{"id":5406,"date":"2021-03-11T12:12:30","date_gmt":"2021-03-11T05:12:30","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=5406"},"modified":"2023-05-03T20:25:21","modified_gmt":"2023-05-03T13:25:21","slug":"hien-tuong-do-thai-mot-ly-giai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/hien-tuong-do-thai-mot-ly-giai\/","title":{"rendered":"<i>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng Do Th\u00e1i<\/i> &#8211; M\u1ed9t l\u00fd gi\u1ea3i"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #008000\">HI\u1ec6N T\u01af\u1ee2NG DO TH\u00c1I<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">M\u1ed8T L\u00dd GI\u1ea2I<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 320px\"><span style=\"color: #000080\"><em>M\u1ebfn t\u1eb7ng anh Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Y\u00eam, ng\u01b0\u1eddi lu\u00f4n lu\u00f4n thao th\u1ee9c v\u1ec1 khoa h\u1ecdc v\u00e0 nh\u00e2n v\u0103n, chung tay g\u00f3p s\u1ee9c v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, v\u00e0 g\u00f3p ph\u1ea7n quan tr\u1ecdng v\u00e0o sinh ho\u1ea1t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng h\u1ecdc thu\u1eadt c\u1ee7a nh\u00f3m khoa h\u1ecdc, gi\u00e1o d\u1ee5c Humboldt.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 320px;text-align: right\"><span style=\"color: #000080\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">N\u00e9t \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng th\u1ee9 hai c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i l\u00e0 s\u1ef1 <em>\u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao<\/em> m\u1ecdi lo\u1ea1i <em>kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7<\/em> v\u00e0 <em>lao \u0111\u1ed9ng tinh th\u1ea7n \u2026 v\u00e0 s\u1ef1 tr\u00e2n qu\u00fd th\u00e0nh t\u1ef1u tinh th\u1ea7n.<\/em> [\u2026] \u0110\u1ed3ng th\u1eddi, \u00f3c ph\u00ea ph\u00e1n m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a h\u1ecd gi\u00fap ng\u0103n ng\u1eeba s\u1ef1 ch\u1ea1y theo b\u1ea5t c\u1ee9 m\u1ed9t quy\u1ec1n uy n\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1ch m\u00f9 qu\u00e1ng. (nghi\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam v\u00e0o)<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 120px;text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080\">Albert Einstein<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">C\u1eadp nh\u1eadt 22.3.2021: B\u00e1o doanhnhanplus \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng l\u1ea1i b\u00e0i n\u00e0y:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><a href=\"https:\/\/doanhnhanplus.vn\/hien-tuong-do-thai-mot-ly-giai-546387.html\">https:\/\/doanhnhanplus.vn\/hien-tuong-do-thai-mot-ly-giai-546387.html<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">\u00a0[1]<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Th\u1ebf gi\u1edbi ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i s\u1ed1ng r\u1ea3i r\u00e1c tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi &#8211; diaspora &#8211; v\u1ec1 s\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng tr\u1ed9i b\u1eadt c\u1ee7a h\u1ecd so v\u1edbi s\u1ed1 d\u00e2n nh\u1ecf v\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n s\u1ed1ng gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a h\u1ecd. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 ai c\u0169ng bi\u1ebft. C\u00f3 th\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng? D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y t\u00f4i xin ghi l\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a v\u00e0i h\u1ecdc gi\u1ea3, v\u00e0 c\u1ee7a Albert Einstein, v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng h\u00f3a s\u1ef1 l\u00fd gi\u1ea3i b\u1eb1ng m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u1eadt l\u00fd v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u00f3 nh\u1eefng t\u00ednh ch\u1ea5t t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1: <em>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng quang \u0111i\u1ec7n<\/em>. B\u1ee9c tranh s\u1ebd r\u00f5 n\u00e9t v\u00e0 d\u1ec5 hi\u1ec3u h\u01a1n. T\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u00fang ta c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn l\u1ea1i c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u h\u01a1n ti\u1ec1m n\u0103ng v\u00e0 t\u1ea1i sao s\u1ef1 th\u1ec3 hi\u1ec7n ti\u1ec1m n\u0103ng \u1ea5y c\u00f2n ch\u01b0a t\u01b0\u01a1ng x\u1ee9ng.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc Anh g\u1ed1c Nga-Do Th\u00e1i Isaiah Berlin (1909-1997) c\u00f3 vi\u1ebft trong m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: justify\"><span style=\"color: #000080\">Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00fang 20 n\u0103m, m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a L.B. Namier xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong m\u1ed9t t\u1edd tu\u1ea7n b\u00e1o (\u0110\u1ee9c). \u00d4ng lu\u1eadn b\u00e0n v\u1ec1 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i ch\u00fang ta (1951). Trong \u0111\u00f3, n\u1ebfu t\u00f4i nh\u1edb kh\u00f4ng l\u1ea7m, Namier so s\u00e1nh, v\u1edbi s\u1ef1 ch\u00ednh x\u00e1c v\u00e0 b\u00f3ng b\u1ea9y \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a \u00f4ng, c\u00e1c t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a <em>Khai s\u00e1ng<\/em> l\u00ean t\u1eadp th\u1ec3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i trong th\u1ebf k\u1ef7 m\u01b0\u1eddi ch\u00edn v\u1edbi t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi chi\u1ebfu l\u00ean m\u1ed9t s\u00f4ng b\u0103ng (glacier). L\u1edbp ngo\u00e0i nh\u1ea5t c\u1ee7a n\u00f3 s\u1ebd b\u1ed1c h\u01a1i, c\u00e1i l\u00f5i c\u1ee7a n\u00f3 v\u1eabn c\u1ee9ng v\u00e0 l\u1ea1nh. Nh\u01b0ng m\u1ed9t ph\u1ea7n l\u1edbn c\u1ee7a kh\u1ed1i b\u0103ng tan bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t