{"id":7736,"date":"2022-07-06T11:30:36","date_gmt":"2022-07-06T04:30:36","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=7736"},"modified":"2024-05-01T20:37:27","modified_gmt":"2024-05-01T13:37:27","slug":"yutaka-taniyama-va-thoi-dai-cua-anh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/yutaka-taniyama-va-thoi-dai-cua-anh\/","title":{"rendered":"Yutaka Taniyama v\u00e0 Th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a anh"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #008000\">YUTAKA TANIYAMA <\/span><\/h1>\n<h2 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #000080\"><em>v\u00e0<\/em>\u00a0TH\u1edcI \u0110\u1ea0I C\u1ee6A ANH<\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\">H\u1ed3i t\u01b0\u1edfng r\u1ea5t c\u00e1 nh\u00e2n<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt;color: #000080\"><em>T\u00e1c gi\u1ea3<\/em> GORO SHIMURA<a style=\"color: #000080\" href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh <em>d\u1ecbch<\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 80px\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-6321\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/picture-7.png?resize=59%2C38&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"59\" height=\"38\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">Yutaka Taniyama l\u00e0 ai?<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">C\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a anh gi\u1ed1ng nh\u01b0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf \u0111\u00e3 thi\u1ebft k\u1ebf anh ph\u1ea3i l\u00e0m m\u1ed9t nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc trinh khi\u1ebft, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh.<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">\u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc \u0111\u00e3 r\u1eddi b\u1ecf cu\u1ed9c s\u1ed1ng n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch qu\u00e1 nhanh ch\u00f3ng, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t ngu\u1ed3n c\u1ea3m h\u1ee9ng v\u00f4 t\u1eadn cho th\u1ebf h\u1ec7 c\u1ee7a anh v\u00e0 cho nh\u1eefng th\u1ebf h\u1ec7 t\u1edbi.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"padding-left: 120px;text-align: center\"><strong><span style=\"color: #000080\">Goro Shimura<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-11484\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/07\/Anh-mau-Yukata-Taniyama-1.jpg?resize=510%2C420&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"510\" height=\"420\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em><\/strong>. N\u00f3i v\u1ec1 c\u00f4ng tr\u00ecnh ch\u1ee9ng minh <em>\u0110\u1ecbnh l\u00fd cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a Fermat<\/em> b\u1edfi Andrew Wiles c\u00f3 l\u1ebd s\u1ebd c\u00f3 th\u00eam \u00fd ngh\u0129a n\u1ebfu ch\u00fang ta bi\u1ebft th\u00eam v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh c\u1ee7a nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc tr\u1ebb Nh\u1eadt B\u1ea3n Yutaka Taniyama, l\u00e0 m\u1ed9t trong hai t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a <span style=\"color: #000080\"><em>Ti\u00ean \u0111o\u00e1n (Conjecture)Taniyama-Shimura<\/em><\/span>, gi\u1edd \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ecbnh l\u00fd v\u1ec1 t\u00ednh modular, n\u1ed1i li\u1ec1n hai ng\u00e0nh t\u00f4p\u00f4 v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft s\u1ed1. \u0110\u00f3 l\u00e0 ch\u00eca kh\u00f3a \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i b\u00e0i to\u00e1n Fermat m\u00e0 kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 ng\u1edd t\u1edbi. Ch\u1ec9 c\u00f3 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft. C\u00e1i ch\u1ebft qu\u00e1 tr\u1ebb c\u1ee7a anh l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc Ph\u00e1p \u00c9variste Galois \u1edf tu\u1ed5i 20. Taniyama sinh ra c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u1ec3 trao l\u1ea1i thanh ki\u1ebfm b\u00e1u cho h\u1eadu th\u1ebf r\u1ed3i bi\u1ebfn m\u1ea5t tr\u00ean v\u0169 \u0111\u00e0i. L\u1ea1 thay, ng\u01b0\u1eddi y\u00eau c\u1ee7a anh m\u00e0 hai ng\u01b0\u1eddi \u0111ang \u0111\u1ecbnh x\u00e2y t\u1ed5 t\u1ea5m sau \u0111\u00f3 c\u0169ng ch\u1ecdn con \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ebfn m\u1ea5t \u0111i theo anh.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">B\u00e0i vi\u1ebft d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh Goro Shimura c\u1ee7a Yutaka Taniyama k\u1ec3 l\u1ea1i cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p m\u00ecnh t\u1eeb nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m th\u1ef1c t\u1ebf, m\u00f4 t\u1ea3 khung c\u1ea3nh c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Nh\u1eadt th\u1eddi h\u1eadu chi\u1ebfn m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc, khoa h\u1ecdc \u0111ang s\u1ed1ng, ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng v\u00e0 n\u1ed7 l\u1ef1c v\u01b0\u01a1n l\u00ean; m\u00f4 t\u1ea3 con ng\u01b0\u1eddi, t\u00ednh t\u00ecnh v\u00e0 t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a Taniyama; v\u00e0 sau c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft bi th\u1ea3m kh\u00f4ng hi\u1ec3u n\u1ed5i c\u1ee7a \u201cm\u1ed9t trong nh\u1eefng tr\u00ed tu\u1ec7 s\u00e1ng ch\u00f3i v\u00e0 ti\u00ean phong nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i\u201d, sau khi \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho b\u1ea1n m\u00ecnh \u00fd t\u01b0\u1edfng to\u00e1n h\u1ecdc s\u1ebd c\u00f3 h\u1ec7 qu\u1ea3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh cho vi\u1ec7c gi\u1ea3i b\u00e0i to\u00e1n Fermat. D\u00f9 kh\u00f3 tin, nh\u01b0ng d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3 \u2018thuy\u1ebft \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh\u2019 g\u1eafn li\u1ec1n b\u00e0i to\u00e1n kh\u00f3 kh\u0103n n\u00e0y c\u1ee7a Fermat. B\u1ee9c tranh sinh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a sinh ho\u1ea1t \u0111\u1ea1i h\u1ecdc cho th\u1ea5y t\u00ecnh y\u00eau khoa h\u1ecdc, to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 y\u00eau kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb ph\u1ed5 qu\u00e1t c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u00e3 th\u1ea5m s\u00e2u v\u00e0o m\u00e1u th\u1ecbt c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt B\u1ea3n, ngay c\u1ea3 \u1edf l\u1edbp tr\u1ebb. D\u00f9 trong ho\u00e0n c\u1ea3nh kh\u00f3 kh\u0103n n\u00e0o, gi\u1edbi tinh hoa Nh\u1eadt B\u1ea3n c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u1eebng v\u01b0\u01a1n l\u00ean. \u201cC\u1ea3 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7y tham v\u1ecdng v\u00e0 hy v\u1ecdng, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n r\u1ea5t ngh\u00e8o\u201d. H\u1ecd kh\u00f4ng bi\u1ebft hai ch\u1eef xin l\u1ed7i, bu\u00f4ng xu\u00f4i r\u1ed3i \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho ho\u00e0n c\u1ea3nh. H\u1ecd l\u00e0m to\u00e1n v\u1edbi tinh th\u1ea7n v\u00f5 s\u0129 \u0111\u1ea1o. H\u1ecd x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c \u01b0u vi\u1ec7t. M\u1ed9t t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i c\u00e0ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 cho ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam trong nh\u1eefng giai \u0111o\u1ea1n ng\u1eb7t ngh\u00e8o c\u1ee7a m\u00ecnh, nh\u01b0 t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 soi m\u00ecnh v\u00e0 c\u00f3 th\u00eam s\u1ef1 c\u1ed5 v\u0169.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u00ean k\u1ecbch t\u00ednh cao \u0111\u1ed9.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong><\/span>, <span style=\"color: #000080\">cu\u1ed1i n\u0103m 2017<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>Xem th\u00eam d\u1eabn nh\u1eadp v\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng l\u1eddi gi\u1ea3i c\u1ee7a<\/em><\/p>\n<h3 class=\"search-title\" style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\"><a title=\"\u0110\u1ecbnh l\u00fd cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a Fermat\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/dinh-ly-cuoi-cung-cua-fermat\/\" rel=\"bookmark\"><em>\u0110\u1ecbnh l\u00fd cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a Fermat<\/em><\/a><\/span><\/h3>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h2 class=\"symbol_content\" style=\"text-align: center\"><span class=\"the_copied_text\">\u2b50<\/span><span class=\"the_copied_text\">\u2b50<\/span><span class=\"the_copied_text\">\u2b50<\/span><\/h2>\n<p class=\"symbol_content\"><span style=\"font-size: 24pt;font-family: 'comic sans ms', sans-serif\">\u0110<\/span>\u1ec3 vi\u1ebft v\u1ec1 th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Taniyama, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft t\u00f4i ph\u1ea3i nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 th\u1eddi gian gi\u1eefa \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i nh\u1eefng n\u0103m 1950, v\u00e0 ho\u00e0n c\u1ea3nh l\u00fac \u0111\u00f3 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c v\u1edbi Nh\u1eadt B\u1ea3n ng\u00e0y nay, \u0111\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o so s\u00e1nh v\u1edbi Hoa K\u1ef3 hay ch\u00e2u \u00c2u, b\u1ea5y gi\u1edd ho\u1eb7c sau \u0111\u00f3. S\u1ef1 \u00f4 nhi\u1ec5m m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t danh t\u1eeb c\u1eeda mi\u1ec7ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ed9 gia \u0111\u00ecnh trong nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u00f3, v\u00e0 trong nh\u1eefng l\u00fac \u0111\u1eb9p tr\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3, t\u1eeb trung t\u00e2m c\u1ee7a Tokyo, nh\u00ecn th\u1ea5y ng\u1ecdn n\u00fai Ph\u00fa S\u0129 tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00e2n tr\u1eddi ph\u00eda T\u00e2y c\u00e1ch 70 d\u1eb7m, v\u1edbi v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee7 tuy\u1ebft v\u00e0o bu\u1ed5i s\u00e1ng, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec1n th\u00e0nh c\u00e1i b\u00f3ng xi-lu-\u00e9t v\u00e0o bu\u1ed5i t\u1ed1i. S\u1ef1 t\u00e0n ph\u00e1 v\u00e0 m\u1ea5t m\u00e1t c\u1ee7a th\u1eddi chi\u1ebfn v\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n k\u1ebf ti\u1ebfp l\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9, nh\u01b0ng kh\u00f4ng b\u1ecb l\u00e3ng qu\u00ean. Ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u00f3i. C\u1ea3 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7y tham v\u1ecdng v\u00e0 hy v\u1ecdng, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n r\u1ea5t ngh\u00e8o. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y theo ngh\u0129a t\u1eadp th\u1ec3 v\u00e0 c\u0169ng \u1edf c\u1ea5p \u0111\u1ed9 c\u00e1 nh\u00e2n. Taniyama v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a anh kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ngo\u1ea1i l\u1ec7, m\u1eb7c d\u00f9 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, \u1edf b\u1ea5t c\u1ee9 qu\u1ed1c gia n\u00e0o, v\u00e0o b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00fac n\u00e0o, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng v\u1eeba tham v\u1ecdng v\u1eeba ngh\u00e8o kh\u00f3 v\u00e0o bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Anh \u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ngh\u00e8o h\u01a1n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, v\u00e0 t\u00f4i ngh\u0129 anh \u1ea5y ch\u01b0a bao gi\u1edd c\u00f3 kh\u00f3 kh\u0103n l\u1edbn v\u1ec1 t\u00e0i ch\u00ednh, nh\u01b0ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a anh kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tho\u1ea3i m\u00e1i, nh\u01b0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ea7u h\u1ebft ch\u00fang t\u00f4i t\u1ea1i th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3. \u00cdt nh\u1ea5t, anh \u0111\u00e3 h\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n h\u1ee3p l\u00fd s\u1ef1 ngh\u00e8o kh\u1ed5 chung trong th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y. V\u00ed d\u1ee5, anh s\u1ed1ng trong m\u1ed9t c\u0103n h\u1ed9 c\u00f3 m\u1ed9t ph\u00f2ng v\u1edbi di\u1ec7n t\u00edch 7,5 m\u00e9t vu\u00f4ng l\u00e0m kh\u00f4ng gian s\u1ed1ng, c\u00f3 b\u1ed3n r\u1eeda, v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f3t s\u00e0n \u1edf ph\u00eda sau c\u1eeda. N\u01b0\u1edbc m\u00e1y, ga v\u00e0 \u0111i\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c cung c\u1ea5p ri\u00eang trong m\u1ed7i ph\u00f2ng, nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u1ec7 sinh tr\u00ean m\u1ed7i t\u1ea7ng c\u1ee7a t\u00f2a nh\u00e0 hai t\u1ea7ng, \u0111\u01b0\u1ee3c chia s\u1ebb b\u1edfi t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u01b0 ng\u1ee5 trong h\u00e0ng ch\u1ee5c ph\u00f2ng c\u1ee7a m\u1ed7i t\u1ea7ng. T\u00f4i nh\u1edb ph\u00f2ng anh l\u00e0 s\u1ed1 20 tr\u00ean t\u1ea7ng hai, g\u1ea7n cu\u1ed1i. V\u00ec v\u1eady, n\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 k\u00fd t\u00fac x\u00e1 h\u01a1n l\u00e0 c\u0103n h\u1ed9, nh\u01b0ng \u00edt nhi\u1ec1u l\u00e0 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u00f3. \u0110\u1ec3 t\u1eafm, anh ph\u1ea3i t\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 t\u1eafm c\u00f4ng c\u1ed9ng, v\u00e0i ph\u00fat \u0111i b\u1ed9 t\u1eeb c\u0103n h\u1ed9 c\u1ee7a m\u00ecnh. T\u00f2a nh\u00e0, m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac g\u1ed7 t\u1ed3i t\u00e0n, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t t\u00ean m\u1ed9t c\u00e1ch thi v\u1ecb &#8216;Villa D\u00e3y n\u00fai Thanh t\u1ecbnh&#8217;, nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 ch\u1ec9 bi\u1ec3u hi\u1ec7n m\u1ed9t \u01b0\u1edbc mu\u1ed1n \u0111\u01a1n gi\u1ea3n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c to\u1ea1i nguy\u1ec7n, v\u00ec n\u00f3 t\u1ecda l\u1ea1c tr\u00ean m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng h\u1eb9p l\u1ea1i s\u00f4i \u0111\u1ed9ng v\u1edbi c\u00e1c c\u1eeda h\u00e0ng b\u00e1n l\u1ebb nh\u1ecf x\u1ebfp th\u00e0nh h\u00e0ng, v\u00e0 b\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, v\u00e0i ph\u00fat m\u1ed9t l\u1ea7n, t\u00e0u h\u1ecfa ch\u1ea1y ngang qua \u0111\u01b0\u1eddng s\u1eaft g\u1ea7n \u0111\u00f3. Kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng s\u01b0\u1edfi \u1ea5m trung t\u00e2m; \u0111i\u1ec1u h\u00f2a kh\u00f4ng kh\u00ed l\u00e0 th\u1ee9 kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1i m\u1ed9t n\u01a1i nh\u01b0 v\u1eady. Tuy nhi\u00ean, v\u00f4 s\u1ed1 qu\u00e1n c\u00e0 ph\u00ea \u1edf Tokyo \u0111\u00e3 m\u1eddi ch\u00e0o s\u1ef1 m\u00e1t m\u1ebb nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 xa x\u1ec9 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00fac n\u00e0o c\u1ea7n, c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ed9t n\u01a1i d\u00e0nh cho c\u00e1c cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u00f4 t\u1eadn v\u1ec1 to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 kh\u00f4ng to\u00e1n h\u1ecdc, v\u1edbi gi\u00e1 50 Y\u00ean m\u1ed9t c\u1ed1c c\u00e0 ph\u00ea. Th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u00f4 la \u0103n 360 Y\u00ean, v\u00e0 m\u1ee9c l\u01b0\u01a1ng h\u00e0ng th\u00e1ng c\u1ee7a anh nh\u01b0 m\u1ed9t gi\u1ea3ng vi\u00ean t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Tokyo l\u00e0 \u00edt h\u01a1n 15.000 Y\u00ean.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/en\/thumb\/f\/f7\/Colorized_upscaled_photograph_of_Yutaka_Taniyama.jpg\/220px-Colorized_upscaled_photograph_of_Yutaka_Taniyama.jpg\" alt=\"Colorized upscaled photograph of Yutaka Taniyama.jpg\" width=\"317\" height=\"557\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Yutaka Taniyama (12. 11. 1927 &#8211; 17. 11. 1958, 31 tu\u1ed5i)<\/p>\n<p>N\u00f3i v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n n\u1ed9i tr\u1ee3, anh l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, do \u0111\u00f3 hi\u1ebfm khi n\u1ea5u \u0103n, v\u00e0 anh th\u01b0\u1eddng \u0103n t\u1ea1i c\u00e1c nh\u00e0 h\u00e0ng nh\u1ecf. M\u1ed9t trong nh\u1eefng m\u00f3n \u0103n \u01b0a th\u00edch c\u1ee7a anh c\u00f3 b\u00e1n \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 h\u00e0ng ki\u1ec3u ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y l\u00e0 m\u00f3n l\u01b0\u1ee1i h\u1ea7m, 250 Y\u00ean g\u1ecdi t\u1eeb th\u1ef1c \u0111\u01a1n, m\u1ed9t trong s\u1ed1 \u00edt m\u00f3n c\u1ee7a s\u1ef1 sang tr\u1ecdng khi\u00eam t\u1ed1n, \u1edf \u0111\u00f3 anh c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ec9nh tho\u1ea3ng cho ph\u00e9p m\u00ecnh t\u1eadn h\u01b0\u1edfng. Anh \u1ea5y h\u1ea7u nh\u01b0 lu\u00f4n m\u1eb7c \u2013 v\u00e2ng, anh \u1ea5y ch\u1ec9 m\u1eb7c, t\u00f4i b\u1ecb c\u00e1m d\u1ed7 \u0111\u1ec3 n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf \u2212 ngo\u1ea1i tr\u1eeb v\u00e0o m\u00f9a h\u00e8, m\u1ed9t b\u1ed9 vest xanh l\u00e1 c\u00e2y-xanh d\u01b0\u01a1ng l\u1ea5p l\u00e1nh kim lo\u1ea1i k\u1ef3 l\u1ea1. M\u1ed9t l\u1ea7n anh gi\u1ea3i th\u00edch cho t\u00f4i t\u1eeb \u0111\u00e2u anh ta c\u00f3 b\u1ed9 com-l\u00ea \u0111\u00f3. Cha c\u1ee7a anh mua v\u1eadt li\u1ec7u (v\u1ea3i) r\u1ea5t r\u1ebb t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi b\u00e1n rong. Nh\u01b0ng v\u00ec m\u00e0u s\u00e1ng l\u1ea5p l\u00e1nh, kh\u00f4ng ai trong gia \u0111\u00ecnh c\u1ee7a anh ch\u1ecbu m\u1eb7c, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng anh \u0111\u00e3 t\u1ef1 nguy\u1ec7n l\u1ea5y may cho m\u00ecnh, v\u00ec anh kh\u00f4ng m\u1ea5y quan t\u00e2m ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c nh\u00ecn anh ta ra sao. D\u00e2y gi\u00e0y c\u1ee7a anh lu\u00f4n lu\u00f4n l\u1ecfng l\u1ebbo, v\u00e0 anh th\u01b0\u1eddng k\u00e9o l\u00ea ch\u00fang tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t; v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ee9 gi\u1eef ch\u00fang li\u00ean t\u1ee5c bu\u1ed9c ch\u1eb7t v\u1edbi nhau, anh \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c bu\u1ed9c ch\u00fang l\u1ea1i n\u1eefa khi ch\u00fang b\u1ecb l\u1ecfng.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc c\u1ee7a ch\u00fang ta, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 r\u1eddi b\u1ecf cu\u1ed9c s\u1ed1ng n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch qu\u00e1 nhanh ch\u00f3ng, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t ngu\u1ed3n c\u1ea3m h\u1ee9ng v\u00f4 t\u1eadn cho th\u1ebf h\u1ec7 c\u1ee7a anh v\u00e0 cho nh\u1eefng th\u1ebf h\u1ec7 t\u1edbi.<\/p>\n<p>Yutaka Taniyama sinh ng\u00e0y 12 th\u00e1ng 11 n\u0103m 1927, con trai th\u1ee9 ba v\u00e0 l\u00e0 con th\u1ee9 s\u00e1u c\u1ee7a Sahei v\u00e0 Kaku Taniyama. Anh c\u00f3 hai anh em v\u00e0 b\u1ed1n ch\u1ecb em g\u00e1i. C\u1ea3 b\u1ed1 l\u1eabn m\u1eb9 c\u1ee7a anh \u0111\u1ec1u s\u1ed1ng \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i ch\u00edn m\u01b0\u01a1i. T\u00ean c\u1ee7a anh, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n b\u1edfi m\u1ed9t ch\u1eef Trung Qu\u1ed1c duy nh\u1ea5t, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t \u00e2m l\u00e0 &#8216;Toyo&#8217;, v\u00e0 anh \u0111\u00e3 t\u1eebng k\u1ec3 v\u1edbi t\u00f4i, n\u1ebfu s\u1ef1 h\u1ed3i t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 ch\u00ednh x\u00e1c, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1ch ph\u00e1t \u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafm t\u1edbi ban \u0111\u1ea7u. Nh\u01b0ng khi anh l\u1edbn l\u00ean, h\u1ea7u h\u1ebft m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00ean ngo\u00e0i gia \u0111\u00ecnh, \u0111\u1ecdc th\u00e0nh ch\u1eef &#8216;Yutaka&#8217;, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf anh \u0111\u00e3 ch\u1ea5p nh\u1eadn n\u00f3 m\u1ed9t l\u00fac n\u00e0o \u0111\u00f3, v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 t\u00ean anh l\u00e0 Taniyama Yutaka. \u00cdt nh\u1ea5t, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a anh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft d\u01b0\u1edbi c\u00e1i t\u00ean \u0111\u00f3, ho\u1eb7c theo th\u1ee9 t\u1ef1 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i. T\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00f4ng tin v\u1ec1 th\u1eddi th\u01a1 \u1ea5u c\u1ee7a anh \u1ea5y, c\u0169ng nh\u01b0 th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea1i h\u1ecdc c\u1ee7a anh, ngo\u1ea1i tr\u1eeb vi\u1ec7c anh b\u1ecb b\u1ec7nh lao trong khi \u0111ang theo h\u1ecdc m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc ph\u1ed5 th\u00f4ng, v\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1ecb cho ngh\u1ec9 h\u1ecdc hai n\u0103m. Theo nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1edb, anh ho c\u1ee9 m\u1ed7i 10 \u0111\u1ebfn 15 ph\u00fat m\u1ed9t l\u1ea7n.<\/p>\n<p>Cha anh l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e1c s\u0129 nhi khoa c\u00f3 ti\u1ebfng trong n\u01b0\u1edbc, v\u00e0 th\u01b0\u1eddng ki\u00eam lu\u00f4n m\u00f4n \u0111a khoa, v\u00ec lo\u1ea1i ngh\u1ec1 n\u00e0y th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea7n \u0111\u1ebfn. T\u00f4i \u0111\u00e3 g\u1eb7p \u00f4ng \u1ea5y ch\u1ec9 m\u1ed9t l\u1ea7n. \u00d4ng l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng m\u1ea1nh m\u1ebd v\u00e0o \u0111\u1ea7u tu\u1ed5i t\u00e1m m\u01b0\u01a1i c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u00e0 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 thu\u1ed9c v\u1ec1 c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 ki\u1ec3u ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1-l\u1eadp th\u00e2n (self-made). Ngay sau cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, \u00f4ng \u0111\u00e3 g\u1eedi m\u1ed9t l\u00e1 th\u01b0 cho m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u00f4i t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Tokyo, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 g\u1eb7p \u00f4ng ta c\u00f9ng m\u1ed9t l\u00fac. B\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng l\u1edbn tu\u1ed5i n\u00e0y h\u00ecnh th\u00e0nh \u00fd t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc gi\u1ea3 tr\u1ebb tu\u1ed5i kia kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00e0nh t\u00edch h\u00e0n l\u00e2m t\u1ed1t, v\u00e0 khuy\u00ean anh ta n\u00ean \u0103n th\u1ef1c ph\u1ea9m gi\u00e0u vitamin B (ho\u1eb7c C ho\u1eb7c canxi) \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho n\u00e3o l\u00e0m vi\u1ec7c hi\u1ec7u qu\u1ea3 h\u01a1n. K\u1ec3 t\u1eeb sau khi Yutaka qua \u0111\u1eddi, t\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 th\u1ec3 ki\u1ec3m tra xem ng\u01b0\u1eddi cha c\u00f3 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t l\u1eddi khuy\u00ean t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 cho \u0111\u1ee9a con trai c\u1ee7a \u00f4ng hay kh\u00f4ng.