{"id":4174,"date":"2020-09-05T00:03:41","date_gmt":"2020-09-04T17:03:41","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=4174"},"modified":"2023-01-22T17:08:00","modified_gmt":"2023-01-22T10:08:00","slug":"ky-yeu-hat-higgs-va-mo-hinh-chuan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/ky-yeu-hat-higgs-va-mo-hinh-chuan\/","title":{"rendered":"K\u1ef7 y\u1ebfu H\u1ea1t Higgs v\u00e0 M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #008000\">H\u1ea0T HIGGS V\u00c0 M\u00d4 H\u00ccNH CHU\u1ea8N<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt\"><em><span style=\"color: #008000\"><span style=\"color: #000080\">Cu\u1ed9c phi\u00eau l\u01b0u k\u1ef3 th\u00fa c\u1ee7a Khoa h\u1ecdc<\/span> <\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080\"><span style=\"font-size: 14pt\"><em>Nh\u00f3m ch\u1ee7 bi\u00ean<\/em><\/span>:<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">CAO CHI &#8211; CHU H\u1ea2O &#8211; PIERRE DARRIULAT<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">NGUY\u1ec4N XU\u00c2N XANH &#8211; PH\u1ea0M XU\u00c2N Y\u00caM<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-6321\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/picture-7.png?resize=74%2C48&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"74\" height=\"48\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">Trong th\u00e1ng qua t\u00f4i \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua m\u1ed9t trong nh\u1eefng giai \u0111o\u1ea1n k\u00edch \u0111\u1ed9ng nh\u1ea5t, c\u0103ng th\u1eb3ng nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1eddi t\u00f4i, nh\u01b0ng c\u0169ng l\u1ea1i l\u00e0 th\u00e0nh c\u00f4ng nh\u1ea5t. T\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 ngh\u0129 g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c vi\u1ebft th\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><span style=\"color: #000080\">Albert Einstein t\u00e2m s\u1ef1 v\u1edbi Arnold Sommerfeld<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><span style=\"color: #000080\">sau khi ho\u00e0n t\u1ea5t <em>Thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">D\u01b0\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec c\u00e1i \u0111\u00e3 may m\u1eafn thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec7n ra g\u1ea7n nh\u01b0 t\u1ea5t nhi\u00ean, v\u00e0 m\u1ed7i sinh vi\u00ean th\u00f4ng minh \u0111\u1ec1u hi\u1ec3u n\u00f3 kh\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc l\u1eafm. Nh\u01b0ng s\u1ef1 t\u00ecm ki\u1ebfm \u0111\u1ea7y linh c\u1ea3m, k\u00e9o d\u00e0i nhi\u1ec1u n\u0103m trong b\u00f3ng t\u1ed1i v\u1edbi nh\u1edb nhung c\u0103ng th\u1eb3ng c\u1ee7a n\u00f3, lu\u00e2n phi\u00ean gi\u1eefa s\u1ef1 tin ch\u1eafc v\u00e0 n\u1ed7i tuy\u1ec7t v\u1ecdng, r\u1ed3i v\u1edbi s\u1ef1 b\u1ee9t ph\u00e1 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn ch\u00e2n l\u00fd, nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 ch\u1ec9 c\u00f3 ai \u0111\u00e3 t\u1ef1 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m m\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right\"><span style=\"color: #000080\">Albert Einstein c\u1ea3m nh\u1eadn sau khi \u0111\u00e3 ho\u00e0n t\u1ea5t <em>Thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng<\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 40px\"><strong><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em><\/strong>. Nh\u00e2n b\u00e0i tr\u1ea3 l\u1eddi ph\u1ecfng v\u1ea5n \u0111\u1ea7y c\u1ea3m x\u00fac v\u00e0 l\u00f4i cu\u1ed1n c\u1ee7a GS Ng\u00f4 B\u1ea3o Ch\u00e2u ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 9, n\u0103m 2020 cho b\u00e1o LAO \u0110\u1ed8NG:<\/p>\n<h2 id=\":3af\" class=\"hP\" style=\"text-align: center;padding-left: 40px\" data-thread-perm-id=\"thread-a:r42731432739749442\" data-legacy-thread-id=\"17459a51a47eb9e8\">&#8220;\u0110\u00f3 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ecnh y\u00eau qu\u00e1 l\u1edbn&#8221;<\/h2>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 40px\"><a href=\"https:\/\/laodong.vn\/xa-hoi\/gs-ngo-bao-chau-do-co-le-la-mot-tinh-yeu-qua-lon-833363.ldo\">https:\/\/laodong.vn\/xa-hoi\/gs-ngo-bao-chau-do-co-le-la-mot-tinh-yeu-qua-lon-833363.ldo<\/a><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">trong \u0111\u00f3 \u00f4ng c\u00f3 n\u00f3i v\u1ec1 \u00fd t\u01b0\u1edfng t\u1eeb m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o khoa h\u1ecdc gi\u00fap \u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p gi\u1ea3i b\u00e0i to\u00e1n <em>B\u1ed5 \u0111\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n Langlands<\/em>:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\">\u0110\u00fang l\u00fac \u0111\u00f3 th\u00ec t\u00f4i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o n\u1ed5i ti\u1ebfng, l\u00fac \u0111\u1ea7u th\u00ec th\u1ea5y n\u00f3 b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn m\u1ed9t l\u00fac, t\u00f4i ch\u1ee3t hi\u1ec3u \u0111\u1ea5y ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i t\u00f4i t\u00ecm, ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i m\u00f4 h\u00ecnh cho ph\u00e9p t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 \u00e1p d\u1ee5ng c\u00e1i \u00fd t\u01b0\u1edfng t\u00f4i t\u1eebng c\u00f3. V\u00e0 t\u00f4i nh\u1edb kho\u1ea3nh kh\u1eafc \u0111\u00fang l\u00e0 ni\u1ec1m vui c\u1ee7a s\u00e1ng t\u1ea1o khi t\u00f4i \u0111ang l\u00e0m vi\u1ec7c trong m\u1ed9t Vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u \u1edf Ph\u00e1p. Ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u00f3 tuy r\u1ea5t \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, nh\u01b0ng n\u00f3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u m\u00e0 t\u00f4i ch\u1ec9 hi\u1ec3u m\u1ed9t c\u00e1ch m\u00f9 m\u1edd tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. Ph\u00e1t ki\u1ebfn to\u00e1n h\u1ecdc \u0111\u00f4i khi l\u00e0 th\u1ebf, n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 r\u1ea5t \u0111\u01a1n gi\u1ea3n nh\u01b0ng n\u00f3 nh\u01b0 l\u00e0 m\u1edf m\u1eaft m\u00ecnh trong r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00e1c b\u1eb1ng c\u00e1ch tr\u1ed5 ra m\u1ed9t c\u1eeda s\u1ed5 m\u1edbi v\u00e0 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t l\u1ea1i m\u1ed9t tr\u1eadt t\u1ef1 m\u1edbi.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">ch\u00fang t\u00f4i xin \u0111\u0103ng l\u1ea1i b\u00e0i &#8220;\u0110\u00f4i l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u&#8221; m\u00e0 gi\u00e1o s\u01b0 Ng\u00f4 B\u1ea3o Ch\u00e2u \u0111\u00e3 d\u00e0nh cho s\u1ed1 K\u1ef7 y\u1ebfu H\u1ea1t HIGGS n\u0103m 2013\/14 trong \u0111\u00f3 \u00f4ng c\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u00fd t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i ngh\u0129 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng \u00f4ng mu\u1ed1n n\u00f3i trong b\u00e0i b\u00e1o.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Nh\u00e2n \u0111\u00e2y, ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng xin gi\u1edbi thi\u1ec7u quy\u1ec3n K\u1ef7 y\u1ebfu <em>H\u1ea1t Higgs v\u00e0 M\u00f4 H\u00ecnh Chu\u1ea9n<\/em> c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00f3m nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, nghi\u00ean c\u1ee9u th\u1ef1c hi\u1ec7n n\u0103m 2013 sau khi h\u1ea1t Higgs \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf m\u00e1y gia t\u1ed1c LHC t\u1ea1i CERN n\u0103m 2012. