{"id":7804,"date":"2022-11-02T17:14:35","date_gmt":"2022-11-02T10:14:35","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=7804"},"modified":"2026-04-20T16:17:26","modified_gmt":"2026-04-20T09:17:26","slug":"gioi-thieu-sach-vua-duy-tan-cua-mathilde-tuyet-tran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/gioi-thieu-sach-vua-duy-tan-cua-mathilde-tuyet-tran\/","title":{"rendered":"Gi\u1edbi thi\u1ec7u s\u00e1ch Vua Duy T\u00e2n c\u1ee7a Mathilde Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n"},"content":{"rendered":"<p><em>D\u1eabn nh\u1eadp<\/em><\/p>\n<h1 style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 24pt;color: #008000\">DUY T\u00c2N<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 18pt\">M\u1ed8T V\u00cc VUA Y\u00caU N\u01af\u1edaC, HI\u1ec6N \u0110\u1ea0I, <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 18pt\">V\u1edaI T\u00c2M H\u1ed2N N\u1ed4I LO\u1ea0N CHO \u0110\u1ea4T N\u01af\u1edaC<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\">Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh <em>gi\u1edbi thi\u1ec7u<\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-6321\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/picture-7.png?resize=51%2C33&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"51\" height=\"33\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080;font-size: 14pt\"><em>M\u1ed9t thi\u00ean b\u1ea1c m\u1ec7nh l\u1ea1i c\u00e0ng n\u00e3o nh\u00e2n<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">Nguy\u1ec5n Du<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-6321\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2021\/03\/picture-7.png?resize=51%2C33&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"51\" height=\"33\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><em>Khi m\u00e0 c\u00e1c con \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t qu\u1ed1c gia trong t\u00e2m h\u1ed3n, khi m\u00e0 c\u00e1c con \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng n\u00ean m\u1ed9t qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng \u0111\u00f4i tay c\u1ee7a c\u00e1c con, th\u00ec c\u00e1c con s\u1ebd th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 \u0111\u1ed9c l\u1eadp, m\u1ed9t n\u1ec1n \u0111\u1ed9c l\u1eadp kh\u00f4ng m\u1eafc n\u1ee3 ai, \u0111\u01b0\u1ee3c chinh ph\u1ee5c b\u1edfi m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c \u00fd th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 cao c\u1ea3 c\u1ee7a nhi\u1ec7m v\u1ee5 ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb nh\u1eefng cu\u1ed9c tranh d\u00e0nh c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 qu\u1ed1c gia v\u0129 \u0111\u1ea1i m\u00e0 c\u00e1c con s\u1ebd ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u01a1n v\u1ecb ti\u1ec1n t\u1ec7 trao \u0111\u1ed5i&#8230;m\u00e0 th\u00f4i.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">Ho\u00e0ng t\u1eed V\u0129nh San, trong <em>Hi\u1ec7u tri\u1ec7u g\u1eedi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3ng b\u00e0o<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">l\u1ed3ng trong ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a M\u1eb9 Vi\u1ec7t Nam th\u00e1ng 6 n\u0103m 1945<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em><\/strong>. Kh\u00f4ng may, sau m\u1ed9t c\u01a1n b\u1ec7nh n\u1eb7ng k\u00e9o d\u00e0i, t\u00e1c gi\u1ea3 Mathilde Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n \u0111\u00e3 qua \u0111\u1eddi v\u00e0o l\u00fac 4.30 chi\u1ec1u ng\u00e0y 25 th\u00e1ng 10, n\u0103m 2022 t\u1ea1i Ph\u00e1p, h\u01b0\u1edfng th\u1ecd 70 tu\u1ed5i. S\u1ef1 ra \u0111i c\u1ee7a Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n l\u00e0 m\u1ed9t m\u1ea5t m\u00e1t l\u1edbn, v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i bao nhi\u00eau th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc trong long c\u00e1c c\u1ef1u sinh vi\u00ean Vi\u1ec7t Nam t\u1ea1i T\u00e2y \u0110\u1ee9c v\u00e0 T\u00e2y B\u00e1 linh c\u1ee7a nh\u1eefng n\u0103m 1960-70, c\u0169ng nh\u01b0 trong l\u00f2ng b\u00e8 b\u1ea1n c\u1ee7a Mathilde. B\u00e0i d\u1eabn nh\u1eadp n\u00e0y t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n m\u1eddi vi\u1ebft cho b\u1ea3n in d\u1ef1 ki\u1ebfn \u1edf Vi\u1ec7t Nam c\u1ee7a quy\u1ec3n s\u00e1ch Vua Duy T\u00e2n, nh\u01b0ng do s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n v\u00e0 m\u1ed9t Cty s\u00e1ch trong n\u01b0\u1edbc m\u00e0 Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n \u0111\u00e3 giao, b\u1ea3n \u1ea5y tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft xem nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u00e0y ra m\u1eaft. \u0110\u1ec3 t\u01b0\u1edfng nh\u1edb t\u00e1c gi\u1ea3, t\u00f4i xin ph\u1ed5 bi\u1ebfn n\u00f3. Quy\u1ec3n n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c in n\u0103m 2021 t\u1ea1i Ph\u00e1p.