d\u00f2ng ch\u1ea3y xi\u1ebft, l\u00e0m ng\u1eadp l\u1ee5t thung l\u0169ng ph\u00eda d\u01b0\u1edbi n\u00f3. M\u1ed9t ph\u1ea7n n\u00e0o c\u1ee7a n\u00f3 ch\u1ea3y v\u00e0o s\u00f4ng hay su\u1ed1i, trong khi m\u1ed9t ph\u1ea7n kh\u00e1c ch\u1ea3y v\u00e0o nh\u1eefng b\u1ec3 n\u01b0\u1edbc ng\u01b0ng \u0111\u1ecdng. Trong m\u1ecdi tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, nh\u1eefng di\u1ec5n bi\u1ebfn \u0111\u00f3 l\u00e0m cho quang c\u1ea3nh thay \u0111\u1ed5i m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u00e1ng k\u1ec3, v\u00e0 \u0111\u00f4i khi mang t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ea1ng. H\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y kh\u00f4ng nh\u1eefng s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng, m\u00e0 c\u00f2n \u0111\u00fang n\u1eefa, b\u1edfi v\u00ec d\u00f9 c\u00f3 nh\u1eefng \u00fd ki\u1ebfn ng\u01b0\u1ee3c nhau, h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t s\u1ef1 b\u1ed1c h\u01a1i, v\u00e0 \u0111\u00f4i khi m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng h\u00f3a.\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: right\"><span style=\"color: #000080\">Isaiah Berlin<\/span><a name=\"_ftnref1\"><\/a><span style=\"color: #000080\"><a style=\"color: #000080\" href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/span><\/p>\n<p>M\u1ed9t minh h\u1ecda chi ti\u1ebft v\u00e0 sinh \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1ee9c tranh. Nh\u01b0ng theo t\u00f4i, minh h\u1ecda \u0111\u00f3 ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1eddi gi\u1ea3i \u0111\u00e1p \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 cho <em>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng<\/em> <em>Do Th\u00e1i<\/em> m\u00e0 t\u00f4i mu\u1ed1n nh\u1eafm \u0111\u1ebfn. B\u1edfi n\u00f3 ch\u01b0a n\u00f3i l\u00ean \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa ch\u1ee7ng t\u1ed9c n\u00e0y v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ee7ng t\u1ed9c kh\u00e1c. C\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i c\u0169ng ch\u1ecbu nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 th\u1ebf, c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng \u201ct\u1ea3ng b\u0103ng\u201d, nh\u01b0ng x\u00e9t v\u1ec1 th\u00e0nh qu\u1ea3, v\u00e0 tri\u1ec3n v\u1ecdng, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ch\u01b0a b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. T\u1ea1i sao? Ph\u1ea3i c\u00f3 c\u00e1i g\u00ec m\u1ea1nh m\u1ebd n\u1ed9i t\u1ea1i trong con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 ngo\u1ea1i t\u1ea1i t\u1eeb x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 m\u1ed9t s\u1ef1 c\u1ecd x\u00e1t v\u1edbi th\u1ef1c t\u1ebf nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u1ea5t x\u00fac t\u00e1c m\u1edbi l\u00e0m b\u1eadt ra \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u tuy\u1ec7t v\u1eddi nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc Raphael Patai (1910-1996) g\u1ed1c Hung-Do Th\u00e1i, trong quy\u1ec3n s\u00e1ch <em>The Jewish Mind<\/em> c\u1ee7a \u00f4ng, \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch th\u00eam v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t n\u00e0y:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: justify\"><span style=\"color: #000080\">D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ed3 ch\u1ee9a b\u1ea1t ng\u00e0n t\u00e0i n\u0103ng trong c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i, b\u1ecb ng\u0103n ch\u1eb7n l\u00e2u ng\u00e0y sau b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng c\u1ee7a s\u1ef1 h\u1ecdc Talmud, th\u00ecnh l\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1o ra \u0111\u1ec3 tr\u00e0n v\u00e0o nh\u1eefng c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng c\u1ee7a ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng v\u0103n h\u00f3a kh\u00f4ng ph\u1ea3i Do th\u00e1i (c\u1ee7a qu\u1ed1c gia m\u00e0 h\u1ecd h\u1ed9i nh\u1eadp).<\/span><\/p>\n<p>Chi ti\u1ebft h\u01a1n:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><span style=\"color: #000080\">\u1ede Anh, Ph\u00e1p, \u0110\u1ee9c, \u00c1o v\u00e0 Hungary, trong v\u00f2ng v\u00e0i n\u0103m sau khi h\u1ecd l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p ng\u1ed3i tr\u00ean gh\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng ph\u1ed5 th\u00f4ng th\u1ebf t\u1ee5c, ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u0111\u00e3 thu\u1ed9c v\u00e0o h\u00e0ng c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p, v\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 b\u00e1o ch\u00ed, \u00e2m nh\u1ea1c v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt bi\u1ec3u di\u1ec5n, c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc v\u00e0 ngay c\u1ea3 trong h\u1ed9i h\u1ecda v\u00e0 \u0111i\u00eau kh\u1eafc, hai l\u0129nh v\u1ef1c m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 b\u1ecb lo\u1ea1i ra nhi\u1ec1u nh\u1ea5t b\u1edfi truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a ri\u00eang h\u1ecd. (Patai, <em>The Jewish Mind<\/em>)<\/span><\/p>\n<p>C\u00e1ch gi\u1ea3i th\u00edch n\u00e0y t\u00edch c\u1ef1c h\u01a1n. Ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i c\u00f3 m\u1ed9t \u201c<em>h\u1ed3 ch\u1ee9a b\u1ea1t ng\u00e0n t\u00e0i n\u0103ng<\/em>\u201d tr\u00ean trong. H\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed9i nh\u1eadp v\u00e0o kho\u1ea3ng t\u1eeb kho\u1ea3ng cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 18 v\u00e0 th\u1ebf k\u1ef7 19 tr\u1edf \u0111i \u1edf ch\u00e2u \u00c2u, v\u00e0 th\u0103ng hoa ng\u00e0y c\u00e0ng m\u1ea1nh m\u1ebd, nh\u01b0 t\u00ecnh h\u00ecnh \u1edf \u0110\u1ee9c cho th\u1ea5y r\u00f5 nh\u1ea5t, v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19, \u0111\u1ea7u 20. \u1ede \u0110\u1ee9c, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i h\u1ed3 h\u1ee1i h\u1ed9i nh\u1eadp \u0111\u1ebfn n\u1ed7i kh\u00f4ng c\u00f2n quan t\u00e2m m\u1ea5y \u0111\u1ebfn v\u0103n h\u00f3a c\u1ed9i ngu\u1ed3n c\u1ee7a h\u1ecd n\u1eefa, m\u00e0 s\u1ed1ng v\u1edbi v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111am m\u00ea, l\u1ea5y n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a huy ho\u00e0ng Goethe-Schiller-Heine l\u00e0m m\u1ed9t lo\u1ea1i thay th\u1ebf c\u1ee7a kinh th\u00e1nh, h\u1ecd t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf \u0111\u00f3 ngu\u1ed3n c\u1ea3m h\u1ee9ng m\u1edbi cho ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a h\u1ecd. H\u1ecd \u0111\u00e3 <em>\u0111\u1ed5i m\u1edbi<\/em><em> ho\u00e0n to\u00e0n<\/em>. B\u1ed1 c\u1ee7a Albert Einstein th\u01b0\u1eddng sau b\u1eefa \u0103n t\u1ed1i t\u1ee5 t\u1eadp gia \u0111\u00ecnh l\u1ea1i quanh b\u00e0n v\u00e0 \u0111\u1ecdc Goethe, Schiller v\u00e0 Heine cho c\u1ea3 nh\u00e0 nghe. V\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i \u201cKinh th\u00e1nh m\u1edbi\u201d thay th\u1ebf. Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i h\u1ed9i nh\u1eadp c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 y\u00eau n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c h\u01a1n c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c. B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng ngo\u1ea1i giao c\u1ee7a \u0110\u1ee9c th\u1eddi C\u1ed9ng h\u00f2a Weimar, Walther Rathernau, t\u1eebng \u0111i xa \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 m\u1ed9t l\u1ea7n \u00f4ng vi\u1ebft: \u201cD\u00e2n t\u1ed9c c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c, kh\u00f4ng ai kh\u00e1c h\u01a1n. Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee7ng t\u1ed9c \u0110\u1ee9c, nh\u01b0 Sachsen, Bayern hay Wenden.\u201d (Wenden l\u00e0 v\u00f9ng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi slavs trong khu v\u1ef1c n\u00f3i ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c, Germania Slavica). Ai c\u0169ng bi\u1ebft, Rathernau sau \u0111\u00f3 b\u1ecb c\u00e1c ph\u1ea7n t\u1eed anti-semitist cu\u1ed3ng t\u00edn \u00e1m s\u00e1t ngay tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 Berlin. Fritz Haber, nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc g\u1ed1c Do Th\u00e1i gi\u1ea3i Nobel, v\u00e0 l\u00e0 b\u1ea1n th\u00e2n c\u1ee7a Einstein, c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi y\u00eau n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c n\u1ed3ng nhi\u1ec7t. Cho \u0111\u1ebfn khi Hitler l\u00ean n\u1eafm quy\u1ec1n v\u00e0 b\u00e0i x\u00edch, \u00fd th\u1ee9c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c h\u1ecd m\u1edbi tr\u1ed7i d\u1eady. C\u1ea3 hai, Rathernau v\u00e0 Haber \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ea1n th\u00e2n c\u1ee7a Einstein.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"font-size: 14pt\">[2]<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-5479\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Einstein.png?resize=419%2C419&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"419\" height=\"419\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Einstein.png?resize=300%2C300&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Einstein.png?resize=150%2C150&amp;ssl=1 150w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Einstein.png?w=391&amp;ssl=1 391w\" sizes=\"(max-width: 419px) 100vw, 419px\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Albert Einstein<\/p>\n<p>Einstein \u0111\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t m\u00ecnh c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch gi\u1ea3i th\u00edch r\u1ea5t s\u00e1ng t\u1ecf v\u00e0 khi\u00eam t\u1ed1n h\u01a1n. Trong b\u00e0i \u201c<em>T\u1ea1i sao h\u1ecd th\u00f9 gh\u00e9t ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i?<\/em>\u201d n\u0103m 1938 \u00f4ng vi\u1ebft:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: justify\"><span style=\"color: #000080\">N\u00e9t \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng th\u1ee9 hai c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i l\u00e0 s\u1ef1 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao m\u1ecdi lo\u1ea1i <em>kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7<\/em> v\u00e0 <em>lao \u0111\u1ed9ng tinh th\u1ea7n<\/em>. Ch\u00ednh do s\u1ef1 tr\u00e2n qu\u00fd n\u00e0y m\u00e0 theo t\u00f4i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0o t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a nh\u1eadn th\u1ee9c tr\u00ed th\u1ee9c theo ngh\u0129a r\u1ed9ng nh\u1ea5t c\u1ee7a t\u1eeb tr\u00ean m\u1ed9t quy m\u00f4 m\u00e0, n\u1ebfu ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i nh\u1ecf v\u00e0 nh\u1eefng tr\u1edf ng\u1ea1i b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u00e1ng k\u1ec3 h\u1ecd ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t, nh\u1eefng th\u1ee9 kh\u00f4ng ng\u1eebng l\u00e0 l\u1ef1c c\u1ea3n tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ecd kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i, r\u1ea5t x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi s\u1ef1 c\u00f4ng nh\u1eadn c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2n th\u1eadt. T\u00f4i tin r\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i do m\u1ed9t s\u1ef1 gi\u00e0u c\u00f3 c\u00e1c t\u00e0i n\u0103ng thi\u00ean ph\u00fa n\u00e0o, m\u00e0 do s\u1ef1 th\u1eadt r\u1eb1ng s\u1ef1 <em>tr\u00e2n qu\u00fd th\u00e0nh t\u1ef1u tinh th\u1ea7n<\/em> \u1edf nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed l\u00e0m thu\u1eadn l\u1ee3i \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c t\u00e0i n\u0103ng c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3. \u0110\u1ed3ng th\u1eddi, \u00f3c ph\u00ea ph\u00e1n m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a h\u1ecd gi\u00fap ng\u0103n ng\u1eeba