{"id":7022,"date":"2022-01-06T21:45:53","date_gmt":"2022-01-06T14:45:53","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=7022"},"modified":"2022-01-10T20:14:30","modified_gmt":"2022-01-10T13:14:30","slug":"tiec-nuoi-lon-nhat-cua-darwin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/tiec-nuoi-lon-nhat-cua-darwin\/","title":{"rendered":"Ti\u1ebfc nu\u1ed1i l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a Darwin"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #008000\">TI\u1ebeC NU\u1ed0I L\u1edaN NH\u1ea4T C\u1ee6A DARWIN<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\"><em>v\u00e0 Suy ng\u1eabm c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0o cu\u1ed1i \u0111\u1eddi<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\"><em>v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec khi\u1ebfn cho cu\u1ed9c \u0111\u1eddi tr\u1edf n\u00ean \u0111\u00e1ng s\u1ed1ng<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-6321\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/picture-7.png?resize=74%2C48&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"74\" height=\"48\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\"><em>&#8220;N\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng l\u1ea1i cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, t\u00f4i <\/em><em>s\u1ebd \u0111\u1eb7t ra <\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\"><em>quy \u0111\u1ecbnh l\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc m\u1ed9t v\u00e0i b\u00e0i th\u01a1 v\u00e0 nghe m\u1ed9t<br \/>\n<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\"><em>v\u00e0i b\u1ea3n nh\u1ea1c \u00edt nh\u1ea5t m\u1ed9t l\u1ea7n m\u1ed7i tu\u1ea7n&#8221;.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">Charles Darwin<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">B\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Maria Popova<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">(Courtesy themarginalian.org)<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-75121\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.themarginalian.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/CharlesDarwin_old-scaled.jpg?resize=680%2C510&amp;ssl=1\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Charles Darwin (1809\u20131882) trong nh\u1eefng n\u0103m cao tu\u1ed5i.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">\u1ea2nh c\u1ee7a Bettmann\/Corbis.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em>. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Darwin, t\u1eeb m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi tr\u1ebb h\u1ebft s\u1ee9c ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 v\u00e0 rung c\u1ea3m m\u1ea1nh m\u1ebd tr\u01b0\u1edbc thi ca v\u00e0 \u00e2m nh\u1ea1c, hay nh\u1eefng c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean nhi\u00ean h\u00f9ng v\u0129, l\u00fac tu\u1ed5i v\u1ec1 chi\u1ec1u \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f2n c\u1ea3m x\u00fac g\u00ec n\u1eefa \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng th\u1ee9 \u0111\u00f3, \u201cb\u1ecb m\u00f9, \u0111i\u1ebfc, v\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u1ebft trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a c\u1ea3m x\u00fac m\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1eb9p truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng cho ch\u00fang ta\u201d. T\u1ea1i sao, \u00f4ng t\u1ef1 h\u1ecfi. Nh\u01b0ng d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u00f4ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi. C\u00f3 l\u1ebd \u00f4ng ch\u01b0a t\u1ef1 quan s\u00e1t nh\u01b0 \u00f4ng t\u1eebng quan s\u00e1t th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ed9ng v\u00e0 th\u1ef1c v\u1eadt. Nietzsche t\u1eebng n\u00f3i, cu\u1ed9c \u0111\u1eddi thi\u1ebfu \u00e2m nh\u1ea1c l\u00e0 m\u1ed9t sai l\u1ea7m. Nh\u01b0ng Darwin, hay Einstein, v\u00e0 t\u00f4i tin \u0111\u1ed1i v\u1edbi nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc kh\u00e1c, thu\u1ed9c ph\u1ea1m tr\u00f9 kh\u00e1c. Trong c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi, \u00f4ng kh\u00f4ng r\u1eddi m\u1ed1i quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn th\u1ebf gi\u1edbi c\u00e1c lo\u00e0i v\u1edbi v\u00f4 s\u1ed1 b\u00e0i to\u00e1n \u0111\u1eb7t ra, \u0111\u1ec3 t\u00ecm c\u00e1ch gi\u1ea3i th\u00edch t\u1ea1i sao ch\u00fang nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y hay nh\u01b0 th\u1ebf kia, c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1eb7c t\u00ednh nh\u01b0 th\u1ebf kia m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00e1c. M\u1ed7i chi ti\u1ebft nh\u1ecf nh\u1eb7t kh\u00f4ng qua kh\u1ecfi s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd c\u1ee7a \u00f4ng. V\u00e0 \u00f4ng ngh\u0129 t\u1edbi ngh\u0129 lui cho \u0111\u1ebfn khi \u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch th\u00edch \u0111\u00e1ng. T\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n h\u1ea3o m\u1ed9t s\u1edbm m\u1ed9t chi\u1ec1u, m\u00e0 lu\u00f4n lu\u00f4n c\u1ea7n tu ch\u1ec9nh v\u00e0 b\u1ed5 sung, m\u1ed9t c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ea7n c\u1ea3 \u0111\u1eddi \u00f4ng. \u00d4ng s\u1ed1ng v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi khoa h\u1ecdc c\u1ee7a m\u00ecnh t\u1eeb s\u00e1ng \u0111\u1ebfn chi\u1ec1u, \u0111\u1ebfn t\u1eadn \u0111\u00eam khuya, ng\u00e0y n\u00e0y qua ng\u00e0y kh\u00e1c, n\u0103m n\u00e0y qua n\u0103m kh\u00e1c, c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi nh\u01b0 th\u1ebf. Th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y ng\u00e0y c\u00e0ng m\u1edf r\u1ed9ng th\u00e0nh