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-7806\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/10\/Anh-sach.png?resize=750%2C506&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"750\" height=\"506\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Quy\u1ec3n s\u00e1ch Vua Duy T\u00e2n c\u1ee7a Mathilde Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n, b\u1ea3n in t\u1ea1i Ph\u00e1p n\u0103m 2021<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">\u2b50 \u2b50 \u2b50<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>T\u00f4i t\u1eebng r\u1ea5t ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 vua Duy T\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 l\u00f2ng y\u00eau n\u01b0\u1edbc s\u00e2u s\u1eafc, nhi\u1ec1u t\u00e0i n\u0103ng, h\u1ed9i nh\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0103n h\u00f3a ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, mang trong m\u00ecnh xung l\u1ef1c c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb vua \u0111\u1ed5i m\u1edbi. Nay sau khi \u0111\u1ecdc quy\u1ec3n s\u00e1ch Vua Duy T\u00e2n &#8211; <em>Ho\u00e0ng t\u1eed V\u0129nh San, Duy\u00ean nghi\u1ec7p 29 n\u0103m l\u01b0u \u0111\u00e0y tr\u00ean \u0111\u1ea3o La R\u00e9union 1916-1945<\/em> c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 Mathilde Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n, s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i v\u1ec1 v\u1ecb vua n\u00e0y l\u1ea1i c\u00e0ng th\u00eam s\u00e2u s\u1eafc.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/71\/Vua_Duy_Tan_nho.jpg\/250px-Vua_Duy_Tan_nho.jpg\" alt=\"Vua Duy Tan nho.jpg\" \/><\/p>\n<p class=\"Standard\" style=\"text-align: center\" align=\"center\">Ho\u00e0ng t\u1eed V\u0129nh San sinh n\u0103m 1900 l\u00ean ng\u00f4i vua ni\u00ean hi\u1ec7u Duy T\u00e2n n\u0103m 1907<\/p>\n<p>Nh\u01b0 \u0111\u1ec1 t\u1ef1a \u0111\u00e3 th\u1ed5 l\u1ed9, tr\u1ecdng t\u00e2m t\u00e1c ph\u1ea9m l\u00e0 nh\u1eefng n\u0103m th\u00e1ng t\u1eeb l\u00fac vua Duy T\u00e2n 16 tu\u1ed5i cho \u0111\u1ebfn l\u00fac t\u1eed n\u1ea1n. Quy\u1ec3n s\u00e1ch, qua 9 ch\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch d\u00e0i v\u00e0 chi ti\u1ebft, \u0111\u00e3 v\u1ebd l\u00ean con ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a v\u1ecb vua tr\u1ebb b\u1ecb l\u01b0u \u0111\u00e0y n\u00e0y, kh\u00e1c h\u1eb3n v\u1edbi nh\u1eefng v\u1ecb vua &#8220;nho gi\u00e1o&#8221; c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam, hay v\u1edbi vua &#8220;hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i&#8221; nh\u01b0 B\u1ea3o \u0110\u1ea1i.\u00a0 Ng\u00f2i b\u00fat c\u1ee7a Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n di\u1ec5n t\u1ea3 vua Duy T\u00e2n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u1eefng t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb vua hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, \u201ctho\u00e1t \u00c1\u201d: t\u00e0i gi\u1ecfi, c\u00f3 t\u1ea7m nh\u00ecn, d\u1ea5n th\u00e2n, n\u0103ng \u0111\u1ed9ng, am hi\u1ec3u v\u00e0 th\u00e0nh th\u1ea1o k\u1ef9 thu\u1eadt khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p k\u00ednh tr\u1ecdng, c\u00f3 t\u01b0 c\u00e1ch cao qu\u00fd, c\u00f3 l\u00f2ng y\u00eau n\u01b0\u1edbc s\u00e2u \u0111\u1eadm, lu\u00f4n lu\u00f4n mu\u1ed1n v\u1ec1 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 m\u1ed9t Vi\u1ec7t Nam m\u1edbi m\u00e0 \u00f4ng h\u1eb1ng m\u01a1 \u01b0\u1edbc. \u1ede \u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed5i m\u1edbi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc to\u00e0n di\u1ec7n, c\u00f3 \u0111\u1ee7 t\u00e2m l\u1eabn t\u1ea7m.<\/p>\n<p>Kh\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c v\u00ec vua Th\u00e0nh Th\u00e1i, hay H\u00e0m Nghi, \u00f4ng b\u1ecb th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p \u0111\u1ed1i x\u1eed kh\u1eafc nghi\u1ec7t, b\u1ecb c\u00f4 l\u1eadp v\u00e0 theo d\u00f5i ngay tr\u00ean \u0111\u1ea3o t\u00f9 La R\u00e9union, ch\u1ec9 v\u00ec \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t \u00f4ng vua \u201cb\u01b0\u1edbng b\u1ec9nh\u201d, c\u00f3 tinh th\u1ea7n \u0111\u1ed9c l\u1eadp cao, c\u00e1 t\u00ednh m\u1ea1nh, v\u00e0 m\u00e1u \u201cn\u1ed5i lo\u1ea1n\u201d t\u1eeb nh\u1ecf, kh\u00f4ng d\u1ec5 \u0111\u1ec3 b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c sai khi\u1ebfn, v\u00ec th\u1ebf d\u01b0\u1edbi m\u1eaft c\u00e1c quan T\u00e2y thu\u1ed9c lo\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi \u201cnguy hi\u1ec3m\u201d.