<\/p>\n<p>Taniyama t\u1ed1t nghi\u1ec7p \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Tokyo v\u00e0o th\u00e1ng 3 n\u0103m 1953, t\u00f4i t\u1ed1t nghi\u1ec7p n\u0103m 1952, m\u1eb7c d\u00f9 anh l\u1edbn tu\u1ed5i h\u01a1n t\u00f4i; s\u1ef1 ch\u1eadm tr\u1ec5 n\u00e0y l\u00e0 do b\u1ec7nh c\u1ee7a anh. T\u00f4i bi\u1ebft anh t\u1eeb n\u0103m 1950, nh\u01b0ng m\u1ed1i quan h\u1ec7 to\u00e1n h\u1ecdc nghi\u00eam t\u00fac \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i di\u1ec5n ra v\u00e0o \u0111\u1ea7u n\u0103m 1954, khi t\u00f4i vi\u1ebft cho anh m\u1ed9t l\u00e1 th\u01b0 y\u00eau c\u1ea7u anh ta tr\u1ea3 l\u1ea1i t\u1ea1p ch\u00ed <em>Mathematische Annalen<\/em>, t\u1eadp 124, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u00e1c b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a Deuring v\u1ec1 l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u1ea1i s\u1ed1 c\u1ee7a ph\u00e9p nh\u00e2n ph\u1ee9c (complex multiplication). Taniyama \u0111\u00e3 m\u01b0\u1ee3n n\u00f3 t\u1eeb th\u01b0 vi\u1ec7n v\u00e0i tu\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc. V\u00e0o th\u00e1ng 12 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, t\u00f4i \u0111\u00e3 g\u1eedi b\u1ea3n th\u1ea3o c\u1ee7a t\u00f4i cho Andre Weil, l\u00fac \u0111\u00f3 \u1edf Chicago, v\u1ec1 modulo r\u00fat g\u1ecdn <em>p<\/em> c\u1ee7a c\u00e1c \u0111a t\u1ea1p \u0111\u1ea1i s\u1ed1 (algebraic varieties), v\u00e0 t\u00f4i d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh \u00e1p d\u1ee5ng l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y v\u00e0o c\u00e1c \u0111a t\u1ea1p Abel, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00e0o c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng cong elliptic. Trong th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee7a anh \u1ea5y cho t\u00f4i, Taniyama \u0111\u00e3 vi\u1ebft r\u1eb1ng anh \u1ea5y c\u0169ng c\u00f3 c\u00f9ng \u00fd \u0111\u1ecbnh, v\u00e0 l\u1ec5 ph\u00e9p y\u00eau c\u1ea7u t\u00f4i gi\u1ea3i th\u00edch l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i cho anh \u1ea5y nghe l\u00fac n\u00e0o \u0111\u00f3. Nh\u00ecn l\u1ea1i, t\u00f4i ngh\u0129 anh \u1ea5y, v\u1edbi m\u1ed9t ki\u1ebfn \u200b\u200bth\u1ee9c r\u1ed9ng h\u01a1n v\u00e0 m\u1ed9t quan \u0111i\u1ec3m t\u1ed1t h\u01a1n, tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh h\u01a1n t\u00f4i v\u1ec1 to\u00e1n h\u1ecdc, m\u1eb7c d\u00f9 t\u00f4i kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u n\u00e0y v\u00e0o th\u1eddi gian \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>T\u00f4i v\u1eabn c\u00f2n gi\u1eef m\u1ed9t b\u01b0u thi\u1ebfp, \u0111\u00f3ng d\u1ea5u b\u01b0u \u0111i\u1ec7n ng\u00e0y 23 th\u00e1ng 1 n\u0103m 1954. Sau h\u01a1n ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m, n\u00f3 \u0111\u00e3 phai nh\u1ea1t \u0111i m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean, nh\u01b0ng v\u1eabn th\u1ea5y r\u00f5 r\u00e0ng ch\u1eef vi\u1ebft tay c\u1ee7a anh. N\u00f3 mang \u0111\u1ecba ch\u1ec9 nh\u00e0 cha m\u1eb9 anh, n\u01a1i anh t\u1ea1m tr\u00fa. \u0110\u00f3 l\u00e0 trong m\u1ed9t th\u1ecb tr\u1ea5n nh\u1ecf t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 Kisai, m\u1ed9t trong nh\u1eefng lo\u1ea1i \u0111\u00f4 th\u1ecb n\u1eeda n\u00f4ng th\u00f4n v\u00e0 n\u1eeda th\u00e0nh th\u1ecb, kho\u1ea3ng 30 d\u1eb7m v\u1ec1 ph\u00eda B\u1eafc c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc. Ng\u1eabu nhi\u00ean, anh \u0111\u00e3 sinh ra v\u00e0 l\u1edbn l\u00ean \u1edf \u0111\u00f3. Ch\u1ec9 c\u00f3 Ch\u00faa m\u1edbi bi\u1ebft, ch\u1ec9 n\u0103m n\u0103m r\u01b0\u1ee1i sau, t\u00f4i s\u1ebd \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc ng\u00f4i m\u1ed9 c\u1ee7a anh trong ngh\u0129a trang ph\u00eda sau m\u1ed9t ng\u00f4i \u0111\u1ec1n trong th\u00e0nh ph\u1ed1.<\/p>\n<p>V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m trao \u0111\u1ed5i th\u01b0 t\u1eeb c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, anh \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t &#8216;sinh vi\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t&#8217; v\u00e0 t\u00f4i l\u00e0 tr\u1ee3 l\u00fd, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 th\u1ef1c ch\u1ea5t. N\u1ebfu c\u00f3, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa h\u1ecdc b\u1ed5ng v\u00e0 ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng. Anh l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Khoa To\u00e1n, n\u01a1i c\u00e1c gi\u00e1o s\u01b0 d\u1ea1y cho c\u00e1c sinh vi\u00ean tr\u1ebb v\u00e0 l\u1edbp l\u1edbn h\u01a1n, trong khi t\u00f4i thu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1ed9t khoa kh\u00e1c, lo c\u00e1c m\u00f4n to\u00e1n vi t\u00edch ph\u00e2n cho sinh vi\u00ean n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t v\u00e0 th\u1ee9 hai, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t trong m\u1ed9t khu\u00f4n vi\u00ean kh\u00e1c g\u1ecdi l\u00e0 College Gi\u00e1o d\u1ee5c \u0110\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng. S\u1ef1 t\u00e1ch bi\u1ec7t n\u00e0y l\u00e0 l\u00fd do ch\u00ednh khi\u1ebfn t\u00f4i c\u00f3 \u00edt li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi anh tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 cu\u1ed9c trao \u0111\u1ed5i n\u00f3i tr\u00ean; m\u1ed9t l\u00fd do ph\u1ee5 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 s\u1ef1 nh\u00fat nh\u00e1t c\u1ee7a c\u1ea3 hai b\u00ean. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, c\u1ea3 hai ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ec1u tr\u1edf th\u00e0nh gi\u1ea3ng vi\u00ean \u1edf khoa sau. Anh l\u00e0 Ph\u00f3 Gi\u00e1o s\u01b0 khi anh qua \u0111\u1eddi.<\/p>\n<p>D\u00f9 ch\u00fang t\u00f4i gi\u1eef v\u1ecb tr\u00ed n\u00e0o \u0111i ch\u0103ng n\u1eefa, t\u00ecnh tr\u1ea1ng th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i trong nh\u1eefng n\u0103m 1954-1955, trong th\u1ef1c t\u1ebf, l\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a nh\u1eefng sinh vi\u00ean t\u1ed1t nghi\u1ec7p kh\u00f4ng c\u00f3 t\u01b0 v\u1ea5n, nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng gi\u1ea3ng d\u1ea1y nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, \u00edt nh\u1ea5t trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a t\u00f4i, t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi hai kh\u00f3a h\u1ecdc trong m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc M\u1ef9. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u00e1p d\u1ee5ng cho h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc Nh\u1eadt B\u1ea3n trong th\u1ebf h\u1ec7 c\u1ee7a t\u00f4i. \u0110i\u1ec3m \u0111\u00e1ng l\u01b0u \u00fd duy nh\u1ea5t l\u00e0 ph\u1ea7n l\u1edbn ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e2u d\u00e0i (tenure) ngay l\u00fac c\u00f2n l\u00e0 tr\u1ee3 l\u00fd! D\u00f9 sao, kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u00e1o s\u01b0 cao c\u1ea5p n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0 v\u1ea5n cho sinh vi\u00ean. Th\u1eadm ch\u00ed m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f4i khi cung c\u1ea5p nh\u1eefng l\u1eddi khuy\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau th\u00edch l\u1eafm. M\u1ed9t l\u1ea7n, m\u1ed9t trong hai ch\u00fang t\u00f4i v\u00f4 t\u00ecnh g\u1eb7p tr\u00ean t\u00e0u m\u1ed9t gi\u00e1o s\u01b0 kho\u1ea3ng n\u0103m m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i. \u00d4ng h\u1ecfi ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n tr\u1ebb m\u1ed1i quan t\u00e2m nghi\u00ean c\u1ee9u l\u00e0 g\u00ec. Nghe ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n n\u00f3i \u0111ang nghi\u00ean c\u1ee9u l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a Siegel v\u1ec1 c\u00e1c d\u1ea1ng to\u00e0n ph\u01b0\u01a1ng (quadratic forms), \u00f4ng gi\u00e1o s\u01b0 l\u1edbn tu\u1ed5i n\u00f3i, &#8216;Ah, c\u00e1c d\u1ea1ng to\u00e0n ph\u01b0\u01a1ng. B\u1ea1n, tr\u1ebb trung nh\u01b0 b\u1ea1n, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng bi\u1ebft, nh\u01b0ng c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Minkowski l\u00e0 quan tr\u1ecdng.&#8217; \u0110\u1ed3ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u00f4i ph\u00e0n n\u00e0n v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y v\u1edbi t\u00f4i sau \u0111\u00f3. Ch\u1ebf gi\u1ec5u v\u1ebb khoa tr\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0, anh n\u00f3i, &#8220;D\u0129 nhi\u00ean t\u00f4i bi\u1ebft Minkowski l\u00e0 quan tr\u1ecdng, nh\u01b0ng \u00f4ng \u1ea5y c\u00f3 th\u00eam th\u1ee9 g\u00ec v\u00e0o c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a Siegel hay kh\u00f4ng?&#8221; T\u00f4i c\u0169ng \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng l\u1eddi khuy\u00ean, hay nh\u1eadn x\u00e9t v\u00f4 \u00edch t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1.<\/p>\n<p>T\u00f4i lu\u00f4n lu\u00f4n t\u1ef1 h\u1ecfi li\u1ec7u nh\u1eefng v\u1ecb gi\u00e1o s\u01b0 n\u00e0y c\u00f3 ph\u1ea3i \u0111ang c\u1ed1 g\u1eafng b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn tu\u1ed5i h\u01a1n h\u1ecd hay kh\u00f4ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t m\u1ed9t khu\u00f4n m\u1eb7t r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n th\u1edd trong s\u1ed1 h\u1ecd, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u00ecnh lu\u1eadn \u200b\u200bnh\u01b0 v\u1eady, m\u00e0 h\u1ea7u h\u1ebft trong nh\u1eefng b\u00ecnh lu\u1eadn \u0111\u00f3, t\u00f4i thi\u00ean v\u1ec1 suy ngh\u0129, m\u1ed9t c\u00e1ch t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a g\u00ec c\u1ea3. Ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ecd \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u00edch trong phong c\u00e1ch c\u1ee7a h\u1ecd, m\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1eadn ra r\u1eb1ng th\u1ebf h\u1ec7 tr\u1ebb h\u01a1n, Taniyama l\u00e0 th\u00ed d\u1ee5, \u0111\u00e3 qua m\u1eb7t h\u1ecd, m\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc s\u1ebd t\u00ecm th\u1ea5y d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y. T\u00f4i c\u1ea7n l\u01b0u \u00fd \u1edf \u0111\u00e2y r\u1eb1ng, ch\u00ednh Taniyama kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng l\u1eddi b\u00ecnh lu\u1eadn t\u1ef1 ph\u1ee5; l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a anh \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c sinh vi\u00ean tr\u1ebb l\u00e0 lu\u00f4n lu\u00f4n th\u1ef1c t\u1ebf v\u00e0 chuy\u00ean nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>D\u00f9 sao ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 b\u1ecf qua c\u00e1c c\u00e2u n\u00f3i g\u1ea7n nh\u01b0 h\u00e0i h\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng ch\u1ea5p nh\u1eadn ch\u00fang nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi nh\u1eafc nh\u1edf r\u1eb1ng ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o b\u1ea5t c\u1ee9 ai ngo\u00e0i b\u1ea3n th\u00e2n m\u00ecnh. T\u1ea5t nhi\u00ean c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc Nh\u1eadt trong th\u1ebf h\u1ec7 gi\u1eefa nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 n\u1ed5i b\u1eadt ho\u1eb7c tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1edf th\u00e0nh nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf t\u1ea5t c\u1ea3 h\u1ecd \u0111\u1ec1u \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, ho\u1eb7c \u0111\u00e3 s\u1ed1ng \u1edf \u0111\u00f3 m\u1ed9t th\u1eddi gian ng\u1eafn. V\u00ed d\u1ee5, Kodaira v\u00e0 Iwasawa \u0111\u00e3 \u1edf Hoa K\u1ef3, v\u00e0 ti\u1ebfp theo sau l\u00e0 Igusa v\u00e0 Matsusaka kh\u00f4ng l\u00e2u.<\/p>\n<p>Kho\u1ea3ng n\u0103m 1950, b\u00e0i to\u00e1n th\u1ee9 n\u0103m c\u1ee7a Hilbert l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp nhi\u1ec1u, v\u00e0 vi\u1ec7c s\u1ed1 h\u1ecdc h\u00f3a c\u1ee7a l\u00fd thuy\u1ebft tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a l\u1edbp (class field theory), ho\u1eb7c c\u1ea3 l\u00fd thuy\u1ebft l\u01b0\u1edbi (lattice theory), \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn. V\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u00e0o h\u1ea5p d\u1eabn, n\u00ean kh\u00f4ng \u00edt ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ecdn h\u00ecnh h\u1ecdc \u0111\u1ea1i s\u1ed1. V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, c\u00f3 l\u1ebd <em>L\u00fd thuy\u1ebft<\/em> <em>Nh\u00f3m Lie <\/em>c\u1ee7a Chevalley v\u00e0 <em>C\u01a1 s\u1edf c\u1ee7a H\u00ecnh h\u1ecdc \u0111\u1ea1i s\u1ed1<\/em> c\u1ee7a Weil l\u00e0 hai cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc nhi\u1ec1u nh\u1ea5t, quy\u1ec3n tr\u01b0\u1edbc th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft, v\u00e0 quy\u1ec3n th\u1ee9 hai h\u1ea7u h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc \u0111\u1ebfn trang th\u1ee9 20, ho\u1eb7c l\u00e2u h\u01a1n, th\u00ec b\u1ecb b\u1ecf qua.