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t quy\u1ec3n s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n r\u1ea5t c\u00f4ng phu, quy\u1ec3n s\u00e1ch \u0111\u1ea7u ti\u00ean cho c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ec3 tr\u00ecnh b\u00e0y cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh phi\u00eau l\u01b0u k\u1ef3 th\u00fa c\u1ee7a h\u1ea1t HIGGS v\u00e0 M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n sau khi n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf ch\u00e2u \u00c2u. NXX<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><em>Xem th\u00eam:<\/em><\/span><\/p>\n<h3 class=\"search-title\" style=\"text-align: center\"><a title=\"H\u1ea1t Higgs \u2013 Con \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00e1t minh v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 \u201cH\u1ea1t c\u1ee7a Ch\u00faa\u201d\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/hat-higgs-con-duong-phat-minh-va-kham-pha-hat-cua-chua\/\" rel=\"bookmark\">H\u1ea1t Higgs \u2013 Con \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00e1t minh v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 \u201cH\u1ea1t c\u1ee7a Ch\u00faa\u201d (JIM BAGGOTT)<\/a><\/h3>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h2 id=\"modal_header\" class=\"symbol_content\" style=\"text-align: center\"><span class=\"the_copied_text\">\u2042<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">C\u00e1c nh\u00e0 h\u1ea3o t\u00e2m \u0111\u00e3 t\u00e0i tr\u1ee3 cho s\u1ed1 k\u1ef7 y\u1ebfu \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0y:<\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 80px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 18pt\">TS. B\u00f9i Tr\u00e2n Ph\u01b0\u1ee3ng &#8211; TS Mai Ninh &#8211; GS Tr\u1ea7n Thanh V\u00e2n &#8211; TS. Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n T\u00e2n &#8211; GS (d\u1ea5u t\u00ean) &#8211; GS (d\u1ea5u t\u00ean) &#8211; GS Nguy\u1ec5n Minh Th\u1ecd &#8211; GS B\u00e1c s\u0129 Ph\u1ea1m Duy Tho\u1ea1i &#8211; TSKH Tr\u1ea7n H\u00e0 Anh &#8211; GS. Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u01b0\u1eddng &#8211; TS \u0110\u1eb7ng \u0110\u00ecnh Thi &#8211; T\u1ea7n Tu\u1ea5n D\u0169ng &#8211; Nh\u00e0 gi\u00e1o Ph\u1ea1m Th\u1ea3o Nguy\u00ean &#8211; \u1ee6y ban v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf N\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i TP H\u1ed3 Ch\u00ed Minh &#8211; \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia TP H\u1ed3 Ch\u00ed Minh<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000;font-size: 18pt\"><strong>H\u00c0NH TR\u00ccNH XUY\u00caN TH\u1ebe K\u1ef6 C\u1ee6A KH\u00c1I NI\u1ec6M H\u1ea0T NGUY\u00caN T\u1eec<\/strong><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"n3VNCb KAlRDb\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/images.fineartamerica.com\/images-medium-large-5\/1-democritus-c460-c370-b-granger.jpg?resize=202%2C285&#038;ssl=1\" alt=\"Democritus (c460-c370 B Painting by Granger | Pixels\" width=\"202\" height=\"285\" data-noaft=\"1\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Democritus<\/p>\n<blockquote><p><em>Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec t\u1ed3n t\u1ea1i ngo\u00e0i c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eed v\u00e0 kh\u00f4ng gian r\u1ed7ng; t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ee9 kh\u00e1c nh\u01b0 m\u00e0u s\u1eafc, v\u1ecb ng\u1ecdt, \u0111\u1eafng c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt \u0111\u1ec1u c\u00f3 t\u00ednh bi\u1ec3u ki\u1ebfn.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">DEMOCRITUS (th\u1ebf k\u1ef7 5 tr\u01b0\u1edbc CN)<\/p>\n<p><em>B\u00e2y gi\u1edd t\u00f4i s\u1ebd tung v\u00e0o gi\u00f3 kh\u00e1i ni\u1ec7m c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt th\u1ec3 r\u1eafn v\u1edbi kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">LAMA DROMTONPA (th\u1ebf k\u1ef7 11)<\/p>\n<p><em>Do \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u1eefng t\u00e1c nh\u00e2n trong T\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m cho nh\u1eefng H\u1ea1t c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt th\u1ec3 b\u00e1m v\u1edbi nhau b\u1edfi nh\u1eefng H\u1ea5p l\u1ef1c r\u1ea5t m\u1ea1nh. V\u00e0 Nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a Tri\u1ebft h\u1ecdc th\u1ef1c nghi\u1ec7m ph\u1ea3i t\u00ecm ra ch\u00fang.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">ISAAC \u00a0NEWTON (th\u1ebf k\u1ef7 17)<\/p>\n<p><em>V\u1eadt ch\u1ea5t, d\u00f9 chia nh\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c cao \u0111\u1ed9, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00f4 t\u1eadn. Ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m d\u1eebng m\u00e0 v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 n\u00f3 ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 chia ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c&#8230;T\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u1ecdn t\u1eeb \u201cnguy\u00ean t\u1eed\u201d \u0111\u1ec3 g\u1ecdi t\u00ean nh\u1eefng h\u1ea1t cu\u1ed1i c\u00f9ng n\u00e0y. <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">\u00a0JOHN DALTON (th\u1ebf k\u1ef7 19)<\/p>\n<p><em>T\u00f4i y\u00eau c\u1ea7u qu\u00fd v\u1ecb h\u00e3y nh\u00ecn theo hai c\u00e1ch. B\u1edfi v\u00ec con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0a t\u1edbi tri th\u1ee9c v\u1ec1 c\u00e1c v\u00ec sao \u0111i ngang qua nguy\u00ean t\u1eed; v\u00e0 tri th\u1ee9c quan tr\u1ecdng v\u1ec1 nguy\u00ean t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1t t\u1edbi b\u1eb1ng c\u00e1c v\u00ec sao.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">\u00a0ARTHUR EDDINGTON (th\u1ebf k\u1ef7 20)<\/p>\n<p><em>N\u1ebfu h\u1ea1t boson n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3, th\u00ec ch\u00fang ta c\u0169ng s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf \u0111\u00e2y<\/em><em>.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">PETER HIGGS (th\u1ebf k\u1ef7 20\/21)<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"n3VNCb KAlRDb\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/pbs.twimg.com\/profile_images\/1102827218072293376\/Ny2K6WKg_400x400.jpg?resize=263%2C263&#038;ssl=1\" alt=\"Peter Higgs (@PH_Boson) \/ Twitter\" width=\"263\" height=\"263\" data-noaft=\"1\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Peter Higgs<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-7765\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Picture1-C\u00e2y-h\u1ea1t-Higgs_Nguy\u1ec5n-H\u1eefu-Kh\u00e1nh.png?resize=703%2C527&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"703\" height=\"527\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Picture1-C\u00e2y-h\u1ea1t-Higgs_Nguy\u1ec5n-H\u1eefu-Kh\u00e1nh.png?resize=300%2C225&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Picture1-C\u00e2y-h\u1ea1t-Higgs_Nguy\u1ec5n-H\u1eefu-Kh\u00e1nh.png?resize=768%2C575&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Picture1-C\u00e2y-h\u1ea1t-Higgs_Nguy\u1ec5n-H\u1eefu-Kh\u00e1nh.png?w=975&amp;ssl=1 975w\" sizes=\"(max-width: 703px) 100vw, 703px\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u1ea2nh minh ho\u1ea1 m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n b\u1eb1ng hoa v\u00e0 gi\u1ea5y c\u1ee7a Nguy\u1ec5n H\u1eefu Kh\u00e1nh, nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u00e3 l\u00e0m vi\u1ec7c nhi\u1ec1u n\u0103m\u00a0\u1edf CERN, DESY, SLAC. Th\u00e2n c\u00e2y l\u00e0 h\u1ea1t boson Higgs. Nh\u00e1nh ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t t\u1ea3i l\u1ef1c, b\u00ean tr\u00e1i l\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t v\u1eadt ch\u1ea5t g\u1ed3m c\u00e1c quark v\u00e0 lepton.