m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c t\u1ef1 n\u00f3. Rung c\u1ea3m c\u1ee7a \u00f4ng kh\u00f4ng c\u00f2n d\u00e0nh cho thi ca, \u00e2m nh\u1ea1c v\u00e0 nh\u1eefng c\u00e1i \u0111\u1eb9p th\u1ebf gian, m\u00e0 cho s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft khoa h\u1ecdc v\u1ec1 c\u00e1c lo\u00e0i, v\u01b0\u1ee3t l\u00ean c\u00e1i nh\u00ecn c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng. Th\u1ef1c t\u1ebf \u00f4ng \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n t\u1eeb th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ebf t\u1ee5c sang th\u1ebf gi\u1edbi khoa h\u1ecdc thu\u1ea7n t\u00fay, c\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng c\u1ea3m x\u00fac c\u1ee7a \u00f4ng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng c\u00e1i \u201cv\u1ebb \u0111\u1eb9p h\u00f9ng v\u0129\u201d kh\u00e1c m\u00e0 ch\u1ec9 m\u00ecnh \u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y. T\u1ea1i sao con ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a X\u1ee9 s\u1edf bu\u1ed5i chi\u1ec1u l\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng rung c\u1ea3m m\u1ea1nh m\u1ebd v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi tinh th\u1ea7n nh\u01b0 th\u1ebf? T\u1ea1i sao trong m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi r\u1ea5t m\u1ed9 \u0111\u1ea1o m\u00e0 h\u1ecd l\u1ea1i y\u00eau khoa h\u1ecdc c\u00f2n h\u01a1n c\u1ea3 y\u00eau t\u00f4n gi\u00e1o? Ch\u1ec9 c\u00f3 t\u00ecnh y\u00eau m\u1ea1nh m\u1ebd nh\u01b0 th\u1ebf m\u1edbi t\u1ea1o ra khoa h\u1ecdc, nh\u01b0 Einstein t\u1eebng n\u00f3i. C\u00f3 l\u1ebd v\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 \u201ckh\u00ed ch\u1ea5t\u201d c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y. M\u1ed9t nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f3 &#8220;gi\u00e0&#8221; \u0111\u1ed1i v\u1edbi khoa h\u1ecdc h\u01a1n l\u00e0 &#8220;gi\u00e0&#8221; \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ebf t\u1ee5c. C\u1ea3m x\u00fac c\u1ee7a h\u1ecd d\u1ea7n d\u1ea7n chuy\u1ec3n sang th\u1ebf gi\u1edbi tinh th\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt khoa h\u1ecdc v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 v\u1ebb \u0111\u1eb9p c\u1ee7a n\u00f3. Albert Einstein l\u00e0 m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 nh\u01b0 Darwin. M\u00e0 \u00f4ng c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n th\u00ec gi\u1edd \u0111\u1ec3 suy ngh\u0129. V\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m cu\u1ed1i \u0111\u1eddi, \u00f4ng c\u0169ng c\u1ea5t \u0111i c\u00e2y v\u0129 c\u1ea7m m\u00e0 \u00f4ng t\u1eebng y\u00eau th\u00edch t\u1eeb th\u1eddi tr\u1ebb. L\u00fac n\u1eb1m tr\u00ean gi\u01b0\u1eddng b\u1ec7nh \u00f4ng c\u00f2n xin c\u00f4 th\u01b0 k\u00fd mang cho \u00f4ng gi\u1ea5y b\u00fat \u0111\u1ec3 \u00f4ng t\u00ednh to\u00e1n ti\u1ebfp v\u1ec1 b\u1ea3n \u0111\u1ed3 c\u1ee7a Ch\u00faa. C\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt khoa h\u1ecdc mang l\u1ea1i nh\u1eefng rung c\u1ea3m l\u1edbn nh\u1ea5t \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc khi h\u1ecd kh\u00e1m ph\u00e1 ra. H\u1ecd s\u1ed1ng v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ebf t\u1ee5c ch\u1ec9 c\u00f2n b\u1eb1ng th\u00e2n th\u1ec3, nh\u01b0ng \u0111\u1ea7u \u00f3c h\u1ecd \u0111\u00e3 s\u1ed1ng \u1edf th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00e1c, n\u01a1i c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadn h\u00e0nh v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Darwin c\u00f3 suy ngh\u0129, r\u1eb1ng n\u1ebfu s\u1ed1ng l\u1ea1i m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi n\u1eefa, \u00f4ng s\u1ebd \u201ck\u1ef7 lu\u1eadt\u201d h\u01a1n: d\u00e0nh th\u1eddi gian m\u1ed7i tu\u1ea7n \u0111\u1ecdc v\u00e0i b\u00e0i th\u01a1, v\u00e0 nghe v\u00e0i b\u1ea3n nh\u1ea1c hay, \u0111\u1ec3 gi\u1eef th\u00f3i quen \u0111\u00f3, \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho ph\u1ea7n n\u00e3o ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 c\u1ea3m x\u00fac kh\u00f4ng b\u1ecb teo l\u1ea1i. Nh\u01b0ng li\u1ec7u \u00f4ng c\u00f3 th\u00e0nh c\u00f4ng hay kh\u00f4ng? C\u00f3 th\u1ec3 c\u0169ng kh\u00f4ng. Ph\u1ea7n n\u00e3o kia c\u1ee7a \u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng h\u1ec1 b\u1ecb teo l\u1ea1i, m\u00e0 l\u00fd do ch\u00ednh l\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n sang s\u1ed1ng ho\u00e0n to\u00e0n trong th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00e1c r\u1ed3i, th\u1ebf gi\u1edbi thu h\u00fat m\u1ecdi t\u00e2m tr\u00ed c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e0 c\u00f3 nh\u1eefng v\u1ebb \u0111\u1eb9p huy\u1ec1n b\u00ed c\u1ee7a nh\u1eefng b\u1ee9c tranh l\u1edbn c\u1ee7a n\u00f3. \u00d4ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ng\u1ed3i y\u00ean \u0111\u1ec3 th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c th\u01a1 hay nghe nh\u1ea1c m\u00e0 rung c\u1ea3m, b\u1edfi t\u00e2m tr\u00ed \u00f4ng l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng lo s\u0103n \u0111u\u1ed5i c\u00e1c b\u00e0i to\u00e1n c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean kia. Einstein c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u1ee7 ki\u00ean nh\u1eabn \u0111\u1ec3 k\u00e9o \u0111\u00e0n v\u00e0 th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c. \u0110\u1ea7u \u00f3c \u00f4ng \u0111ang theo cu\u1ed9c truy t\u00ecm b\u1ea3n \u0111\u1ed3 c\u1ee7a Ch\u00faa. Nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1eefng &#8220;th\u1ee3 s\u0103n&#8221;. Khi h\u1ecd th\u1ea5y d\u1ea5u v\u1ebft &#8220;con m\u1ed3i&#8221;, h\u1ecd kh\u00f4ng c\u00f2n t\u00e2m tr\u00ed cho nh\u1eefng chuy\u1ec7n kh\u00e1c n\u1eefa. H\u1ecd ph\u1ea3i truy t\u00ecm \u201ccon m\u1ed3i\u201d cho \u0111\u1ebfn c\u00f9ng. H\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u ch\u00fang ta, nh\u01b0ng ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o hi\u1ec3u h\u1ecd, b\u1edfi thi\u1ebfu nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m v\u0129 \u0111\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00e0nh cho \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111i qua.