s\u1ef1 ch\u1ea1y theo b\u1ea5t c\u1ee9 m\u1ed9t quy\u1ec1n uy n\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1ch m\u00f9 qu\u00e1ng. (nghi\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam v\u00e0o)<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: right\"><span style=\"color: #000080\">(Einstein, <em>T\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m sau c\u1ee7a t\u00f4i<\/em>, s\u1eafp xu\u1ea5t b\u1ea3n, 2021)<\/span><\/p>\n<p>\u00d4ng <em>khi\u00eam t\u1ed1n<\/em> kh\u00f4ng nh\u00ecn nh\u1eadn c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i c\u00f3 <em>m\u1ed9t h\u1ed3 ch\u1ee9a b\u1ea1t ng\u00e0n t\u00e0i n\u0103ng<\/em>, hay c\u00f3 <em>m\u1ed9t s\u1ef1 gi\u00e0u c\u00f3 c\u00e1c t\u00e0i n\u0103ng thi\u00ean ph\u00fa n\u00e0o<\/em> d\u00e0nh s\u1eb5n cho Do Th\u00e1i nh\u01b0 t\u00e1c gi\u1ea3 Raphael Patai n\u00f3i. Nh\u1eefng ti\u1ec1m n\u0103ng n\u00e0y c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u00f3, nh\u01b0 \u00f4ng t\u1eebng quan ni\u1ec7m (Xem <em>Albert Einstein, M\u1eb7t Nh\u00e2n B\u1ea3n<\/em><a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><strong>[2]<\/strong><\/a>). Nh\u01b0ng <em>t<\/em><em>h\u00e1i \u0111\u1ed9<\/em>, Haltung, attitude, m\u00e0 \u00f4ng nh\u1ea5n m\u1ea1nh l\u00e0 <em>s\u1ef1 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao m\u1ecdi lo\u1ea1i kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng tinh th\u1ea7n <\/em>v\u00e0 s\u1ef1 <em>tr\u00e2n qu\u00fd th\u00e0nh t\u1ef1u tinh th\u1ea7n<\/em> c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, l\u00e0 <em>ti\u00ean \u0111\u1ec1<\/em> c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e1c t\u00e0i n\u0103ng trong \u0111\u00f3.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">[3]<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng quan<\/strong><strong>g<\/strong><strong> \u0111i\u1ec7n<\/strong>. B\u00e2y gi\u1edd t\u00f4i s\u1ebd s\u1eed d\u1ee5ng \u201chi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng quang \u0111i\u1ec7n\u201d trong v\u1eadt l\u00fd hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20, k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch c\u1ee7a Einstein \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng Do Th\u00e1i. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng quang \u0111i\u1ec7n l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng k\u1ef3 b\u00ed l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd m\u00e0 Einstein \u0111\u00e3 gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd v\u00e0o gi\u1ea3 thuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t photon c\u1ee7a \u00f4ng. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng quang \u0111i\u1ec7n l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y, r\u1ea5t d\u1ec5 hi\u1ec3u m\u1ed9t c\u00e1ch tr\u1ef1c quan:<\/p>\n<p>\u00c1nh s\u00e1ng khi chi\u1ebfu v\u00e0o m\u1ed9t t\u1ea5m kim lo\u1ea1i (v\u1ed1n ch\u1ee9a electron mang \u0111i\u1ec7n t\u00edch \u00e2m) s\u1ebd l\u00e0m ph\u00e1t sinh m\u1ed9t d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf g\u1ea7n b\u1ec1 m\u1eb7t n\u00f3. \u0110\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n n\u00e0y l\u00e0 n\u00f3 l\u1ea1i <em>kh\u00f4ng t\u00f9y thu\u1ed9c<\/em> v\u00e0o c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng chi\u1ebfu v\u00e0o, m\u00e0 t\u00f9y thu\u1ed9c h\u01a1n v\u00e0o <em>t\u1ea7n s\u1ed1<\/em> c\u1ee7a lo\u1ea1i \u00e1nh s\u00e1ng chi\u1ebfu v\u00e0o, \u0111i\u1ec1u l\u00e0m cho hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng kh\u00f3 hi\u1ec3u t\u1eeb nhi\u1ec1u th\u1eadp ni\u00ean. C\u00e1c d\u1eef ki\u1ec7n th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u1ec1u cho bi\u1ebft, n\u1ebfu l\u00e0 tia c\u1ef1c t\u00edm (m\u1eaft th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ea5y) chi\u1ebfu v\u00e0o th\u00ec c\u00f3 d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n, c\u00f2n \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng th\u01b0\u1eddng (m\u1eaft nh\u00ecn th\u1ea5y) c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi th\u00ec h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n. T\u1ea1i sao l\u1ea1i c\u00f3 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t n\u00e0y?<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-5407\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Quang-dien.png?resize=292%2C210&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"292\" height=\"210\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Quang-dien.png?resize=300%2C216&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Quang-dien.png?w=380&amp;ssl=1 380w\" sizes=\"(max-width: 292px) 100vw, 292px\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Minh h\u1ecda hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng quang \u0111i\u1ec7n (Wiki).<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Ph\u00eda tr\u00e1i c\u00e1c h\u1ea1t photon c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Ph\u00eda ph\u1ea3i c\u00e1c electron c\u1ee7a t\u1ea5m kim lo\u1ea1i b\u1ecb b\u1eafn ra.