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p><\/blockquote>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-4177 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_bia-truoc.jpg?resize=492%2C749&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"492\" height=\"749\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_bia-truoc-scaled.jpg?resize=197%2C300&amp;ssl=1 197w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_bia-truoc-scaled.jpg?resize=768%2C1167&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_bia-truoc-scaled.jpg?w=1684&amp;ssl=1 1684w\" sizes=\"(max-width: 492px) 100vw, 492px\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\" wp-image-4178 aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_Bia-sau-REV.jpg?resize=456%2C695&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"456\" height=\"695\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_Bia-sau-REV-scaled.jpg?resize=197%2C300&amp;ssl=1 197w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_Bia-sau-REV-scaled.jpg?resize=673%2C1024&amp;ssl=1 673w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_Bia-sau-REV-scaled.jpg?resize=768%2C1168&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_Bia-sau-REV-scaled.jpg?zoom=2&amp;resize=456%2C695&amp;ssl=1 912w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hat-Higgs_Bia-sau-REV-scaled.jpg?zoom=3&amp;resize=456%2C695&amp;ssl=1 1368w\" sizes=\"(max-width: 456px) 100vw, 456px\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p style=\"text-align: center\">Trang b\u00eca tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 sau c\u1ee7a K\u1ef7 y\u1ebfu. D\u00e0y h\u01a1n 500 trang. In m\u00e0u. Nxb Tri Th\u1ee9c, ra m\u1eaft \u0111\u1ea7u n\u0103m 2014<\/p>\n<h2 id=\"modal_header\" class=\"symbol_content\" style=\"text-align: center\"><span class=\"the_copied_text\">\u2042<\/span><\/h2>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\"><span style=\"font-size: 18pt\">\u0110\u00d4I L\u1edcI M\u1ede \u0110\u1ea6U<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><span style=\"font-size: 14pt\">GS Ng\u00f4 B\u1ea3o Ch\u00e2u, <\/span><span style=\"font-size: 14pt\">Gi\u1ea3i Fields 2010<\/span><\/span><\/p>\n<p>V\u00ec hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i v\u1ec1 V\u00e2t l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft kh\u00f4ng s\u00e2u s\u1eafc h\u01a1n c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 qu\u1ea7n ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c khai s\u00e1ng, t\u00f4i th\u1ea5y m\u00ecnh kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ec3 t\u1ed5ng k\u1ebft n\u1ed9i dung nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft trong quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u00e0y. T\u00f4i c\u0169ng kh\u00f4ng mu\u1ed1n vi\u1ebft l\u1ea1i nh\u1eefng th\u00f4ng tin chung chung m\u00e0 b\u1ea1n \u0111\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf kh\u1eafp n\u01a1i. Ch\u00f3t nh\u1eadn l\u1eddi v\u1edbi gi\u00e1o s\u01b0 Darriulat vi\u1ebft l\u1eddi b\u1ea1t cho quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u00e0y, t\u00f4i xin ph\u00e9p k\u1ec3 m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n: t\u00f4i \u0111\u00e3 g\u1eb7p \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a \u00f4ng Higgs nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, v\u00e0 cu\u1ed9c g\u1eb7p \u1ea5y \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u00f4ng vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a t\u00f4i ra sao.<\/p>\n<p>Lu\u1eadn \u00e1n ti\u1ebfn s\u0129 c\u1ee7a t\u00f4i b\u1ea3o v\u1ec7 n\u0103m 1997 ch\u1ee9a m\u1ea7m m\u1ed1ng c\u1ee7a \u00fd t\u01b0\u1edfng m\u00e0 sau n\u00e0y l\u00e0 ch\u00eca kho\u00e1 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft b\u00e0i to\u00e1n \u201cb\u1ed5 \u0111\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n\u201d c\u1ee7a Langlands. C\u00e1i t\u00f4i thi\u1ebfu l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh h\u00ecnh h\u1ecdc cho c\u00e1c t\u00edch ph\u00e2n qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o, nh\u00e2t v\u1eadt ch\u00ednh c\u1ee7a b\u1ed5 \u0111\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n. M\u1ed9t s\u1ed1 m\u00f4 h\u00ecnh h\u00ecnh h\u1ecdc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, nh\u01b0ng c\u00e1i t\u00f4i c\u1ea7n l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh r\u1ed9ng h\u01a1n, m\u1ec1m d\u1ebbo h\u01a1n, \u0111\u1ec3 cho c\u00e1i \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u00f2n \u0111ang \u1edf d\u1ea1ng m\u1ea7m m\u1ed1ng kia c\u00f3 ch\u1ed7 tri\u1ec3n khai, m\u1ed9t da th\u1ecbt \u0111\u1ee7 m\u1ea7u m\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 \u201c\u0111\u1ea7u thai\u201d.<\/p>\n<p>V\u00e0o th\u1eddi gian cu\u1ed1i nh\u1eefng n\u0103m 90, l\u00fd thuy\u1ebft Langlands h\u00ecnh h\u1ecdc c\u1ee7a hai nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc g\u1ed1c x\u00f4 vi\u1ebft Beilinson v\u00e0 Drinfeld \u0111ang l\u00e0 t\u00e2m \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi to\u00e1n h\u1ecdc. T\u00f4i \u0111\u1ec3 \u00fd th\u1ea5y trong ph\u1ea7n t\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o c\u1ee7a c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft v\u1ec1 Langlands h\u00ecnh h\u1ecdc, lu\u00f4n xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a Hitchin c\u00f3 t\u00ean \u201cDi\u1ec7n Riemann v\u00e0 h\u1ec7 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u1ea3 t\u00edch\u201d. T\u00f2 m\u00f2 t\u00ecm \u0111\u1ecdc b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a Hitchin, t\u00f4i l\u1edd m\u1edd hi\u1ec3u ra r\u1eb1ng \u0111i\u1ec3m xu\u1ea5t ph\u00e1t c\u1ee7a Hitchin l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh vi ph\u00e2n m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed9t h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n g\u1ecdi l\u00e0 h\u1ea1t Higgs. Ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u00e0y c\u00f3 b\u1ed1n chi\u1ec1u, nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, Hitchin r\u00fat s\u1ed1 chi\u1ec1u xu\u1ed1ng th\u00e0nh hai. Khi s\u1ed1 chi\u1ec1u h\u1ea1 xu\u1ed1ng c\u00f2n hai, h\u1ec7 ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t b\u1ea3o gi\u00e1c, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf n\u00f3 kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a tr\u00ean m\u1eb7t ph\u1eb3ng th\u1ef1c, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t bi\u1ec3u cho m\u1ecdi di\u1ec7n Riemann. Hitchin ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng kh\u00f4ng gian nghi\u1ec7m l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u1ea3 t\u00edch r\u1ea5t \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd. N\u00f3 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u1ea3 t\u00edch t\u1ed5ng qu\u00e1t nh\u1ea5t m\u00e0 ch\u00fang ta bi\u1ebft.<\/p>\n<p>B\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a Hitchin \u0111\u1ecdc r\u1ea5t d\u1ec5 hi\u1ec3u. T\u00f4i \u0111\u1ecdc r\u1ea5t th\u00edch th\u00fa tuy kh\u00f4ng hi\u1ec3u c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng n\u00f3 v\u00e0o vi\u1ec7c g\u00ec trong nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a m\u00ecnh. M\u1ea5y n\u0103m sau t\u00f4i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i v\u00e0 c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf. \u0110\u1ebfn n\u0103m 2003 t\u00f4i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n th\u1ee9 ba v\u00e0 l\u1ea7n n\u00e0y t\u00f4i hi\u1ec3u ra r\u1eb1ng h\u1ec7 kh\u1ea3 t\u00edch m\u00e0 Hitchin m\u00f4 t\u1ea3 ch\u00ednh l\u00e0 m\u00f4 h\u00ecnh h\u00ecnh h\u1ecdc m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111i t\u00ecm bao nhi\u00eau n\u0103m.<\/p>\n<p>Th\u00ed nghi\u1ec7m g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u1ee7a CERN kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh ph\u00e1n \u0111o\u00e1n c\u1ee7a Englert v\u00e0 Higgs v\u1ec1 c\u01a1 ch\u1ebf ch\u1ebf t\u1ea1o kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng cho c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ea3i ho\u00e0n ca cho tr\u00ed tu\u1ec7 con ng\u01b0\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u00f4i ng\u1ea1c nhi\u00ean b\u1edfi c\u00e1i m\u00e0 Wigner g\u1ecdi l\u00e0 \u201cunreasonable effectiveness\u201d c\u1ee7a to\u00e1n h\u1ecdc trong khoa h\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean: nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Higgs ch\u00ednh l\u00e0 ch\u00eca kho\u00e1 \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt m\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u00e3 ch\u00f4n s\u00e2u nh\u1ea5t. \u00a0\u0110\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i, vi\u1ec7c ch\u00ednh nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh n\u00e0y l\u1ea1i l\u00e0 ch\u00eca kho\u00e1 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i m\u00e3 m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00e0i to\u00e1n r\u1ea5t kh\u00f3 c\u1ee7a l\u00fd thuy\u1ebft s\u1ed1, l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u v\u00f4 c\u00f9ng k\u1ef3 di\u1ec7u.