vi\u1ebft n\u00ean b\u1ed9 s\u00e1ch g\u1ea7n 2.000 trang \u0111\u1ec3 minh oan cho \u00f4ng. T\u00e1c gi\u1ea3 th\u01b0\u1eddng t\u00e2m s\u1ef1 \u00f4ng vi\u1ebft b\u1ed9 s\u00e1ch n\u00e0y kh\u00f4ng v\u00ec danh, kh\u00f4ng v\u00ec l\u1ee3i m\u00e0 ch\u1ec9 mu\u1ed1n tr\u1ea3 l\u1ea1i s\u1ef1 th\u1eadt cho l\u1ecbch s\u1eed&#8230;&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">B\u1eecU VI\u00caN<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\">\u2740\u2740<\/span><\/p>\n<p><em>L\u1eddi t\u1ef1a c\u1ee7a GS Cao Huy Thu\u1ea7n:<\/em><\/p>\n<p>T\u00e1c gi\u1ea3 n\u00f3i r\u00f5: \u00f4ng l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 \u0111\u1eddi th\u1ee9 ba c\u1ee7a \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng v\u00e0 \u00f4ng c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u1eaft v\u00e0 nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam, nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ea1i s\u1eed d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t lu\u1ed3ng \u00e1nh s\u00e1ng kh\u00e1c, \u0111\u00edch th\u1ef1c h\u01a1n, \u0111\u1ec3 x\u00e9t l\u1ea1i vai tr\u00f2 l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt h\u00e0ng \u0111\u1ea7u \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1c nh\u00e0 vi\u1ebft s\u1eed th\u1eddi thu\u1ed9c \u0111\u1ecba v\u00e0 c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3ng l\u00f5a v\u1edbi k\u1ebb x\u00e2m l\u0103ng m\u1ea1t s\u00e1t th\u1eadm t\u1ec7, d\u1ef1ng l\u00ean m\u1ed9t c\u00e1i bia mi\u1ec7ng \u0111\u1ed9c h\u1ea1i v\u1ec1 nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u00f3 cho c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 h\u1ecdc v\u00e0 vi\u1ebft s\u1eed \u0111\u1eddi sau ti\u1ebfp di\u1ec5n. V\u00f4 t\u00ecnh, ch\u00fang ta \u0111\u1ed3ng l\u00f5a k\u1ebft \u00e1n m\u1ed9t \u0111\u1ea1i th\u1ea7n m\u00e0 c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng x\u00e2m l\u0103ng xem nh\u01b0 k\u1ebb th\u00f9 s\u1ed1 m\u1ed9t ph\u1ea3i tr\u1eeb kh\u1eed. H\u1ecd gi\u1ebft Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng hai l\u1ea7n: m\u1ed9t l\u1ea7n khi \u0111\u00e0y \u00f4ng qua Tahiti, m\u1ed9t l\u1ea7n khi \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c \u00f4ng trong k\u00fd \u1ee9c d\u00e2n t\u1ed9c. L\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c minh oan cho \u00f4ng, t\u00e1c gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 minh oan cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 c\u00f2n cho c\u1ea3 m\u1ed9t tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i.<\/p>\n<p>V\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1eb7t ra cho gi\u1edbi s\u1eed h\u1ecdc l\u00e0: ch\u1ee7 \u0111\u00edch nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 khi\u1ebfn c\u00f4ng vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u mang m\u00e0u s\u1eafc ch\u1ee7 quan hay kh\u00f4ng? Kh\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat n\u00e0o trong l\u0129nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i n\u00f3i chung d\u00e1m qu\u1ea3 quy\u1ebft r\u1eb1ng t\u00f4i \u0111\u00e2y tr\u0103m ph\u1ea7n tr\u0103m kh\u00e1ch quan. Nh\u01b0ng t\u00f4i \u0111\u00e2y, nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00edch th\u1ef1c, lu\u00f4n lu\u00f4n nh\u1eafm \u0111\u1ebfn kh\u00e1ch quan m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ed1i \u0111a, b\u1edfi v\u00ec l\u00fdt\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat l\u00e0 h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn S\u1ef1 Th\u1eadt. V\u1eady th\u00ec quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u00e0y h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn S\u1ef1 Th\u1eadt nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/p>\n<p>Ph\u00e1n x\u00e9t l\u00e0 t\u00f9y \u1edf \u0111\u1ed9c gi\u1ea3. Nh\u01b0ng d\u00f9 ph\u00e1n x\u00e9t th\u1ebf n\u00e0o, kh\u00f4ng ai ph\u1ee7 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0u \u0111i\u1ec3m \u0111\u00e1ng tr\u00e2n tr\u1ecdng c\u1ee7a s\u00e1ch n\u00e0y: nh\u1eadn x\u00e9t n\u00e0o c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 c\u0169ng d\u1ef1a tr\u00ean nh\u1eefng s\u1eed li\u1ec7u g\u1ed1c, \u0111\u1ea7u tay, c\u00f3 ki\u1ec3m ch\u1ee9ng, c\u00f3 ph\u00e2n t\u00edch, m\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 d\u00e0y c\u00f4ng thu th\u1eadp trong nhi\u1ec1u n\u0103m, mi\u1ec7t m\u00e0i l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1eeb Th\u01b0 vi\u1ec7n c\u1ee7a Qu\u1ed1c H\u1ed9i M\u1ef9 \u0111\u1ebfn c\u00e1c v\u0103n kh\u1ed1 l\u01b0u tr\u1eef t\u01b0 li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed \u1edf Paris, \u1edf Aix-en-Provence, Ph\u00e1p.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-4116\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/08\/NguyenVanTuong-Bo2quyen-1.png?resize=356%2C562&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"356\" height=\"562\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/08\/NguyenVanTuong-Bo2quyen-1.png?resize=190%2C300&amp;ssl=1 190w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/08\/NguyenVanTuong-Bo2quyen-1.png?w=473&amp;ssl=1 473w\" sizes=\"(max-width: 356px) 100vw, 356px\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">B\u1ed9 s\u00e1ch g\u1ed3m 2 t\u1eadp. Cty s\u00e1ch KHAI T\u00c2M v\u00e0 Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n T\u1ed5ng h\u1ee3p<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">TP H\u1ed3 Ch\u00ed Minh, 2020. \u1ea2nh c\u1ee7a Cty s\u00e1ch<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080\">C\u1eacP NH\u1eacT: B\u1ed9 \u0111\u1ea1i s\u1eed v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c trao GI\u1ea2I S\u00c1CH HAY t\u1ea1i l\u1ec5 <\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080\">trao gi\u1ea3i ng\u00e0y 27.9.2020 v\u1eeba qua t\u1ea1i Th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh.<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Ch\u1ec9 m\u1ed7i m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y th\u00f4i, quy\u1ec3n s\u00e1ch \u0111\u1ed3 s\u1ed9 n\u00e0y \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t kho t\u00e0ng qu\u00fd gi\u00e1, ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng nh\u1eefng s\u1ef1 th\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed ch\u01b0a h\u1ec1 kh\u00e1m ph\u00e1, khai th\u00e1c. Ch\u1ec9 m\u1ed7i m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y th\u00f4i, \u0111\u00f3ng g\u00f3p n\u00e0y \u0111\u00e3 l\u00e0 v\u00f4 gi\u00e1 \u0111\u1ec3 l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn l\u1ea1i v\u1edbi m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn kh\u00e1c, tho\u00e1t kh\u1ecfi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c &#8220;s\u1eed gia thu\u1ed9c \u0111\u1ecba&#8221; v\u00e0 \u0111\u1ed3ng minh. Ch\u1ec9 m\u1edbi g\u1ea7n \u0111\u00e2y th\u00f4i, nh\u00e2n v\u1eadt Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi s\u1eed h\u1ecdc trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1nh gi\u00e1 l\u1ea1i \u0111\u00fang \u0111\u1eafn h\u01a1n. \u0110\u00e1nh gi\u00e1 \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fac