<\/p>\n<p>S\u1ed1ng \u1edf \u0111\u1ea3o ph\u1ea3i th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi s\u1ef1 c\u00f4 l\u1eadp, b\u1ecb theo d\u00f5i, s\u1ef1 t\u00fang thi\u1ebfu, nh\u01b0ng \u00f4ng lu\u00f4n lu\u00f4n ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u s\u1ed1ng kh\u00f4ng an ph\u1eadn, than th\u1edf hay th\u1ee5 \u0111\u1ed9ng, m\u00e0 tham gia t\u00edch c\u1ef1c v\u00e0o c\u00e1c sinh ho\u1ea1t v\u0103n h\u00f3a, nh\u01b0 ch\u01a1i \u0111\u00e0n v\u0129 c\u1ea7m, tham gia d\u00e0n nh\u1ea1c giao h\u01b0\u1edfng, t\u1ef1 h\u1ecdc, \u0111\u1ecdc r\u1ea5t nhi\u1ec1u lo\u1ea1i s\u00e1ch nh\u1ea5t l\u00e0 s\u00e1ch khoa h\u1ecdc, k\u1ef9 thu\u1eadt truy\u1ec1n tin, s\u1eeda m\u00e1y, tham gia di\u1ec5n thuy\u1ebft, vi\u1ebft b\u00e1o, l\u00e0m th\u01a1, \u0111\u00e1nh ki\u1ebfm, c\u1ee1i ng\u1ef1a. \u00d4ng v\u00e0 em \u00f4ng, V\u0129nh Ch\u01b0\u01a1ng, n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 nh\u1eefng n\u00e0i ng\u1ef1a \u1edf \u0111\u1ea3o v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111o\u1ea1t nhi\u1ec1u gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng. \u00d4ng l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a \u00abH\u1ed9i Khoa h\u1ecdc, V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Ngh\u1ec7 thu\u1eadt\u00bb c\u1ee7a \u0111\u1ea3o. Ngo\u00e0i ra \u00f4ng c\u0169ng c\u00f2n l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a h\u1ed9i Tam \u0110i\u1ec3m, m\u1ed9t h\u1ed9i k\u00edn ph\u1ed5 bi\u1ebfn \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y v\u1edbi l\u00fd t\u01b0\u1edfng \u00abT\u1ef1 do, C\u00f4ng b\u1eb1ng, T\u00ecnh huynh \u0111\u1ec7\u00bb, g\u1ed3m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi khai s\u00e1ng, ti\u1ebfn b\u1ed9 v\u00e0 c\u00f3 l\u00f2ng nh\u00e2n \u00e1i, kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u00f4n gi\u00e1o. \u00d4ng s\u1ed1ng \u1ea9n d\u1eadt trong t\u00e2m tr\u1ea1ng ch\u1edd th\u1eddi c\u01a1 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 tr\u1edf l\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam. Sau 20 n\u0103m \u1edf t\u00f9 tr\u00ean \u0111\u1ea3o, th\u00e1ng 6, 1936 \u00f4ng vi\u1ebft th\u01b0 cho B\u1ed9 thu\u1ed9c \u0111\u1ecba xin \u00e2n x\u00e1, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 l\u1eddi. B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng B\u1ed9 thu\u1ed9c \u0111\u1ecba b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0 Marius Moutet, m\u1ed9t nh\u00e0 ngo\u1ea1i giao v\u00e0 c\u1ed1 v\u1ea5n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba c\u1ee7a \u0110\u1ea3ng X\u00e3 h\u1ed9i Ph\u00e1p, l\u00e0m b\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng B\u1ed9 n\u00e0y b\u1ed1n nhi\u1ec7m k\u1ef3 li\u1ec1n trong nh\u1eefng th\u1eadp ni\u00ean 1930 v\u00e0 1940.<\/p>\n<p>R\u1ed3i m\u1ed9t ng\u00e0y n\u1ecd trong Th\u1ebf chi\u1ebfn II, V\u0129nh San tham gia chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u trong \u0111o\u00e0n qu\u00e2n \u201cN\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p t\u1ef1 do\u201d, theo ti\u1ebfng g\u1ecdi c\u1ee9u n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a T\u01b0\u1edbng Charles de Gaulle, ch\u1ed1ng l\u1ea1i ch\u00ednh ph\u1ee7 Vichy b\u00e1n n\u01b0\u1edbc, s\u1eb5n s\u00e0ng ch\u1ea5p nh\u1eadn hi\u1ec3m nguy cho b\u1ea3n th\u00e2n. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 di\u1ec5n ra ngay sau ng\u00e0y 18, th\u00e1ng 6, 1940 khi \u00f4ng b\u00ed m\u1eadt b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00f3ng ph\u00e1t thanh c\u1ee7a l\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi kh\u00e1ng chi\u1ebfn c\u1ee7a t\u01b0\u1edbng De Gaulle t\u1eeb Lu\u00e2n \u0111\u00f4n c\u00f3 l\u1eddi l\u1ebd g\u00e2y x\u00fac \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh \u0111\u1ebfn t\u00e2m cang ch\u00e1y b\u1ecfng c\u1ee7a \u00f4ng: <em>N\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p \u0111\u00e3 th\u1ea5t b\u1ea1i m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh! Nh\u01b0ng n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p ch\u01b0a th\u1ea5t b\u1ea1i cu\u1ed9c chi\u1ebfn! [\u2026] D\u00f9 b\u1ea5t k\u1ef3 t\u00ecnh hu\u1ed1ng n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra, ng\u1ecdn l\u1eeda kh\u00e1ng chi\u1ebfn c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecb d\u1eadp t\u1eaft v\u00e0 s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd t\u1eaft<\/em>. L\u1eeda \u0111\u1ea5u tranh, y\u00eau t\u1ef1 do v\u00e0 \u0111\u1ed9c l\u1eadp c\u1ee7a \u00f4ng b\u1ed1c ch\u00e1y.<\/p>\n<p>\u00d4ng c\u1ea3m nh\u1eadn l\u00f2ng y\u00eau n\u01b0\u1edbc ch\u00e1y b\u1ecfng c\u1ee7a de Gaulle c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 l\u00f2ng y\u00eau n\u01b0\u1edbc \u0111ang ch\u00e1y b\u1ecfng c\u1ee7a \u00f4ng. \u201cT\u00f4i \u00fd th\u1ee9c r\u1eb1ng \u0111\u00e3 ph\u1ee5c v\u1ee5 n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p nh\u01b0 t\u00f4i \u0111\u00e3 ph\u1ee5c v\u1ee5 ch\u00ednh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc t\u00f4i.