<\/p>\n<p>Ch\u00fac b\u1ea1n \u0111\u1ecdc c\u00f9ng quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u00e0y \u0111i ng\u01b0\u1ee3c th\u1eddi gian v\u1ec1 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m kh\u00e1m ph\u00e1 ra h\u1ea1t Higgs. C\u1ea3m \u01a1n ban bi\u00ean t\u1eadp v\u00e0 c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 cho ch\u00fang ta con t\u00e0u \u0111\u1ec3 \u0111i ng\u01b0\u1ee3c th\u1eddi gian.\/.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h2 id=\"modal_header\" class=\"symbol_content\" style=\"text-align: center\"><span class=\"the_copied_text\">\u2042<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #808000\">L\u1edcI PHI L\u1ed8<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">Cho K\u1ef7 y\u1ebfu <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><span style=\"font-size: 14pt\">H\u1ea1t Higgs <\/span><span style=\"font-size: 14pt\">H\u1ea1t Higgs v\u00e0 M\u00f4 H\u00ecnh Chu\u1ea9n<\/span><\/span><span style=\"color: #000080\"><a style=\"color: #000080\" href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh <\/span><span style=\"color: #000080\">v\u00e0 Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Y\u00eam<\/span><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>Qu\u00fd \u0111\u1ecdc gi\u1ea3 k\u00ednh m\u1ebfn,<\/em><\/p>\n<p>C\u00e1c qu\u1ed1c gia ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 nhi\u1ec1u qu\u1ed1c gia kh\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi hi\u1ec7n nay \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng h\u1ea1t Higgs c\u1ee7a m\u00ecnh cho \u0111\u1ecdc gi\u1ea3 \u0111\u1ea1i ch\u00fang. Nay ch\u00fang ta c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t h\u1ea1t Higgs cho \u0111\u1ecdc gi\u1ea3 Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n s\u00e1ch K\u1ef7 y\u1ebfu H\u1ea1t Higgs m\u00e0 qu\u00fd \u0111\u1ecdc gi\u1ea3 c\u1ea7m tr\u00ean tay l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc s\u1ed1ng \u1edf Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng nh\u01b0 \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i. N\u1ebfu t\u00ednh t\u1eeb ng\u00e0y ch\u00fang t\u00f4i g\u1eedi l\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi tham gia v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u00e1ng 8 n\u0103m 2012 cho \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 m\u1ed9t n\u0103m r\u01b0\u1ee1i tr\u00f4i qua, m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i \u2018k\u1ef7 l\u1ee5c\u2019 trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u00e1c s\u1ed1 k\u1ef7 y\u1ebfu. Cao nh\u1ea5t c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 th\u1eddi gian c\u1ee7a K\u1ef7 y\u1ebfu \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Humboldt l\u00e0 m\u1ed9t n\u0103m. Qu\u1ea3 l\u00e0 h\u1ea1t Higgs \u2018kh\u00f3 t\u00ecm\u2019, trong th\u1ef1c nghi\u1ec7m, c\u0169ng nh\u01b0 trong d\u1ea1ng m\u1ed9t K\u1ef7 y\u1ebfu, v\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng d\u1ec5 n\u1eafm b\u1eaft. Nh\u01b0ng c\u00f3 sao \u0111\u00e2u. Th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 ch\u1edd 48 n\u0103m \u0111\u1ec3 t\u00ecm h\u1ea1t boson Higgs th\u00ec ch\u00fang ta ch\u1edd th\u00eam n\u1eeda n\u0103m n\u1eefa th\u00ec c\u00f3 sao \u0111\u00e2u. V\u1ea3 l\u1ea1i, v\u00f4 t\u00ecnh Gi\u1ea3i Nobel 2013 \u0111\u00e3 \u2018h\u00e2m n\u00f3ng\u2019 \u0111\u1ec1 t\u00e0i h\u1ea1t Higgs c\u1ee7a K\u1ef7 y\u1ebfu, l\u00e0m cho n\u00f3 tr\u1edf n\u00ean \u2018h\u1ea5p d\u1eabn\u2019 g\u1ea5p b\u1ed9i.<\/p>\n<p>C\u01a1 ch\u1ebf Higgs v\u00e0 M\u00f4 H\u00ecnh Chu\u1ea9n, l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n t\u1ea1o ra kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, l\u00e0 cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh k\u1ef3 th\u00fa c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 20, c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft v\u00e0 th\u1ef1c nghi\u1ec7m. Kh\u00f4ng ai ng\u1edd c\u01a1 ch\u1ebf Higgs \u0111\u1ec3 t\u1ea1o kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng, m\u00f4 h\u00ecnh Quark, s\u1ef1 th\u1ed1ng nh\u1ea5t hai l\u1ef1c \u0111i\u1ec7n t\u1eeb v\u00e0 l\u1ef1c y\u1ebfu, l\u1ef1c m\u1ea1nh \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n v\u00e0 giam c\u00e1c quark, nh\u1eefng vi\u00ean g\u1ea1ch nh\u1ecf nh\u1ea5t m\u00e0 lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n \u0111i t\u00ecm t\u1eeb th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ea5t ng\u1ea1c nhi\u00ean nh\u01b0 nh\u1eefng m\u1ea3nh zig zag li\u00ean k\u1ebft nh\u1ea5t qu\u00e1n v\u1edbi nhau c\u1ee7a m\u1ed9t b\u1ee9c tranh v\u00f4 c\u00f9ng th\u00fa v\u1ecb c\u1ee7a t\u1ea1o h\u00f3a. C\u01a1 ch\u1ebf Higgs v\u00e0 g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi n\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1 v\u1ee1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a thuy\u1ebft \u0111i\u1ec7n y\u1ebfu th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u00e0 \u2018ch\u1ee9ng t\u00edch\u2019 c\u1ee7a s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, \u0111\u00fang nh\u01b0 k\u1ecbch b\u1ea3n big bang \u0111\u1ec1 ra.<\/p>\n<p>S\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 h\u1ea1t Higgs l\u00e0 m\u1ed9t x\u00e1c nh\u1eadn tr\u1ecdn v\u1eb9n M\u00f4 h\u00ecnh Chu\u1ea9n gi\u1ea3i th\u00edch s\u1ef1 v\u1eadn h\u00e0nh v\u00e0 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n t\u1ea1o ra v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 ch\u00fang ta, c\u00f3 h\u00e0nh tinh xanh y\u00eau d\u1ea5u c\u1ee7a ch\u00fang ta, c\u00f3 d\u1ea3i ng\u00e2n h\u00e0 k\u1ef3 v\u0129. Kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ea1t Higgs, kh\u00f4ng c\u00f3 nguy\u00ean t\u1eed, kh\u00f4ng c\u00f3 h\u00e0nh tinh, v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00fang ta. Ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 7 n\u0103m 2012 do \u0111\u00f3 l\u00e0 \u201cng\u00e0y v\u0129 \u0111\u1ea1i\u201d c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t, v\u00e0 c\u1ee7a tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf tinh t\u1ebf nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u2018th\u00e2m hi\u1ec3m\u2019 nh\u01b0 Einstein n\u00f3i \u01b0? Ch\u00ednh \u00f4ng c\u1ee5 \u0111i t\u00ecm ho\u00e0i b\u1ea3n \u0111\u1ed3 t\u1ea1o h\u00f3a, n\u00ean b\u1ef1c b\u1ed9i n\u00f3i th\u00eam: C\u00f3 th\u1ec3 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf \u2018th\u00e2m hi\u1ec3m\u2019 l\u1eafm. V\u00e0 nh\u00ecn v\u00e0o c\u1ea5u tr\u00fac c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t, v\u1edbi nh\u1eefng t\u00ednh ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed nhi\u1ec1u l\u1edbp kh\u00f4ng ng\u1edd c\u1ee7a ch\u00fang, v\u1edbi nh\u1eefng l\u1ef1c qu\u1ea3n l\u00fd v\u00e0 k\u1ebft ch\u00fang l\u1ea1i trong l\u00f2ng c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eed c\u0169ng r\u1ea5t \u01b0 l\u1ea1 th\u01b0\u1eddng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng \u0111i \u0111\u1ebfn suy ngh\u0129, \u201cTr\u1eddi cao c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e2m hi\u1ec3m l\u1eafm\u201d, \u00f4ng kh\u00f4ng d\u1ec5 ti\u1ebft l\u1ed9 m\u1ed9t c\u00e1ch d\u1ec5 d\u00e0ng \u2018c\u01a1 tr\u1eddi\u2019 t\u1ea1o ra kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u00e2u. Con ng\u01b0\u1eddi \u2018th\u01a1 ng\u00e2y\u2019 v\u00e0 h\u1eddi h\u1ee3t, ch\u1edd \u0111\u1ee3i nh\u1eefng c\u00e1i qu\u00e1 d\u1ec5 d\u00e0ng. Th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra d\u1ec5 d\u00e0ng hay sao? Nh\u01b0ng r\u1ed3i qua M\u00f4 H\u00ecnh Chu\u1ea9n v\u00e0 H\u1ea1t Higgs con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u00fang m\u1ea1ch t\u01b0 duy c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, \u2018y chang\u2019 nh\u01b0 Ng\u00e0i ngh\u0129.