{"id":752,"date":"2017-11-12T11:43:51","date_gmt":"2017-11-12T04:43:51","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=752"},"modified":"2022-03-11T15:48:59","modified_gmt":"2022-03-11T08:48:59","slug":"cai-lon-lao-cua-duc-schiller","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/cai-lon-lao-cua-duc-schiller\/","title":{"rendered":"<i>C\u00e1i l\u1edbn lao c\u1ee7a \u0110\u1ee9c<\/i> &#8211; Schiller"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000\">C\u00c1I L\u1edaN LAO C\u1ee6A \u0110\u1ee8C<\/span><\/h1>\n<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #008000\">(DEUTSCHE GR\u00d6SSE)<\/span><\/h1>\n<h2 style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\">FRIEDRICH SCHILLER<\/span><\/h2>\n<h2 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">(1801)<\/span><\/h2>\n<p style=\"padding-left: 30px;text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">T\u1eb7ng c\u00e1c b\u1ea1n<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">H\u1ecdc vi\u00ean c\u1ee7a Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh IPL<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">v\u00e0 c\u00e1c B\u1ea1n tr\u1ebb Vi\u1ec7t Nam<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\"><i>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/i>. Nh\u00e0 \u0111\u1ea1i v\u0103n h\u00e0o \u0110\u1ee9c Friedrich Schiller, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh c\u1ee7a Wolfgang von Goethe, \u0111\u00e3 l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y n\u0103m 1801, l\u00fac Ph\u00e1p ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u00e1c cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh c\u00e1ch m\u1ea1ng. Schiller d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 m\u1ed9t <i>Qu\u1ed1c gia v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c<\/i> (deutsche Kulturnation) trong m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 l\u1edbn c\u00f3 t\u00ednh tri\u1ebft l\u00fd\u2212ch\u00ednh tr\u1ecb mang t\u00ean \u201cC\u00e1i l\u1edbn lao c\u1ee7a \u0110\u1ee9c\u201d. Nh\u01b0ng \u00f4ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t b\u1ea3n th\u1ea3o nghi\u00ean c\u1ee9u. Nh\u01b0ng nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch ra d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u00f5 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng m\u00e0 \u00f4ng mu\u1ed1n nh\u1eafm t\u1edbi. Schiller mu\u1ed1n kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c <i>bi\u1ec7t l\u1eadp<\/i> v\u1edbi ch\u00ednh tr\u1ecb: \u201c<i>V\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u \u0110\u1ee9c c\u00f3 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 trong l\u1eeda \u0111\u1ea1n\/ Th\u00ec c\u00e1i l\u1edbn lao c\u1ee7a \u0110\u1ee9c v\u1eabn v\u1eefng b\u1ec1n<\/i>.\u201d V\u00e0 trong khi \u201c<i>V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c ch\u00ednh tr\u1ecb chao \u0111\u1ea3o\/V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c tinh th\u1ea7n v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng x\u00e2y<\/i>\u201d Th\u1ef1c t\u1ebf, Qu\u1ed1c gia \u0110\u1ee9c v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a, v\u1edbi Weimar l\u00e0 \u201ckinh \u0111\u00f4 v\u0103n h\u00f3a\u201d, \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh tr\u01b0\u1edbc Qu\u1ed1c gia \u0110\u1ee9c v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb m\u1ed9t th\u1ebf k\u1ef7. V\u00e0 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ph\u00e1t tri\u1ec3n cao \u0111\u00e3 l\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c quan tr\u1ecdng trong cu\u1ed9c <i>\u0110\u1ea1i c\u1ea3i c\u00e1ch<\/i> c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c th\u1ebf k\u1ef7 19. (Xem th\u00eam <i>N\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c Th\u1ebf K\u1ef7 XIX<\/i>). C\u00e1c v\u0103n h\u00e0o \u0110\u1ee9c thi\u1ebfu qu\u1ed1c gia, n\u00ean \u0111\u00e3 th\u00e0nh l\u1eadp ra c\u00e1c <i>Nh\u00e0 h\u00e1t qu\u1ed1c gia<\/i>, Nationaltheater, \u0111\u1ec3 th\u1ec3 hi\u1ec7n t\u00ednh qu\u1ed1c gia b\u1eb1ng con \u0111\u01b0\u1eddng v\u0103n h\u1ecdc. Bao l\u00e2u s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a