<\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea1i h\u1ecdc c\u1ee7a m\u00ecnh, Taniyama \u0111\u1ecdc c\u1ea3 hai, c\u0169ng nh\u01b0 hai cu\u1ed1n s\u00e1ch k\u1ebf ti\u1ebfp c\u1ee7a Weil v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng cong \u0111\u1ea1i s\u1ed1 v\u00e0 c\u00e1c \u0111a t\u1ea1p Abel. Anh \u0111\u00e3 t\u1eebng vi\u1ebft r\u1eb1ng anh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eabn d\u1eaft \u0111\u1ebfn l\u00fd thuy\u1ebft s\u1ed1 d\u01b0\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Masao Sugawara, ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 anh \u0111\u00e3 nghe c\u00e1c b\u00e0i gi\u1ea3ng v\u1ec1 \u0111\u1ea1i s\u1ed1. Sugawara l\u00e0 m\u1ed9t gi\u00e1o s\u01b0 cao c\u1ea5p trong khoa c\u1ee7a t\u00f4i, v\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i b\u00e1o v\u1ec1 ph\u00e9p nh\u00e2n ph\u1ee9c (complex multiplication, l\u00fd thuy\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng cong elliptic) v\u00e0 c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c nh\u00f3m kh\u00f4ng li\u00ean t\u1ee5c trong c\u00e1c kh\u00f4ng gian c\u00f3 th\u1ee9 nguy\u00ean cao h\u01a1n. Tuy nhi\u00ean, t\u00f4i \u0111\u00e3 b\u1ed1i r\u1ed1i v\u00ec s\u1ef1 nh\u00ecn nh\u1eadn c\u1ee7a Taniyama, khi t\u00f4i th\u1ea5y Sugawara kh\u00f4ng truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng l\u1eafm, m\u1eb7c d\u00f9 t\u00f4i th\u00edch \u00f4ng \u1ea5y v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed k\u00ednh tr\u1ecdng \u00f4ng \u1ea5y nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi. N\u00f3i ri\u00eang cho t\u00f4i, trong giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y v\u00e0 \u1edf m\u1ee9c \u0111\u1ed9 c\u00e1 nh\u00e2n, t\u00f4i \u0111\u00e3 b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ho\u00e0n to\u00e0n b\u1edfi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong th\u1ebf h\u1ec7 c\u1ee7a t\u00f4i, nh\u1ea5t l\u00e0 b\u1edfi Taniyama, v\u00e0 kh\u00f4ng b\u1edfi b\u1ea5t k\u1ef3 ai tr\u00ean ba m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i. T\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng \u00e1p d\u1ee5ng v\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u1ed1i v\u1edbi anh.<\/p>\n<p>Th\u1eadt ra, m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t t\u1eadp luy\u1ec7n c\u1ee7a anh l\u00e0 nh\u1eefng s\u00eamina do c\u00e1c sinh vi\u00ean t\u1ef1 t\u1ed5 ch\u1ee9c. Anh l\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 v\u1eady, v\u00e0 v\u00f4 c\u00f9ng h\u0103ng say thu th\u1eadp ki\u1ebfn \u200b\u200bth\u1ee9c to\u00e1n h\u1ecdc c\u00e0ng nhi\u1ec1u c\u00e0ng t\u1ed1t. Anh \u0111\u00e3 t\u1eebng nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a Hecke s\u1ed1 33, 35, 36, v\u00e0 38 v\u1ec1 chu\u1ed7i Dirichlet v\u00e0 c\u00e1c d\u1ea1ng modular t\u1ea1i m\u1ed9t l\u00fac n\u00e0o \u0111\u00f3, hay c\u00f3 th\u1ec3 v\u1ec1 sau. Khi ng\u1ed3i trong c\u00f9ng m\u1ed9t khoa, anh s\u1ebd vui l\u00f2ng cho t\u00f4i m\u01b0\u1ee3n c\u00e1c ghi ch\u00fa c\u1ee7a anh v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y khi t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u01b0\u1ee3n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3n t\u1ea1p ch\u00ed c\u1ea7n thi\u1ebft c\u1ee7a th\u01b0 vi\u1ec7n.<\/p>\n<p>T\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u1ea7u ti\u00ean kh\u00f4ng s\u01a1 \u0111\u1eb3ng c\u1ee7a anh c\u00f3 t\u1ef1a \u0111\u1ec1 &#8220;V\u1ec1 ph\u00e9p chia b\u1eadc n c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u00e0m s\u1ed1 Abel&#8221; (On n-division of abelian function fields), v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 lu\u1eadn v\u0103n cao c\u1ea5p c\u1ee7a anh, m\u1eb7c d\u00f9 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng b\u1eaft bu\u1ed9c. V\u00ec t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh pha tr\u1ed9n c\u00e1c ph\u1ea7n tr\u00ecnh b\u00e0y chi ti\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh to\u00e1n h\u1ecdc c\u1ee7a anh v\u1edbi nh\u1eefng h\u1ed3i t\u01b0\u1edfng c\u00e1 nh\u00e2n c\u1ee7a t\u00f4i, \u0111i\u1ec1u l\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau ch\u00ednh \u1edf \u0111\u00e2y, cho n\u00ean h\u00e3y cho ph\u00e9p t\u00f4i ch\u1ec9 n\u00f3i r\u1eb1ng b\u00e0i b\u00e1o n\u00e0y (c\u1ee7a anh) \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t ch\u1ee9ng minh c\u1ee7a \u0111\u1ecbnh l\u00fd Mordell-Weil, d\u1ef1a tr\u00ean m\u1ed9t \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Hasse v\u00e0 c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 trong b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a Weil (<em>Ann. of Math<\/em>. 1951), v\u00e0 n\u0103m 1953 anh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi duy nh\u1ea5t \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n c\u00f3 ki\u1ebfn \u200b\u200bth\u1ee9c v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y. T\u00f4i nh\u1edb m\u1ed9t c\u00e1ch s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng s\u1ef1 tr\u00ecnh b\u00e0y c\u1ee7a anh v\u1ec1 c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y qua m\u1ed9t v\u00e0i b\u00e0i gi\u1ea3ng trong s\u00eamina Chevalley \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Tokyo m\u00f9a Xu\u00e2n n\u0103m 1954.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"n3VNCb KAlRDb\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/image.sciencenet.cn\/home\/202108\/06\/202416erpywwfdpkdwelem.jpg?resize=679%2C461\" alt=\"\u79d1\u5b66\u7f51-\u8c37\u5c71\u4e30\uff08\u8c37\u5c71\u8c4a\uff0cYutaka Taniyama\uff09\uff0c\u4e0d\u5e94\u8be5\u5fd8\u5374\u7684\u7eaa\u5ff5-\u6768\u6b63\u74f4\u7684\u535a\u6587\" width=\"679\" height=\"461\" data-noaft=\"1\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Tr\u00ean m\u1ed9t chuy\u1ebfn xe \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ebfn Nikko t\u1ea1i h\u1ed9i ngh\u1ecb v\u1ec1 l\u00fd thuy\u1ebft s\u1ed1 \u0111\u1ea1i s\u1ed1 n\u0103m 1955.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">T\u1eeb tr\u00e1i sang ph\u1ea3i: T. Tamagawa, J.-P. Serre, Y. Taniyama v\u00e0 A. Weil.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">(Courtesy of <em>Bulletin the London Mathematical Society<\/em>)<\/p>\n<p>Nh\u01b0 \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, anh \u0111\u00e3 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn ph\u00e9p nh\u00e2n ph\u1ee9c c\u1ee7a c\u00e1c \u0111a t\u1ea1p Abel m\u1ed9t th\u1eddi gian. \u0110\u1ea7u ti\u00ean anh \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111a t\u1ea1p lo\u1ea1i Jacobian c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng cong si\u00eau-elliptic, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a c\u00e1c \u0111a t\u1ea1p Abel t\u1ed5ng qu\u00e1t h\u01a1n. V\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft trong l\u0129nh v\u1ef1c n\u00e0y, n\u00ean nhi\u1ec7m v\u1ee5 l\u00e0 &#8220;chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u gay go\u201d ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n, v\u00e0 &#8220;m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh cay \u0111\u1eafng&#8221; c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p th\u1eed-v\u00e0-sai. Anh th\u01b0\u1eddng di\u1ec5n t\u1ea3 m\u1ed9t vi\u1ec7c l\u00e0m c\u00f3 ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc b\u1eb1ng b\u1ed1n t\u1eeb (n\u00f3i cho \u0111\u00fang, b\u1eb1ng b\u1ed1n t\u1eeb t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng trong ti\u1ebfng Trung Qu\u1ed1c). \u201cTh\u1ee5 \u0111\u1ed9ng\u201d (hay kh\u00f4ng n\u1ed7 l\u1ef1c) l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eeb xa l\u1ea1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi to\u00e1n h\u1ecdc c\u1ee7a anh, \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 theo quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a anh, m\u1eb7c d\u00f9 n\u00f3 c\u00f3 v\u1ebb kh\u00e1c l\u1ea1 v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, v\u00e0 anh ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ni\u1ec1m vui v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn trong cu\u1ed9c \u2018\u0111\u1ea5u tranh v\u00e0 chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u\u2019 nh\u01b0 v\u1eady. Anh \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a m\u00ecnh t\u1ea1i h\u1ed9i ngh\u1ecb chuy\u00ean \u0111\u1ec1 v\u1ec1 l\u00fd thuy\u1ebft s\u1ed1 h\u1ecdc \u0111\u1ea1i s\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i Tokyo-Nikko, th\u00e1ng 9 n\u0103m 1955. Anh \u0111\u00e3 g\u1eb7p Weil \u1edf \u0111\u00f3, v\u00e0 k\u1ebft h\u1ee3p m\u1ed9t s\u1ed1 \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Weil v\u00e0o nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a anh, \u0111\u1ec3 sau \u0111\u00f3 anh xu\u1ea5t b\u1ea3n m\u1ed9t phi\u00ean b\u1ea3n c\u1ea3i ti\u1ebfn l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a anh v\u1ec1 m\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa c\u00e1c \u0111a t\u1ea1p Abel v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 h\u00e0m-L c\u1ee7a Hecke, m\u1ed9t th\u00e0nh t\u1ef1u v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i (&#8216;L-functions of number fields and zeta functions of abelian varieties&#8217;, trong<em> J. Math. Soc. Japan <\/em>9, 1957, 330-366).<\/p>\n<p>V\u1ec1 ph\u1ea7n (to\u00e1n h\u1ecdc) kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng trong b\u00e0i b\u00e1o n\u00e0y, s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c gi\u1eefa t\u00f4i v\u00e0 anh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00ean k\u1ebf ho\u1ea1ch, v\u00ec t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 k\u1ebft qu\u1ea3 v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y m\u1ed9t m\u00ecnh. Trong nhi\u1ec7m v\u1ee5 n\u00e0y, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u theo c\u00e1ch m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i \u0111ang s\u1ed1ng trong m\u1ed9t b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed th\u01b0 gi\u00e3n, c\u00f3 l\u1ebd qu\u00e1 th\u01b0 gi\u00e3n, kh\u00f4ng c\u1ea1nh tranh, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc tr\u1ebb c\u1ee7a nh\u1eefng n\u0103m 1980 ganh t\u1ecb. T\u00f4i ph\u1ea3i c\u1ea3m \u01a1n Yasuo Akizuki \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y d\u1ef1 \u00e1n c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i b\u1eb1ng c\u00e1ch gi\u1edbi thi\u1ec7u ch\u00fang t\u00f4i vi\u1ebft m\u1ed9t quy\u1ec3n trong m\u1ed9t chu\u1ed7i c\u00e1c chuy\u00ean kh\u1ea3o to\u00e1n h\u1ecdc m\u00e0 \u00f4ng l\u00e0 ch\u1ee7 bi\u00ean.<\/p>\n<p>Trong th\u1eddi gian h\u1ee3p t\u00e1c n\u00e0y, t\u00f4i th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean \u0111\u1ebfn th\u0103m \u2018Villa\u2019 c\u1ee7a anh \u1ea5y \u0111\u1ec3 th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ea5n \u0111\u1ec1, v\u00ec n\u01a1i n\u00e0y g\u1ea7n tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i h\u01a1n nh\u00e0 t\u00f4i. Anh \u1ea5y lu\u00f4n l\u00e0m vi\u1ec7c mu\u1ed9n v\u00e0o ban \u0111\u00eam. Nh\u1eadt k\u00fd c\u1ee7a t\u00f4i n\u0103m 1957 cho bi\u1ebft, v\u00e0o bu\u1ed5i chi\u1ec1u Th\u1ee9 N\u0103m, 4 th\u00e1ng 4, l\u00fac 2 gi\u1edd 20 ph\u00fat, \u0111\u1ec3 cho ch\u00ednh x\u00e1c, t\u00f4i \u0111\u1ebfn th\u0103m c\u0103n h\u1ed9 c\u1ee7a anh, n\u01a1i anh v\u1eabn c\u00f2n ng\u1ee7. Anh \u1ea5y n\u00f3i r\u1eb1ng anh \u1ea5y \u0111i ng\u1ee7 v\u00e0o l\u00fac 6 gi\u1edd s\u00e1ng. M\u1ed9t l\u1ea7n kh\u00e1c, c\u00f3 l\u1ebd v\u00e0o bu\u1ed5i s\u00e1ng mu\u1ed9n, khi ti\u1ebfng g\u00f5 c\u1eeda c\u1ee7a t\u00f4i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 l\u1eddi, t\u00f4i \u0111i \u0111\u1ebfn ph\u00f2ng l\u00e0m vi\u1ec7c c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, \u0111i b\u1ed9 n\u1eeda gi\u1edd t\u1eeb n\u01a1i anh \u1edf. Th\u1ea5y anh \u1edf \u0111\u00f3, t\u00f4i n\u00f3i, \u2018T\u00f4i v\u1eeba \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y\u2019, r\u1ed3i anh \u0111\u00e3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i: \u2018Hm, t\u00f4i c\u00f3 \u1edf \u0111\u00f3 kh\u00f4ng?