<\/p>\n<p>V\u1ebb \u0111\u1eb9p c\u1ee7a M\u00f4 H\u00ecnh Chu\u1ea9n v\u00e0 C\u01a1 ch\u1ebf Higgs kh\u00f4ng tr\u1ef1c quan g\u1ecdn g\u00e0ng nh\u01b0 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i hay l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed. C\u00f3 nh\u1eefng c\u00e1i c\u0169ng tr\u1ef1c quan \u0111\u01b0\u1ee3c, d\u1ec5 h\u00ecnh dung, nh\u01b0ng khi \u0111i v\u00e0o nhi\u1ec1u chi ti\u1ebft th\u00ec t\u00ecnh h\u00ecnh ph\u1ee9c t\u1ea1p h\u01a1n. \u1ede \u0111\u00e2y ch\u00fang ta c\u00f3 \u2018v\u1ebd \u0111\u1eb9p l\u1ea1\u2019 (<em>strange beauty<\/em>), nh\u01b0 ti\u00eau \u0111\u1ec1 c\u1ee7a m\u1ed9t quy\u1ec3n s\u00e1ch v\u1ec1 Murray Gell-Mann, \u2018vua c\u1ee7a h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n\u2019, v\u00ec r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u1ee9 \u0111\u1ec1u l\u1ea1 m\u1eaft c\u1ea3. (D\u0129 nhi\u00ean thuy\u1ebft th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i hay l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u0111\u1ec1u l\u1ea1 m\u1eaft c\u1ea3.) L\u1ea1 v\u00e0, x\u00e9t v\u1ec1 k\u1ef9 thu\u1eadt, c\u0169ng ph\u1ee9c t\u1ea1p n\u1eefa. \u1ede t\u1eadn c\u00f9ng \u0111\u00e1y s\u00e2u c\u1ee7a ch\u00e2n l\u00fd, t\u1ea1o v\u1eadt kh\u00f4ng qu\u00e1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n. V\u00ec th\u1ebf n\u00ean nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft Sidney Coleman c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Havard, h\u1ecdc tr\u00f2 c\u1ee7a Murray Gell-Mann, m\u1edbi d\u00e1m n\u00f3i m\u1ed9t c\u00e1ch \u2018khi\u00eau kh\u00edch\u2019 r\u1eb1ng, m\u1ed9t ng\u00e0n nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc trong m\u1ed9t ng\u00e0n n\u0103m c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u1eadt l\u00fd c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 hai m\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 mang l\u1ea1i v\u1ec1 nh\u1eadn th\u1ee9c cho nh\u00e2n lo\u1ea1i. Tuy nhi\u00ean, m\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c\u00a0c\u1ea3: \u201cKh\u00f4ng ph\u1ea3i Ch\u00faa bi\u1ebft, t\u00f4i bi\u1ebft, m\u00e0 cu\u1ed1i h\u1ecdc k\u1ef3, c\u00e1c b\u1ea1n c\u0169ng s\u1ebd bi\u1ebft\u201d\u00a0nh\u01b0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00e2u n\u00f3i n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a Sidney Coleman.<\/p>\n<p>M\u00f4 H\u00ecnh Chu\u1ea9n v\u00e0 h\u1ea1t Higgs thu\u1ed9c khoa h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n, tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng nguy\u00ean l\u00fd t\u1ed1i h\u1eadu c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, th\u1ecfa m\u00e3n s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 v\u00f4 h\u1ea1n c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb bao \u0111\u1eddi trong khoa h\u1ecdc, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ai ngh\u0129 \u0111\u1ec3 l\u00e0m m\u1ed9t ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u2018quarkonics\u2019 v\u1edbi c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n quark c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t, nh\u01b0 \u0111\u00e3 t\u1eebng x\u1ea3y ra v\u1edbi electron. C\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i n\u00f3 \u2018v\u00f4 b\u1ed5\u2019 v\u00e0 \u2018t\u1ed1n k\u00e9m\u2019. T\u1ed1n k\u00e9m th\u00ec \u0111\u00fang. Nh\u01b0ng \u2018v\u00f4 b\u1ed5\u2019 th\u00ec ch\u01b0a ch\u1eafc. Sau m\u1ed9t bu\u1ed5i di\u1ec5n thuy\u1ebft n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111i\u1ec7n c\u1ee7a Faraday t\u1ea1i Royal Society, m\u1ed9t v\u1ecb d\u00e2n bi\u1ec3u c\u1ee7a qu\u1ed1c h\u1ed9i Anh h\u1ecfi: \u201cC\u00f4ng d\u1ee5ng c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u1eb9p kia l\u00e0 g\u00ec?\u201d. Faraday tr\u1ea3 l\u1eddi m\u1ed9t c\u00e1ch gi\u00e1n ti\u1ebfp: \u201cC\u00f4ng d\u1ee5ng c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb m\u1edbi sinh ra l\u00e0 g\u00ec?\u201d \u0110\u1ee9a tr\u1ebb sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh n\u1ec1n c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111i\u1ec7n. Khi J.J. Thomson t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c electron, \u0111i\u1ec7n t\u1eed, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u2018ch\u00fac m\u1eebng\u2019 m\u1ec9a mai \u00f4ng, r\u1eb1ng mong h\u1ea1t \u0111\u00f3 s\u1ebd \u2018s\u1ed1ng m\u00e3i\u2019. R\u1ed3i ng\u00e0nh k\u1ef9 ngh\u1ec7 electronics ra \u0111\u1eddi.<\/p>\n<p>Trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i M\u00f4 H\u00ecnh Chu\u1ea9n, world wide web l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ea3n ph\u1ea9m ph\u1ee5 c\u1ee7a CERN nh\u01b0ng \u0111\u00e3 c\u00f3 tr\u1ecb gi\u00e1 th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i nhi\u1ec1u tr\u0103m t\u1ec9 \u0111\u00f4 la, n\u1ebfu kh\u00f4ng n\u00f3i h\u01a1n, so v\u1edbi \u0111\u1ea7u t\u01b0 t\u00ecm h\u1ea1t Higgs \u1edf CERN v\u00e0o kho\u1ea3ng 10 t\u1ec9 \u0111\u00f4 la. \u0110\u00e2u ai bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u01a1ng lai xa.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u1eabn c\u00f2n nhi\u1ec1u tham v\u1ecdng ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc, b\u1edfi t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c l\u1ef1c c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed1ng nh\u1ea5t v\u00e0o m\u1ed9t m\u1ed1i. Ch\u00fang ph\u1ea3i xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb m\u1ed9t lu\u1eadt t\u1ed5ng th\u1ec3 n\u00e0o thu\u1edf x\u01b0a khi th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f2n n\u00f3ng b\u1ecfng, \u1edf \u0111\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t \u2018si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng\u2019. V\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t hi\u1ec7n h\u1ea1t Higgs, m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng m\u1edbi c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed v\u1eadt l\u00fd m\u1edf ra m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta ch\u01b0a th\u1ea5y h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea7m h\u1ec7 qu\u1ea3. C\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh nh\u01b0 <em>Grand unification <\/em>(\u0110\u1ea1i th\u1ed1ng nh\u1ea5t), <em>Supersymmetry<\/em> (Si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng) v\u00e0 <em>String theory<\/em> (L\u00fd thuy\u1ebft d\u00e2y) v\u1edbi c\u00e1c chi\u1ec1u d\u01b0 kh\u00f4ng-th\u1eddi gian (space &#8211; time extradimension) l\u00e0 nh\u1eefng d\u1ef1 t\u00ednh c\u00f2n \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc. M\u00f4 h\u00ecnh Chu\u1ea9n c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 nh\u01b0 m\u1ed9t \u2018b\u00e0n \u0111\u1ea1p\u2019 hay \u2018tr\u1ea1m trung chuy\u1ec3n\u2019, m\u1ed9t \u2018h\u1ec7 qui chi\u1ebfu\u2019 \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u2018v\u00ec sao\u2019 xa h\u01a1n trong v\u0169 tr\u1ee5 tri th\u1ee9c m\u00eanh m\u00f4ng.<\/p>\n<p>K\u1ec3 chuy\u1ec7n h\u1ea1t Higgs \u2018kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 h\u1ea1t Higgs\u2019. M\u00e0 ph\u00eda sau l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t l\u1ecbch s\u1eed ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t \u0111\u1ea7y k\u1ecbch t\u00ednh. Khi Peter Higgs \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u k\u1ec3 v\u1ec1 c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a \u00f4ng cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng chuy\u00ean nghi\u1ec7p nghe, \u00f4ng b\u1ed1i r\u1ed1i: \u201c\u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f3, v\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i tr\u1edf v\u1ec1 th\u1eddi xa x\u00f4i c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed v\u1eadt l\u00fd cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn nh\u1eefng n\u1ec1n t\u1ea3ng (c\u1ee7a n\u00f3).\u201d Sau \u0111\u00f3 \u00f4ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00e2u chuy\u1ec7n b\u1eb1ng Big Bang v\u1edbi nh\u1eefng t\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c l\u1ef1c v\u00e0 c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd nh\u01b0 nh\u1eefng anh h\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c chi\u1ebfn t\u00edch nh\u01b0 trong chuy\u1ec7n c\u1ed5 t\u00edch cho tr\u1ebb em.