c\u00f4ng d\u00e2n v\u00e0o nh\u1eefng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh tr\u1ecb b\u1ecb t\u1eeb ch\u1ed1i, th\u00ec nh\u00e0 h\u00e1t tr\u1edf th\u00e0nh s\u00e2n kh\u1ea5u ch\u00ednh tr\u1ecb \u1ea3o, s\u00e2n kh\u1ea5u tr\u1edf th\u00e0nh \u201cn\u01a1i ch\u1ed1n thi\u00eang li\u00eang\u201d (Wolf Lepenies). C\u00e1c v\u0103n h\u00e0o, hay tri\u1ebft gia tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi th\u1ed1ng nh\u1ea5t. Trong \u201cN\u0103m Schiller\u201d 1859, nh\u00e0 v\u0103n Theodor Fontane tuy\u00ean b\u1ed1: \u201c<i>Schiller<\/i> \u0111\u1ebfn v\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed1ng nh\u1ea5t.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\">\u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n bi th\u1ea3m trong d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0y c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i n\u00e0y: \u1ede chi\u1ec1u s\u00e2u c\u1ee7a c\u00e1i th\u1ed1ng kh\u1ed5 kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc (staatlsloses Elend), d\u00e2n t\u1ed9c (\u0110\u1ee9c) \u0111\u1ee9ng tr\u00ean \u0111\u1ec9nh cao c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a tinh th\u1ea7n c\u00e1 nh\u00e2n\u201d nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb ti\u1ebfn b\u1ed9 th\u1eddi C\u1ed9ng h\u00f2a Weimar vi\u1ebft (Hugo Preu\u03b2). Ch\u1eb3ng ph\u1ea3i c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 kh\u00f4ng ch\u00ednh tr\u1ecb, nh\u01b0ng \u201cc\u00e0ng c\u1ea3m nh\u1eadn s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb, th\u00ec h\u1ecd \u00fd th\u1ee9c r\u00f5 h\u01a1n, r\u1eb1ng h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ee9a con c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c ch\u00ednh tr\u1ecb (politisches Volk), m\u00e0 c\u00e1c t\u00e0i n\u0103ng t\u1ed1t nh\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n trong nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, m\u00e0 ngo\u00e0i nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc th\u00f4i\u201d. Cho n\u00ean c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u1ea1c nhi\u00ean khi Wilhelm von Humboldt trong m\u1ed9t b\u1ee9c th\u01b0 t\u1eeb Paris g\u1eedi cho Goethe th\u00e1ng 3, 1799, c\u00f3 \u0111o\u1ea1n vi\u1ebft: \u201cAi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong l\u00e3nh v\u1ef1c tri\u1ebft h\u1ecdc v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 thu\u1ed9c v\u1ec1 T\u1ed5 qu\u1ed1c c\u1ee7a anh ta \u0111\u00edch th\u1ef1c h\u01a1n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. \u201d Tr\u00ean v\u0169 \u0111\u00e0i ch\u00ednh tr\u1ecb l\u1edbn, \u0110\u1ee9c kh\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ebfng n\u00f3i, nh\u01b0ng <i>Nh\u00e2n ph\u1ea9m<\/i> c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n trong V\u0103n h\u00f3a (Kultur). V\u0103n h\u00f3a l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng t\u1ed3n, trong khi quy\u1ec1n l\u1ef1c gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c nhanh, v\u00e0 m\u1ea5t c\u0169ng nhanh.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\">C\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec kh\u00f4ng h\u00f2a h\u1ee3p gi\u1eefa ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a \u1edf \u0110\u1ee9c. Nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc Friedrich Schlegel \u0111i xa h\u01a1n khi \u00f4ng y\u00eau c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c kh\u00f4ng n\u00ean phung ph\u00ed ni\u1ec1m tin v\u00e0 t\u00ecnh y\u00eau v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi ch\u00ednh tr\u1ecb, m\u00e0 n\u00ean t\u1eadp trung t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c s\u1ee9c l\u1ef1c v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a Ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u00e0 Khoa h\u1ecdc. Friedrich Nietzsche, sau khi v\u00ec l\u00fd do s\u1ee9c kh\u1ecfe b\u1ecb tr\u1ea3 v\u1ec1 t\u1eeb chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh Ph\u00e1p-Ph\u1ed5 1870-71, nh\u00ecn th\u1ea5y r\u00f5 h\u01a1n c\u00e1i g\u00ec l\u00e0 tai h\u1ea1i cho n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i