k\u1ebft trong k\u1ebft lu\u1eadn sau \u0111\u00e2y c\u1ee7a H\u1ed9i ngh\u1ecb khoa h\u1ecdc l\u1ecbch s\u1eed v\u1ec1 nh\u00f3m ch\u1ee7 chi\u1ebfn trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Hu\u1ebf do tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i H\u1ecdc S\u01b0 ph\u1ea1m TP HCM t\u1ed5 ch\u1ee9c ng\u00e0y 12-11-1991:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">&#8220;[Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng] l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 t\u00e0i kinh bang t\u1ebf th\u1ebf, c\u00f3 l\u00f2ng trung qu\u00e2n \u00e1i qu\u1ed1c \u0111\u1ebfn tr\u1ecdn \u0111\u1eddi. H\u1ed9i ngh\u1ecb c\u0169ng kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng \u0111\u1ee9ng v\u1ec1 phe ch\u1ee7 chi\u1ebfn c\u00f9ng T\u00f4n Th\u1ea5t Thuy\u1ebft ph\u1ebf b\u1ecf c\u00e1c vua b\u00e1n n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 l\u1eadp H\u00e0m Nghi l\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n vinh. Ri\u00eang v\u1ec1 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u00f4ng sau s\u1ef1 bi\u1ebfn 23-5 \u1ea4t D\u1eadu (1885) c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng \u00fd ki\u1ebfn kh\u00e1c nhau. Vi\u1ec7c \u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 Hu\u1ebf trong khi H\u00e0m Nghi v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Thuy\u1ebft xu\u1ea5t b\u00f4n l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn sai l\u1ea7m hay l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c c\u1ee9u n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c c\u00f2n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf, nh\u01b0ng d\u00f9 sao c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7u h\u00e0ng Ph\u00e1p. Vi\u1ec7c th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p b\u1eaft \u00f4ng \u0111\u01b0a \u0111i \u0111\u00e0y \u1edf Tahiti v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 soi s\u00e1ng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y&#8221;.<\/p>\n<p>Soi s\u00e1ng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u00edch c\u1ee7a s\u00e1ch. Nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 soi s\u00e1ng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u0103n b\u1ea3n \u1ea5y trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng, t\u00e1c gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb ph\u1ea3i soi s\u00e1ng c\u1ea3 m\u1ed9t tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i, c\u1ea3 m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00e3 u t\u1ed1i l\u1ea1i c\u00e0ng u t\u1ed1i h\u01a1n v\u00ec l\u1ea1c trong m\u00ea l\u1ed9 c\u1ee7a s\u1eed s\u00e1ch thu\u1ed9c \u0111\u1ecba. M\u1ed9t v\u00e0i nh\u00e0 vi\u1ebft s\u1eed n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i g\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u01b0 Charles Fourniau, \u0111\u00e3 v\u1ea1ch ra c\u00e1i m\u00ea l\u1ed9 \u1ea5y, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ai l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch chi li, th\u1ea5u \u0111\u00e1o b\u1eb1ng \u00f4ng Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb.<\/p>\n<p>Chi li, th\u1ea5u \u0111\u00e1o, l\u1ecbch s\u1eed m\u1ea5t n\u01b0\u1edbc k\u1ec3 trong s\u00e1ch n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ea5t v\u1ec1 binh b\u1ecb, m\u1ea5t v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb, m\u00e0 c\u00f2n m\u1ea5t c\u1ea3 v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a cho c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 ti\u1ebfp theo, ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1i ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec3 ta nh\u00ecn cho r\u00f5 ta v\u00e0 hi\u1ec3u ta \u0111\u00fang \u0111\u1eafn. Tr\u00ean l\u0129nh v\u1ef1c s\u1eed h\u1ecdc, cho \u0111\u1ebfn g\u1ea7n \u0111\u00e2y, ta ch\u1ec9 b\u00fa m\u1edbm m\u1ed9t ngu\u1ed3n s\u1eeda kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1eeda m\u1eb9, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1eeda khoa h\u1ecdc, m\u00e0 c\u1ee9 t\u01b0\u1edfng ta \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i trong ch\u00e2n l\u00fd. Quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u00e0y \u0111em l\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1i gi\u1eadt m\u00ecnh v\u00f4 c\u00f9ng c\u1ea7n thi\u1ebft v\u1ec1 s\u1ef1 trung th\u1ef1c. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m s\u1eed h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu cho b\u1ea5t c\u1ee9 ai nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 d\u1ea1y h\u1ecdc v\u1ec1 giai \u0111o\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed \u0111au th\u01b0\u01a1ng n\u00e0y.<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">Cao Huy Thu\u1ea7n<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">Nguy\u00ean gi\u00e1o s\u01b0 \u00e9m\u00e9rite<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">\u0110\u1ea1i H\u1ecdc Picardie (Ph\u00e1p)<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\">\u2740\u2740<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">\u00dd ki\u1ebfn c\u1ee7a GS T\u1ea0 V\u0102N T\u00c0I<br \/>\n<\/span><\/p>\n<p>L\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 3 \u0111\u1eddi c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng , \u0110\u1ea1i th\u1ea7n Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n , t\u00e1c g\u1ec9a b\u1ed9 s\u1eed \u0111\u1ed3 s\u1ed9 g\u1ea7n 2.000 trang n\u00e0y, l\u00e0 gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb, \u0111\u00e3 b\u1ecf ra nhi\u1ec1u n\u0103m \u0111\u1ec3 thu th\u1eadp t\u00e0i li\u1ec7u t\u1ea1i c\u00e1c th\u01b0 vi\u1ec7n kh\u1eafp n\u01a1i, t\u1eeb Vi\u1ec7t Nam qua Ph\u00e1p v\u00e0 Hoa K\u1ef3, \u0111\u1ec3 h\u00f2an th\u00e0nh s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u00f4ng , m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u00ec t\u00ecnh k\u00ednh y\u00eau (labor of love, nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 n\u00f3i) gi\u00e0nh cho t\u1ed5 ti\u00ean ri\u00eang c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0 ti\u1ec1n b\u1ed1i chung c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c, l\u00e0 s\u1ee9 m\u1ea1ng minh oan cho c\u1ee5 c\u1ed1 Tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0 vua quan Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n n\u00f3i chung, trong giai \u0111\u1ecdan ch\u1ed1ng m\u01b0u toan x\u00e2m chi\u1ebfm Vi\u1ec7t nam l\u00e0m thu\u1ed9c \u0111\u1ecba c\u1ee7a Ph\u00e1p v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19, minh oan \u0111\u1ec3 tho\u00e1t kh\u1ecfi nh\u1eefng trang s\u1eed ngu\u1ef5 t\u1ea1o hay t\u00e0i li\u1ec7u b\u00f4i l\u1ecd c\u1ee7a th\u1eddi thu\u1ed9c \u0111\u1ecba. Khi g\u1eb7p gi\u00e1o s\u01b0 Tr\u1ecb n\u0103m n\u1ecd t\u1ea1i nh\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n chung \u1edf v\u00f9ng Hoa Th\u1ecbnh \u0110\u1ed1n-Virginia, t\u00f4i c\u00f3 th\u1eafc m\u1eafc trong \u0111\u1ea7u, v\u00e0 \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi v\u1edbi gi\u00e1o s\u01b0 trong bu\u1ed5i h\u1ed9i ng\u1ed9 \u0111\u00f3, l\u00e0 t\u1ea1i