<\/p>\n<p>N\u1ed9i dung c\u1ee7a K\u1ef7 y\u1ebfu g\u1ed3m c\u00f3 c\u00e1c ph\u1ea7n l\u00fd thuy\u1ebft, l\u1ecbch s\u1eed, cu\u1ed9c t\u00ecm ki\u1ebfm b\u1eb1ng th\u1ef1c nghi\u1ec7m qui m\u00f4, v\u00e0 ph\u1ea7n nh\u00e2n v\u0103n v\u1ec1 m\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa khoa h\u1ecdc v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i. Ph\u1ea7n l\u1ecbch s\u1eed cu\u1ed9c t\u00ecm ki\u1ebfm th\u1ef1c nghi\u1ec7m h\u1ea1t Higgs c\u1ee7a c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng 2-3 v\u00e0 4 \u0111i v\u00e0o chi ti\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c c\u00e2y b\u00fat chuy\u00ean gia qu\u1ed1c t\u1ebf h\u00e0ng \u0111\u1ea7u. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea7n n\u00e0o c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y, m\u1edbi hi\u1ec3u th\u00eam c\u00e1i vinh quang c\u1ee7a cu\u1ed9c t\u00ecm ki\u1ebfm v\u00f4 c\u00f9ng c\u00f4ng phu. C\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t \u2018k\u1ef3 quan\u2019 c\u1ee7a tr\u00ed tu\u1ec7.<\/p>\n<p>K\u1ef7 y\u1ebfu \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t vui m\u1eebng nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u00ab \u0110\u00f4i l\u1eddi m\u1edf \u0111\u1ea7u \u00bb c\u1ee7a GS Ng\u00f4 B\u1ea3o Ch\u00e2u. \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 t\u1ea1o PR cho K\u1ef7 y\u1ebfu. Th\u1ef1c t\u1ebf, GS Ng\u00f4 B\u1ea3o Ch\u00e2u \u0111\u00e3 ti\u1ebft l\u1ed9 s\u1ef1 \u00e1p d\u1ee5ng \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a C\u01a1 ch\u1ebf Higgs \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft <em>B\u1ed5 \u0111\u1ec1 to\u00e1n h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n<\/em> Langlands c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1m ph\u00e1 v\u00f4 c\u00f9ng th\u00fa v\u1ecb. Nh\u1eefng l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd, khi th\u00e0nh c\u00f4ng, c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u00e0o to\u00e1n h\u1ecdc. V\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, nh\u1eefng l\u00fd thuy\u1ebft to\u00e1n h\u1ecdc \u0111i tr\u01b0\u1edbc b\u1ed7ng nhi\u00ean m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u00e0o v\u1eadt l\u00fd nh\u01b0 \u2018\u0111\u00fac\u2019. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt k\u1ef3 th\u00fa c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i hy v\u1ecdng, quy\u1ec3n k\u1ef7 y\u1ebfu h\u1ea1t Higgs s\u1ebd g\u00f3p ph\u1ea7n \u0111\u00e1nh th\u1ee9c s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2, th\u00fac \u0111\u1ea9y kh\u00f4ng kh\u00ed y\u00eau th\u00edch khoa h\u1ecdc, l\u00fd thuy\u1ebft l\u1eabn th\u1ef1c nghi\u1ec7m hay \u00e1p d\u1ee5ng, \u0111ang r\u1ea5t c\u1ea7n cho cu\u1ed9c \u0111\u1ed5i m\u1edbi v\u00e0 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. Vi\u1ec7t Nam ph\u1ea3i l\u00e0m \u2018ng\u01b0\u1eddi trong cu\u1ed9c\u2019 c\u1ee7a n\u1ec1n khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi, v\u00e0 gi\u00e0u c\u00f3, ph\u00e1t tri\u1ec3n, ho\u1eb7c l\u00e0m \u2018ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i cu\u1ed9c\u2019 v\u00e0 ngh\u00e8o kh\u00f3, l\u1ea1c h\u1eadu. Khoa h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac x\u00e3 h\u1ed9i, nh\u01b0 m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y gh\u00e9p c\u00e0nh, v\u00e0 tr\u1edf l\u1ea1i ph\u1ee5c v\u1ee5 x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u00edch \u0111\u00e1ng.<\/p>\n<p>Th\u00e0nh t\u1ef1u khoa h\u1ecdc l\u00e0 s\u1ef1 th\u1ec3 hi\u1ec7n c\u1ee7a v\u0103n ho\u00e1. Ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y t\u1eeb l\u00e2u l\u00e0 mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t c\u00f3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ch\u00ednh tr\u1ecb, x\u00e3 h\u1ed9i, kinh t\u1ebf thu\u1eadn l\u1ee3i nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 khoa h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n. Ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u00e3 b\u1ee9t \u0111i kh\u1ecfi c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n ho\u00e1 kh\u00e1c t\u1eeb nh\u1eefng th\u1ebf k\u1ef7 16, 17 tr\u1edf \u0111i d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a c\u00e1c kh\u00e1m ph\u00e1 khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7. Nh\u01b0ng c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c c\u0169ng \u0111ang c\u1ea3i thi\u1ec7n m\u00ecnh v\u00e0 tham gia ng\u00e0y c\u00e0ng hi\u1ec7u qu\u1ea3 v\u00e0o s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi. Khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t \u2018\u0111\u1ed9c quy\u1ec1n\u2019. Ch\u00e2u \u00c1, m\u1ed9t ch\u00e2u l\u1ee5c \u0111ang v\u01b0\u01a1n l\u00ean m\u1ea1nh m\u1ebd, \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p r\u1ea5t quan tr\u1ecdng cho s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n, t\u1eeb Nh\u1eadt b\u1ea3n (v\u1edbi Yukawa, Tomonaga, Sakata, Nambu, Kobayashi, Maskawa), t\u1eeb \u1ea4n \u0111\u1ed9, Pakistan (v\u1edbi Bose, Salam), t\u1eeb Trung qu\u1ed1c (v\u1edbi Yang, Lee, Wu, Ting), v\u00e0 t\u1eeb H\u00e0n qu\u1ed1c (v\u1edbi Benjamin Lee). L\u1ecbch s\u1eed cho th\u1ea5y, nh\u1eefng d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0o c\u00f3 \u00f3c t\u00f2 m\u00f2 cao, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p b\u1eb1ng s\u1ef1 ph\u1ed3n vinh x\u00e3 h\u1ed9i. Nh\u1eadt B\u1ea3n c\u0169ng \u0111ang tham v\u1ecdng x\u00e2y m\u1ed9t m\u00e1y gia t\u1ed1c l\u1edbn \u0111\u1ec3 quy t\u1ee5 tri th\u1ee9c nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u1ec1 ch\u00e2u \u00c1.<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng cu\u1ed1i c\u1ee7a K\u1ef7 y\u1ebfu \u0111\u1ec1 c\u1eadp m\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa khoa h\u1ecdc v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i v\u1edbi nhi\u1ec1u \u0111\u00f3ng g\u00f3p r\u1ea5t th\u00fa v\u1ecb. X\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam ch\u1ec9 m\u1edbi c\u00f3 c\u1ed9t \u0111\u1ee1 nh\u00e2n v\u0103n, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng thi ph\u00fa v\u00e0 tinh th\u1ea7n b\u1ea5t khu\u1ea5t ch\u1ed1ng ngo\u1ea1i x\u00e2m \u0111\u1ebfn c\u00f9ng, nh\u01b0ng ch\u01b0a c\u00f3 c\u1ed9t \u0111\u1ee1 khoa h\u1ecdc v\u1eefng ch\u1eafc \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 ph\u1ed3n vinh, s\u1ee9c m\u1ea1nh, v\u00e0 \u0111\u1ed5i m\u1edbi v\u0103n h\u00f3a truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111ang thi\u1ebfu ch\u1ea5t s\u1ed1ng. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m khoa h\u1ecdc c\u1ea3m th\u1ea5y c\u00f2n l\u1ea1c l\u00f5ng. \u1ede c\u00e1c x\u00e3 h\u1ed9i ph\u00e1t tri\u1ec3n, khoa h\u1ecdc l\u00e0 nh\u00e2n t\u1ed1 trung t\u00e2m th\u1ea5m \u0111\u1eabm c\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u1ebf c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i, v\u00e0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i l\u00e0m ra khoa h\u1ecdc, tri th\u1ee9c. Khoa h\u1ecdc nh\u01b0 c\u00e1c h\u1ed3ng huy\u1ebft c\u1ea7u l\u01b0u chuy\u1ec3n trong m\u1ea1ch m\u00e1u \u0111\u1ec3 \u0111em \u0111\u1ebfn s\u1ef1 s\u1ed1ng cho t\u1eebng t\u1ebf b\u00e0o c\u01a1 th\u1ec3, tr\u1ef1c ti\u1ebfp hay gi\u00e1n ti\u1ebfp, lu\u00f4n lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra b\u1ea5t t\u1eadn. X\u00e3 h\u1ed9i n\u00e0o thi\u1ebfu khoa h\u1ecdc th\u1ea5m \u0111\u1eabm nh\u01b0 th\u1ebf, x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00f3 y\u1ebfu \u1edbt v\u00e0 d\u1ec5 b\u1ecb b\u1ecbnh ho\u1ea1n. C\u00e1c \u2018cu\u1ed9c chi\u1ebfn kinh t\u1ebf\u2019 gi\u1edd \u0111\u00e2y l\u00e0 cu\u1ed9c chi\u1ebfn c\u1ee7a c\u00e1c khoa h\u1ecdc, c\u00f4ng ngh\u1ec7. C\u00e1c cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh b\u1eb1ng s\u00fang \u0111\u1ea1n l\u1ea1i c\u00e0ng nh\u01b0 th\u1ebf. X\u01b0a nay v\u1eabn th\u1ebf. T\u01b0\u01a1ng lai v\u1eabn th\u1ebf. Th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 II l\u1ea1i c\u00e0ng ch\u1ee9ng t\u1ecf h\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh c\u1ee7a khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u1edf c\u1ea5p \u0111\u1ed9 cao c\u1ea5p nh\u1ea5t, tinh vi nh\u1ea5t. V\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 nh\u1eefng qui t\u1eafc \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m m\u00e0 n\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u00e2n th\u1ee7, khoa h\u1ecdc ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 d\u1ed1i tr\u00e1 ph\u00e1 ho\u1ea1i h\u01a1n l\u00e0 c\u00f3 l\u1ee3i cho x\u00e3 h\u1ed9i, v\u00e0 l\u00e0 \u2018m\u1ed9t s\u1ef1 t\u00e0n r\u1ee5i c\u1ee7a t\u00e2m h\u1ed3n\u2019, nh\u01b0 Louis Pasteur n\u00f3i.