con c\u1ecdp Ph\u00e1p, m\u00e0 ch\u00ednh cu\u1ed9c chi\u1ebfn th\u1eafng s\u1eafp t\u1edbi c\u1ee7a Ph\u1ed5 m\u1edbi l\u00e0 m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda cho v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c. Trong m\u1ed9t b\u1ee9c th\u01b0 g\u1eedi cho m\u1eb9 v\u00e0 em g\u00e1i th\u00e1ng 12, 1870, \u00f4ng vi\u1ebft: \u201c\u0110\u1ed1i v\u1edbi cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh <i>x\u00e2m chi\u1ebfm<\/i> c\u1ee7a \u0110\u1ee9c, s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 c\u1ee7a con d\u1ea7n d\u1ea7n thuy\u00ean gi\u1ea3m. T\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a V\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c \u0111\u1ed1i v\u1edbi con \u0111ang b\u1ecb \u0111e d\u1ecda h\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft.\u201d V\u00e0 khi Ph\u1ed5 chi\u1ebfn th\u1eafng, Nietzsche nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi c\u00f4ng lu\u1eadn, r\u1eb1ng v\u1edbi s\u1ef1 chi\u1ebfn th\u1eafng c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Ph\u1ed5, v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ee9c c\u0169ng chi\u1ebfn th\u1eafng theo: \u201cM\u1ed9t chi\u1ebfn th\u1eafng l\u1edbn l\u00e0 m\u1ed9t nguy c\u01a1 l\u1edbn. [&#8230;] S\u1ef1 \u0111i\u00ean r\u1ed3 n\u00e0y l\u00e0 tai h\u1ea1i nh\u1ea5t [&#8230;] v\u00ec n\u00f3 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng bi\u1ebfn s\u1ef1 th\u1eafng tr\u1eadn c\u1ee7a ch\u00fang ta th\u00e0nh m\u1ed9t cu\u1ed9c b\u1ea1i tr\u1eadn ho\u00e0n to\u00e0n: <i>cu\u1ed9c b\u1ea1i tr\u1eadn, v\u00e2ng s\u1ef1 h\u1ee7y di\u1ec7t ho\u00e0n to\u00e0n tinh th\u1ea7n \u0110\u1ee9c c\u00f3 l\u1ee3i cho \u2018V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c \u0110\u1ee9c\u2019<\/i>\u201d.\u00a0Nietzsche kh\u00f4ng s\u1ed1ng \u0111\u1ee7 l\u00e2u \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m nghi\u1ec7m l\u1eddi \u00f4ng. Cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19, c\u1eadu b\u00e9 c\u00f3 c\u1ea3m nh\u1eadn tinh t\u1ebf Albert Einstein \u1edf tu\u1ed5i 15 kh\u00f4ng ch\u1ecbu n\u1ed5i &#8220;\u00e2m kh\u00ed&#8221; c\u1ee7a m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng xung quanh, n\u00ean \u0111\u00e3 t\u1ef1 \u00fd b\u1ecf tr\u01b0\u1eddng Luitpold \u1edf Munich \u0111\u1ec3 qua Th\u1ee5y S\u1ef9 ti\u1ebfp t\u1ee5c h\u1ecdc. Hai n\u0103m sau, Einstein t\u1eeb b\u1ecf qu\u1ed1c t\u1ecbch \u0110\u1ee9c lu\u00f4n. V\u00e0 \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20, n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c s\u1ee5p \u0111\u1ed5.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\">Schiller \u0111ang s\u1ed1ng trong nh\u1eefng ng\u00e0y th\u00e1ch th\u1ee9c cho s\u1ed1 m\u1ec7nh c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u00f4ng, m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc v\u00f4 c\u00f9ng l\u1ea1c h\u1eadu v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 kinh t\u1ebf, v\u00e0 c\u00f3 nguy c\u01a1 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc c\u01a1n b\u00e3o th\u1eddi \u0111\u1ea1i. \u00d4ng th\u1ea5y c\u1ea7n kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf gi\u1edbi t\u00ednh c\u00e1ch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c. Ch\u1ec9 n\u0103m n\u0103m sau b\u00e0i th\u01a1, 1806, Ph\u1ed5, c\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c qu\u00e2n s\u1ef1 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c, \u0111\u00e3 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc Napoleon trong m\u1ed9t \u0111\u00eam \u0111\u1ecd s\u1ee9c t\u1ea1i Jena v\u00e0 Auerstedt. L\u00fac \u0111\u00f3 Hegel v\u1eeba ho\u00e0n th\u00e0nh b\u1ea3n th\u1ea3o c\u1ee7a t\u00e1c ph\u1ea9m <i>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng lu\u1eadn c\u1ee7a Tinh th\u1ea7n<\/i> (Ph\u00e4nomenologie des Geistes), Goethe v\u1eeba ho\u00e0n t\u1ea5t t\u00e1c ph\u1ea9m Faust, ph\u1ea7n I; Kant v\u1eeba qua \u0111\u1eddi hai n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Schiller c\u0169ng qua \u0111\u1eddi sau \u0111\u00f3, ch\u01b0a k\u1ecbp ch\u1ee9ng ki\u1ebfn bi k\u1ecbch \u0111au l\u00f2ng nh\u01b0ng t\u1ea5t