<\/p>\n<p>N\u0103m 1905, Einstein \u0111\u00e3 gi\u1ea3i m\u00e3 nh\u01b0 sau: Theo \u00f4ng &#8211; ho\u00e0n to\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi l\u00fd thuy\u1ebft s\u00f3ng th\u1ecbnh h\u00e0nh &#8211; \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u t\u1ea1o b\u1eb1ng c\u00e1c <em>h\u1ea1t<\/em> n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng g\u1ecdi l\u00e0 <em>photon<\/em>, m\u00e0 tia c\u1ef1c t\u00edm l\u00e0 nh\u1eefng tia c\u00f3 h\u1ea1t <em>n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao<\/em> (t\u1ea7n s\u1ed1 l\u1edbn, hay b\u01b0\u1edbc s\u00f3ng nh\u1ecf), cho n\u00ean truy\u1ec1n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn c\u1ee7a m\u00ecnh sang cho c\u00e1c electron, khi\u1ebfn ch\u00fang d\u1ec5 d\u00e0ng v\u0103ng ra kh\u1ecfi t\u1ea5m kim lo\u1ea1i v\u00e0 t\u1ea1o th\u00e0nh d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n, trong khi c\u00e1c h\u1ea1t photon c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng m\u1eaft th\u01b0\u1eddng nh\u00ecn th\u1ea5y c\u00f3 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng th\u1ea5p n\u00ean kh\u00f3 \u0111\u1ea9y c\u00e1c electron ra h\u01a1n. Logic! Einstein g\u1ecdi quan ni\u1ec7m \u00e1nh s\u00e1ng l\u00e0 h\u1ee3p th\u00e0nh b\u1edfi c\u00e1c h\u1ea1t l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed l\u00e0 <em>c\u00e1ch m\u1ea1ng<\/em>, b\u1edfi t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 18 tr\u1edf \u0111i, \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c l\u1eadp l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng s\u00f3ng \u0111i\u1ec7n t\u1eeb. N\u0103m 1921 Einstein nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng gi\u1ea3i Nobel cho s\u1ef1 c\u1eaft ngh\u0129a thi\u00ean t\u00e0i \u0111\u00f3.<a name=\"_ftnref3\"><\/a><a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"font-size: 14pt\">[4]<\/span><\/strong><\/p>\n<p>B\u00e2y gi\u1edd ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 di\u1ec5n gi\u1ea3i Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng Do Th\u00e1i b\u1eb1ng Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng Quang \u0111i\u1ec7n n\u00e0y &#8211; m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ea5t h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 d\u1ec5 nh\u1edb. Hai c\u01a1 ch\u1ebf v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t th\u1eadt ra gi\u1ed1ng nhau. Ch\u00fang ta h\u00e3y xem con ng\u01b0\u1eddi hay c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 t\u1ea5m kim lo\u1ea1i kia. C\u00e1c electron l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e0i n\u0103ng ti\u1ec1m \u1ea9n. S\u1ef1 <em>tr\u00e2n qu\u00fd th\u00e0nh t\u1ef1u tinh th\u1ea7n<\/em> v\u00e0 <em>kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng tinh th\u1ea7n<\/em> m\u00e0 Einstein n\u00f3i \u0111\u1ebfn l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n l\u00e0m cho t\u00e0i n\u0103ng c\u00f3 xung l\u1ef1c v\u00e0 \u0111\u01b0a ch\u00fang <em>l\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t<\/em>, ch\u1edd c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n thu\u1eadn l\u1ee3i t\u00e1c \u0111\u1ed9ng s\u1ebd b\u1eadt l\u00ean. \u0110i\u1ec1u ki\u1ec7n g\u00ec l\u00e0m cho ch\u00fang d\u1ec5 d\u00e0ng b\u1eadt l\u00ean? \u0110\u00f3 l\u00e0 <em>\u00e1nh s\u00e1ng khai minh,<\/em> \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 tia c\u1ef1c t\u00edm c\u00f3 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao. \u00c1nh s\u00e1ng n\u00e0y mang xung l\u1ef1c m\u1ea1nh v\u00e0 c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng l\u1edbn l\u00ean nh\u1eefng t\u00e2m h\u1ed3n <em>c\u1ea3m th\u1ee5<\/em>, c\u00f3 s\u1ef1 tr\u00e2n qu\u00fd v\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng nh\u01b0 Einstein n\u00f3i, trong khi \u00e1nh s\u00e1ng tr\u1eafng l\u00e0 lo\u1ea1i \u00e1nh s\u00e1ng v\u0103n minh ch\u00fang ta th\u1ea5y th\u01b0\u1eddng nh\u1eadt, &#8220;nh\u1ea1t nh\u1ebdo&#8221;, c\u00f3 xung l\u1ef1c \u00edt, th\u1eadm ch\u00ed d\u1ec5 g\u00e2y ra \u1ea3o gi\u00e1c cho con ng\u01b0\u1eddi. Tia c\u1ef1c t\u00edm ch\u00ednh l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng khai minh, kh\u00f4ng d\u1ec5 hi\u1ec3n hi\u1ec7n ra m\u00e0 ph\u1ea3i \u0111i t\u00ecm.<\/p>\n<p>Cho n\u00ean ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00fac k\u1ebft hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u00e0i n\u0103ng qua c\u00f4ng th\u1ee9c:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-5566 alignleft\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/Picture2_quotation-mark.png?resize=30%2C30&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"30\" height=\"30\" data-recalc-dims=\"1\" \/>Th\u00e0nh t\u1ef1u n\u1ed5i b\u1eadt = Mi\u1ebfng \u0111\u1ea5t c\u1ea3m th\u1ee5 c\u00f3 xung l\u1ef1c<em> kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7<\/em> v\u00e0 <em>tr\u00e2n qu\u00fd th\u00e0nh t\u1ef1u tinh th\u1ea7n<\/em> + \u00c1nh s\u00e1ng <em>khai minh<\/em> r\u1ecdi l\u00ean.<\/span><\/strong><\/p>\n<p>\u00c1nh s\u00e1ng c\u1ef1c t\u00edm \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u00ednh l\u1ef1c \u0111\u1ea9y c\u1ee7a ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1eeb m\u1ea5y tr\u0103m n\u0103m qua, l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a <em>Th\u1eddi Ph\u1ee5c H\u01b0ng<\/em> t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 14-17, c\u1ee7a cu\u1ed9c <em>C\u00e1ch m\u1ea1ng khoa h\u1ecdc<\/em> th\u1ebf k\u1ef7 17, cu\u1ed9c <em>C\u00e1ch m\u1ea1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p<\/em> th\u1ebf k\u1ef7 18, r\u1ed3i c\u1ee7a cu\u1ed9c <em>Khai minh <\/em>v\u0129 \u0111\u1ea1i th\u1ebf k\u1ef7 18, th\u00fac \u0111\u1ea9y x\u00e3 h\u1ed9i kh\u00f4ng ng\u1eebng ti\u1ebfn l\u00ean t\u1eeb nh\u1eefng \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c m\u1ea1nh m\u1ebd b\u00ean trong. Nh\u1eefng g\u00ec khoa h\u1ecdc kh\u00e1m ph\u00e1 h\u1ea7u h\u1ebft \u0111\u1ec1u \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i l\u00fd tr\u00ed \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng, common sense, v\u00e0 nh\u01b0 n\u1eb1m trong v\u00f9ng c\u1ef1c t\u00edm m\u1eaft th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ea5y m\u00e0 ph\u1ea3i hi\u1ec3u.<\/p>\n<p>C\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, ho\u1eb7c c\u00e1 nh\u00e2n n\u00e0o bi\u1ebft t\u00ecm c\u00e1ch t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c v\u1edbi lo\u1ea1i \u201cv\u0103n h\u00f3a c\u1ef1c t\u00edm\u201d n\u00e0y ch\u1eafc s\u1ebd d\u1ec5 \u0111i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u \u0111\u00e1ng k\u1ec3 cho m\u00ecnh. C\u00f2n ch\u1ec9 \u0111i theo c\u00e1i v\u0103n h\u00f3a \u201c\u00e1nh s\u00e1ng tr\u1eafng\u201d th\u00ec th\u00e0nh t\u1ef1u s\u1ebd r\u1ea5t gi\u1edbi h\u1ea1n.