\u201d V\u0129nh San tham gia v\u00e0o \u0111o\u00e0n qu\u00e2n kh\u00e1ng chi\u1ebfn c\u1ee7a de Gaulle kh\u00f4ng do d\u1ef1, v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 chuy\u00ean gia truy\u1ec1n tin, xem \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a cu\u1ed9c kh\u00e1ng chi\u1ebfn ch\u00ednh ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh cho \u0111\u1ed9c l\u1eadp, t\u1ef1 do c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p>Sau khi Th\u1ebf chi\u1ebfn II ch\u1ea5m d\u1ee9t, \u00f4ng k\u1ef3 v\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p de Gaulle, \u0111\u1ec3 b\u00e0n v\u1ec1 m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p ch\u00ednh tr\u1ecb cho Vi\u1ec7t Nam. V\u0129nh San tin r\u1eb1ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi y\u00eau n\u01b0\u1edbc n\u1ed3ng n\u00e0n nh\u01b0 de Gaulle, \u0111\u00e3 \u0111\u1ea5u tranh cho \u0111\u1ed9c l\u1eadp, t\u01b0 do v\u00e0 ch\u1ee7 quy\u1ec1n cho qu\u1ed1c gia m\u00ecnh, c\u1ea3m th\u1ea5y \u0111au \u0111\u1edbn v\u00e0 nh\u1ee5c nh\u00e3 th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 m\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, th\u00ec ch\u1eafc c\u0169ng s\u1ebd th\u1ea5u hi\u1ec3u c\u1ea3nh m\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a nh\u1eefng d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c. Tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i g\u1eb7p, V\u0129nh San c\u00f3 vi\u1ebft <em>Di ch\u00fac<\/em> \u0111\u01b0a ra quan \u0111i\u1ec3m \u00f4ng cho m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p ch\u00ednh tr\u1ecb v\u1ec1 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ed9c l\u1eadp, th\u1ed1ng nh\u1ea5t, ti\u1ebfn t\u1edbi d\u00e2n ch\u1ee7 th\u00f4ng qua gi\u00e1o d\u1ee5c, khai s\u00e1ng, v\u00e0 n\u1eb1m trong Li\u00ean hi\u1ec7p Ph\u00e1p. \u00d4ng c\u0169ng g\u1eedi l\u1eddi <em>Hi\u1ec7u tri\u1ec7u<\/em> tha thi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3ng b\u00e0o, k\u00eau g\u1ecdi \u0111o\u00e0n k\u1ebft, c\u00f3 ni\u1ec1m tin, v\u00e0 h\u00e3y s\u1eb5n s\u00e0ng x\u1eafn tay \u00e1o x\u00e2y d\u1ef1ng nh\u00e0 m\u00e1y, th\u00e0nh ph\u1ed1 m\u1edbi tr\u00ean qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng m\u1edbi.<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng IV Vua Duy T\u00e2n v\u00e0 t\u01b0\u1edbng Charles de Gaulle c\u1ee7a quy\u1ec3n s\u00e1ch l\u00e0 r\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, cho th\u1ea5y nh\u1eefng k\u1ef3 v\u1ecdng m\u1edbi cho Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 c\u0169ng cho Ph\u00e1p, s\u1ebd m\u1edf ra m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai m\u1edbi cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. Trong <em>H\u1ed3i k\u00fd<\/em> c\u1ee7a m\u00ecnh n\u0103m 1964, de Gaulle \u0111\u00e3 nh\u1eadn x\u00e9t v\u1ec1 V\u0129nh San: \u201c\u00d4ng c\u00f3 c\u1ea5p b\u1eadc ch\u1ec9 huy qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1 t\u00ednh m\u1ea1nh m\u1ebd. V\u00e0i ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m l\u01b0u \u0111\u00e0y v\u1eabn ch\u01b0a x\u00f3a \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00fd \u1ee9c v\u1ec1 v\u1ecb vua n\u00e0y trong t\u00e2m h\u1ed3n ng\u01b0\u1eddi An Nam. Ng\u00e0y 14 th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi hai, t\u00f4i s\u1ebd ti\u1ebfp c\u1ef1u ho\u00e0ng, \u0111\u1ec3 xem v\u1edbi \u00f4ng, t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi, nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng chung v\u1edbi nhau \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d, v\u00e0\u00a0 \u201cT\u00f4i ti\u1ebfp \u00f4ng \u0111\u1ec3 t\u00ecm ki\u1ebfm v\u1edbi \u00f4ng, m\u1ed9t c\u00e1ch b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng, ngang h\u00e0ng, nh\u1eefng g\u00ec ta c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m chung v\u1edbi nhau.\u201d<\/p>\n<p>Bao nhi\u00eau hy v\u1ecdng b\u1eebng s\u00e1ng. Th\u1ef1c t\u1ebf, cu\u1ed9c h\u1ed9i ki\u1ebfn V\u0129nh San \u2013 de Gaulle \u0111\u00e3 b\u1ecb B\u1ed9 thu\u1ed9c \u0111\u1ecba t\u00ecm c\u00e1ch ng\u0103n c\u1ea3n, v\u00ec h\u1ecd kh\u00f4ng mu\u1ed1n c\u00f3 m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p h\u00f2a b\u00ecnh cho Vi\u1ec7t Nam. Nh\u01b0ng do s\u1ef1 can thi\u1ec7p c\u1ee7a de Gaulle cu\u1ed1i c\u00f9ng V\u0129nh San c\u0169ng \u0111\u1ebfn Paris v\u00e0 cu\u1ed9c g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n. Sau bu\u1ed5i h\u1ecdp ng\u00e0y 14.12.1945, V\u0129nh San r\u1ea5t l\u1ea1c quan: \u201c\u0110\u00e3 xong r\u1ed3i, \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh r\u1ed3i. Ch\u00ednh ph\u1ee7 Ph\u00e1p \u0111\u1eb7t t\u00f4i tr\u1edf l\u1ea1i ngai v\u00e0ng An Nam, t\u01b0\u1edbng de Gaulle s\u1ebd c\u00f9ng t\u00f4i tr\u1edf v\u1ec1 n\u01a1i \u1ea5y. Khi n\u00e0o ? De Gaulle d\u1ef1 t\u00ednh l\u00e0 nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u1ea7u th\u00e1ng ba (1946)\u201d nh\u01b0 V\u0129nh San vi\u1ebft cho ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n t\u00e2m s\u1ef1 Eug\u00e8ne Pierre Th\u00e9bault. Gi\u1eefa V\u0129nh San v\u00e0 B\u1ea3o \u0110\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi \u0111ang l\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb n\u0103m 1926, de Gaulle \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ch\u1ecdn l\u1ef1a V\u0129nh San l\u00e0m gi\u1ea3i ph\u00e1p. Th\u1eadt ra, V\u0129nh San kh\u00f4ng h\u1eb3n \u201cmu\u1ed1n tr\u1edf l\u1ea1i ng\u00f4i b\u00e1u m\u00e0 ch\u1ec9 mu\u1ed1n l\u00e0m m\u1ed9t chi\u1ebfn s\u0129 m\u00e0 th\u00f4i. Sau n\u00e0y, khi n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i ph\u00f3ng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9c l\u1eadp, ai mu\u1ed1n l\u00e0m vua l\u00e0m ch\u00faa g\u00ec, s\u1ebd do qu\u1ed1c d\u00e2n quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh b\u1eb1ng b\u1ea7u c\u1eed.