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 \u0111em l\u1ea1i cho h\u1ecd m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c m\u1edbi, cu\u1ed9c ch\u01a1i m\u1edbi, ni\u1ec1m vui m\u1edbi, v\u00e0 m\u1ed9t \u201c\u0111\u1ee9c tin\u201d m\u1edbi, thay th\u1ebf nh\u1eefng th\u1ee9 t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u01b0\u1eddng. H\u1ea1nh ph\u00fac c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 \u1edf \u0111\u00f3. T\u00e2m t\u01b0 h\u1ecd l\u00e0 \u1edf \u0111\u00f3. M\u1eb7c d\u00f9 Einstein v\u1eabn c\u00f2n d\u1ea5n th\u00e2n cho th\u1ebf gi\u1edbi nh\u00e2n lo\u1ea1i, nh\u01b0ng t\u00e2m t\u01b0 \u00f4ng \u1edf n\u01a1i kh\u00e1c, &#8220;tr\u00ean tr\u1eddi&#8221;. Bao l\u00e2u ch\u00fang ta c\u00f2n th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2m nh\u1ea1c, thi ca, ch\u00fang ta v\u1eabn c\u00f2n \u1edf d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t. Ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1edbn m\u1edbi hi\u1ec3u t\u1ea1i sao h\u1ecd b\u1ecb thu h\u00fat b\u1edfi th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean kia, \u0111i\u1ec1u ch\u00fang ta kh\u00f4ng hi\u1ec3u n\u1ed5i, b\u1edfi ch\u00fang ta s\u1ed1ng trong th\u1ebf gian n\u00e0y. Nh\u1eefng nh\u00e0 so\u1ea1n nh\u1ea1c l\u1edbn th\u00ec c\u0169ng th\u01b0\u1eddng t\u00ecm c\u1ea3m h\u1ee9ng c\u1ee7a m\u00ecnh t\u1eeb \u201ctr\u00ean tr\u1eddi\u201d \u0111\u1ec3 vi\u1ebft ra nh\u1eefng n\u1ed1t nh\u1ea1c cho th\u1ebf gian. Sau khi \u0111\u00e3 gi\u00e1c ng\u1ed9 tr\u1edf v\u1ec1 th\u0103m nh\u00e0 c\u0169, \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 t\u1eb7ng cho \u0111\u1ee9a con trai c\u1ee7a m\u00ecnh kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00e0ng b\u1ea1c hay ch\u00e2u b\u00e1u, m\u00e0 chi\u1ebfc b\u00ecnh B\u00e1t, ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n \u0111\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u1ebfn gi\u00e1c ng\u1ed9 v\u1edbi ni\u1ec1m vui v\u0129nh h\u1eb1ng. Ng\u00e0i \u0111\u00e3 s\u1ed1ng v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean kia. NXX<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Xem <em>K\u1ef7 y\u1ebfu 150 n\u0103m Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a &amp; Charles Darwin n\u0103m 2009:<br \/>\n<\/em><\/p>\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"4yr12w0Ruz\"><p><a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/ky-yeu-thuyet-tien-hoa-150-nam-charles-darwin\/\">K\u1ef7 y\u1ebfu 150 N\u0103m Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a  &amp; Charles Darwin<\/a><\/p><\/blockquote>\n<p><iframe class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; clip: rect(1px, 1px, 1px, 1px);\" title=\"&#8220;K\u1ef7 y\u1ebfu 150 N\u0103m Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a  &amp; Charles Darwin&#8221; &#8212; B\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh\" src=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/ky-yeu-thuyet-tien-hoa-150-nam-charles-darwin\/embed\/#?secret=4yr12w0Ruz\" data-secret=\"4yr12w0Ruz\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe><\/p>\n<div style=\"text-align: center\"><span class=\"the_copied_text\" style=\"font-size: 14pt\"><span class=\"the_copied_text\">\u2b50\u2b50<\/span><\/span><span class=\"the_copied_text\"><br \/>\n<\/span><\/div>\n<p>M\u1ed9t th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc khi cu\u1ed1n b\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0 <em>Nh\u1eefng k\u1ef3 quan thi\u00ean nhi\u00ean m\u00e0 m\u1ecdi tr\u1ebb em <\/em><em>ph\u1ea3i bi\u1ebft<\/em> r\u01a1i v\u00e0o tay c\u1ee7a c\u1eadu b\u00e9 Alan Turing v\u00e0 gieo m\u1ea7m nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng s\u1ebd n\u1edf r\u1ed9 th\u00e0nh cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng m\u00e1y t\u00ednh, m\u1ed9t b\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0 c\u00f3 t\u1ef1a \u0111\u1ec1 <em>Nh\u1eefng k\u1ef3 quan c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi<\/em> \u0111\u00e3 r\u01a1i v\u00e0o tay Charles Darwin<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> b\u00e9 nh\u1ecf, gieo v\u00e0o c\u1eadu ni\u1ec1m \u0111am m\u00ea v\u1edbi nh\u1eefng chuy\u1ebfn \u0111i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t k\u1ef3 di\u1ec7u xa x\u00f4i c\u1ee7a thi\u00ean nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a Darwin l\u00ean con t\u00e0u Beagle \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nh\u1eefng quan s\u00e1t m\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 \u0111\u01a1m hoa k\u1ebft tr\u00e1i trong cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a \u00f4ng.