\u2019 L\u1eadp t\u1ee9c nh\u1eadn ra sai l\u1ea7m c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 c\u1ea3m th\u1ea5y r\u1ea5t x\u1ea5u h\u1ed5, anh b\u1ea3o v\u1ec7 l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u00ecnh: \u2018Nh\u01b0ng b\u1ea1n bi\u1ebft t\u00f4i th\u01b0\u1eddng ng\u1ee7 v\u00e0o gi\u1edd \u0111\u00f3 trong ng\u00e0y m\u00e0\u2019.<\/p>\n<p>T\u00f4i kh\u00e1m ph\u00e1 ra r\u1eb1ng anh \u1ea5y kh\u00e1c t\u00f4i v\u1ec1 nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n. Trong m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n, t\u00f4i l\u00e0, v\u00e0 v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u1eady s\u1edbm. V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, t\u00f4i ngh\u0129 anh \u1ea5y c\u00f3 l\u00fd h\u01a1n, v\u00e0 t\u00f4i k\u1ef3 qu\u00e1i h\u01a1n, nh\u01b0ng t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 sai. Tuy nhi\u00ean, ch\u00fang t\u00f4i c\u00f3 \u0111i\u1ec3m g\u00ec chung: m\u1ed7i ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb sinh mu\u1ed9n trong m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh l\u1edbn; t\u00f4i l\u00e0 \u0111\u1ee9a con th\u1ee9 n\u0103m v\u00e0 l\u00e0 con cu\u1ed1i c\u00f9ng. T\u00f4i n\u00f3i nh\u01b0 v\u1eady v\u00ec t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1eebng ch\u00e1n gh\u00e9t th\u00e1i \u0111\u1ed9 \u00edch k\u1ef7 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi con trai \u0111\u1ea7u trong c\u00e1c gia \u0111\u00ecnh Nh\u1eadt B\u1ea3n. M\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u1ea9u th\u1ea3, nh\u01b0ng anh c\u00f3 n\u0103ng khi\u1ebfu \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 l\u00e0m nhi\u1ec1u sai ph\u1ea1m, nh\u01b0ng ph\u1ea7n l\u1edbn l\u00e0 nh\u1eefng sai ph\u1ea1m\u00a0 \u0111i \u0111\u00fang h\u01b0\u1edbng. T\u00f4i ghen t\u1ecb v\u1edbi anh \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng m\u1ed9t c\u00e1ch v\u00f4 \u00edch \u0111\u1ec3 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc anh, nh\u01b0ng c\u1ea3m th\u1ea5y kh\u00e1 kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng sai ph\u1ea1m hay nh\u01b0 anh.<\/p>\n<p>T\u00e1c ph\u1ea9m chung c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i b\u1eb1ng ti\u1ebfng Nh\u1eadt c\u00f3 ti\u00eau \u0111\u1ec1 <em>L\u00fd thuy\u1ebft s\u1ed1<\/em> <em>hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i<\/em> \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0o th\u00e1ng 7 n\u0103m 1957. Nhi\u1ec7m v\u1ee5 ti\u1ebfp theo c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 l\u00e0m m\u1ed9t phi\u00ean b\u1ea3n ti\u1ebfng Anh, mong mu\u1ed1n \u1edf d\u1ea1ng t\u1ed1t h\u01a1n, nh\u01b0ng, th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u00f3, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 m\u1ea5t \u0111i nhi\u1ec7t t\u00ecnh. L\u00fd do hi\u1ec3n nhi\u00ean \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eb9 ng\u01b0\u1eddi b\u1edfi th\u1ef1c t\u1ebf l\u00e0 \u00edt nh\u1ea5t n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft ra, d\u00f9 b\u1eb1ng ti\u1ebfng Nh\u1eadt. C\u00f3 m\u1ed9t kh\u00eda c\u1ea1nh th\u1ef1c ti\u1ec5n kh\u00e1c c\u1ee7a v\u1ea5n \u0111\u1ec1: t\u00f4i s\u1ebd \u0111i sang Ph\u00e1p v\u00e0o m\u00f9a thu n\u0103m \u0111\u00f3, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 l\u00e0m t\u00f4i b\u1ed3n ch\u1ed3n m\u1ed9t c\u00e1ch nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Tuy nhi\u00ean, m\u1ed9t l\u00fd do c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra b\u1eb1ng d\u1eabn ch\u1ee9ng t\u1eeb m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n trong l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u c\u1ee7a quy\u1ec3n s\u00e1ch:<\/p>\n<p>&#8220;Ch\u00fang t\u00f4i th\u1ea5y kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u1ec3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh b\u00e0y d\u01b0\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c ho\u00e0n to\u00e0n th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. D\u00f9 sao, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p, trong qu\u00e1 tr\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9, leo l\u00ean \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111\u1ed9 cao nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 nh\u00ecn l\u1ea1i c\u00e1c \u0111o\u1ea1n \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111i, \u0111\u1ec3 sau \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn v\u1ec1 \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ebfn c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i &#8220;.<\/p>\n<p>N\u00f3i m\u1ed9t c\u00e1ch n\u00f4m na, \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 t\u00ecm ki\u1ebfm m\u1ed9t c\u00e1ch di\u1ec5n \u0111\u1ea1t (formulation) t\u1ed1t h\u01a1n v\u00e0 tinh luy\u1ec7n c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3. Trong n\u0103m \u0111\u00f3, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 suy ngh\u0129 v\u1ec1 s\u1ef1 \u2018adele h\u00f3a\u2019 (adelization) c\u1ee7a to\u00e0n b\u1ed9 l\u00fd thuy\u1ebft, v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd ch\u00fang t\u00f4i n\u00ean theo \u0111u\u1ed5i h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f3, nh\u01b0ng ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng l\u00e0m. Ngo\u00e0i ra, nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea3n x\u1ea1 t\u00e2m l\u00fd, m\u1ed9t khi \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 r\u1ed3i, ng\u01b0\u1eddi ta quan t\u00e2m nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c c\u00f3 th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u0111\u1ecbnh l\u00fd m\u1edbi h\u01a1n l\u00e0 \u0111\u00e1nh b\u00f3ng nh\u1eefng c\u00e1i c\u0169. Th\u1eadt v\u1eady, c\u1ea3 hai ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn c\u00e1c d\u1ea1ng modular c\u1ee7a nhi\u1ec1u lo\u1ea1i, v\u00e0 h\u01b0\u1edbng n\u00e0y tr\u00f4ng th\u00fa v\u1ecb h\u01a1n. V\u00ec v\u1eady, th\u01b0 t\u00edn c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i gi\u1eefa Tokyo v\u00e0 Paris lu\u00f4n n\u00f3i v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u0111\u00f3. V\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m 1958, khi anh th\u00f4ng b\u00e1o cho t\u00f4i v\u1ec1 tin t\u1ee9c, th\u00ec Tokyo \u0111ang ch\u00e0o \u0111\u00f3n Siegel v\u00e0 Eichler, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e1c b\u00e0i gi\u1ea3ng; Siegel v\u1ec1 l\u00fd thuy\u1ebft r\u00fat g\u1ecdn c\u1ee7a c\u00e1c d\u1ea1ng to\u00e0n ph\u01b0\u01a1ng (quadratic forms), v\u00e0 Eichler v\u1ec1 nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u1ee7a \u00f4ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00f4ng th\u1ee9c v\u1ebft (trace formula). Trong khi \u0111\u00f3, t\u1ea1i Paris, c\u00e1c ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 c\u1ee7a H\u1ed9i th\u1ea3o Cartan \u0111\u00e3 t\u1eadp trung v\u00e0o c\u00e1c d\u1ea1ng modular Siegel.<\/p>\n<p>T\u00f4i \u0111\u00e3 vi\u1ebft nhi\u1ec1u h\u01a1n anh; anh vi\u1ebft cho t\u00f4i ch\u1ec9 hai l\u1ea7n trong th\u1eddi gian n\u00e0y. Trong b\u1ee9c th\u01b0 th\u1ee9 hai c\u1ee7a anh \u0111\u1ec1 ng\u00e0y 22 th\u00e1ng 9 n\u0103m 1958, v\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c th\u01b0 c\u1ee7a anh, anh \u0111\u1ec1 c\u1eadp r\u1eb1ng s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng c\u1ee7a ki\u1ec3u Hecke gi\u1eefa c\u00e1c d\u1ea1ng modular c\u1ee7a Hilbert v\u00e0 c\u00e1c chu\u1ed7i Dirichlet nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u00ean nh\u00f3m adele c\u1ee7a GL(2). Tuy nhi\u00ean, nh\u01b0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3m nh\u1eadn qua \u00e2m \u0111i\u1ec7u c\u1ee7a b\u1ee9c th\u01b0, nhi\u1ec7t t\u00ecnh c\u1ee7a anh \u0111\u00e3 kh\u00e1 suy gi\u1ea3m. Anh bi\u1ebft r\u1eb1ng ch\u1ec9 c\u00f3 t\u00ednh kh\u1ea3 thi c\u1ee7a m\u1ed9t c\u00e1ch di\u1ec5n t\u1ea3 nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u1ed9t ph\u00e1 th\u1eadt s\u1ef1 c\u00f2n \u0111ang thi\u1ebfu. R\u00f5 r\u00e0ng c\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u1eefa; th\u1ef1c t\u1ebf anh \u0111\u00e3 vi\u1ebft: &#8216;B\u1edfi v\u00ec tr\u1eddi n\u00f3ng, t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a th\u00e1ng sang m\u1ed9t b\u00ean, nh\u01b0ng s\u1ebd s\u1edbm suy ngh\u0129 v\u1ec1 n\u00f3.&#8217; N\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u1ee7 th\u1eddi gian t\u1eadp trung, anh s\u1ebd th\u00e0nh c\u00f4ng, nh\u01b0ng anh \u0111\u00e3 b\u1ecf c\u00f4ng vi\u1ec7c dang d\u1edf m\u00e3i m\u00e3i, v\u00ec theo \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh, anh s\u1ebd ch\u1ebft trong v\u00f2ng hai th\u00e1ng t\u1edbi, \u0111i\u1ec1u xa x\u0103m nh\u1ea5t m\u00e0 c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi g\u1eedi l\u1eabn ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn b\u1ee9c th\u01b0 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1i th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00f4ng vi\u1ec7c h\u1ee3p t\u00e1c c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, ho\u00e0n c\u1ea3nh \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i ho\u00e0n to\u00e0n b\u1edfi c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a anh m\u00e0 t\u00f4i s\u1ebd m\u00f4 t\u1ea3 sau. \u1ede l\u1ea1i m\u1ed9t m\u00ecnh, t\u00f4i c\u1ea3m th\u1ea5y \u0111\u00f3 l\u00e0 ngh\u0129a v\u1ee5 c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u1ec3 ho\u00e0n th\u00e0nh n\u00f3 c\u00e0ng s\u1edbm c\u00e0ng t\u1ed1t, m\u1eb7c d\u00f9 t\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n h\u00e0i l\u00f2ng v\u1edbi c\u00e1ch di\u1ec5n \u0111\u1ea1t t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3. Cu\u1ed1i c\u00f9ng &#8220;Ph\u00e9p nh\u00e2n ph\u1ee9c c\u00e1c \u0111a t\u1ea1p Abel v\u00e0 c\u00e1c \u1ee9ng d\u1ee5ng c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u00fd thuy\u1ebft s\u1ed1&#8221; (&#8216;Complex multiplication of abelian varieties and its applications to number theory&#8217;) \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m 1961 [<em>Publ. Math. Soc. Japan 6 <\/em>(<em>Math. Soc. Japan, Tokyo<\/em> 1961), 159 trang]. Ti\u00eau \u0111\u1ec1 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c anh g\u1ee3i \u00fd t\u1ea1i m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u1ee9c th\u01b0 c\u1ee7a anh. T\u00f4i ph\u1ea3i m\u1ea5t m\u01b0\u1eddi n\u0103m n\u1eefa m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eb7t s\u1ef1 vi\u1ec7c v\u00e0o m\u1ed9t ph\u1ed1i c\u1ea3nh t\u1ed1t h\u01a1n, v\u00e0 v\u1eabn c\u00f2n th\u00eam 5 n\u0103m n\u1eefa hay l\u00e2u nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh l\u00fd thuy\u1ebft b\u1eb1ng ng\u00f4n ng\u1eef c\u00e1c h\u00e0m theta nh\u01b0 anh mong mu\u1ed1n. Nh\u01b0ng than \u00f4i, ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd ph\u1ea3i th\u1ea5y h\u00e0i l\u00f2ng v\u1edbi nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 ra \u0111i t\u1eeb l\u00e2u r\u1ed3i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 vi\u1ebft v\u1ec1 kh\u00eda c\u1ea1nh c\u00e1 nh\u00e2n c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi, v\u00e0 nh\u1eefng ng\u00e0y cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a anh \u1ea5y, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean t\u00f4i ph\u1ea3i quay l\u1ea1i kho\u1ea3ng th\u1eddi gian v\u00e0i n\u0103m tr\u01b0\u1edbc 1955. M\u1eb7c d\u00f9 anh v\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a c\u00f9ng m\u1ed9t bu\u1ed5i h\u1ed9i th\u1ea3o, m\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i tr\u1edf n\u00ean g\u1ea7n g\u0169i h\u01a1n sau khi anh \u1ea5y gia nh\u1eadp khoa c\u1ee7a t\u00f4i v\u00e0o th\u00e1ng M\u01b0\u1eddi Hai n\u0103m \u0111\u00f3, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0m ch\u00fang t\u00f4i t\u1ef1 nhi\u00ean tham gia v\u00e0o c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nhi\u1ec1u lo\u1ea1i nh\u01b0 nhau. V\u00ed d\u1ee5, nh\u01b0 c\u00e1c nhi\u1ec7m v\u1ee5 ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd y\u00eau c\u1ea7u, ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd b\u1ecb nh\u1ed1t trong m\u1ed9t v\u0103n ph\u00f2ng khoa \u0111\u1ec3 x\u1ebfp lo\u1ea1i h\u1ed3 s\u01a1 xin nh\u1eadp h\u1ecdc v\u00e0o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc, h\u01a1n 5.000 t\u1edd cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang t\u00f4i. May m\u1eafn cho ch\u00fang t\u00f4i, nh\u01b0ng kh\u00f4ng may cho th\u00ed sinh, nhi\u1ec1u t\u1edd trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 b\u1ecb b\u1ecf tr\u1ed1ng.