\u201d \u00d4ng \u00fd th\u1ee9c t\u00ecnh h\u00ecnh Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn h\u1ed3i ph\u1ee9c t\u1ea1p. Tuy nhi\u00ean, m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p cho m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam h\u00f2a b\u00ecnh, \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u00e0 th\u1ed1ng nh\u1ea5t v\u1eabn ch\u01b0a ph\u1ea3i t\u1eaft h\u1eb3n.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-15665\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/11\/Vua-Duy-Tan-luc-30-tuoi.jpg?resize=350%2C541&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"350\" height=\"541\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Vua Duy T\u00e2n l\u00fac 30 tu\u1ed5i<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng r\u1ed3i nh\u1eefng k\u1ef3 v\u1ecdng \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb d\u1eadp t\u1eaft m\u1ed9t c\u00e1ch oan nghi\u1ec7t, khi m\u00e1y bay \u0111\u01b0a Duy T\u00e2n t\u1eeb Paris tr\u1edf l\u1ea1i La R\u00e9union b\u1ecb r\u01a1i v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m 1945, ch\u1ec9 12 ng\u00e0y sau bu\u1ed5i h\u1ed9i ki\u1ebfn v\u1edbi de Gaulle t\u1ea1i Paris. Ch\u01b0a h\u1ebft, hai n\u0103m sau, th\u1ed1ng so\u00e1i Philippe Leclerc, ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb di\u1ec1u h\u00e2u chuy\u1ec3n qua b\u1ed3 c\u00e2u, nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u00f4ng c\u00f2n chi\u1ebfn th\u1eafng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i v\u1edbi Ph\u00e1p, v\u00e0 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng h\u00f2a b\u00ecnh, th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng, c\u0169ng t\u1eed vong tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi Algerie. Leclerc t\u1eebng tuy\u00ean b\u1ed1: &#8220;Ch\u1ee7 ngh\u0129a ch\u1ed1ng c\u1ed9ng s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5 v\u00f4 d\u1ee5ng tr\u1eeb khi v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ch\u1ee7 ngh\u0129a d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i quy\u1ebft&#8221; v\u00e0 khuy\u00ean: \u201cH\u00e3y th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng b\u1eb1ng m\u1ecdi gi\u00e1!\u201d, \u201cCh\u00fang ta ph\u1ea3i gi\u1eef Vi\u1ec7t Nam trong Li\u00ean hi\u1ec7p Ph\u00e1p, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau, d\u00f9 ph\u1ea3i n\u00f3i \u0111\u1ebfn hai ch\u1eef \u0111\u1ed9c l\u1eadp.\u201d Nh\u01b0ng c\u00e1c th\u1ebf l\u1ef1c \u0111en t\u1ed1i kh\u00f4ng mu\u1ed1n th\u1ea5y m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p \u00eam \u0111\u1eb9p cho Vi\u1ec7t Nam. Sau c\u00e1i ch\u1ebft \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t c\u1ee7a Leclerc, Thierry d&#8217;Argenlieu, \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c h\u1ea3i qu\u00e2n v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m cao \u1ee7y c\u1ee7a Ph\u00e1p t\u1ea1i Vi\u1ec5n \u0110\u00f4ng, c\u00f3 to\u00e0n quy\u1ec1n, v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng tay hi\u1ebfu chi\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf. \u00d4ng n\u00e0y li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng th\u1ef1c d\u00e2n (nh\u1ea5t l\u00e0 \u1edf Nam K\u1ef3) ch\u1ed1ng l\u1ea1i m\u1ecdi gi\u1ea3i ph\u00e1p ch\u00ednh tr\u1ecb v\u1edbi ch\u00ednh quy\u1ec1n H\u1ed3 Ch\u00ed Minh.<\/p>\n<p>D&#8217;Argenlieu thuy\u1ebft ph\u1ee5c ch\u00ednh ph\u1ee7 Paris r\u1eb1ng Vi\u1ec7t Minh c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb nghi\u1ec1n n\u00e1t: \u201cT\u1eeb b\u00e2y gi\u1edd tr\u1edf \u0111i, th\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o v\u1edbi H\u1ed3 Ch\u00ednh Minh l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00fang ta \u2026 Ch\u00fang ta s\u1ebd t\u00ecm ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ec3 th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi h\u1ecd.\u201d D\u2019Argenlieu ngh\u0129 \u0111\u1ebfn B\u1ea3o \u0110\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p, m\u1ed9t con b\u00e0i h\u1ecd \u0111\u00e3 n\u1eafm ch\u1eb7t trong tay, nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 t\u00ean tu\u1ed5i l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, x\u00e9t v\u1ec1 l\u00f2ng y\u00eau n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o s\u00e1nh b\u1eb1ng \u00f4ng H\u1ed3 Ch\u00ed Minh.