<\/p>\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i mong m\u1ecfi qu\u00fd \u0111\u1ecdc gi\u1ea3 qu\u1ea3ng b\u00e1 cho c\u00e2u chuy\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed M\u00f4 h\u00ecnh Chu\u1ea9n, h\u1ea1t Higgs v\u00e0 cu\u1ed9c truy t\u00ecm n\u00f3, c\u0169ng nh\u01b0 truy t\u00ecm c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n, trong tinh th\u1ea7n th\u00f4ng tin, gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng, l\u00e0 \u2018t\u00f4n ch\u1ec9\u2019 c\u1ee7a c\u00e1c s\u1ed1 k\u1ef7 y\u1ebfu, v\u00e0 xin \u0111\u00f3n nh\u1eadn k\u1ef7 y\u1ebfu v\u1edbi s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3ng th\u1ee9 cho nh\u1eefng thi\u1ebfu s\u00f3t t\u1ed3n t\u1ea1i do l\u1ef1c b\u1ea5t t\u00f2ng t\u00e2m.<\/p>\n<p>Xin ch\u00e2n th\u00e0nh c\u00e1m \u01a1n.\/.<\/p>\n<h2 id=\"modal_header\" class=\"symbol_content\" style=\"text-align: center\"><span class=\"the_copied_text\">\u2042<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\"><span style=\"color: #008000\">CA NG\u01a0\u0323I LY\u0301 TI\u0301NH <em>va\u0300 <\/em>KHOA HO\u0323C<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">(Paul Hazard, <em>European Thought in the Eighteenth Century. <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh ch\u1ecdn l\u1ecdc v\u00e0 chuy\u1ec3n ng\u1eef)<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>Nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng t\u1eeb t\u1eeb ch\u00edn mu\u1ed3i, r\u1ed3i th\u00ecnh l\u00ecnh b\u00f9ng l\u00ean th\u00e0nh \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a ng\u00e0y. C\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft cho \u0111\u1ebfn nay b\u1ecb h\u1ea1n ch\u1ebf v\u00e0o \u0111\u1ed9c nh\u1ea5t gi\u1edbi tinh hoa tr\u00ed th\u1ee9c \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1eefng kh\u00e1i ni\u1ec7m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ng\u01b0\u1eddi ta h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u01b0a ra nay m\u1ea1nh d\u1ea1n ti\u1ebfn l\u00ean ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 th\u00e1ch th\u1ee9c th\u1ebf gi\u1edbi m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 do<\/em>. \u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>Nh\u01b0ng nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y (ng\u01b0\u1eddi ph\u00ea ph\u00e1n) s\u1ebd l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u h\u01a1n l\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecd ph\u00e1 h\u1ee7y; h\u1ecd s\u1ebd x\u00e2y d\u1ef1ng n\u00ean c\u00e1i m\u1edbi. \u00c1nh s\u00e1ng c\u1ee7a l\u00fd t\u00ednh, h\u1ecd tuy\u00ean b\u1ed1, s\u1ebd xua tan nh\u1eefng b\u00f3ng t\u1ed1i che l\u1ea5p \u0111\u1ecba c\u1ea7u. H\u1ecd s\u1ebd ph\u00e1t hi\u1ec7n l\u1ea1i b\u1ea3n \u0111\u1ed3 c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean. M\u1ed9t khi h\u1ecd \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecd c\u1ea7n l\u00e0m l\u00e0 s\u1ed1ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi n\u00f3, v\u00e0 b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u00f3 t\u00e1i l\u1eadp quy\u1ec1n t\u1eeb l\u00fac sinh ra \u0111\u00e3 m\u1ea5t t\u1eeb l\u00e2u, l\u00e0 h\u1ea1nh ph\u00fac.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>L\u00fd t\u00ednh nh\u01b0 m\u1ed9t tia s\u00e1ng th\u1ea7n th\u00e1nh, m\u1ed9t h\u1ea1t gi\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00e2n l\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho con ng\u01b0\u1eddi, n\u00f3 s\u1ebd ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ebfn th\u1eddi \u0111i\u1ec3m m\u00e0, sau khi kinh qua c\u00e1c c\u00e1nh c\u1eeda c\u1ee7a v\u00f4 minh, con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn Ch\u00faa, m\u1eb7t \u0111\u1ed1i m\u1eb7t<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>N\u00f3 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ebfn m\u1ee9c \u0111\u1ed9 kh\u1ed5ng l\u1ed3. \u0110\u1ea7u n\u00f3 ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn tr\u1eddi, ch\u00e2n n\u00f3 xu\u1ed1ng t\u1edbi v\u1ef1c th\u1eb3m, \u0111\u00f4i tay dang ra du\u1ed7i t\u1eeb c\u1ef1c n\u00e0y sang c\u1ef1c kia. Trong tay ph\u1ea3i, n\u00f3 vung l\u00ean ng\u1ecdn \u0111u\u1ed1c m\u00e0 nh\u1eefng tia s\u00e1ng l\u1eadp lo\u00e8 th\u1eafp s\u00e1ng l\u00ean vu\u0300ng n\u01b0\u1edbc m\u00eanh m\u00f4ng v\u00e0 xuy\u00ean \u0111\u1ebfn t\u1eadn l\u00f2ng tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. T\u00ean c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 th\u00ed nghi\u1ec7m.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>L\u00fd t\u00ednh l\u00e0 \u0111\u1ed9c l\u1eadp. B\u1ea5t c\u1ee9 ai c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00fd t\u00ednh v\u00e0 s\u1eed d\u1ee5ng n\u00f3 \u0111\u00fang, s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u1ea1c l\u1ed1i. L\u00fd t\u00ednh b\u01b0\u1edbc l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eefng ch\u1eafc t\u1edbi ch\u00e2n l\u00fd. L\u00fd t\u00ednh kh\u00f4ng c\u1ea7n quy\u1ec1n uy, quy\u1ec1n uy l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a sai l\u1ea1c. L\u00fd t\u00ednh kh\u00f4ng ng\u1ea1i truy\u1ec1n th\u1ed1ng; n\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i c\u1ed5 \u0111\u1ea1i hay hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. T\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi sai l\u1ea1c \u0111\u1ec1u b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb tin t\u01b0\u1edfng m\u00f9 qu\u00e1ng, kh\u00f4ng xem x\u00e9t c\u00e1c s\u1ef1 vi\u1ec7c d\u01b0\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a l\u00fd t\u00ednh.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>T\u1eeb d\u00e2n t\u1ed9c v\u0103n minh nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi, \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi da \u0111\u1ecf Hu-r\u00f4ng c\u1ee7a H\u1ed3 Michigan, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi <\/em><em>H\u1ed1t-tan-t\u00f4 k<\/em><em>h\u1ed1n kh\u1ed5 nh\u1ea5t (\u1edf Nam Phi), m\u1ed1i n\u1ed1i cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u00fa, \u1edf B\u1eafc, Nam, \u0110\u00f4ng v\u00e0 T\u00e2y, T\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u1ec1u n\u00f3i b\u1eb1ng m\u1ed9t th\u1ee9 ti\u1ebfng, ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a L\u00fd t\u00ednh. <\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>L\u00fd t\u00ednh s\u1ebd khai s\u00e1ng m\u1ecdi con ng\u01b0\u1eddi khi b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi, b\u1edfi v\u00ec l\u00fd t\u00ednh ch\u00ednh l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>Trong th\u1eddi \u00e1nh s\u00e1ng, t\u1ea7m m\u1eaft c\u1ee7a h\u1ecd tuy c\u00f3 b\u1ecb che khu\u1ea5t b\u1edfi nh\u1eefng d\u1ea3y b\u0103ng, cha h\u1ecd, nh\u1eefng t\u1ed5 ti\u00ean h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb m\u00f9, nh\u01b0ng h\u1ecd, h\u1ecd s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ee9a con c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng<\/em>.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>Nh\u1eefng \u0111\u1ee9a con c\u1ee7a Adam nh\u00f3m l\u1eeda v\u00e0 th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u &#8211; <\/em>die Aufkl\u00e4rung.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>B\u1ea7u tr\u1eddi c\u1ee7a t\u1ef1 do, c\u1ee7a \u0111\u1ed9c l\u1eadp tr\u1ea3i ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ta; ta ch\u01b0a th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3, nh\u01b0ng ta s\u1ebd b\u1ec1n gan, b\u1edfi v\u00ec ta \u1edf tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00fang.