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"mw-mmv-final-image jpg mw-mmv-dialog-is-open\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/11\/Charles_and_Catherine_Darwin%2C_1816%2C_by_Sharples.jpg\/800px-Charles_and_Catherine_Darwin%2C_1816%2C_by_Sharples.jpg\" alt=\"\" width=\"522\" height=\"607\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>\u00a0Ch\u00e2n dung Charles Darwin 6 tu\u1ed5i v\u00e0 em g\u00e1i c\u1ee7a \u00f4ng <span class=\"mw-mmv-title\">Catherine n\u0103m 1816 c\u1ee7a Ellen Sharples<\/span><\/em><\/p>\n<p>Darwin l\u1edbn l\u00ean trong Th\u1eddi k\u1ef3 Ho\u00e0ng kim c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 th\u01a1-thi\u00ean nhi\u00ean (nature-poets)<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a> v\u0129 \u0111\u1ea1i, nh\u1eefng ng\u00e0y th\u00e1ng m\u00e0 Wordsworth<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a> tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1eb1ng \u201cth\u01a1 l\u00e0 h\u01a1i th\u1edf v\u00e0 tinh th\u1ea7n thanh tao h\u01a1n c\u1ee7a to\u00e0n b\u1ed9 tri th\u1ee9c\u2026 s\u1ef1 bi\u1ec3u hi\u1ec7n \u0111\u1ea7y c\u1ea3m x\u00fac tr\u00ean khu\u00f4n m\u1eb7t c\u1ee7a m\u1ecdi Khoa h\u1ecdc\u201d &#8211; v\u00e0 v\u00ec v\u1eady, ni\u1ec1m \u0111am m\u00ea c\u1ee7a c\u1eadu b\u00e9 Charles \u0111\u1ed1i v\u1edbi khoa h\u1ecdc v\u1ec1 t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 h\u00f2a quy\u1ec7n v\u1edbi ni\u1ec1m \u0111am m\u00ea v\u1ebb \u0111\u1eb9p l\u1ed9ng l\u1eaby c\u1ee7a n\u00f3, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edbng v\u00e0o s\u1ef1 m\u00ea ho\u1eb7c \u0111\u1ea7y thi v\u1ecb v\u00e0 th\u1ea9m m\u1ef9 c\u1ee7a ngh\u1ec7 thu\u1eadt nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n<p>Gi\u1eefa c\u00e1c gi\u1edd h\u1ecdc v\u1ec1 Euclid, c\u1eadu thi\u1ebfu ni\u00ean Charles ng\u1ed3i h\u00e0ng gi\u1edd \u0111\u1ecdc th\u01a1 Wordsworth, Coleridge, Shelley, Byron, Shakespeare, Milton. Sau \u0111\u00f3, khi ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 mang theo m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch duy nh\u1ea5t trong chuy\u1ebfn h\u1ea3i h\u00e0nh c\u1ee7a m\u00ecnh, Darwin \u0111\u00e3 mang theo cu\u1ed1n <em>Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 m\u1ea5t (Paradise lost).<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\"><strong>[5]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/i2.wp.com\/www.themarginalian.org\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/blake_paradiselost_butts3.jpg?w=680&amp;ssl=1\" width=\"424\" height=\"551\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>Minh h\u1ecda c\u1ee7a William Blake cho m\u1ed9t \u1ea5n b\u1ea3n hi\u1ebfm n\u0103m 1808<\/em><em>, <\/em><em>cu\u1ed1n \u201cThi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 m\u1ea5t\u201d c\u1ee7a John Milton <\/em><\/p>\n<p>\u1ede tu\u1ed5i 20, sau khi d\u1ef1 m\u1ed9t \u201cbu\u1ed5i h\u1ecdp m\u1eb7t \u00e2m nh\u1ea1c\u201d \u1edf Birmingham, Darwin \u0111\u00e3 vi\u1ebft cho ng\u01b0\u1eddi anh em h\u1ecd c\u1ee7a m\u00ecnh: \u201c[\u0110\u00f3] l\u00e0 \u0111i\u1ec1u tuy\u1ec7t v\u1eddi nh\u1ea5t m\u00e0 t\u00f4i t\u1eebng tr\u1ea3i qua\u201d. T\u00ecnh y\u00eau \u00e2m nh\u1ea1c c\u1ee7a \u00f4ng tr\u1edf n\u00ean m\u00e3nh li\u1ec7t \u0111\u1ebfn n\u1ed7i, khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u00e2y d\u1ef1ng nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c ti\u1ebfn h\u00f3a, \u00f4ng \u0111\u00e3 s\u1eafp x\u1ebfp nh\u1eefng cu\u1ed9c d\u1ea1o b\u1ed9-\u0111\u1ec3-t\u01b0 duy (thinking-walks) sao cho c\u00f3 th\u1ec3 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e0n h\u1ee3p x\u01b0\u1edbng t\u1ea1i Nh\u00e0 nguy\u1ec7n Kings College. \u201cN\u00f3 mang l\u1ea1i cho t\u00f4i c\u1ea3m gi\u00e1c sung s\u01b0\u1edbng t\u1ed9t \u0111\u1ed9, \u0111\u1ebfn m\u1ee9c m\u00e0 \u0111\u00f4i khi t\u00f4i c\u1ea3m th\u1ea5y \u1edbn l\u1ea1nh x\u01b0\u01a1ng s\u1ed1ng\u201d, &#8211; l\u00fac v\u1ec1 gi\u00e0 \u00f4ng h\u1ed3i t\u01b0\u1edfng l\u1ea1i v\u00e0 c\u1ea3m th\u1ea5y kh\u00f3 hi\u1ec3u v\u1ec1 vi\u1ec7c \u00e2m nh\u1ea1c c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn \u00f4ng x\u00fac \u0111\u1ed9ng s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u1ebfn nh\u01b0 v\u1eady, d\u00f9 \u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ea3m \u00e2m r\u1ea5t k\u00e9m. (\u1ede \u0111\u00e2y, Darwin tr\u1edf th\u00e0nh n\u1ea1n nh\u00e2n c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u00ecnh v\u00e0 c\u1ee7a s\u1ef1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o; \u00f4ng t\u00ecm ki\u1ebfm m\u1ed9t l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch mang t\u00ednh sinh l\u00fd h\u1ecdc tr\u01b0\u1edbc khi t\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc v\u00e0 khoa h\u1ecdc th\u1ea7n kinh ra \u0111\u1eddi &#8211; khi ch\u00fang ta ch\u01b0a hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1ch \u00e2m nh\u1ea1c lay \u0111\u1ed9ng ch\u00fang ta, kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eb1ng c\u01a1 ch\u1ebf gi\u00e1c quan m\u00e0 b\u1eb1ng \u0111\u00f2n b\u1ea9y c\u1ea3m x\u00fac \u2013 ngh\u1ec7 thu\u1eadt di\u1ec5n gi\u1ea3i t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a \u00fd th\u1ee9c cao h\u01a1n (c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, ND), \u0111\u1ec3 cho \u201cv\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ea3m th\u1ea5y th\u00fa vui \u1edf \u00e2m nh\u1ea1c v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh Bach\u201d<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>.)