<\/p>\n<p>V\u1ec1 m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i d\u1ec5 th\u01b0\u01a1ng h\u01a1n m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd t\u1eadn h\u01b0\u1edfng c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n kh\u00e1c, l\u00e0 nh\u1eefng kho\u1ea3ng th\u1eddi gian th\u01b0 gi\u00e3n trong nh\u1eefng qu\u00e1n c\u00e0 ph\u00ea v\u00e0 d\u00e0nh m\u1ed9t bu\u1ed5i chi\u1ec1u th\u1ee9 b\u1ea3y th\u0103m m\u1ed9t khu v\u01b0\u1eddn th\u1ef1c v\u1eadt trong th\u00e0nh ph\u1ed1, ho\u1eb7c m\u1ed9t c\u00f4ng vi\u00ean \u1edf v\u00f9ng ngo\u1ea1i \u00f4. V\u00e0o bu\u1ed5i t\u1ed1i, ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd \u0103n t\u1ea1i m\u1ed9t nh\u00e0 h\u00e0ng chuy\u00ean v\u1ec1 th\u1ecbt c\u00e1 voi, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f3n ngon \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u00f3 nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y nay. Ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng s\u1ebd \u0111i d\u1ea1o th\u1eadt l\u00e2u sau m\u1ed9t ng\u00e0y l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng ch\u00fang t\u00f4i, th\u0103m m\u1ed9t ng\u00f4i \u0111\u1ec1n Shinto, n\u01a1i ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd mua &#8216;s\u1ea5m ti\u00ean tri&#8217; in s\u1eb5n tr\u00ean m\u1ed9t mi\u1ebfng gi\u1ea5y nh\u1ecf \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i tr\u00ed; ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 n\u00f3i v\u1ec1 v\u1eadn may c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i.<\/p>\n<p>Trong khi \u0111ang l\u00e1i xe c\u00f9ng nhau, anh h\u1ecfi t\u00f4i t\u00ean c\u1ee7a ga ti\u1ebfp theo, t\u00f4i tr\u1ea3 l\u1eddi, \u201c\u0110i\u1ec3m d\u1eebng ti\u1ebfp theo l\u00e0 <em>Tr\u1ea1m<\/em>; v\u00e0 sau \u0111\u00f3 d\u1eebng ti\u1ebfp n\u1eefa s\u1ebd l\u00e0 <em>Tr\u1ea1m ti\u1ebfp<\/em>\u201d. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111em l\u1ea1i s\u1ef1 gi\u1ea3i tr\u00ed cho anh \u1ea5y r\u1ea5t nhi\u1ec1u, v\u00ec anh \u1ea5y m\u1edbi nghe n\u00f3 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean, v\u00e0 t\u00f4i ph\u1ea3i gi\u1ea3i th\u00edch v\u1edbi anh \u1ea5y r\u1eb1ng t\u00f4i ch\u1ec9 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc m\u1ed9t di\u1ec5n vi\u00ean h\u00e0i xu\u1ea5t ch\u00fang tr\u00ean radio v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3. Ngay sau \u0111\u00f3, anh mua m\u1ed9t b\u1ed9 radio, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng mua \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t m\u00e1y ghi \u00e2m, v\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp \u0111\u0129a h\u00e1t \u0111\u00e1ng k\u1ec3. Trong b\u1ee9c th\u01b0 cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a anh \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u1edf tr\u00ean, anh \u0111\u00e3 vi\u1ebft, &#8216;G\u1ea7n \u0111\u00e2y t\u00f4i nghe li\u00ean t\u1ee5c b\u1ea3n giao h\u01b0\u1edfng s\u1ed1 8 c\u1ee7a Beethoven&#8217;. T\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng nh\u1eefng th\u1ee9 n\u00e0y v\u00e0 nh\u1eefng b\u1ed9 phim \u0111i\u1ec7n \u1ea3nh th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 nh\u1eefng s\u1ef1 gi\u1ea3i tr\u00ed m\u00e0 anh \u1ea5y c\u00f3 duy nh\u1ea5t cho m\u00ecnh. M\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u1ed9 phim anh th\u00edch l\u00e0 \u2018Vua v\u00e0 T\u00f4i\u2019 (&#8216;The King and I&#8217;). T\u00f4i kh\u00f4ng ngh\u0129 anh \u1ea5y t\u1eebng ch\u01a1i nh\u1ea1c c\u1ee5 n\u00e0o. Anh \u1ea5y kh\u00f4ng l\u00e0 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng vi\u00ean. Anh kh\u00f4ng bao gi\u1edd u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, kh\u00f4ng h\u00fat thu\u1ed1c, v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1edf th\u00edch n\u00e0o. Anh kh\u00f4ng th\u00edch du l\u1ecbch; \u0111\u00fang h\u01a1n, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u00f4i th\u1ea5y th\u1ebf, anh \u1ea5y tr\u00e1nh n\u00e9 n\u00f3 l\u00fac n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3, c\u00f3 l\u1ebd do s\u1ee9c kho\u1ebb m\u1ea3nh mai c\u1ee7a anh \u1ea5y. T\u00f4i ngh\u0129, Kyoto l\u00e0 n\u01a1i xa nh\u1ea5t m\u00e0 anh \u0111\u00e3 \u0111i \u0111\u1ebfn trong su\u1ed1t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a anh. L\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 h\u1ecdc th\u1ee9c, anh \u1ea5y h\u1eb3n \u0111\u00e3 ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n chu\u1ea9n m\u1ef1c, nh\u01b0ng t\u00f4i c\u00f3 khuynh h\u01b0\u1edbng ngh\u0129 r\u1eb1ng anh \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 th\u00e8m kh\u00e1t ti\u1ec3u thuy\u1ebft c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, Nh\u1eadt B\u1ea3n, hay n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i. Anh c\u0169ng kh\u00f4ng quan t\u00e2m nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed, ngo\u1ea1i tr\u1eeb l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a to\u00e1n h\u1ecdc.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ee9, m\u00e0 anh \u0111\u00e3 d\u00e0nh cho n\u00f3 m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng th\u1eddi gian v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 trong su\u1ed1t nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u c\u1ee7a anh, \u0111\u00f3 l\u00e0, vi\u1ebft b\u00e1o v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 h\u00e0n l\u00e2m. C\u00e1c ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 r\u1ea5t \u0111a d\u1ea1ng: l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 t\u1ed5 ch\u1ee9c m\u1ed9t vi\u1ec7n m\u1edbi cho c\u00e1c khoa h\u1ecdc to\u00e1n, ph\u00ea b\u00ecnh c\u00e1c b\u00e0i b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, \u0111i\u1ec3m s\u00e1ch &#8230; Anh \u0111\u00e3 vi\u1ebft c\u00e1c b\u00e0i b\u00e1o n\u00e0y kh\u00e1 nhanh ch\u00f3ng v\u00e0 l\u00e0m m\u1ed9t s\u1ed1 tu ch\u1ec9nh sau khi xong. C\u00f3 th\u1ec3 anh \u0111\u00e3 s\u1eafp x\u1ebfp c\u00e1c \u00fd ngh\u0129 c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1eb1ng c\u00e1ch th\u1ec3 hi\u1ec7n ch\u00fang b\u1eb1ng ng\u00f2i b\u00fat. Anh l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft l\u01b0u lo\u00e1t, nhi\u1ec1u h\u01a1n so v\u1edbi b\u00e0i ph\u00e1t bi\u1ec3u c\u1ee7a anh. M\u1ed9t c\u00e1ch t\u00ecnh c\u1edd, anh l\u1ea1i vui th\u00edch trong nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a m\u00ecnh h\u01a1n l\u00e0 trong c\u00e1c cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n c\u1ee7a anh. \u0110\u1ec3 n\u00f3i s\u1ef1 th\u1eadt, t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ea5y &#8216;s\u1edf th\u00edch&#8217; n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc, v\u00ec t\u00f4i ngh\u0129 anh l\u00e3ng ph\u00ed r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u1eddi gian qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n trong t\u1eebng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 quan tr\u1ecdng \u0111\u1ec3 bi\u1ec7n minh cho vi\u1ec7c t\u1ed1n nhi\u1ec1u c\u00f4ng s\u1ee9c, m\u1eb7c d\u00f9 t\u00f4i ch\u01b0a bao gi\u1edd n\u00f3i v\u1edbi anh \u1ea5y r\u00f5 r\u00e0ng nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u01b0ng m\u1ed9t l\u1ea7n, v\u00e0i ng\u00e0y sau khi nghe \u00fd ki\u1ebfn \u200b\u200bc\u1ee7a t\u00f4i v\u1ec1 t\u1ef1-do-tho\u1ea3i-m\u00e1i (laissez-faire), anh \u0111\u00e3 cho t\u00f4i th\u1ea5y b\u1ea3n th\u1ea3o \u0111\u1ea1i kh\u00e1i c\u1ee7a anh v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, trong \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 v\u1ebd bi\u1ebfm h\u1ecda c\u00e1ch n\u00f3i c\u1ee7a t\u00f4i. \u0110\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean t\u00f4i \u0111\u00e3 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i v\u00e0 anh \u1ea5y \u0111\u00e3 th\u00f4i.<\/p>\n<p>Anh \u1ea5y lu\u00f4n lu\u00f4n t\u1eed t\u1ebf v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 v\u1edbi c\u00e1c b\u1ea1n tr\u1ebb, v\u00e0 anh th\u1ef1c s\u1ef1 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn ph\u00fac l\u1ee3i c\u1ee7a h\u1ecd. Tuy nhi\u00ean, khi nh\u00ecn l\u1ea1i, t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n, m\u00e0 kh\u00f4ng s\u1ee3 b\u1ecb tr\u00e1ch l\u00e0 xem th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1o l\u00fd, r\u1eb1ng b\u1ecf ngo\u00e0i nguy\u00ean nh\u00e2n, anh \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ni\u1ec1m vui t\u1eeb c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng vi\u1ebft l\u00e1ch c\u1ee7a m\u00ecnh. N\u1ebfu v\u1eady, c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc trong t\u00f4i.<\/p>\n<p>T\u00f4i mu\u1ed1n kh\u00e9p l\u1ea1i ph\u1ea7n m\u00f4 t\u1ea3 h\u01a1i lan man cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a anh b\u1eb1ng c\u00e1ch k\u1ec3 v\u1ec1 nh\u1eefng th\u00e1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a anh. Trong nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u00f3, ch\u00fang t\u00f4i m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y l\u1eeda nhi\u1ec7t t\u00ecnh v\u00e0 ni\u1ec1m khao kh\u00e1t c\u1ee7a tu\u1ed5i tr\u1ebb; \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u l\u1ed9 tr\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1, h\u00e0n l\u00e2m ho\u1eb7c kh\u00f4ng h\u00e0n l\u00e2m. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 di\u1ec5n t\u1ea3 t\u00e2m tr\u1ea1ng ph\u1ed5 bi\u1ebfn v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3 b\u1eb1ng m\u1ed9t c\u00e2u: kh\u00f4ng ai tin v\u00e0o nh\u1eefng cu\u1ed9c h\u00f4n nh\u00e2n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafp x\u1ebfp \u2212 v\u00e2ng, g\u1ea7n nh\u01b0 kh\u00f4ng ai c\u1ea3. C\u00f3 th\u1ec3 m\u1ed9t s\u1ed1 trong ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 ngh\u0129, n\u1ebfu \u0111\u1ec3 \u0111\u00f9a, th\u1ec3 ch\u1ebf (c\u01b0\u1edbi h\u1ecfi) \u0111\u00f3 l\u00e0 d\u00e0nh cho giai c\u1ea5p t\u01b0 s\u1ea3n, v\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i, giai c\u1ea5p v\u00f4 s\u1ea3n c\u1ea7n t\u1ed1 c\u00e1o n\u00f3 nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch th\u1ef1c h\u00e0nh \u00e1c \u0111\u1ed9c, nh\u01b0ng d\u0129 nhi\u00ean \u0111\u00f3 l\u00e0 h\u01a1i c\u01b0\u1eddng \u0111i\u1ec7u. Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, khi t\u00f4i, c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n, g\u1ecdi \u0111i\u1ec7n chia bu\u1ed3n t\u1edbi gia \u0111\u00ecnh anh \u1ea5y v\u00e0o m\u1ed9t ng\u00e0y h\u00e8 n\u00f3ng n\u1ef1c v\u00e0o n\u0103m 1959, kho\u1ea3ng 8 th\u00e1ng sau khi anh qua \u0111\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi anh c\u1ea3 c\u1ee7a anh, ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3 l\u00e0 cha anh, g\u1ee3i \u00fd gi\u1edbi thi\u1ec7u cho t\u00f4i con g\u00e1i c\u1ee7a m\u1ed9t h\u1ecda s\u0129 n\u1ed5i ti\u1ebfng \u0111\u1ec3 l\u00e0m m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1eddi kh\u1ea3 d\u0129. L\u00fang t\u00fang, t\u00f4i h\u1ecfi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh n\u1eef trong b\u1eefa ti\u1ec7c t\u00f4i n\u00ean \u1ee9ng x\u1eed nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. C\u00f4 \u1ea5y n\u00f3i r\u1eb1ng cu\u1ed1n s\u00e1ch d\u1ea1y v\u1ec1 x\u00e3 giao s\u1ebd khuy\u00ean t\u00f4i n\u00f3i nh\u01b0 v\u1eady v\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady. V\u00ec th\u1ebf, t\u00f4i l\u1eb7p l\u1ea1i nh\u1eefng t\u1eeb g\u1ee3i \u00fd m\u1ed9t c\u00e1ch m\u00e1y m\u00f3c, g\u00e2y ra ti\u1ebfng c\u01b0\u1eddi. V\u00e0 \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3.