sao m\u00e0 gi\u00e1o s\u01b0, m\u1ed9t chuy\u00ean gia v\u1ec1 h\u00e0nh ch\u00e1nh h\u1ecdc th\u1eddi m\u1edbi, t\u1ed1t nghi\u1ec7p ti\u1ebfn s\u0129 ng\u00e0nh n\u00e0y t\u1ea1i \u0111\u1ea1i h\u1ecdc M\u1ef9, l\u1ea1i \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u n\u0103m n\u1eafm gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 Vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edfng H\u1ecdc Vi\u1ec7n Qu\u1ed1c Gia H\u00e0nh Ch\u00e1nh c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng H\u00f2a, th\u00ec l\u1ebd ra ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi v\u1ec1 h\u00e0nh ch\u00e1nh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u1edbi, nh\u01b0 \u0111\u00e3 t\u1ecf r\u00f5 trong vi\u1ec7c vi\u1ebft s\u00e1ch <em>Third World Development: Aspects of Political Legitimacy and Viability<\/em>, 1989, sau khi di c\u01b0 sang Hoa k\u1ef3, m\u00e0 sao nay l\u1ea1i d\u00e0nh nhi\u1ec1u n\u0103m trong tu\u1ed5i l\u00e3o ni\u00ean cho m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh vi\u1ebft l\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed kh\u00f3 kh\u0103n v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y tranh c\u00e3i n\u00e0y? Sau khi nghe gi\u00e1o s\u01b0 g\u1ec9ai th\u00edch c\u00e1i\u00a0m\u1ee5c \u0111\u00edch \u0111em c\u00f4ng lao v\u00e0 t\u00e2m t\u00ecnh vi\u1ebft l\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ec3 minh oan cho ti\u1ec1n b\u1ed1i v\u00e0 ti\u1ec1n nh\u00e2n n\u00e0y, v\u00e0 nay \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea7n gi\u1edf t\u1eebng c\u00e1c trang trong cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u00f4ng phu n\u00e0y, th\u00ec t\u00f4i th\u1ea5y r\u00f5 l\u00e0 gi\u00e1o s\u01b0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau \u0111\u00f3, v\u1edbi l\u1ed1i ti\u1ebfp c\u1eadn l\u1ecbch s\u1eed r\u1ea5t \u0111\u00fang tinh th\u1ea7n v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i.<\/p>\n<p>Tinh th\u1ea7n v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 Tr\u1ecb trong t\u00e1c ph\u1ea9m l\u1ecbch s\u1eed n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ecf r\u00f5 trong c\u00e1ch \u0111\u1eb7t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c c\u00e2u h\u1ecfi cho m\u1ed7i ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 h\u1ea5u h\u1ebft c\u00e1c ti\u1ebft m\u1ee5c trong t\u1eebng ch\u01b0\u01a1ng, ch\u1ee9 kh\u00f4ng x\u00e1c quy\u1ebft c\u00e1i g\u00ec ngay l\u00fac \u0111\u1ea7u ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 m\u1ee5c (th\u00ed d\u1ee5: \u201cNguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng va vua quan Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n tham lam?\u201d \u201cGia Long ch\u1ecbu \u01a1n Ph\u00e1p?\u201d, \u201cMinh M\u1ea1ng qu\u00ean \u01a1n Ph\u00e1p?\u201d \u201cAi gian tr\u00e1? Ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p hay Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng v\u00e0 vua quan Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n?\u201d), l\u00e0m cho \u0111\u1ed9c g\u1ec9a \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e1o s\u01b0 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn v\u00e0o t\u1eebng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 thi\u00ean ki\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 s\u1ebd c\u00f9ng gi\u00e1o s\u01b0 \u0111\u1ecdc c\u00e1c d\u1eef ki\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed, ch\u1ee9a trong kh\u00f4ng nh\u1eefng g\u00ec c\u00e1c s\u1eed gia vi\u1ebft m\u00e0 c\u00f2n trong c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u