<\/p>\n<p>C\u1ea3m x\u00fac n\u00e0y v\u1ec1 c\u00e1i \u0111\u1eb9p, ni\u1ec1m vui th\u00edch n\u00e0y v\u1ec1 thi ca b\u1ea3n \u0111\u1ecba v\u00e0 t\u00ednh nh\u1ea1c c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, \u0111\u00e3 \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh c\u00f9ng Darwin khi \u00f4ng ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111i s\u00e2u h\u01a1n v\u00e0o khoa h\u1ecdc, \u0111\u1ec3 r\u1ed3i xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi kh\u00f4ng g\u00ec kh\u00e1c h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi m\u1edbi c\u1ee7a s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a ch\u00fang ta trong \u0111\u00f3. Trong nh\u1eefng th\u00e1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng ho\u00e0n t\u1ea5t cu\u1ed1n <em>V\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u00e1c lo\u00e0i<\/em>, Darwin \u1edf tu\u1ed1i b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i ch\u00edn \u0111\u00e3 vi\u1ebft trong m\u1ed9t b\u1ee9c th\u01b0 ng\u1eadp tr\u00e0n h\u1ea1nh ph\u00fac g\u1eedi Emma, ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 v\u00e0 t\u00ecnh y\u00eau l\u1edbn c\u1ee7a \u00f4ng:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Anh d\u1ea1o b\u1ed9 xa h\u01a1n tr\u1ea3ng c\u1ecf m\u1ed9t ch\u00fat trong v\u00f2ng m\u1ed9t ti\u1ebfng r\u01b0\u1ee1i \u0111\u1ed3ng h\u1ed3\u2026 m\u00e0u xanh l\u00e1 c\u00e2y \u0111\u1eadm nh\u01b0ng t\u01b0\u01a1i m\u1edbi c\u1ee7a nh\u1eefng c\u00e2y linh sam Scotchland c\u1ed5 th\u1ee5, m\u00e0u n\u00e2u c\u1ee7a nh\u1eefng ch\u00f9m hoa r\u1ee7 xu\u1ed1ng t\u1eeb nh\u1eefng th\u00e2n c\u00e2y b\u1ea1ch d\u01b0\u01a1ng gi\u00e0, v\u1edbi c\u00e1c th\u00e2n c\u00e2y m\u00e0u tr\u1eafng c\u1ee7a ch\u00fang v\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng vi\u1ec1n xanh l\u00e1 xa xa t\u1eeb nh\u1eefng t\u00e1n th\u00f4ng, t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t khung c\u1ea3nh c\u1ef1c k\u1ef3 \u0111\u1eb9p m\u1eaft\u2026 m\u1ed9t d\u00e0n \u0111\u1ed3ng ca ti\u1ebfng chim bao quanh anh, nh\u1eefng ch\u00fa s\u00f3c nh\u1ea3y nh\u00f3t tr\u00ean c\u00e0nh, v\u00e0 v\u00e0i ch\u00fa chim g\u00f5 ki\u1ebfn \u0111ang vui c\u01b0\u1eddi\u2026 \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t khung c\u1ea3nh \u00eam \u0111\u1ec1m v\u00e0 th\u00f4n d\u00e3 nh\u01b0 anh \u0111\u00e3 t\u1eebng th\u1ea5y v\u00e0 kh\u00f4ng m\u1ea3y may quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c mu\u00f4ng th\u00fa hay chim ch\u00f3c \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh ra sao.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.themarginalian.org\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/thelostwords7.jpg\" width=\"418\" height=\"572\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>Minh h\u1ecda c\u1ee7a Jackie Morris cho cu\u1ed1n <\/em><em>\u201cNg\u00f4n t\u1eeb \u0111\u00e3 m\u1ea5t\u201d (<\/em><em>The Lost Words<\/em><em>)<\/em><em> c\u1ee7a Robert Macfarlane &#8211; <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>m\u1ed9t <\/em><em>h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ph\u1ea3n kh\u00e1ng<\/em> <em>b\u1eb1ng th\u01a1 <\/em><em>ca trong th\u1ebf k\u1ef7 XXI<\/em> <em>\u0111\u1ec3<\/em> <em>ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 <\/em><em>x\u00f3a b\u1ecf <\/em><em>thi\u00ean nhi\u00ean <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>kh\u1ecfi danh m\u1ee5c tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng ng\u00e2y ng\u1ea5t (ecstatic imagination) c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Khi con t\u00e0u Beagle \u0111\u01b0a Darwin \u0111\u1ebfn Brazil \u1edf \u0111\u1ed9 tu\u1ed5i hai m\u01b0\u01a1i l\u0103m, ch\u1ee9ng ki\u1ebfn v\u1ebb h\u00f9ng v\u0129 c\u1ee7a khu r\u1eebng nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi, \u00f4ng \u0111\u00e3 s\u1eefng s\u1edd ghi trong nh\u1eadt k\u00fd:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 n\u1ed5i nh\u1eefng c\u1ea3m x\u00fac cao \u0111\u1ed9 c\u1ee7a s\u1ef1 kinh ng\u1ea1c, ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 v\u00e0 s\u00f9ng k\u00ednh, nh\u1eefng c\u1ea3m x\u00fac \u0111ang l\u1ea5p \u0111\u1ea7y v\u00e0 n\u00e2ng cao t\u00e2m tr\u00ed t\u00f4i.<\/p>\n<p>\u201cNh\u1eefng c\u1ea3m x\u00fac cao \u0111\u1ed9\u201d n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh n\u00ean \u00fd ni\u1ec7m c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 t\u00ednh th\u00e1nh th\u1ea7n &#8211; \u00f4ng nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng, tr\u1ea3i nghi\u1ec7m s\u00f9ng k\u00ednh m\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi xem nh\u01b0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi c\u1ee7a h\u1ecd d\u1ef1a tr\u00ean c\u00f9ng m\u1ed9t \u201cc\u1ea3m gi\u00e1c th\u0103ng hoa\u201d m\u00e0 s\u1ef1 h\u00f9ng v\u0129 c\u1ee7a thi\u00ean nhi\u00ean khu\u1ea5y \u0111\u1ed9ng trong tinh th\u1ea7n h\u1ecd\u201c, nh\u1eefng c\u1ea3m x\u00fac m\u1ea1nh m\u1ebd t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, d\u00f9 m\u01a1 h\u1ed3, nh\u01b0 khi \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2m nh\u1ea1c ph\u1ea5n kh\u00edch g\u00e2y n\u00ean\u201d. (Hai th\u1ebf k\u1ef7 sau, nh\u00e0 th\u01a1 n\u1eef v\u00e0 t\u1ef1 nhi\u00ean h\u1ecdc Diane Ackerman s\u1ebd l\u1eb7p l\u1ea1i v\u00e0 dung h\u00f2a \u00fd t\u01b0\u1edfng n\u00e0y trong \u00fd ni\u1ec7m \u0111\u00e1ng y\u00eau c\u1ee7a b\u00e0 v\u1ec1 \u201d<em>Ng\u01b0\u1eddi Ng\u00e2y ng\u1ea5t Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t\u201d <\/em>(<a href=\"https:\/\/www.themarginalian.org\/2020\/12\/23\/diane-ackerman-earth-ecstatic\/\">the Earth Ecstatic<\/a>) <a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a> nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o c\u00e1 nh\u00e2n).