y\u1ebfu c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc; m\u1ed9t n\u0103m sau, 1807, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Alexander von Humboldt b\u1eaft \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1eadp I trong 30 t\u1eadp c\u1ee7a t\u00e1c ph\u1ea9m <i>Kosmos<\/i>, v\u00e0 b\u1ed1n n\u0103m sau Gauss \u0111\u01b0a ra <i>Thuy\u1ebft chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a thi\u00ean th\u1ec3<\/i>; n\u0103m n\u0103m sau, 1811, nh\u00e0 c\u00f4ng nghi\u1ec7p tr\u1ebb Friedrich Krupp th\u00e0nh l\u1eadp nh\u00e0 m\u00e1y \u0111\u00fac t\u1ea1i Essen, h\u1ea1t gi\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean cho cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p s\u1eafp t\u1edbi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\">Nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n l\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y c\u1ee7a b\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a Schiller r\u1ea5t \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 suy ng\u1eabm. Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf, ph\u1ea3i t\u1ef1 m\u00ecnh ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u v\u00e0 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u00ean m\u1ecdi l\u00e3nh v\u1ef1c. Khi ti\u1ec1m n\u0103ng tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u00ean cao, \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u1edbi ch\u00ednh tr\u1ecb, ch\u00fang ta m\u1edbi <i>hy v\u1ecdng <\/i>\u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u00f3 ng\u00e0y t\u01b0\u01a1i s\u00e1ng. Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ea7n th\u0103ng hoa, th\u00ec \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc m\u1edbi mong th\u0103ng hoa. Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng d\u00e2n t\u1ed9c m\u00ecnh c\u0169ng b\u1ea3n l\u0129nh, c\u0169ng thu\u1ed9c \u201cd\u00f2ng h\u1ecd \u0111\u1ea1i b\u00e0ng\u201d (Xem th\u00eam <a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/dien-van-nam-hoc-moi\/\"><i>Di\u1ec5n v\u0103n n\u0103m h\u1ecdc m\u1edbi<\/i><\/a>). Hi\u1ec3u r\u1eb1ng ch\u00fang ta l\u00e0m m\u1ed9t cu\u1ed9c l\u1ed9i ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng l\u1ecbch s\u1eed, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u00eam d\u0169ng c\u1ea3m v\u00e0 th\u00f4ng minh. C\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u1ed9i ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng. H\u00e3y nh\u00ecn T\u00e2y v\u00e0 nh\u00ecn \u0110\u00f4ng. (Xem <a href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/vi-sao-toi-viet-nuoc-duc-the-ky-xix\/\"><em>N\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c th\u1ebf k\u1ef7 XIX<\/em><\/a>) Ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt t\u1eebng tin r\u1eb1ng, h\u1ecd l\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c \u01b0u vi\u1ec7t, cho n\u00ean h\u1ecd \u0111\u00e3 l\u00e0m <em>C\u00e1ch m\u1ea1ng Duy t\u00e2n<\/em> v\u00e0 \u01b0u vi\u1ec7t th\u1eadt s\u1ef1. Ch\u00fang ta, m\u1ed7i c\u00e1 nh\u00e2n, c\u0169ng h\u00e3y ch\u1ee9ng minh nh\u01b0 th\u1ebf. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ed1t nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng <i>nh\u00e2n ph\u1ea9m<\/i> c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 th\u1ec3 hi\u1ec7n l\u00f2ng y\u00eau n\u01b0\u1edbc, t\u1ea1o ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn t\u1edbi m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc h\u1ea1nh ph\u00fac.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2017\/11\/Schiller.jpeg?resize=326%2C376&#038;ssl=1\" alt=\"Schiller\" width=\"326\" height=\"376\" data-recalc-dims=\"1\" \/>\n<p style=\"text-align: center\">Friedrich Schiller<br \/>\n(1759-1805)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h1 style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #008000;font-size: 18pt\"><i>C\u00c1I L\u1edaN LAO C\u1ee6A \u0110\u1ee8C<\/i><\/span><\/h1>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">Ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c trong ph\u00fat gi\u00e2y n\u00e0y<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">Khi