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam n\u00f3i chung, c\u00f3 l\u1ebd ch\u01b0a c\u00f3 nhi\u1ec1u hai y\u1ebfu t\u1ed1 n\u00f3i tr\u00ean: s\u1ef1 nung n\u1ea5u, kh\u00e1t v\u1ecdng v\u00e0 tr\u00e2n qu\u00fd gi\u00e1 tr\u1ecb tinh th\u1ea7n, v\u00e0 s\u1ef1 t\u00ecm \u0111\u1ebfn lo\u1ea1i \u201ckhai s\u00e1ng c\u1ef1c t\u00edm\u201d khai minh \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n cho m\u00ecnh th\u00eam n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 t\u00e0i n\u0103ng b\u1eadt ra. C\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i c\u00f3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u1ea3 hai. H\u1ecd c\u00f3 \u0111\u1ee9c tin, quy\u1ec3n s\u00e1ch, c\u00f3 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng n\u1ed9i t\u00e2m l\u1edbn, \u00fd ch\u00ed nung n\u1ea5u, v\u00e0 lu\u00f4n v\u01b0\u01a1n t\u1edbi \u201c\u00e1nh s\u00e1ng c\u1ef1c t\u00edm\u201d trong c\u00e1c l\u00e3nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o kh\u00e1c nh\u01b0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt, kinh doanh v.v. H\u1ecd hi\u1ec3u \u0111\u00e2u l\u00e0 nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb mang t\u00ednh \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb cao, \u0111\u00e2u l\u00e0 nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng trong x\u00e3 h\u00f4i.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">[5]\u00a0\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 nh\u1eefng d\u00e2n t\u1ed9c th\u00e0nh \u0111\u1ea1t r\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t g\u00e2y ch\u00fa \u00fd cho c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc: Do Th\u00e1i, Tin L\u00e0nh, Nh\u1eadt B\u1ea3n, v\u00e0 Kh\u1ed5ng gi\u00e1o. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i t\u00f3m t\u1eaft, ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i s\u1ed1ng c\u00f3 \u0111\u1ee9c tin, l\u00e0 con Ch\u00faa, l\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa ch\u1ecdn. Ng\u01b0\u1eddi Tin L\u00e0nh th\u00ec c\u0169ng tin h\u1ecd, l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa ch\u1ecdn \u0111\u1ec3 nh\u00e2n danh Ch\u00faa x\u00e2y d\u1ef1ng Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt tin v\u00e0o t\u00ednh cao qu\u00fd v\u00e0 th\u1ea7n th\u00e1nh c\u1ee7a n\u00f2i gi\u1ed1ng m\u00ecnh, v\u00e0 s\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 h\u00e0o. Ng\u01b0\u1eddi Kh\u1ed5ng gi\u00e1o th\u00ec h\u01a1i ngh\u1ecbch l\u00fd. H\u1ecd c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1eb7c t\u00ednh \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c n\u1ec1n t\u1ea3ng, nh\u01b0 c\u1ea7n c\u00f9, si\u00eang n\u0103ng, khu\u00f4n ph\u00e9p, nh\u01b0ng b\u1ecb \u0111\u00e8 n\u00e9n b\u1edfi ch\u00ednh c\u00e1c ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Kh\u1ed5ng gi\u00e1o h\u00e0ng ngh\u00ecn n\u0103m; \u0111\u1ebfn khi h\u1ecd t\u1ec9nh d\u1eady, th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 v\u01b0\u01a1n l\u00ean nhanh ch\u00f3ng.<\/p>\n<p>T\u00f4i tin r\u1eb1ng, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng c\u00f3 \u201cm\u1ed9t h\u1ed3 ch\u1ee9a b\u1ea1t ng\u00e0n t\u00e0i n\u0103ng\u201d b\u00ean trong nh\u01b0 nhi\u1ec1u d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c, nh\u01b0ng ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n, b\u1edfi c\u00f2n thi\u1ebfu xung l\u1ef1c <em>kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7<\/em>, v\u00e0 <em>tr\u00e2n qu\u00fd th\u00e0nh t\u1ef1u tinh th\u1ea7n <\/em>\u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a t\u00e0i n\u0103ng l\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t ti\u1ebfp x\u00fac chu\u1ea9n b\u1ecb cho m\u1ed9t &#8220;b\u01b0\u1edbc nh\u1ea3y l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed&#8221;, ch\u01b0a t\u00edch c\u1ef1c t\u00ecm \u0111\u1ebfn \u201cv\u0103n h\u00f3a c\u1ef1c t\u00edm\u201d khai minh \u0111\u1ec3 t\u1ea1o s\u1ee9c b\u1eadt. C\u00f3 nh\u1eefng l\u1ea7n va ch\u1ea1m ch\u00ed t\u1eed v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i, t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 qu\u00e1 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 h\u1ecd th\u1ee9c t\u1ec9nh v\u00e0 l\u1ed9t x\u00e1c \u0111\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c m\u1ea1nh m\u1ebd. Nh\u01b0ng r\u1ed3i \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 di\u1ec7u v\u1eabn ch\u01b0a x\u1ea3y ra. C\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111a s\u1ed1 d\u1ec5 b\u1ecb \u201ch\u00f2a tan\u201d v\u00e0o x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, tr\u1eeb m\u1ed9t s\u1ed1 r\u1ea5t \u00edt c\u00f2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ed1c r\u1ec5 c\u1ee7a m\u00ecnh. H\u1ecd v\u1eabn thi\u1ebfu m\u1ed9t \u0111\u1ed9ng c\u01a1 m\u1ea1nh m\u1ebd \u0111\u1ec3 qua s\u1ef1 c\u1ecd x\u00e1t v\u1edbi \u201cv\u0103n h\u00f3a c\u1ef1c t\u00edm\u201d b\u1eadt ra \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng t\u00e0i n\u0103ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Nh\u01b0ng t\u00ecnh h\u00ecnh d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i thi\u1ec7n \u1edf l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb h\u00f4m nay, v\u00e0 s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i thi\u1ec7n, b\u1edfi h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng b\u1edfi nh\u1eefng t\u00ednh ch\u1ea5t t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u01b0\u01a1n l\u00ean v\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng khai minh ti\u1ec1m t\u00e0ng tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 h\u1ecd bi\u1ebft \u0111i t\u00ecm \u0111\u1ec3 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c.