<\/p>\n<p>S\u1ef1 ngoan c\u1ed1 c\u1ee7a th\u1ebf l\u1ef1c th\u1ef1c d\u00e2n, b\u1ea3n \u00e1n v\u00f4 th\u1eddi h\u1ea1n b\u1ea5t c\u00f4ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi V\u0129nh San, c\u00e1ch \u0111\u1ed1i x\u1eed kh\u1eafc nghi\u1ec7t \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00f4ng, s\u1ef1 g\u1ea1t b\u1ecf ti\u1ebfng n\u00f3i h\u1ee3p l\u00fd c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e0 chuy\u1ebfn m\u00e1y bay r\u01a1i, \u0111\u00f3 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng d\u1eef ki\u1ec7n ch\u00ednh \u0111\u00e3 l\u1eadp tr\u00ecnh cho nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh kh\u1ed1c li\u1ec7t ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 v\u00e0 g\u00e2y nh\u1eefng ch\u1ea5n th\u01b0\u01a1ng v\u00f4 c\u00f9ng n\u1eb7ng n\u1ec1 cho d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam. Th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p \u0111\u00e3 ngoan c\u1ed1 \u0111i nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc c\u1edd sai, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i tinh th\u1ea7n th\u1eddi \u0111\u1ea1i l\u00e0 gi\u1ea3i th\u1ef1c v\u00e0 \u0111\u1ed9c l\u1eadp d\u1eadn t\u1ed9c sau Th\u1ebf chi\u1ebfn II. Th\u00e1ng 11 n\u0103m 1946, Ph\u00e1p ti\u1ebfn h\u00e0nh m\u1ed9t cu\u1ed9c oanh t\u1ea1c \u00e1c li\u1ec7t t\u1eeb tr\u00ean kh\u00f4ng c\u0169ng nh\u01b0 t\u1eeb bi\u1ec3n v\u00e0o c\u00e1c c\u01a1 s\u1edf c\u1ee7a Vi\u1ec7t Minh t\u1ea1i H\u1ea3i Ph\u00f2ng, gi\u1ebft h\u1ea1i h\u00e0ng ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi. Ng\u00e0y 19 th\u00e1ng 12, t\u01b0\u1edbng d\u2019Argenlieu ra t\u1ed1i h\u1eadu th\u01b0 cho Vi\u1ec7t Minh \u0111\u1ea7u h\u00e0ng. Nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p \u0111\u00e3 l\u1ea7m to. H\u1ecd ch\u1ec9 l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u00e0ng \u0111o\u00e0n k\u1ebft v\u1edbi nhau h\u01a1n trong cu\u1ed9c kh\u00e1ng chi\u1ebfn th\u1ea7n th\u00e1nh c\u1ee9u n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>C\u00e1c n\u01b0\u1edbc c\u1edd sau r\u1ed3i c\u0169ng ph\u1ea1m nh\u1eefng sai l\u1ea7m nh\u01b0 th\u1ebf. S\u1ef1 \u201cng\u1ea1o ngh\u1ec5 quy\u1ec1n l\u1ef1c\u201d (J. William Fulbright) \u0111\u00e3 li\u00ean ti\u1ebfp bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u1ed1i \u0111a tr\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc v\u1ed1n \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u \u0111au kh\u1ed5.<\/p>\n<p>M\u1ed9t gi\u1ea5c m\u01a1 cho Duy T\u00e2n, cho Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 cho danh d\u1ef1 c\u1ee7a Ph\u00e1p \u0111\u00e3 tan bi\u1ebfn. N\u1ebfu \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh kh\u00f4ng nghi\u1ec7t ng\u00e3, Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ea5t kh\u00e1c, s\u1ebd kh\u00f4ng ph\u1ea3i tr\u1ea3 gi\u00e1 qu\u00e1 cao, ch\u1ecbu nh\u1eefng ch\u1ea5n th\u01b0\u01a1ng kh\u1ee7ng khi\u1ebfp c\u1ee7a c\u00e1c cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh li\u00ean ti\u1ebfp. \u0110\u1ecdc quy\u1ec3n s\u00e1ch m\u00e0 th\u1ea5y v\u00f4 c\u00f9ng h\u1ee5t h\u1eabng, ti\u1ebfc th\u01b0\u01a1ng, v\u00e0 t\u1ee9c gi\u1eadn cho \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh ph\u0169 ph\u00e0ng d\u00e0nh cho \u00f4ng v\u00e0 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Sau c\u00e1i ch\u1ebft \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t cu\u1ed1i n\u0103m 1945, V\u0129nh San \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng <em>Hu\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng kh\u00e1ng chi\u1ebfn Ph\u00e1p h\u1ea1ng nh\u1ea5t<\/em> ng\u00e0y 24.04.1946.\u00a0Th\u00e2n x\u00e1c c\u1ee7a Duy T\u00e2n ph\u1ea3i n\u1eb1m l\u1ea1i ti\u1ebfp 42 n\u0103m t\u1ea1i m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u1ed3ng hoang hiu qu\u1ea1nh \u1edf m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Trung Phi xa l\u1ea1, tr\u01b0\u1edbc khi, n\u0103m 1987, h\u00e0i c\u1ed1t c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed9i, c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean trong gia gia \u0111\u00ecnh, d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed Georges V\u0129nh San, v\u00e0 ch\u00ednh quy\u1ec1n s\u1edf t\u1ea1i b\u1ed1c t\u1eeb ngh\u0129a \u0111\u1ecba \u1edf M&#8217;Baiki, \u0111\u01b0a v\u1ec1 Paris l\u00e0m l\u1ec5 truy \u0111i\u1ec7u t\u1ea1i ch\u00f9a Vincennes r\u1ed3i sau \u0111\u00f3 v\u1ec1 Hu\u1ebf an t\u00e1ng theo nh\u1eefng nghi th\u1ee9c truy\u1ec1n th\u1ed1ng trang tr\u1ecdng v\u1edbi s\u1ef1 tr\u1ee3 gi\u00fap c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n Vi\u1ec7t Nam d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110\u1ed3ng, c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ef1 tr\u1ee3 gi\u00fap c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 Ph\u00e1p d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Jacques Chirac. Ng\u00e0i \u0111\u00e3 v\u1ec1 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng, c\u1ed9i ngu\u1ed3n, v\u00e0 y\u00ean ngh\u1ec9 v\u0129nh h\u1eb1ng n\u01a1i m\u00e0 Ng\u00e0i h\u1eb1ng y\u00eau d\u1ea5u.<\/p>\n<p>Vua Duy T\u00e2n c\u00f3 th\u00e2n h\u00ecnh cao 1,50 m\u00e9t v\u00e0 n\u1eb7ng d\u01b0\u1edbi 50 k\u00ed l\u00f4, nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ed9t \u00fd ch\u00ed m\u1ea1nh m\u1ebd, b\u1ea5t khu\u1ea5t. &#8220;M\u1ed9t c\u01a1 th\u1ec3 nh\u1ecf b\u00e9 c\u1ee7a nh\u1eefng tinh th\u1ea7n quy\u1ebft ch\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafp s\u00e1ng b\u1edfi m\u1ed9t ni\u1ec1m tin kh\u00f4ng g\u00ec lay chuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o s\u1ee9 m\u1ec7nh c\u1ee7a h\u1ecd\u201d, nh\u01b0 Mahatma Gandhi n\u00f3i, \u201cc\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i ti\u1ebfn tr\u00ecnh l\u1ecbch s\u1eed.