anh ta th\u1ea5t th\u1ec3u b\u01b0\u1edbc ra kh\u1ecfi<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u0111\u1ea7y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">n\u01a1i hai d\u00e2n t\u1ed9c ki\u00eau h\u00e3nh<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">\u0111\u1eb7t b\u00e0n ch\u00e2n l\u00ean g\u00e1y anh ta<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">v\u00e0 k\u1ebb chi\u1ebfn th\u1eafng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 ph\u1eadn \u2212<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">th\u00ec anh ta c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p c\u1ea3m x\u00fac ch\u0103ng? Anh ta c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">ph\u00e9p h\u00e3nh di\u1ec7n v\u00e0 vui m\u1eebng v\u1ec1 c\u00e1i t\u00ean c\u1ee7a anh n\u1eefa ch\u0103ng?<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">Anh ta \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p ng\u1ea9ng \u0111\u1ea7u v\u00e0 \u0111\u1ee9ng d\u1eady<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">v\u1edbi c\u1ea3m gi\u00e1c t\u1ef1 tin v\u00e0o h\u00e0ng ng\u0169 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c n\u1eefa ch\u0103ng?<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">V\u00e2ng, anh ta \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p ch\u1ee9! Anh ta b\u1ea5t h\u1ea1nh b\u01b0\u1edbc ra<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">kh\u1ecfi cu\u1ed9c chi\u1ebfn, nh\u01b0ng c\u00e1i l\u00e0m n\u00ean<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a anh ta, anh ta v\u1eabn kh\u00f4ng h\u1ec1 m\u1ea5t.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c \u0110\u1ee9c, v\u00e0 Qu\u1ed1c gia \u0110\u1ee9c<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">hai c\u00e1i kh\u00e1c nhau xa. S\u1ef1 cao c\u1ea3<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c kh\u00f4ng bao gi\u1edd<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">d\u1ef1a l\u00ean c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n c\u1ee7a vua ch\u00faa.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">Bi\u1ec7t l\u1eadp v\u1edbi ch\u00ednh tr\u1ecb, ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c x\u00e2y d\u1ef1ng<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">cho m\u00ecnh m\u1ed9t gi\u00e1 tr\u1ecb ri\u00eang, v\u00e0 c\u1ea3<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">khi \u0110\u1ebf ch\u1ebf kia ti\u00eau vong,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">th\u00ec Nh\u00e2n ph\u1ea9m \u0110\u1ee9c v\u1eabn kh\u00f4ng h\u1ec1 suy suy\u1ec3n.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">\u0110\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 l\u1edbn lao \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c, n\u00f3 ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng trong<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">v\u0103n h\u00f3a, v\u00e0 trong t\u01b0 ch\u1ea5t c\u1ee7a qu\u1ed1c gia,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">\u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u1edbi s\u1ed1 ph\u1eadn ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a c\u00e1c th\u1eddi \u2212<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c n\u00e0y th\u0103ng hoa tr\u00ean n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh m\u1ebd, v\u00e0 gi\u1eefa<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">nh\u1eefng \u0111\u1ed1ng g\u1ea1ch v\u1ee5n c\u1ee7a tinh th\u1ea7n man d\u00e3,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">c\u00e1i t\u1ed1 ch\u1ea5t s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh (ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c s\u1ed1ng trong<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">m\u1ed9t ng\u00f4i nh\u00e0 s\u1eafp s\u1ee5p \u0111\u1ed5, nh\u01b0ng b\u1ea3n th\u00e2n anh ta<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">l\u00e0 m\u1ed9t c\u01b0 d\u00e2n cao c\u1ea3, v\u00e0 trong khi<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c ch\u00ednh tr\u1ecb chao \u0111\u1ea3o,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c tinh th\u1ea7n v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng x\u00e2y,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">c\u1ee7ng c\u1ed1 b\u1ec1n ch\u1eb7t v\u00e0 ho\u00e0n h\u1ea3o h\u01a1n.)