<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng r\u1ed3i, khi Darwin gi\u00e0 \u0111i, m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 x\u1ea3y \u0111\u1ebfn &#8211; \u0111i\u1ec1u m\u00e0 b\u1ea3n th\u00e2n \u00f4ng c\u0169ng ph\u1ea3i v\u1eadt l\u1ed9n \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 khi\u1ebfn \u00f4ng v\u00f4 c\u00f9ng bu\u1ed3n phi\u1ec1n: Ni\u1ec1m vui s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng r\u1ea1ng r\u1ee1 n\u00e0y th\u00f4ng qua tr\u1ea3i nghi\u1ec7m si\u00eau vi\u1ec7t v\u1ec1 c\u00e1i \u0111\u1eb9p \u2013 ho\u1eb7c qua b\u1ea3n giao h\u01b0\u1edfng m\u00f9a xu\u00e2n c\u1ee7a nh\u1eefng ti\u1ebfng chim h\u00f3t, hay qua b\u1ea3n sonata c\u1ee7a Bach, hay t\u1eeb m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a Whitman, ho\u1eb7c trong \u00e1nh n\u1eafng nghi\u00eang nghi\u00eang tr\u00ean m\u1ed9t c\u00e2y s\u1ed3i m\u1ea5y tr\u0103m n\u0103m tu\u1ed5i \u2013 \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean m\u1edd nh\u1ea1t, v\u00e0 r\u1ed3i t\u1eaft ng\u1ea5m sau \u0111\u00f3. Darwin th\u1ea5y m\u00ecnh t\u1ec9nh t\u00e1o v\u1ec1 tinh th\u1ea7n v\u00e0 n\u0103ng \u0111\u1ed9ng, nh\u01b0ng l\u1ea1i m\u00f9, \u0111i\u1ebfc, v\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u1ebft trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a c\u1ea3m x\u00fac m\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1eb9p truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng cho ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y mang \u0111\u1ebfn cho \u00f4ng n\u1ed7i ti\u1ebfc nu\u1ed1i l\u1edbn nh\u1ea5t c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u s\u1eafc nh\u1ea5t c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng.<\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng n\u0103m cu\u1ed1i \u0111\u1eddi, m\u1ed7i bu\u1ed5i chi\u1ec1u Darwin \u0111\u1ec1u d\u00e0nh ra m\u1ed9t gi\u1edd \u0111\u1ec3 suy ng\u1eabm v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh v\u00e0 \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t \u00fd ngh\u0129a ngu\u1ed3n g\u1ed1c ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 c\u00e1c lo\u00e0i m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c trong b\u1ea3y th\u1eadp k\u1ef7 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh. Trong m\u1ed9t t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c b\u1ea3n ph\u00e1c th\u1ea3o t\u1ef1 truy\u1ec7n m\u00e0 \u00f4ng vi\u1ebft cho c\u00e1c con m\u00ecnh, v\u1edbi ti\u00eau \u0111\u1ec1 \u201c<em>Nh\u1eefng h\u1ed3i \u1ee9c v\u1ec1 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a \u0111\u1ea7u \u00f3c v\u00e0 t\u00ednh c\u00e1ch c\u1ee7a cha<\/em>\u201d, \u00f4ng \u0111\u00e3 xem x\u00e9t \u0111i\u1ec1u g\u00ec khi\u1ebfn ch\u00fang ta l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi, \u0111i\u1ec1u g\u00ec l\u00e0m cho ch\u00fang ta h\u1ea1nh ph\u00fac v\u00e0 \u0111i\u1ec1u g\u00ec l\u00e0m cho cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u0111\u00e1ng s\u1ed1ng. Sau khi \u00f4ng qua \u0111\u1eddi, nh\u1eadn th\u1ea5y nh\u1eefng ghi ch\u00e9p n\u00e0y ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng nh\u1eadn th\u1ee9c v\u00f4 c\u00f9ng s\u00e2u s\u1eafc v\u00e0 nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb ph\u1ed5 qu\u00e1t, c\u00e1c con \u00f4ng \u0111\u00e3 bi\u00ean t\u1eadp v\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n ch\u00fang th\u00e0nh <em>T\u1ef1 truy\u1ec7n c\u1ee7a Charles Darwin<\/em>.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"img-responsive addthis-shareable lazyloaded\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/britishheritage.com\/wp-content\/uploads\/2009\/03\/InSearchofCharlesDarwin_img1.jpg?resize=625%2C406&#038;ssl=1\" alt=\"Despite the criticism, Darwin\u2019s fame spread and his works were reprinted. This 1890 illustration depicts HMS Beagle carrying Charles Darwin\u2019s expedition into the dangerous Straits of Magellan with Mt. Sarmiento in the background. Via: BETTMAN\/CORBIS\" width=\"625\" height=\"406\" data-src=\"https:\/\/i0.wp.com\/britishheritage.com\/wp-content\/uploads\/2009\/03\/InSearchofCharlesDarwin_img1.jpg?resize=625%2C406&#038;ssl=1\" data-mfp-src=\"https:\/\/i0.wp.com\/britishheritage.com\/wp-content\/uploads\/2009\/03\/InSearchofCharlesDarwin_img1.jpg?resize=625%2C406&#038;ssl=1\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\" align=\"center\"><em>Chi\u1ebfc t\u00e0u HMS Beagle t\u1ea1i eo bi\u1ec3n Magellan (1834) \u0111\u00e3 mang ch\u00e0ng thanh ni\u00ean<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\" align=\"center\"><em>Charles Darwin \u0111i kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u1ec3 r\u1ed3i t\u00ecm ra quy lu\u1eadt ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c lo\u00e0i<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"shrinkToFit\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.neh.gov\/sites\/default\/files\/styles\/1000x1000_square\/public\/2018-12\/2009_05-06_Darwin_Young_Adventurer_02.jpg?resize=655%2C655&#038;ssl=1\" alt=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.neh.gov\/sites\/default\/files\/styles\/1000x1000_square\/public\/2018-12\/2009_05-06_Darwin_Young_Adventurer_02.jpg?resize=655%2C655&#038;ssl=1\" width=\"655\" height=\"655\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Darwin l\u00fac tr\u1ebb (\u1ea2nh c\u1ee7a George Richmond)<\/p>\n<p>T\u1ea1i m\u1ed9t trong nh\u1eefng h\u1ed3i \u1ee9c n\u00e0y, Darwin cao tu\u1ed5i vi\u1ebft:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Tr\u00ed \u00f3c t\u00f4i \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i trong hai m\u01b0\u01a1i hay ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m qua\u2026 Th\u01a1 nhi\u1ec1u th\u1ec3 lo\u1ea1i\u2026 \u0111\u00e3 mang l\u1ea1i cho t\u00f4i r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u00edch th\u00fa\u2026 Nh\u1eefng b\u1ee9c tranh \u0111\u00e3 cho t\u00f4i ni\u1ec1m vui \u0111\u00e1ng k\u1ec3, c\u0169ng nh\u01b0 \u00e2m nh\u1ea1c \u0111em l\u1ea1i ni\u1ec1m h\u00e2n hoan to l\u1edbn\u2026 Nh\u01b0ng trong nhi\u1ec1u n\u0103m nay, t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o \u0111\u1ecdc h\u1ebft m\u1ed9t c\u00e2u th\u01a1\u2026 \u00c2m nh\u1ea1c n\u00f3i chung khi\u1ebfn t\u00f4i suy ngh\u0129 qu\u00e1 nhi\u1ec1u v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i \u0111ang l\u00e0m, thay v\u00ec mang l\u1ea1i cho t\u00f4i ni\u1ec1m vui. T\u00f4i gi\u1eef l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fat h\u1ee9ng th\u00fa \u0111\u1ed1i v\u1edbi phong c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p, nh\u01b0ng n\u00f3 kh\u00f4ng mang l\u1ea1i cho t\u00f4i ni\u1ec1m h\u00e2n hoan tinh t\u1ebf nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y t\u00f4i t\u1eebng c\u00f3.