<\/p>\n<p>T\u00f4i t\u1eebng t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng r\u1eb1ng c\u00f4 g\u00e1i n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn l\u00e0m \u1ee9ng c\u1eed vi\u00ean cho Yutaka. N\u1ebfu nh\u01b0 v\u1eady \u2212 v\u1ee3 t\u00f4i s\u1ebd tr\u00eau ch\u1ecdc t\u00f4i nhi\u1ec1u n\u0103m sau \u2212 t\u00f4i n\u00ean c\u01b0\u1edbi c\u00f4 \u1ea5y v\u00ec l\u00fd do \u0111\u00f3. D\u00f9 cho gia \u0111\u00ecnh anh c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 mong mu\u1ed1n, nh\u01b0ng anh \u0111\u00e3 t\u1ef1 ch\u1ecdn ai \u0111\u00f3 kh\u00e1c, v\u1edbi s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng \u00fd c\u1ee7a cha m\u1eb9 c\u1ea3 hai b\u00ean. T\u00ean c\u00f4 \u1ea5y l\u00e0 Misako Suzuki. Anh ta g\u1ecdi c\u00f4 l\u00e0 M. S. trong di ch\u00fac c\u1ee7a anh, m\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd t\u00f4i s\u1ebd \u0111\u1ec1 c\u1eadp. Nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean l\u00e0 b\u1ed1i c\u1ea3nh.<\/p>\n<p>T\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng anh \u1ea5y \u0111\u00e3 g\u1eb7p c\u00f4 nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n trong m\u1ed9t v\u00f2ng x\u00e3 h\u1ed9i nh\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh l\u1ecfng l\u1ebbo xung quanh ch\u00fang t\u00f4i. T\u00f4i nh\u1edb r\u00f5 b\u1eefa ti\u1ec7c t\u1ed1i c\u00f4 \u1ea5y \u0111\u00e3 chi\u00eau \u0111\u00e3i t\u1ea1i nh\u00e0 c\u1ee7a c\u00f4, v\u1edbi s\u1ef1 gi\u00fap \u0111\u1ee1 c\u1ee7a m\u1eb9 c\u00f4, cho Taniyama, K. Yamazaki (m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i) v\u1edbi h\u00f4n th\u00ea c\u1ee7a anh, v\u00e0 t\u00f4i, ngay tr\u01b0\u1edbc khi t\u00f4i kh\u1edfi h\u00e0nh sang Ph\u00e1p v\u00e0o th\u00e1ng 11 n\u0103m 1957. S\u1ef1 t\u1ee5 h\u1ecdp, tr\u00ean danh ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ed9t b\u1eefa ti\u1ec7c chia tay \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i, kh\u00e1 l\u00e0 y\u00ean t\u0129nh, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 v\u00e0o nh\u1eefng d\u1ecbp kh\u00e1c. Th\u1eadt v\u1eady, trong b\u1eefa \u0103n, t\u00f4i nh\u1edb c\u00f4 \u0111\u00e3 pha tr\u00f2 v\u1ec1 s\u1ef1 tr\u1ea7m l\u1eb7ng c\u1ee7a anh \u1ea5y. C\u0169ng n\u0103m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t bu\u1ed5i t\u1ed1i chung v\u1edbi nhau v\u00e0o th\u00e1ng 4 n\u0103m \u0111\u00f3, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a hai ng\u01b0\u1eddi. C\u00f3 nhi\u1ec1u bu\u1ed5i t\u1ed1i nh\u01b0 v\u1eady trong nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u00f3, v\u1edbi nhi\u1ec1u th\u00e0nh vi\u00ean kh\u00e1c nhau t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o t\u00ecnh hu\u1ed1ng.<\/p>\n<p>Misako, n\u00f3i t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i, l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi-m\u1edbi-\u0111\u1ebfn v\u1edbi v\u00f2ng quen bi\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i, v\u00e0 t\u00f4i kh\u00f4ng bao gi\u1edd bi\u1ebft r\u00f5 c\u00f4 \u1ea5y, nh\u01b0ng c\u00f4 \u1ea5y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4 g\u00e1i d\u1ec5 th\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh t\u1eeb m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh t\u1ea7ng l\u1edbp trung l\u01b0u \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh, v\u00e0 n\u00f3i ti\u1ebfng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng chu\u1ea9n c\u1ee7a Tokyo v\u1edbi m\u1ed9t ch\u00fat kh\u00f3 kh\u0103n. C\u00f4 \u1ea5y l\u00e0 con m\u1ed9t v\u00e0 tr\u1ebb h\u01a1n anh kho\u1ea3ng n\u0103m tu\u1ed5i. Khi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng b\u00e1o l\u1ec5 h\u1ecfi c\u1ee7a h\u1ecd, t\u00f4i \u0111\u00e3 h\u01a1i ng\u1ea1c nhi\u00ean, v\u00ec t\u00f4i \u0111\u00e3 m\u01a1 h\u1ed3 ngh\u0129 r\u1eb1ng c\u00f4 \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00edp ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a anh ta, nh\u01b0ng t\u00f4i kh\u00f4ng c\u1ea3m th\u1ea5y c\u00f3 s\u1ef1 nghi ng\u1ea1i.<\/p>\n<p>T\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 sau \u0111\u00f3 r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111\u00e3 k\u00fd m\u1ed9t h\u1ee3p \u0111\u1ed3ng thu\u00ea c\u0103n h\u1ed9, r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 m\u1ed9t c\u0103n h\u1ed9 \u0111\u1eb9p h\u01a1n, \u0111\u1ec3 l\u00e0m m\u00e1i nh\u00e0 m\u1edbi c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111\u00e3 mua m\u1ed9t \u00edt \u0111\u1ed3 gia d\u1ee5ng b\u1ebfp, v\u00e0 chu\u1ea9n b\u1ecb \u0111\u00e1m c\u01b0\u1edbi. T\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi th\u1ee9 tr\u00f4ng \u0111\u1ea7y h\u1ee9a h\u1eb9n cho h\u1ecd v\u00e0 b\u1ea1n b\u00e8 h\u1ecd. R\u1ed3i th\u1ea3m ho\u1ea1 x\u1ea3y \u0111\u1ebfn. V\u00e0o s\u00e1ng Th\u1ee9 Hai, ng\u00e0y 17 th\u00e1ng 11 n\u0103m 1958, ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n l\u00fd c\u0103n h\u1ed9 c\u1ee7a anh t\u00ecm th\u1ea5y anh ch\u1ebft trong ph\u00f2ng c\u1ee7a anh v\u1edbi m\u1ed9t quy\u1ec3n t\u1eadp ghi ch\u00e9p \u0111\u1ec3 tr\u00ean b\u00e0n. N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft tr\u00ean ba trang gi\u1ea5y c\u1ee7a m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u1ed5 ghi ch\u00e9p lo\u1ea1i m\u00e0 anh \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng cho c\u00f4ng vi\u1ec7c h\u1ecdc thu\u1eadt c\u1ee7a m\u00ecnh; \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u ti\u00ean vi\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m qua, t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh gi\u1ebft ch\u1ebft \u0111\u1eddi m\u00ecnh. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u00edt ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y t\u00f4i \u0111\u00e3 m\u1ec7t m\u1ecfi c\u1ea3 v\u1ec1 th\u1ec3 ch\u1ea5t v\u00e0 tinh th\u1ea7n. V\u1ec1 nguy\u00ean nh\u00e2n t\u1ef1 t\u1eed c\u1ee7a t\u00f4i, t\u00f4i ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng hi\u1ec3u n\u00f3, nh\u01b0ng n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ef1 c\u1ed1 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee5 th\u1ec3. T\u00f4i c\u00f3 l\u1ebd ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, t\u00f4i \u0111ang \u1edf trong t\u00e2m tr\u1ea1ng r\u1eb1ng t\u00f4i \u0111\u00e3 m\u1ea5t ni\u1ec1m tin v\u00e0o t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a m\u00ecnh. C\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi ai \u0111\u00f3, t\u1ef1 t\u1eed s\u1ebd g\u00e2y bu\u1ed3n phi\u1ec1n ho\u1eb7c m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u b\u1ea5t h\u1ea1nh \u1edf m\u1ed9t m\u1ee9c \u0111\u1ed9 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. T\u00f4i ch\u00e2n th\u00e0nh hy v\u1ecdng r\u1eb1ng s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y s\u1ebd kh\u00f4ng t\u1ea1o ra b\u00f3ng t\u1ed1i n\u00e0o l\u00ean t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3. D\u00f9 sao \u0111i n\u1eefa, t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u1ee7 nh\u1eadn r\u1eb1ng \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u1ea3n b\u1ed9i, nh\u01b0ng xin tha th\u1ee9 n\u00f3 nh\u01b0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a t\u00f4i, theo c\u00e1ch c\u1ee7a ri\u00eang t\u00f4i, nh\u01b0 t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0m theo c\u00e1ch c\u1ee7a ri\u00eang t\u00f4i trong su\u1ed1t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi t\u00f4i.<\/p>\n<p>Anh ti\u1ebfp t\u1ee5c m\u00f4 t\u1ea3, m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, \u01b0\u1edbc mu\u1ed1n c\u1ee7a anh v\u1ec1 c\u00e1ch \u0111\u1ed3 d\u00f9ng c\u1ee7a m\u00ecnh n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1eed l\u00fd th\u1ebf n\u00e0o, v\u00e0 nh\u1eefng cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u00e0 \u0111\u0129a h\u00e1t l\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec anh \u0111\u00e3 m\u01b0\u1ee3n t\u1eeb th\u01b0 vi\u1ec7n ho\u1eb7c t\u1eeb b\u1ea1n b\u00e8 c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u00e2n v\u00e2n. C\u1ee5 th\u1ec3 anh \u1ea5y n\u00f3i: &#8220;T\u00f4i mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u0129a h\u00e1t v\u00e0 m\u00e1y h\u00e1t cho M. S. mi\u1ec5n l\u00e0 c\u00f4 \u1ea5y s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ea5y b\u00e0ng ho\u00e0ng [khi t\u00f4i \u0111\u1ec3 ch\u00fang l\u1ea1i cho c\u00f4]&#8221;. Anh c\u0169ng gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u trong c\u00e1c gi\u00e1o tr\u00ecnh \u0111\u1ea1i h\u1ecdc v\u1ec1 to\u00e1n vi t\u00edch ph\u00e2n v\u00e0 to\u00e1n \u0111\u1ea1i s\u1ed1 tuy\u1ebfn t\u00ednh m\u00e0 anh \u0111ang gi\u1ea3ng d\u1ea1y, v\u00e0 k\u1ebft lu\u1eadn v\u1edbi m\u1ed9t l\u1eddi xin l\u1ed7i v\u1edbi \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a anh v\u1ec1 nh\u1eefng phi\u1ec1n ph\u1ee9c m\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng n\u00e0y g\u00e2y ra.<\/p>\n<p>V\u1eady l\u00e0, m\u1ed9t trong nh\u1eefng tr\u00ed tu\u1ec7 s\u00e1ng ch\u00f3i v\u00e0 ti\u00ean phong nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 k\u1ebft th\u00fac cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh theo \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a ri\u00eang m\u00ecnh. Anh \u0111\u00e3 tr\u00f2n ba m\u01b0\u01a1i m\u1ed1t tu\u1ed5i n\u0103m ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 n\u00e1o \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi, v\u00e0 sau \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t tang l\u1ec5, ti\u1ebfp theo l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c t\u1ee5 h\u1ecdp c\u1ee7a b\u1ea1n b\u00e8 v\u00e0 \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1edfng nh\u1edb anh. H\u1ecd ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ed1i r\u1ed1i. \u0110\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean, h\u1ecd t\u1ef1 h\u1ecfi t\u1ea1i sao anh l\u1ea1i ph\u1ea3i t\u1ef1 s\u00e1t, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi thuy\u1ebft ph\u1ee5c n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra. Theo v\u1ecb h\u00f4n th\u00ea c\u1ee7a anh, anh s\u1ebd g\u1eb7p c\u00f4 trong v\u00f2ng v\u00e0i ng\u00e0y sau bu\u1ed5i s\u00e1ng Th\u1ee9 Hai \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh. C\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a anh gi\u1ed1ng nh\u01b0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf \u0111\u00e3 thi\u1ebft k\u1ebf anh ph\u1ea3i l\u00e0m m\u1ed9t nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc trinh khi\u1ebft v\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh. Cu\u1ed1i c\u00f9ng t\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u1ea5p nh\u1eadn quan \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, nh\u01b0ng mu\u1ed9n h\u01a1n nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>D\u00f9 sao, sau m\u1ed9t v\u00e0i tu\u1ea7n, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u00e3 h\u1ed3i ph\u1ee5c m\u1ed9t ch\u00fat, d\u00f9 ch\u1eadm ch\u1ea1p, t\u1eeb c\u00fa s\u1ed1c v\u00e0 n\u1ed7i \u0111au, v\u00e0 m\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u00e3 tr\u1edf l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng l\u1ec7. R\u1ed3i trong m\u1ed9t ng\u00e0y l\u1ea1nh c\u1ee7a \u0111\u1ea7u th\u00e1ng 12, Misako c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1ef1 s\u00e1t theo trong c\u0103n h\u1ed9 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh l\u00e0m ng\u00f4i nh\u00e0 m\u1edbi c\u1ee7a h\u1ecd. C\u00f4 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t b\u1ee9c th\u01b0 ng\u1eafn, kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1. T\u00f4i ch\u1ec9 nghe n\u00f3i r\u1eb1ng n\u00f3 ch\u1ee9a m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1edbi n\u1ed9i dung sau \u0111\u00e2y:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 h\u1ee9a v\u1edbi nhau r\u1eb1ng d\u00f9 \u1edf n\u01a1i n\u00e0o ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ebfn, ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u1ec3 b\u1ecb chia ly. B\u00e2y gi\u1edd anh \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111i r\u1ed3i, t\u00f4i c\u0169ng ph\u1ea3i \u0111i c\u00f9ng v\u1edbi anh \u1ea5y th\u00f4i.