<\/p>\n<p>\u1ede c\u1ea5p l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u00f2n quan tr\u1ecdng h\u01a1n. Gi\u1edbi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o n\u00e0o c\u00f3 nh\u1eefng th\u00e1i \u0111\u1ed9 t\u00edch c\u1ef1c v\u1edbi <em>kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7<\/em>, v\u00e0 <em>tr\u00e2n qu\u00fd th\u00e0nh t\u1ef1u tinh th\u1ea7n<\/em> v\u00e0 bi\u1ebft t\u00ecm th\u1ea5y \u201c\u00e1nh s\u00e1ng khai minh\u201d c\u1ef1c t\u00edm kia, s\u1ebd th\u00fac \u0111\u1ea9y c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc nhanh ch\u00f3ng c\u00f9ng ti\u1ebfn l\u00ean \u0111\u1ec9nh cao c\u1ee7a th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">[6]<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Ri\u00eang v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c t\u00f4i ngh\u0129: H\u1ecd \u0111\u00e3 b\u1eaft m\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cv\u0103n h\u00f3a c\u1ef1c t\u00edm\u201d c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi t\u1eeb Phong tr\u00e0o Ng\u0169 T\u1ee9 nh\u1eefng n\u0103m 1919 v\u00e0 sau \u0111\u00f3 \u2013 tr\u1ec5 h\u01a1n Nh\u1eadt B\u1ea3n n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7. H\u1ecd c\u0169ng c\u00f3 s\u1ef1 \u201cnung n\u1ea5u\u201d b\u00ean trong t\u1eeb nh\u1eefng cu\u1ed9c th\u1ea5t tr\u1eadn tr\u01b0\u1edbc Nh\u1eadt B\u1ea3n 1894\/5, t\u1eeb t\u1ee7i nh\u1ee5c chi\u1ebfn tranh Nha phi\u1ebfn, v\u00e0 b\u1ecb Nh\u1eadt B\u1ea3n \u0111\u00f4 h\u1ed9. H\u1ecd bi\u1ebft tr\u00e2n qu\u00fd nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb tinh th\u1ea7n, v\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7, c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u00e3 th\u1ea5y \u201cv\u0103n h\u00f3a c\u1ef1c t\u00edm\u201d t\u1eeb Nh\u1eadt B\u1ea3n. H\u1ecd tin v\u00e0o s\u1ef1 v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 nung n\u1ea5u mu\u1ed1n v\u0129 \u0111\u1ea1i tr\u1edf l\u1ea1i. L\u00f2ng t\u1ef1 h\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi m\u00f9 qu\u00e1ng n\u00e0y, t\u1ef1 h\u00e0o m\u00e0 thi\u1ebfu khai s\u00e1ng, \u0111\u00e3 l\u00e0m cho h\u1ecd b\u1ecb t\u00ea li\u1ec7t, y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i v\u00e0 b\u1ea5t l\u1ef1c tr\u01b0\u1edbc ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y.<a name=\"_ftnref4\"><\/a><a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a><\/p>\n<p>Khi nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd M\u1ef9 g\u1ed1c Trung Hoa Chen Ning Yang (D\u01b0\u01a1ng Ch\u1ea5n Ninh)<a name=\"_ftnref5\"><\/a><a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>\u00a0 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i Nobel n\u0103m 1957, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c Chu \u00c2n Lai m\u1eddi v\u1ec1 TQ l\u00e0m vi\u1ec7c lu\u00f4n, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 t\u1eeb ch\u1ed1i. \u0110\u1ebfn n\u0103m 1971 khi th\u1ea5y Kissinger tr\u1edf v\u1ec1 t\u1eeb B\u1eafc Kinh sau khi khai th\u00f4ng th\u00e0nh c\u00f4ng quan h\u1ec7 Trung-M\u1ef9, th\u00ec ch\u1eb3ng bao l\u00e2u sau \u0111\u00f3 \u00f4ng vi\u1ebft cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u01b0\u01a1ng \u1edf M\u1ef9: \u201cTrong gi\u00e2y ph\u00fat tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i n\u00e0y, t\u00f4i \u0111ang \u1edf tr\u00ean chuy\u1ebfn m\u00e1y bay h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 B\u1eafc Kinh\u201d.<a name=\"_ftnref6\"><\/a><a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a> \u00d4ng th\u1ea5y th\u1eddi c\u01a1 cho s\u1ef1 \u0111\u00f3ng g\u00f3p c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0o c\u00f4ng cu\u1ed9c t\u00e1i thi\u1ebft TQ \u0111\u00e3 t\u1edbi \u0111\u1ec3 d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0y h\u1ed3i sinh. Chen Ning Yang c\u0169ng mang d\u00f2ng m\u00e1u t\u1ef1 h\u00e0o c\u1ee7a TQ, m\u1eb7c d\u00f9 \u00f4ng t\u1ef1 nh\u1eadn m\u00ecnh l\u00e0 \u201cs\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a c\u1ea3 hai n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a Trung Hoa v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, trong h\u00e0i h\u00f2a l\u1eabn xung \u0111\u1ed9t.\u201d \u00d4ng \u201ch\u00e3nh di\u1ec7n v\u1ec1 di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a Trung Hoa m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba h\u01b0\u1edfng c\u0169ng nh\u01b0 r\u1ea5t h\u00e3nh di\u1ec7n v\u00ec \u0111\u00e3 hi\u1ebfn m\u00ecnh cho khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh nh\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y\u201d nh\u01b0 trong b\u00e0i di\u1ec5n t\u1eeb nh\u1eadn gi\u1ea3i Nobel n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng. L\u00f2ng t\u1ef1 h\u00e0o trong \u00f4ng c\u00f3 d\u1ecbp tr\u1ed7i d\u1eady m\u1ea1nh m\u1ebd v\u00e0o l\u00fac d\u00e2n t\u1ed9c \u00f4ng th\u1ee9c t\u1ec9nh sau \u0111\u00eam d\u00e0i kinh h\u00e3i.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">\u00a0[7]<\/span><\/strong><\/p>\n<p>D\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0y \u1ea9n ch\u1ee9a m\u1ed9t ti\u1ec1m n\u0103ng r\u1ea5t l\u1edbn, gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t \u00f4ng Ph\u1eadt v\u00e0ng b\u00ean trong, nh\u01b0ng hi\u1ec7n nay m\u1edbi th\u1ec3 hi\u1ec7n m\u00ecnh nh\u01b0 m\u1ed9t \u00f4ng Ph\u1eadt \u0111\u1ea5t s\u00e9t bao b\u1ecdc b\u00ean ngo\u00e0i, nh\u01b0 trong \u1ea9n d\u1ee5 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 Ph\u1eadt gi\u00e1o M\u1ef9 Jack Kornfield v\u1ec1 b\u00e0i h\u1ecdc s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u00e2m linh v\u00e0 c\u1ee7a c\u00e1i thi\u1ec7n trong m\u1ed7i con ng\u01b0\u1eddi. Kornfield nh\u1eafc l\u1ea1i ch\u00e2n l\u00fd ph\u1ed5 qu\u00e1t c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt: Con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c cao qu\u00fd v\u00e0 th\u00e1nh thi\u1ec7n: \u201c<em>\u00d4i, nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra cao c\u1ea3, h\u00e3y nh\u1edb l\u1ea5y b\u1ea7u tr\u1eddi\u00a0r\u1ed9ng m\u1edf v\u00e0 tinh khi\u1ebft l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t \u0111\u00edch th\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c con.