<\/p>\n<p>Trong m\u1ed9t t\u00e2m th\u00e1i s\u00e1ng su\u1ed1t v\u00e0 khi\u00eam t\u1ed1n kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, v\u00e0 v\u1edbi t\u1ea7m nh\u00ecn s\u00e2u r\u1ed9ng so v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 n\u00e3o b\u1ed9 cho t\u1edbi l\u00fac \u0111\u00f3, Darwin h\u01b0\u1edbng t\u00e2m tr\u00ed c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0o vi\u1ec7c xem x\u00e9t ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng b\u00ean trong c\u1ee7a ch\u00ednh n\u00f3, soi s\u00e1ng b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ed1t y\u1ebfu nh\u1ea5t c\u1ee7a \u201d\u0111\u1ed9ng v\u1eadt con ng\u01b0\u1eddi\u201d (human animal) &#8211; m\u1ed9t con th\u00fa c\u1ee7a c\u1ea3m gi\u00e1c, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec s\u1ef1 t\u00e0n b\u1ea1o m\u00e0 v\u00ec v\u1ebb \u0111\u1eb9p:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">\u0110\u1ea7u \u00f3c t\u00f4i d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t c\u1ed7 m\u00e1y \u0111\u1ec3 nghi\u1ec1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp l\u1edbn d\u1eef li\u1ec7u th\u1ef1c t\u1ebf thu l\u01b0\u1ee3m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt ph\u1ed5 qu\u00e1t, nh\u01b0ng v\u00ec sao \u0111i\u1ec1u n\u00e0y l\u1ea1i g\u00e2y ra s\u1ef1 teo l\u1ea1i c\u1ee7a ri\u00eang ph\u1ea7n n\u00e3o b\u1ed9, n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1c th\u00fa vui thanh tao h\u01a1n ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u00f4i cho r\u1eb1ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 \u0111\u1ea7u \u00f3c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c cao h\u01a1n ho\u1eb7c c\u1ea5u t\u1ea1o t\u1ed1t h\u01a1n \u0111\u1ea7u \u00f3c c\u1ee7a t\u00f4i, s\u1ebd kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ecbu \u0111au kh\u1ed5 nh\u01b0 v\u1eady; v\u00e0 n\u1ebfu t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng l\u1ea1i cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a m\u00ecnh m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, t\u00f4i s\u1ebd \u0111\u1eb7t ra m\u1ed9t quy \u0111\u1ecbnh: ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc m\u1ed9t v\u00e0i b\u00e0i th\u01a1 v\u00e0 nghe m\u1ed9t v\u00e0i b\u1ea3n nh\u1ea1c \u00edt nh\u1ea5t m\u1ed9t l\u1ea7n m\u1ed7i tu\u1ea7n; v\u00ec c\u00f3 l\u1ebd, c\u00e1c ph\u1ea7n n\u00e3o gi\u1edd \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 b\u1ecb teo c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 duy tr\u00ec ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng n\u1ebfu ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng. M\u1ea5t \u0111i nh\u1eefng th\u00fa vui n\u00e0y l\u00e0 m\u1ea5t \u0111i h\u1ea1nh ph\u00fac, c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn tr\u00ed tu\u1ec7, v\u00e0 nhi\u1ec1u kh\u1ea3 n\u0103ng h\u01a1n, l\u00e0 g\u00e2y t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn nh\u00e2n c\u00e1ch \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, qua vi\u1ec7c l\u00e0m suy y\u1ebfu ph\u1ea7n c\u1ea3m x\u00fac trong b\u1ea3n t\u00ednh c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>H\u00e3y \u0111\u1ecdc th\u00eam nh\u1eefng g\u00ec Mary Shelley<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a> \u0111\u00e3 vi\u1ebft trong k\u1ef7 nguy\u00ean c\u1ee7a Darwin v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi-th\u1ebf k\u1ef7-21 b\u1ecb m\u1ed9t \u0111\u1ea1i d\u1ecbch ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi t\u00e0n ph\u00e1, v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec khi\u1ebfn cu\u1ed9c \u0111\u1eddi tr\u1edf n\u00ean \u0111\u00e1ng s\u1ed1ng; v\u00e0 h\u00e3y \u0111\u1ecdc nh\u1eefng g\u00ec Walt Whitman \u0111\u00e3 vi\u1ebft kh\u00f4ng l\u00e2u sau khi tr\u1ea3i qua m\u1ed9t c\u01a1n \u0111\u1ed9t qu\u1ef5 g\u00e2y li\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi, v\u1ec1 s\u1ef1 khao kh\u00e1t v\u1ebb \u0111\u1eb9p thi\u00ean nhi\u00ean \u0111\u00e3 gi\u00fap \u00f4ng kh\u00f4i ph\u1ee5c l\u1ea1i s\u1ee9c s\u1ed1ng ra sao; r\u1ed3i sau \u0111\u00f3, \u0111\u1ecdc l\u1ea1i c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 s\u1ef1 m\u1ea5t m\u00e1t l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a Darwin \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u1ebf n\u00e0o.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>\u0110\u1ed7 Th\u1ecb Thu Tr\u00e0<\/strong> v\u00e0 <strong>L\u00ea T\u00f9ng Qu\u00e2n<\/strong> d\u1ecbch<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong> xem l\u1ea1i<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">B\u1ea3n g\u1ed1c: https:\/\/www.themarginalian.org\/2021\/11\/28\/darwin-life\/<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Charles Darwin (12 th\u00e1ng Hai n\u0103m 1809 &#8211; 19 th\u00e1ng T\u01b0 n\u0103m 1882)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Nh\u1eefng quy\u1ec3n s\u00e1ch khoa h\u1ecdc \u0111\u1ea1i ch\u00fang c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn l\u00ean s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a Albert Einstein, nh\u01b0 b\u1ed9 s\u00e1ch khoa h\u1ecdc \u0111\u1ea1i chung c\u1ee7a Aaron Bernstein \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y t\u1eeb \u0111\u00f4ng v\u1eadt, th\u1ea3o m\u1ed9c, n\u00fai non, h\u00e0nh tinh, thi\u00ean th\u1ea1ch, kh\u00ed h\u1eadu, n\u00fai l\u1eeda v\u00e0 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t,\u2026. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201cL\u1ef1c v\u00e0 Ch\u1ea5t\u201d (Kraft und Stoff) c\u1ee7a Ludwig B\u00fcchner \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y hi\u1ec7n tr\u1ea1ng c\u1ee7a kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean nhi\u00ean l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd th\u00e0nh m\u1ed9t lo\u1ea1i th\u1ebf gi\u1edbi quan c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch tri\u1ebft h\u1ecdc duy v\u1eadt hay duy t\u1ef1 nhi\u00ean. Khoa h\u1ecdc, theo c\u00e1ch tr\u00ecnh b\u00e0y n\u00e0y, mu\u1ed1n v\u00e0 \u0111ang v\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n c\u1ee7a t\u1ea1o ho\u00e1 tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft con ng\u01b0\u1eddi, mu\u1ed1n gi\u1ea3i th\u00edch t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng tr\u00ean tr\u1eddi v\u00e0 d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t m\u1ed9t c\u00e1ch khoa h\u1ecdc. Xem trong <em>EINSTEIN<\/em> (NXX).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Nature-poets l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 th\u01a1 m\u00e0 thi\u00ean nhi\u00ean l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 ch\u00ednh trong s\u00e1ng t\u00e1c c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> William Wordsworth (7 th\u00e1ng 4 n\u0103m 1770 &#8211; 23 th\u00e1ng 4 n\u0103m 1850) l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 th\u01a1 l\u00e3ng m\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi Anh, c\u00f9ng v\u1edbi Samuel Taylor Coleridge, \u00f4ng \u0111\u00e3 gi\u00fap kh\u1edfi x\u01b0\u1edbng Th\u1eddi k\u1ef3 L\u00e3ng m\u1ea1n trong v\u0103n h\u1ecdc Anh v\u1edbi \u1ea5n ph\u1ea9m chung c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 Lyrical Ballad (1798). Ngu\u1ed3n: Wikipedia<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a>.\u00a0 <em>Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 m\u1ea5t<\/em>\u00a0(<em>Paradise Lost<\/em>) \u2013 l\u00e0 m\u1ed9t thi\u00ean s\u1eed thi vi\u1ebft theo th\u1ec3 th\u01a1 kh\u00f4ng v\u1ea7n (blank verse) c\u1ee7a John Milton k\u1ec3 v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u2013 Adam.\u00a0<em>Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 m\u1ea5t<\/em>\u00a0\u0111\u01b0\u1ee3c in l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u0103m 1667 g\u1ed3m 10 quy\u1ec3n. B\u1ea3n in n\u0103m 1674 g\u1ed3m 12 quy\u1ec3n.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1n<em> Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 m\u1ea5t<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c in l\u1ea1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u1ea7n trong nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u1ee9 ti\u1ebfng, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t.\u00a0 <em>Ngu\u1ed3n:<\/em> <em>https:\/\/mocmedia.com.vn\/<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> C\u00e2u n\u00f3i \u201cv\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ea3m th\u1ea5y th\u00fa vui \u1edf \u00e2m nh\u1ea1c v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh Bach\u201d l\u00e0 c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1-thi\u00ean nhi\u00ean Diane Ackerman mu\u1ed1n n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1eeb th\u1eddi kh\u1edfi th\u1ee7y c\u1ee7a tr\u00e1i \u0111\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u1ef7 n\u0103m l\u00fac m\u1edbi h\u00ecnh th\u00e0nh, v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t \u1ea5y d\u1ea7n d\u00e0 bi\u1ebft c\u1ea3m x\u00fac, t\u01b0 duy, bi\u1ebft vui v\u1edbi \u00e2m nh\u1ea1c, bi\u1ebft h\u00e1t opera, v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh Bach hay Mozart.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Xem th\u00eam v\u1ec1 Diane Ackerman: https:\/\/www.themarginalian.org\/2020\/12\/23\/diane-ackerman-earth-ecstatic\/<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> Mary Shelley (1797-1851) s\u1ed1ng c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi Charles Darwin. B\u00e0 l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u1ed5i ti\u1ebfng <em>Frankenstein.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TI\u1ebeC NU\u1ed0I L\u1edaN NH\u1ea4T C\u1ee6A DARWIN v\u00e0 Suy ng\u1eabm c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0o cu\u1ed1i \u0111\u1eddi v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec khi\u1ebfn cho cu\u1ed9c \u0111\u1eddi tr\u1edf n\u00ean \u0111\u00e1ng s\u1ed1ng &#8220;N\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng l\u1ea1i cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, t\u00f4i s\u1ebd \u0111\u1eb7t ra quy \u0111\u1ecbnh l\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc m\u1ed9t v\u00e0i b\u00e0i th\u01a1 v\u00e0 nghe m\u1ed9t v\u00e0i b\u1ea3n nh\u1ea1c \u00edt<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7022"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7022"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7022\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7151,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7022\/revisions\/7151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}