<\/p>\n<p>Khi nh\u1eefng tai ho\u1ea1 n\u00e0y x\u1ea3y ra, t\u00f4i \u0111ang \u1edf Princeton v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a H\u1ecdc vi\u1ec7n Nghi\u00ean c\u1ee9u Cao c\u1ea5p, v\u00e0 do \u0111\u00f3 c\u00e1c chi ti\u1ebft c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Kuga v\u00e0 Yamazaki k\u1ec3 cho t\u00f4i nghe sau khi t\u00f4i tr\u1edf l\u1ea1i Tokyo v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m 1959. Ch\u00ednh Taniyama \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edd \u0111\u1ee3i \u1edf Vi\u1ec7n v\u00e0o m\u00f9a thu n\u0103m \u0111\u00f3, v\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng th\u00eam n\u0103m th\u1ee9 hai \u1edf \u0111\u00f3, nh\u01b0ng t\u00f4i \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh quay v\u1ec1.<\/p>\n<p>Khi t\u00f4i v\u1ec1 nh\u00e0, c\u00e1c c\u00e2y anh \u0111\u00e0o \u0111\u00e3 r\u1ee5ng h\u1ebft hoa, v\u00e0 thay v\u00e0o \u0111\u00f3 ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a nh\u1eefng t\u00e1n l\u00e1 xanh \u0111\u1eadm m\u00e0u. N\u00f3i m\u1ed9t c\u00e1ch s\u00e1o m\u00f2n, m\u00f9a xu\u00e2n \u0111\u00e3 nhanh ch\u00f3ng \u0111i qua. Sau khi t\u00f4i v\u1eafng m\u1eb7t m\u1ed9t n\u0103m r\u01b0\u1ee1i, nh\u1eefng con \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf Tokyo v\u1edbi s\u1ee9c s\u1ed1ng v\u00e0 t\u00ednh th\u00f4ng t\u1ee5c c\u1ee7a ch\u00fang cho th\u1ea5y s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i ch\u00fat \u00edt. Nh\u01b0ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i. T\u00f4i c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf. M\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n ti\u1ebfp kh\u00e1c c\u1ee7a s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i v\u1eabn c\u00f2n \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc. Nh\u01b0ng v\u00e0o nh\u1eefng ng\u00e0y cu\u1ed1i xu\u00e2n \u1ea5y, t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng suy ngh\u0129 m\u1ed9t c\u00e1ch v\u00f4 v\u1ecdng v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt \u0111\u01a1n gi\u1ea3n: ki\u1ec3u b\u1eefa ti\u1ec7c m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1ed5 ch\u1ee9c ch\u1ec9 m\u1edbi hai n\u0103m tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f2n n\u1eefa. Nh\u1eefng n\u0103m n\u00e1o \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e3 \u0111i qua.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn b\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0y, t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi ph\u1ea7n n\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1ch h\u00f9ng bi\u1ec7n: Yutaka Taniyama l\u00e0 ai? \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u v\u1ec1 t\u1ea7m v\u00f3c c\u1ee7a anh trong l\u1ecbch s\u1eed to\u00e1n h\u1ecdc. S\u1ef1 quan t\u00e2m c\u1ee7a t\u00f4i \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a anh c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a g\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf h\u1ec7 c\u1ee7a anh \u1ea5y, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i. Nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i vi\u1ebft ra c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c coi nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi d\u00e0i cho c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u00f3, nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 t\u1ed5ng h\u1ee3p, t\u00f4i c\u1ea7n n\u00eau r\u00f5 h\u01a1n m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m m\u00e0 b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i cho \u0111\u1ebfn nay ch\u1ec9 m\u1edbi m\u01a1 h\u1ed3 \u00e1m ch\u1ec9: r\u1eb1ng anh \u1ea5y l\u00e0 s\u1ef1 tr\u1ee3 l\u1ef1c tinh th\u1ea7n cho nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfp x\u00fac v\u1ec1 to\u00e1n h\u1ecdc v\u1edbi anh, bao g\u1ed3m &#8211; t\u1ea5t nhi\u00ean &#8211; b\u1ea3n th\u00e2n t\u00f4i. C\u00f3 l\u1ebd anh ch\u01b0a bao gi\u1edd \u00fd th\u1ee9c vai tr\u00f2 anh \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng. Nh\u01b0ng t\u00f4i c\u1ea3m nh\u1eadn s\u1ef1 r\u1ed9ng r\u00e3i cao th\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a anh trong ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n n\u00e0y, th\u1eadm ch\u00ed b\u00e2y gi\u1edd c\u00f2n m\u1ea1nh m\u1ebd h\u01a1n so v\u1edbi l\u00fac anh c\u00f2n s\u1ed1ng. V\u00e0 r\u1ed3i kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 cho anh s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 n\u00e0o khi anh c\u1ea7n n\u00f3, m\u1ed9t c\u00e1ch tuy\u1ec7t v\u1ecdng. Ngh\u0129 v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, t\u00e2m h\u1ed3n t\u00f4i b\u1ecb x\u00e2m chi\u1ebfm b\u1edfi n\u1ed7i \u0111au cay \u0111\u1eafng nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>L\u1edcI C\u1ea2M \u01a0N. T\u00f4i mu\u1ed1n b\u00e0y t\u1ecf l\u00f2ng bi\u1ebft \u01a1n ch\u00e2n th\u00e0nh \u0111\u1ed1i v\u1edbi Ti\u1ebfn s\u0129 Seiji Taniyama v\u00e0 Gi\u00e1o s\u01b0 Mitsuo Sugiura \u0111\u00e3 cung c\u1ea5p cho t\u00f4i nh\u1eefng d\u1eef li\u1ec7u ti\u1ec3u s\u1eed thi\u1ebft y\u1ebfu. T\u00f4i c\u0169ng mu\u1ed1n c\u1ea3m \u01a1n ch\u00e2n th\u00e0nh m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ea1n b\u00e8 c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc b\u1ea3n th\u1ea3o \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p nh\u1eefng \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o b\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0y.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"n3VNCb KAlRDb\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/static01.nyt.com\/images\/2019\/05\/20\/obituaries\/20Shimura-obit\/10Shimura-superJumbo.jpg?resize=300%2C482&#038;ssl=1\" alt=\"static01.nyt.com\/images\/2019\/05\/20\/obituaries\/2...\" width=\"300\" height=\"482\" data-noaft=\"1\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>Goro Shimura (1930-1019)<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Khoa To\u00e1n, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Princeton, Fine Hall,\u00a0Princeton<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">New Jersey 08544, USA<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\"><em><span style=\"color: #000080\">Kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng xem th\u00eam \u0111\u1ec3 bi\u1ebft t\u00ednh c\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt trong khoa h\u1ecdc:<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<h3 class=\"search-title\" style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 18pt\"><a title=\"Hideki Yukawa \u2013 Ng\u01b0\u1eddi l\u1eef h\u00e0nh c\u00f4 \u0111\u01a1n\" href=\"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/hideki-yukawa-nguoi-lu-hanh-co-don\/\" rel=\"bookmark\">Hideki Yukawa \u2013 <em>Ng\u01b0\u1eddi l\u1eef h\u00e0nh c\u00f4 \u0111\u01a1n<\/em><\/a><\/span><\/h3>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> \u0110\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng trong t\u1ea1p ch\u00ed <em>Bulletin of the London Mathematical Society<\/em>, Volume 21, Issue 2, 1 March 1989, trang 186\u2013196. Xin c\u1ea3m \u01a1n t\u1ea1p ch\u00ed.<\/p>\n<p><em>Ghi ch\u00fa c\u1ee7a bi\u00ean t\u1eadp vi\u00ean Bulletin. <\/em>S\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n n\u00e0y d\u00e0nh cho Y. Taniyama t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n m\u00ecnh, \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n kho\u1ea3ng ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m sau c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ec3 c\u00f4ng nh\u1eadn nh\u1eefng ph\u1ea9m ch\u1ea5t tr\u1ed9i b\u1eadt c\u1ee7a \u00f4ng nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi v\u0129 \u0111\u1ea1i v\u00e0 v\u00ec \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a l\u00fd thuy\u1ebft s\u1ed1 v\u00e0 h\u00ecnh h\u1ecdc \u0111\u1ea1i s\u1ed1. \u00d4ng (Taniyama) kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a H\u1ed9i To\u00e1n h\u1ecdc London, nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00e0nh vi\u00ean v\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00fang l\u00fac. C\u00e1c ghi ch\u00fa v\u1ec1 c\u00e1c b\u00e0i to\u00e1n c\u1ee7a Taniyama c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng cong elliptic v\u00e0 c\u00e1c h\u00e0m t\u1ef1 \u0111\u1eb3ng c\u1ea5u, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch t\u1eeb b\u00e0i b\u00e1o \u1edf t\u1ea1p ch\u00ed <em>Sugaku<\/em> b\u1edfi G. Shimura, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 th\u00eam c\u00e1c nh\u1eadn x\u00e9t v\u1ec1 ch\u00fang cho Th\u00f4ng b\u00e1o n\u00e0y. (Ph\u1ea7n to\u00e1n h\u1ecdc ch\u00fang t\u00f4i b\u1ecf \u0111i trong b\u1ea3n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t. \u0110\u1ed9c gi\u1ea3 n\u00e0o quan t\u00e2m \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc tr\u00ean m\u1ea1ng d\u1ec5 d\u00e0ng.)<\/p>\n<p><span style=\"color: #000080\"><em>Ch\u00fa th\u00edch th\u00eam<\/em><\/span> (28.2.2023). C\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2u tr\u00edch d\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c cho r\u1eb1ng c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 Goro Shimura t\u00ecm th\u1ea5y tr\u00ean m\u1ea1ng, ch\u1eb3ng h\u1ea1n tr\u00ean <em>https:\/\/www.goodreads.com\/quotes\/8789705-he-was-not-a-very-careful-person-as-a-mathematician.\u00a0<\/em>N\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Anh \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t c\u1ea9n th\u1eadn v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc. Anh \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u00e0m r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u1ed7i. Nh\u01b0ng anh \u0111\u00e3 l\u00e0m l\u1ed7i theo m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng t\u1ed1t. T\u00f4i \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc anh. Nh\u01b0ng t\u00f4i \u0111\u00e3 nh\u1eadn ra r\u1eb1ng r\u1ea5t kh\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng sai l\u1ea7m t\u1ed1t.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">He was not a very careful person as a mathematician. He made a lot of mistakes. But he made mistakes in a good direction. I tried to imitate him. But I&#8217;ve realized that it&#8217;s very difficult to make good mistakes.<\/p>\n<h1 class=\"quoteText\"><\/h1>\n<h1 class=\"quoteText\"><\/h1>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>YUTAKA TANIYAMA v\u00e0\u00a0TH\u1edcI \u0110\u1ea0I C\u1ee6A ANH H\u1ed3i t\u01b0\u1edfng r\u1ea5t c\u00e1 nh\u00e2n T\u00e1c gi\u1ea3 GORO SHIMURA[1] Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh d\u1ecbch &nbsp; Yutaka Taniyama l\u00e0 ai? C\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a anh gi\u1ed1ng nh\u01b0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf \u0111\u00e3 thi\u1ebft k\u1ebf anh ph\u1ea3i l\u00e0m m\u1ed9t nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc trinh khi\u1ebft, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7736"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7736"}],"version-history":[{"count":33,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7736\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11486,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7736\/revisions\/11486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7736"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7736"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7736"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}