\/.<\/em><\/span><\/p>\n<h2 id=\"modal_header\" class=\"symbol_content\" style=\"text-align: center\"><span class=\"the_copied_text\">\u2042<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #993300;font-size: 18pt\">M\u1ee4C L\u1ee4C<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #003366\">K\u1ef7 y\u1ebfu H\u1ea0T HIGGS<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u0110\u00f4i l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u <\/em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ng\u00f4 B\u1ea3o Ch\u00e2u<\/p>\n<p><em>Gi\u1edbi thi\u1ec7u<\/em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Ban bi\u00ean t\u1eadp<\/p>\n<p><em>L\u1eddi phi l\u1ed9\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0 <\/em>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh &amp; Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Y\u00eam<\/p>\n<p><em>L\u1eddi c\u1ea3m \u01a1n v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p<\/em><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>CH\u01af\u01a0NG 1<\/strong>. <strong>M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u00e0 H\u1ea1t Higgs<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n c\u1ee7a V\u1eadt l\u00fd H\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Y\u00eam<\/p>\n<p>Nh\u00f3m t\u00e1i chu\u1ea9n ho\u00e1: m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u1ec1 nh\u1eadn th\u1ee9c\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u0110\u00e0m Thanh S\u01a1n<\/p>\n<p>H\u1ea1t Higgs v\u00e0 Ch\u00fang ta\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/p>\n<p>V\u1eadt l\u00fd: Nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta bi\u1ebft v\u00e0 ch\u01b0a bi\u1ebft\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Steven Weinberg<\/p>\n<p>Si\u00eau d\u1eabn\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u00e2n \u0110\u1ee9c Hi\u1ec1n<\/p>\n<p>Boson Higgs v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft b\u00f9ng n\u1edf nhanh c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn B\u00ecnh<\/p>\n<p>Ti\u1ebfp sau Higgs l\u00e0 b\u00e0i to\u00e1n ED? \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Cao Chi<\/p>\n<p>C\u00e2u chuy\u1ec7n \u201cH\u1ea1t c\u1ee7a Ch\u00faa\u201d \u0111\u00e3 k\u1ebft th\u00fac?\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u1ea1m Vi\u1ec7t H\u01b0ng<\/p>\n<p>Richard Feynman v\u00e0 V\u1eadt l\u00fd \u0110\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u01b0\u1eddng<\/p>\n<p>Murray Gell-Mann\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/p>\n<p>Enrico Fermi \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/p>\n<p>Hideki Yukawa\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>CH\u01af\u01a0NG 2<\/strong>. <strong>CERN: <em>Cu\u1ed9c phi\u00eau l\u01b0u k\u1ef3 th\u00fa c\u1ee7a h\u1ee3p t\u00e1c khoa h\u1ecdc qu\u1ed1c t\u1ebf<\/em><\/strong><\/p>\n<p>M\u00e1y gia t\u1ed1c li\u00ean h\u1ee3p<\/p>\n<p>M\u1ee5c \u0111\u00edch cao c\u1ea3\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Fran\u00e7ois de Rose<\/p>\n<p>M\u1ed9t cu\u1ed9c phi\u00eau l\u01b0u k\u1ef3 di\u1ec7u \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Carlo Rubbia<\/p>\n<p>X\u00e2y d\u01b0\u0323ng nh\u01b0\u0303ng c\u00e2\u0300u n\u00f4\u0301i \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Bob Eisenstein<\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111\u1ed1i t\u00e1c th\u1ef1c th\u1ee5 v\u00e0 b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Nicolas Koulberg<\/p>\n<p>M\u1ea3nh \u0111\u1ea5t m\u00e0u m\u1ee1 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Robert Cailliau<\/p>\n<p>Trung t\u00e2m L\u00fd Thuy\u1ebft \u1edf CERN \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0John Iliopoulos<\/p>\n<p>Con t\u00e0u trong chai \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Marzio Nessi<\/p>\n<p>Pakistan v\u00e0 CERN \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Hafeez Hoorani<\/p>\n<p>CERN: m\u1ed9t tr\u1ea3i nghi\u1ec7m \u0111\u1ed9c nh\u1ea5t v\u00f4 nh\u1ecb\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Egil Lillest\u00f8l<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>CH\u01af\u01a0NG 3<\/strong>. <strong>H\u00e0nh tr\u00ecnh t\u00ecm ki\u1ebfm boson Higgs: th\u00ed nghi\u1ec7m ATLAS v\u00e0 CMS t\u1ea1i M\u00e1y gia t\u1ed1c \u0111\u1ed1i ch\u00f9m hadron <\/strong>c\u1ee7a Michel Della Negra, Peter Jenni v\u00e0 Tejinder S. Virdee<\/p>\n<p>Gi\u1edbi thi\u1ec7u Nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c trong thi\u1ebft k\u1ebf<\/p>\n<p>Th\u00ed nghi\u1ec7m ATLAS v\u00e0 CMS Chu\u1ea9n b\u1ecb th\u00ed nghi\u1ec7m<\/p>\n<p>Ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u00e1y gia t\u1ed1c LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u00ed nghi\u1ec7m<\/p>\n<p>Khoa h\u1ecdc<\/p>\n<p>Tri\u1ec3n v\u1ecdng<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>CH\u01af\u01a0NG 4<\/strong>. <strong>M\u00e1y gia t\u1ed1c \u0111\u1ed1i ch\u00f9m v\u00e0 c\u00e1c h\u1ec7 \u0111o<\/strong><\/p>\n<p>T\u1ed5ng quan v\u1ec1 m\u00e1y gia t\u1ed1c \u0111\u1ed1i ch\u00f9m LHC<\/p>\n<p>(d\u1ef1a tr\u00ean b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Philippe Lebrun &#8211; b\u00e1o c\u00e1o thi\u1ebft k\u1ebf LHC)<\/p>\n<p>Ph\u00ea duy\u1ec7t \u0111\u1ec1 \u00e1n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Lyn Evans<\/p>\n<p>Ng\u00e2n s\u00e1ch, chi ph\u00ed v\u00e0 mua s\u1eafm\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Anders Unnervik<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 24 th\u00e1ng 9 n\u0103m 2008\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Lyn Evans<\/p>\n<p>Ghi nh\u1eadn h\u1ea1t t\u1ea1i LHC: L\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u b\u1edfi \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Tejinder Virdee<\/p>\n<p>Nh\u1eefng kinh nghi\u1ec7m t\u1eeb qu\u00e1 tr\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Daniel Froidevaux v\u00e0 Paris Sphicas<\/p>\n<p>Ph\u00e2n t\u00edch s\u1ed1 li\u1ec7u LHC v\u00e0 GRID \u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0John Harvey, Pere Mato v\u00e0 Les Robertson<\/p>\n<p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n sinh \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 s\u1ea3n ph\u1ea9m ph\u1ee5 h\u1eefu \u00edch\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Philip Bryant<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>CH\u01af\u01a0NG 5<\/strong>. <strong>Nh\u00e2n v\u0103n<\/strong><\/p>\n<p>Ph\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Pierre Darriulat<\/p>\n<p>Khi v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng vinh danh khoa h\u1ecdc \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Cao Huy Thu\u1ea7n<\/p>\n<p>Khoa h\u1ecdc c\u00f4ng ngh\u1ec7 v\u00e0 &#8220;s\u0129, n\u00f4ng, c\u00f4ng, th\u01b0\u01a1ng&#8221; th\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n T\u00e2n<\/p>\n<p>Khoa h\u1ecdc v\u00e0 V\u0103n ho\u00e1\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c trong s\u1ef1 v\u1eadn h\u00e0nh c\u1ee7a h\u1ec7 th\u1ed1ng nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hi\u1ec7p<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">H\u1ec0T<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u1ea0T HIGGS V\u00c0 M\u00d4 H\u00ccNH CHU\u1ea8N Cu\u1ed9c phi\u00eau l\u01b0u k\u1ef3 th\u00fa c\u1ee7a Khoa h\u1ecdc Nh\u00f3m ch\u1ee7 bi\u00ean: CAO CHI &#8211; CHU H\u1ea2O &#8211; PIERRE DARRIULAT NGUY\u1ec4N XU\u00c2N XANH &#8211; PH\u1ea0M XU\u00c2N Y\u00caM Trong th\u00e1ng qua t\u00f4i \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua m\u1ed9t trong nh\u1eefng giai \u0111o\u1ea1n k\u00edch \u0111\u1ed9ng nh\u1ea5t, c\u0103ng th\u1eb3ng nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1eddi t\u00f4i, nh\u01b0ng c\u0169ng<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4174"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4174"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8544,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4174\/revisions\/8544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}