&#8221; Duy T\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 m\u1ed9t \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>C\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u00e3 tr\u00f4i qua. Tuy ch\u00fang ta tuy kh\u00f4ng th\u1ec3 tho\u00e1t kh\u1ecfi l\u1ecbch s\u1eed, nh\u01b0ng m\u1ed9t quy\u1ec3n s\u1eed hay c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea5t b\u1edbt \u0111i g\u00e1nh n\u1eb7ng t\u00e2m l\u00fd c\u1ee7a s\u1ef1 v\u00f4 minh \u0111ang \u0111\u00e8 n\u1eb7ng trong l\u00f2ng \u0111\u1ec3 gi\u00fap ta c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e1ng s\u1ee7a h\u01a1n. S\u1ef1 th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc \u0111\u1ed1i v\u1edbi vua Duy T\u00e2n s\u1ebd bi\u1ebfn th\u00e0nh n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng h\u1eefu \u00edch \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1i m\u1edbi. V\u00e0 h\u1ed3n \u00f4ng s\u1ebd s\u01b0\u1edfi \u1ea5m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi sau.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng ai quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn Vua Duy T\u00e2n xin m\u1eddi \u0111\u1ecdc quy\u1ec3n s\u00e1ch r\u1ea5t c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a Mathilde Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n. T\u00e1c gi\u1ea3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi mi\u1ec7t m\u00e0i vi\u1ebft nhi\u1ec1u quy\u1ec3n s\u00e1ch c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb v\u1ec1 Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 <em>D\u1ea5u X\u01b0a \u2013 T\u1ea3n m\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed nh\u00e0 Nguy\u1ec5n<\/em>, <em>Vi\u1ec7t B\u1eafc M\u1ed9t M\u00f9a Xu\u00e2n<\/em>, <em>T\u1eeb L\u0169ng C\u00fa \u0111\u1ebfn \u0110\u1ea5t M\u0169i<\/em>. T\u00e1c ph\u1ea9m <em>Vua Duy T\u00e2n<\/em> c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 cao \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb <em>D\u1ea5u x\u01b0a<\/em> &#8211; <em>T\u1ea3n m\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed nh\u00e0 Nguy\u1ec5n<\/em> m\u01b0\u1eddi n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. T\u1eeb 2005 \u0111\u1ebfn 2011, ch\u1ecb c\u00f9ng ch\u1ed3ng l\u00e0 Pierre t\u1eebng l\u00e0m ba chuy\u1ebfn \u0111i Xuy\u00ean Vi\u1ec7t \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u. Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n b\u1eaft \u0111\u1ea7u vi\u1ebft s\u00e1ch v\u1ec1 Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb n\u0103m 2008 m\u00e0 <em>D\u1ea5u X\u01b0a<\/em> l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u1ea7u tay c\u1ee7a ch\u1ecb v\u1ec1 tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n. Ngo\u00e0i ra ch\u1ecb c\u00f2n h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi t\u1ea1p ch\u00ed Qu\u00ea H\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a B\u1ed9 Ngo\u1ea1i Giao, t\u1ea1p ch\u00ed Nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 Ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a s\u1edf C\u00f4ng ngh\u1ec7 t\u1ec9nh Th\u1eeba Thi\u00ean-Hu\u1ebf, t\u1ea1p ch\u00ed H\u1ed3n Vi\u1ec7t c\u1ee7a trung t\u00e2m nghi\u00ean c\u1ee9u Qu\u1ed1c h\u1ecdc v\u00e0 H\u1ed9i nh\u00e0 v\u0103n Vi\u1ec7t Nam, t\u1ea1p ch\u00ed Outlook c\u1ee7a Th\u00f4ng t\u1ea5n x\u00e3 Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 nh\u1eadt b\u00e1o C\u00f4ng An th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh v\u1edbi b\u00fat hi\u1ec7u B\u1ea3o T\u00e2m (trang tin t\u1ee9c qu\u1ed1c t\u1ebf). Hi\u1ec7n ch\u1ecb \u0111ang s\u1ed1ng c\u00f9ng ch\u1ed3ng t\u1ea1i m\u1ed9t l\u00e0ng g\u1ea7n Paris.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-7805\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/10\/Anh-Tuyet-Tran.jpg?resize=362%2C503&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"362\" height=\"503\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">(31.5.1952 \u2013 25.10.2022)<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Mathilde an ngh\u1ec9 t\u1ea1i th\u00e0nh ph\u1ed1 l\u00e0ng Lagny, n\u01a1i sinh tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Pierre ch\u1ed3ng ch\u1ecb,<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">ph\u00eda B\u1eafc \u0110\u00f4ng B\u1eafc Paris, c\u00e1ch Paris kho\u1ea3ng 110 c\u00e2y s\u1ed1.