nguy\u00ean thu\u1ef7 g\u1ed1c v\u1ec1 c\u00e1c bi\u1ebfn c\u1ed1 (th\u00ed d\u1ee5: c\u00e1c t\u1edd tr\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c quan Vi\u1ec7t nam v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c ph\u00e1p), r\u1ed3i c\u00f9ng gi\u00e1o s\u01b0 th\u1ea9m d\u1ecbnh, ph\u00e2n t\u00edch, r\u1ed3i m\u1edbi \u0111i \u0111\u1ebfn k\u1ebft lu\u1eadn. Tinh th\u1ea7n v\u00e0 s\u1ef1 k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i c\u0169ng l\u1ed9 r\u00f5 trong s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng t\u00e0i li\u1ec7u kh\u1ed5ng l\u1ed3 gi\u00e1o s\u01b0 Tr\u1ecb \u0111\u00e3 t\u1ed1n c\u00f4ng v\u00e0 c\u1ee7a \u0111\u1ec3 thu th\u1eadp, ch\u1ee5p h\u00ecnh trong nhi\u1ec1u chuy\u1ebfn du h\u00e0nh \u0111\u1ebfn c\u00e1c th\u01b0 vi\u1ec7n M\u1ef9 (Qu\u1ed1c H\u1ed9i Hoa K\u1ef3), Ph\u00e1p (V\u0103n Kh\u1ed1 b\u1ed9 Ng\u1ecdai Giao, H\u1ed9i Truy\u1ec1n Gi\u00e1o H\u1ea3i Ng\u1ecdai, Trung T\u00e2m V\u0103n Kh\u1ed1 H\u1ea3i ngo\u1ea1i v.v.) Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 qua s\u1ef1 gi\u00fap \u0111\u00f5 c\u1ee7a b\u1ea1n b\u00e8 thu th\u1eadp t\u00e0i li\u1ec7u c\u1ea3 trong n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam g\u1ea7n \u0111\u00e2y. C\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u g\u1ed1c \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng phu khi\u1ebfn gi\u00e1o s\u01b0 Tr\u1ecb t\u00ecm ra nh\u1eefng chi ti\u1ebft r\u1ea5t quan tr\u1ecdng, n\u00eau cao\u00a0 r\u1ea5t s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c tinh th\u1ea7n c\u1ee7a nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed, nh\u01b0 s\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng c\u1ee7a c\u1ee5 c\u1ed1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u01b0\u1eddng ghi ch\u1eef \u201cb\u1ea3o tr\u1ee3\u201d thay v\u00ec \u201cb\u1ea3o h\u1ed9\u201dtrong Hi\u1ec7p \u01af\u1edbc Patenotre Ph\u00e1p \u00e9p \u0111\u1eb7t k\u00fd n\u0103m 1884, \u0111\u1ec3 Vi\u1ec7t Nam v\u1eabn gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 tr\u1ecb n\u1ed9i b\u1ed9, m\u00e0 ch\u1ec9 m\u1ea5t quy\u1ec1n \u0111\u1ed1i ng\u1ecdai, nh\u01b0ng r\u1ed3i b\u1ecb Ph\u00e1p \u0111e d\u1ecda v\u1edbi t\u1ed1i h\u1eadu th\u01b0 24 gi\u1edd ph\u1ea3i k\u00fd b\u1ea3n ti\u1ebfng Ph\u00e1p l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ee7 v\u0103n.<\/p>\n<p>Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Tr\u1ecb \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng trong s\u1ee9 m\u1ea1ng minh oan cho vua quan Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n, k\u1ec3 c\u1ea3 c\u1ee5 c\u1ed1 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng, v\u00e0 n\u00eau ra r\u00f5 \u00fd ch\u00ed ch\u1ed1ng th\u1ef1c d\u00e2n x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c Ph\u00e1p v\u1edbi l\u00f2ng \u00e1i qu\u1ed1c nhi\u1ec7t t\u00ecnh nh\u01b0ng chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c m\u1ec1m d\u1ebbo c\u1ee7a h\u1ecd. C\u00e1i ni\u1ec1m \u0111au c\u1ee7a vua quan Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 x\u00e2m l\u0103ng l\u1ea5n l\u01b0\u1edbt c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n t\u1ea3 trong s\u00e1ch n\u00e0y khi\u1ebfn ta ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng chi ti\u1ebft m\u1ee7i l\u00f2ng nh\u01b0 vi\u1ec7c vua T\u1ef1 \u0110\u1ee9c kh\u00f4ng c\u00f2n c\u01b0\u1eddi n\u1eefa t\u1eeb khi m\u1ea5t c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 v\u1edbi hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc n\u0103m 1862. Cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 Tr\u1ecb c\u0169ng \u1edf trong c\u00e1i tr\u00e0o l\u01b0u c\u1ee7a c\u00e1c s\u1eed gia ba ch\u1ee5c n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, k\u1ec3 c\u1ea3 c\u00e1c s\u1eed gia trong n\u01b0\u1edbc C\u1ed9ng h\u00f2a X\u00e3 h\u1ed9i Ch\u1ee7 ngh\u0129a Vi\u1ec7t nam, mu\u1ed1n x\u00e9t l\u1ea1i cho c\u00f4ng b\u00ecnh m\u00e0 nh\u1eadn c\u00f4ng lao m\u1edf mang b\u1edd c\u00f5i v\u00e0 n\u1ed7 l\u1ef1c ch\u1ed1ng th\u1ef1c d\u00e2n c\u1ee7a Tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, k\u1ec3 c\u1ea3 ti\u1ec1n b\u1ed1i c\u1ee7a Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e1c Ch\u00faa Nguy\u1ec5n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 khen vua Quang Trung, r\u1ed3i n\u00f3i Gia Long l\u00e0 \u0111em ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p v\u00e0o Vi\u1ec7t Nam,\u00a0nh\u01b0 c\u00e1c s\u1eed gia tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 l\u00e0m.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">T\u1ea0 V\u0102N T\u00c0I<\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><em>Lu\u1eadt s\u01b0<\/em><em>, Ti\u1ebfn s\u0129 Ch\u00ednh tr\u1ecb h\u1ecdc v\u00e0 Th\u1ea1c s\u0129 Lu\u1eadt h\u1ecdc<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><em>Gi\u00e1o s\u01b0 H\u1ecdc Vi\u1ec7n Qu\u1ed1c Gia H\u00e0nh Ch\u00e1nh, Vi\u1ec7t Nam, tr\u01b0\u1edbc 1975<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><em>Nguy\u00ean Gi\u1ea3ng s\u01b0 t\u1ea1i Harvard Law School<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><strong>C\u1eacP NH\u1eacT<\/strong>: <strong>D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 bu\u1ed5i gi\u1edbi thi\u1ec7u quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u00f3i tr\u00ean do GS s\u1eed h\u1ecdc Tr\u1ea7n Vi\u1ebft Ng\u1ea1c v\u00e0 TS s\u1eed h\u1ecdc B\u00f9i Tr\u00e2n Ph\u01b0\u1ee3ng, nguy\u00ean hi\u1ec7u tr\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1eddng Hoa Sen ph\u1ee5 tr\u00e1ch ng\u00e0y 19.9 t\u1ea1i C\u00e0 Ph\u00ea Th\u1ee9 B\u1ea3y Tr\u1ebb Th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span class=\"embed-youtube\" style=\"text-align:center; display: block;\"><iframe loading=\"lazy\" class=\"youtube-player\" width=\"1140\" height=\"642\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/-vW8LwFkJCM?version=3&#038;rel=1&#038;showsearch=0&#038;showinfo=1&#038;iv_load_policy=1&#038;fs=1&#038;hl=vi&#038;autohide=2&#038;wmode=transparent\" allowfullscreen=\"true\" style=\"border:0;\" sandbox=\"allow-scripts allow-same-origin allow-popups allow-presentation\"><\/iframe><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u1edcI T\u1ef0A CHO B\u1ed8 S\u1eec V\u1ec0 \u0110\u1ea0I TH\u1ea6N NGUY\u1ec4N V\u0102N T\u01af\u1edcNG C\u1ee6A H\u1eccC GI\u1ea2 NGUY\u1ec4N QU\u1ed0C TR\u1eca GS CAO HUY THU\u1ea6N &nbsp; L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u. Xin ph\u00e9p gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u1edbi anh ch\u1ecb v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea1n b\u1ed9 s\u1eed \u0111\u1ed3 s\u1ed9 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 h\u1ecdc thu\u1eadt cao v\u1ec1 nhi\u1ec1u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed t\u1eebng<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4100"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4100"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4246,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4100\/revisions\/4246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}