<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">[\u2026]<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">cu\u1ed1i c\u00f9ng, \u0111\u1ea1o l\u00fd v\u00e0 l\u00fd t\u00ednh ph\u1ea3i chi\u1ebfn th\u1eafng,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">B\u1ea1o l\u1ef1c hoang d\u00e3 ph\u1ea3i \u0111\u1ea7u h\u00e0ng \u2212<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">v\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c ch\u1eadm ch\u1ea1p nh\u1ea5t s\u1ebd b\u1eaft k\u1ecbp<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng c\u00e1i g\u00ec \u0111i nhanh v\u00e0 qua nhanh.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">[\u2026]<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">Gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafng l\u1ee3i cao c\u1ea3 h\u01a1n,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">L\u00e0 k\u1ebb \u0111\u00e3 vung l\u00ean tia ch\u1edbp c\u1ee7a ch\u00e2n l\u00fd,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">k\u1ebb gi\u1ea3i ph\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh tinh th\u1ea7n,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">gi\u00e0nh l\u1ea1i t\u1ef1 do c\u1ee7a l\u00fd t\u00ednh,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">l\u00e0 chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u cho c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">(\u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3) \u0111\u00fang cho m\u1ecdi th\u1eddi \u0111\u1ea1i.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">[\u2026]<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">C\u00e1i cao c\u1ea3 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c, v\u00e0 vinh d\u1ef1 c\u1ee7a n\u00f3<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">kh\u00f4ng t\u1ef1a l\u00ean v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n c\u1ee7a vua ch\u00faa.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">V\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u \u0110\u1ee9c c\u00f3 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 trong l\u1eeda \u0111\u1ea1n,<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">Th\u00ec c\u00e1i l\u1edbn lao c\u1ee7a \u0110\u1ee9c v\u1eabn v\u1eefng b\u1ec1n.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">[\u2026]<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">M\u1ed7i d\u00e2n t\u1ed9c c\u00f3 ng\u00e0y c\u1ee7a n\u00f3 trong l\u1ecbch s\u1eed, nh\u01b0ng ng\u00e0y c\u1ee7a<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\">Ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c l\u00e0 v\u1ee5 m\u00f9a c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 th\u1eddi gian\u2026<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;padding-right: 30px\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Schiller 1801<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00c1I L\u1edaN LAO C\u1ee6A \u0110\u1ee8C (DEUTSCHE GR\u00d6SSE) FRIEDRICH SCHILLER (1801) T\u1eb7ng c\u00e1c b\u1ea1n H\u1ecdc vi\u00ean c\u1ee7a Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh IPL v\u00e0 c\u00e1c B\u1ea1n tr\u1ebb Vi\u1ec7t Nam &nbsp; L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u. Nh\u00e0 \u0111\u1ea1i v\u0103n h\u00e0o \u0110\u1ee9c Friedrich Schiller, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh c\u1ee7a Wolfgang von Goethe, \u0111\u00e3 l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y n\u0103m 1801, l\u00fac Ph\u00e1p ti\u1ebfn h\u00e0nh<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/752"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=752"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/752\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7375,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/752\/revisions\/7375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=752"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=752"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=752"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}