<\/p>\n<p>L\u00e0 m\u1ed9t n\u1eef sinh vi\u00ean t\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean 1970 t\u1ea1i C\u1ed9ng H\u00f2a Li\u00ean Bang \u0110\u1ee9c, tham gia v\u00e0o nh\u1eefng cu\u1ed9c d\u1ea5n th\u00e2n th\u1eddi chi\u1ebfn tranh, r\u1ed3i t\u1eeb n\u0103m 2000 ch\u1ecb \u0111\u1ecbnh c\u01b0 \u1edf Ph\u00e1p cho \u0111\u1ebfn nay. C\u00e1i duy\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a \u0111\u1ea9y ch\u1ecb k\u1ebft b\u1ea1n v\u1edbi v\u1edbi c\u00e1c con c\u1ee7a Vua Duy T\u00e2n c\u00f2n s\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00f4ng ch\u00faa Suzy V\u0129nh San, ho\u00e0ng t\u1eed Guy Georges V\u0129nh San v\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed Claude V\u0129nh San, t\u1eeb \u0111\u00f3 ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ngu\u1ed3n t\u01b0 li\u1ec7u ti\u1ebfng Ph\u00e1p v\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh qu\u00fd hi\u1ebfm. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi con Vua Duy T\u00e2n c\u0169ng mu\u1ed1n trao cho Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n h\u1ebft nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u h\u1ecd c\u00f2n \u0111ang l\u01b0u gi\u1eef hay bi\u1ebft n\u01a1i n\u00e0o l\u01b0u gi\u1eef ch\u01b0a ai bi\u1ebft \u0111\u1ec3 mong truy\u1ec1n ch\u00fang l\u1ea1i cho \u0111\u1eddi sau. Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n \u00fd th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1p l\u1ef1c t\u00ecnh c\u1ea3m v\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 vua Duy T\u00e2n c\u1ee7a m\u00ecnh. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi con \u00f4ng, sau nhi\u1ec1u th\u1eadp ni\u00ean li\u1ec1n, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng bi\u1ebft cha m\u00ecnh l\u00e0 ai, kh\u00f4ng h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea7m v\u00f3c c\u1ee7a \u00f4ng, cho \u0111\u1ebfn khi m\u1ed9t ng\u00e0y n\u1ecd, khi \u00f4ng \u0111\u00e3 qua \u0111\u1eddi, th\u1ea5y cha m\u00ecnh l\u00e0 c\u1ef1u Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf An Nam, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ean tu\u1ed5i v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi qu\u00fd tr\u1ecdng, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u1ef1u T\u1ed5ng th\u1ed1ng Charles de Gaulle m\u00e0 sau n\u00e0y ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 h\u1ed7 tr\u1ee3 vi\u1ec7c \u0111em h\u00e0i c\u1ed1t ho\u00e0ng t\u1eed V\u0129nh San v\u1ec1 an ngh\u1ec9 \u1edf Hu\u1ebf.<\/p>\n<p>V\u1edbi quy\u1ec3n s\u00e1ch, Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n n\u00f3i mu\u1ed1n \u201cl\u1ea5p m\u1ed9t v\u00e0i ch\u1ed7 tr\u1ed1ng trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi ngo\u1ea1i l\u1ec7 c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb vua tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng nh\u1ea5t sau \u0111\u1eddi T\u1ef1 \u0110\u1ee9c \u201d. Ch\u1ecb n\u00f3i khi\u00eam t\u1ed1n th\u00f4i. Th\u1eadt ra h\u01a1n th\u1ebf n\u1eefa, Tuy\u1ebft Tr\u1ea7n \u0111\u00e3 l\u1ea5p r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u1ed7 tr\u1ed1ng v\u00e0 l\u00e0m cho b\u1ee9c tranh v\u1ec1 vua Duy T\u00e2n gi\u1edd s\u00e1ng s\u1ee7a v\u00e0 m\u1ea1ch l\u1ea1c h\u01a1n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi con c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1eed V\u0129nh San ch\u1eafc c\u0169ng s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3n nguy\u1ec7n v\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ni\u1ec1m tin v\u00e0o \u0111\u00fang ch\u1ed7.<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">\u0110\u1ea7u th\u00e1ng 9, 2021<\/p>\n<p class=\"Standard\" style=\"text-align: justify\"><b><i><span style=\"font-size: 12.0pt\">Tham kh\u1ea3o <\/span><\/i><\/b><\/p>\n<p class=\"Standard\" style=\"text-align: justify\"><span style=\"font-size: 12.0pt\">Max Hastings, <i>Vietnam. An Epic History of a Tragic War<\/i>. WILLIAM COLLINS, 2018. The Sunday Times Bestseller.<\/span><\/p>\n<p class=\"Standard\" style=\"text-align: justify\"><b>C\u1ea3m \u01a1n<\/b>. T\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ea3m \u01a1n \u00f4ng Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Giao v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00f4ng tin r\u1ea5t b\u1ed5 \u00edch.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u1eabn nh\u1eadp DUY T\u00c2N M\u1ed8T V\u00cc VUA Y\u00caU N\u01af\u1edaC, HI\u1ec6N \u0110\u1ea0I, V\u1edaI T\u00c2M H\u1ed2N N\u1ed4I LO\u1ea0N CHO \u0110\u1ea4T N\u01af\u1edaC Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh gi\u1edbi thi\u1ec7u &nbsp; M\u1ed9t thi\u00ean b\u1ea1c m\u1ec7nh l\u1ea1i c\u00e0ng n\u00e3o nh\u00e2n Nguy\u1ec5n Du &nbsp; Khi m\u00e0 c\u00e1c con \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t qu\u1ed1c gia trong t\u00e2m h\u1ed3n, khi m\u00e0 c\u00e1c con<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7804"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7804"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7804\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15667,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7804\/revisions\/15667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7804"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7804"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7804"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}