\u00a0H\u00e3y tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u00f3. H\u00e3y tin t\u01b0\u1edfng n\u00f3. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng.<\/em>\u201d nh\u01b0 \u00f4ng tr\u00edch d\u1eabn l\u1eddi Ph\u1eadt d\u1ea1y.<a name=\"_ftnref7\"><\/a><a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a> Ch\u00fang ta c\u1ea7n xu\u1ed1ng t\u1edbi \u00f4ng Ph\u1eadt v\u00e0ng ph\u00eda d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec3 ch\u1ea1m t\u1edbi \u201ch\u1ed3 ch\u1ee9a b\u1ea1t ng\u00e0n t\u00e0i n\u0103ng\u201d c\u1ee7a ch\u00fang ta, v\u00e0 c\u1ee7a m\u1ed7i con ng\u01b0\u1eddi. V\u00e0 khi con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ni\u1ec1m tin v\u00e0o ngu\u1ed3n g\u1ed1c chung cao qu\u00fd, th\u00e1nh thi\u1ec7n, th\u00ec h\u1ecd s\u1ebd t\u1ef1 tr\u1ecdng, t\u00f4n tr\u1ecdng, th\u01b0\u01a1ng y\u00eau nhau v\u00e0 h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau ch\u00e2n th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ea5t y\u1ebfu. H\u00e3y c\u00f3 ni\u1ec1m tin v\u00e0 s\u1ef1 nung n\u1ea5u, t\u1ea1o ra b\u1ea5t c\u1ee9 \u1edf \u0111\u00e2u trong c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng <em>v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1t v\u1ecdng tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 lao \u0111\u1ed9ng tinh th\u1ea7n qu\u00ean m\u00ecnh<\/em> nh\u01b0 Einstein n\u00f3i, v\u0103n h\u00f3a khai minh \u0111\u1ec3 soi s\u00e1ng v\u00e0 n\u1ea1p th\u00eam n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, t\u00ednh ch\u00e2n th\u1eadt, khoan dung v\u00e0 khoa h\u1ecdc. T\u00e0i n\u0103ng s\u1ebd ph\u00e1t tri\u1ec3n nhanh ch\u00f3ng. S\u1ef1 quay m\u00ecnh v\u00e0o nh\u1eefng m\u1ee5c \u0111\u00edch v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 \u00edch k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ch\u1ec9 ng\u0103n c\u1ea3n s\u1ef1 v\u01b0\u01a1n l\u00ean cao. Einstein c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u1ea3nh b\u00e1o ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i nh\u01b0 th\u1ebf. N\u00ean \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng ch\u00fang ta: v\u0103n h\u00f3a khai minh v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb cao, v\u1edbi s\u1ef1 nung n\u1ea5u, l\u1eeda nhi\u1ec7t t\u00ecnh, \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 ph\u1ee5ng s\u1ef1 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Th\u00e1ng 12\/2014<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Tu ch\u1ec9nh th\u00e1ng 7\/2017, v\u00e0 th\u00e1ng 3\/2021<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> B\u00e0i \u201cJ\u00fcdische Sklaverei und Emanzipation\u201d, trong Isaiah Berlin, <em>Die Macht der Ideen<\/em> (S\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a \u00fd t\u01b0\u1edfng). Berlin Verlag, 2006. B\u1ea3n ti\u1ebfng Anh: <em>The Power of Ideas<\/em>.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Albert Einstein. M\u1eb7t Nh\u00e2n B\u1ea3n. Nxb T\u1ed5ng h\u1ee3p TP H\u1ed3 Ch\u00ed Minh, 2016.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Xem th\u00eam trong EINSTEIN. Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n T\u1ed5ng h\u1ee3p Th\u00e0nh ph\u1ed1, 2015.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Xem th\u00eam b\u00e0i vi\u1ebft <em>Francis Bacon-Yukichi Fukuzawa-(Trung Hoa) v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam<\/em> trong k\u1ef7 y\u1ebfu VI\u1ec6T NAM. H\u00d4M NAY V\u00c0 NG\u00c0Y MAI, Ban Tu th\u01b0 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Hoa Sen, s\u1eafp ra m\u1eaft, 2021.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Xem th\u00eam <em><a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/toi-la-san-pham-cua-hai-nen-van-hoa\/\">T\u00f4i l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a hai n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a: C. N. Yang \u2013 Gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd<\/a><\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Xem b\u00e0i NXX, <em>H\u1ea1t Higgs v\u00e0 Ch\u00fang ta<\/em>, trong <em>K\u1ef7 y\u1ebfu H\u1ea1t Higgs<\/em>. Nxb Tri Th\u1ee9c, 2013.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Xem <a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/mo-rong-trai-tim\/\"><em>M\u1edf r\u1ed9ng tr\u00e1i tim<\/em><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HI\u1ec6N T\u01af\u1ee2NG DO TH\u00c1I M\u1ed8T L\u00dd GI\u1ea2I Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh &nbsp; M\u1ebfn t\u1eb7ng anh Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Y\u00eam, ng\u01b0\u1eddi lu\u00f4n lu\u00f4n thao th\u1ee9c v\u1ec1 khoa h\u1ecdc v\u00e0 nh\u00e2n v\u0103n, chung tay g\u00f3p s\u1ee9c v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, v\u00e0 g\u00f3p ph\u1ea7n quan tr\u1ecdng v\u00e0o sinh ho\u1ea1t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng h\u1ecdc thu\u1eadt c\u1ee7a nh\u00f3m khoa h\u1ecdc, gi\u00e1o d\u1ee5c Humboldt. Nguy\u1ec5n<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5406"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5406"}],"version-history":[{"count":106,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9601,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5406\/revisions\/9601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}