{"id":7919,"date":"2022-11-02T21:13:25","date_gmt":"2022-11-02T14:13:25","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=7919"},"modified":"2024-09-11T22:57:42","modified_gmt":"2024-09-11T15:57:42","slug":"chuyen-tham-singapore-cua-einstein-100-nam-truoc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/chuyen-tham-singapore-cua-einstein-100-nam-truoc\/","title":{"rendered":"Albert Einstein th\u0103m Singapore 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000;font-size: 24pt\">ALBERT EINSTEIN TH\u0102M SINGAPORE<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #008000;font-size: 24pt\">100 N\u0102M TR\u01af\u1edaC<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\">(2.11.1922 &#8211; 2.11. 2022)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"font-size: 14pt;color: #000080\"><em>Joan Bieder<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #000080\"><strong>\u0110\u1ed7 Th\u1ecb Thu Tr\u00e0<\/strong> <em>d\u1ecbch<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/strong> <span style=\"color: #000080\"><em>xem l\u1ea1i v\u00e0 tr\u00ecnh b\u00e0y<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/static.mothership.sg\/1\/2016\/12\/einstein-in-singapore.jpg?resize=927%2C446&#038;ssl=1\" width=\"927\" height=\"446\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Einstein trong bu\u1ed5i \u0111\u00f3n ti\u1ebfp t\u1ea1i dinh th\u1ef1 Belle Vue c\u1ee7a Ng\u00e0i Meyer \u1edf Oxley Rise.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">T\u1eeb tr\u00e1i sang ph\u1ea3i (h\u00e0ng ng\u1ed3i): Alfred Montor v\u00e0 v\u1ee3 \u00f4ng; Einstein; Sir Manasseh Meyer,<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Einstein g\u1ecdi l\u00e0 \u2018Croesus\u2019; Elsa (v\u1ee3 Einstein), \u00f4ng b\u00e0 Weil v\u00e0 Rosa Frankel<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">(\u1ea2nh c\u1ee7a Lisa Gingsburg v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh Frankel\/Clumeck)<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong><em>L\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u<\/em><\/strong>. Ng\u00e0y 2 th\u00e1ng 11 \u0111\u00fang 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i th\u0103m Nh\u1eadt B\u1ea3n, Albert Einstein \u0111\u00e3 gh\u00e9 th\u0103m Singapore. \u0110\u1ed1i v\u1edbi Singapore, ng\u00e0y n\u00e0y tr\u1edf n\u00ean m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed. Non m\u1ed9t n\u0103m sau, ng\u00e0y 16. 9. 1923, nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o L\u00fd Quang Di\u1ec7u ra \u0111\u1eddi tr\u00ean h\u00f2n \u0111\u1ea3o, l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd c\u00f2n n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n qu\u1ea3n l\u00fd c\u1ee7a Anh. Gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 19, n\u0103m Gi\u00e1p Th\u00ecn (1844), nh\u00e0 th\u01a1 Cao B\u00e1 Qu\u00e1t \u0111\u00e3 t\u1eebng th\u0103m n\u01a1i n\u00e0y, g\u1ecdi l\u00e0 T\u00e2n Gia Ba. V\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3, \u00f4ng \u0111\u00e3 c\u1ea3m th\u1ea5y c\u1ea3 m\u1ed9t ch\u00e2n tr\u1eddi m\u1edbi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 40px\"><em>T\u00e2n-Gia t\u1eeb v\u01b0\u1ee3t con t\u00e0u, <\/em><br \/>\n<em>M\u1edbi hay v\u0169 tr\u1ee5 m\u1ed9t b\u1ea7u bao la. <\/em><br \/>\n<em>Gi\u1eadt m\u00ecnh khi \u1edf x\u00f3 nh\u00e0,<\/em><br \/>\n<em>V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng ch\u1eef ngh\u0129a kh\u00e9o l\u00e0 tr\u00f2 ch\u01a1i.<\/em><br \/>\n<em>Kh\u00f4ng \u0111i kh\u1eafp b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng tr\u1eddi, <\/em><br \/>\n<em>V\u00f9i \u0111\u1ea7u \u00e1nh s\u00e1ch, u\u1ed5ng \u0111\u1eddi l\u00e0m trai<\/em><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y, ch\u00fang t\u00f4i xin \u0111\u0103ng l\u1ea1i m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft nh\u01b0 t\u01b0 li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 Joan Bider v\u1ec1 chuy\u1ebfn gh\u00e9 th\u0103m \u0111\u00f3. Chuy\u1ebfn \u0111i Vi\u1ec5n \u0110\u00f4ng 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc r\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Einstein t\u00f2 m\u00f2 mu\u1ed1n bi\u1ebft v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y c\u00f2n b\u00ed m\u1eadt \u0111\u1ed1i v\u1edbi nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u, nh\u1ea5t l\u00e0 trong gi\u1edbi tr\u00ed th\u1ee9c. V\u1ec1 chuy\u1ebfn \u0111i th\u0103m Nh\u1eadt B\u1ea3n c\u1ee7a \u00f4ng, t\u00f4i \u0111\u00e3 bi\u1ebft trong s\u00e1ch EINSTEIN. N\u0103m nay, quy\u1ec3n s\u00e1ch k\u1ef7 ni\u1ec7m \u0111\u00fang 15 tu\u1ed5i. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 khi\u1ebfn t\u00f4i n\u1ed7 l\u1ef1c th\u00eam m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng m\u1edbi cho quy\u1ec3n s\u00e1ch, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 chuy\u1ebfn th\u0103m Vi\u1ec5n \u0110\u00f4ng v\u00e0 ch\u00e2u M\u1ef9 La Tinh, hai trong nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1 t\u00e0i kh\u00e1c. Xin gi\u1edbi thi\u1ec7u \u0111\u1ecdc gi\u1ea3 b\u1ea3n d\u1ecbch d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y c\u1ee7a \u0110\u1ed7 Th\u1ecb Thu Tr\u00e0.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 14pt\">\u2b50 \u2b50 \u2b50<\/span><\/p>\n<p>Ng\u00e0y 2 th\u00e1ng 11 n\u0103m 1922, con t\u00e0u \u0111\u01b0a th\u01b0 ch\u1ea1y b\u1eb1ng h\u01a1i n\u01b0\u1edbc <em>Kitano Maru<\/em> c\u1ee7a Nh\u1eadt B\u1ea3n c\u1eadp c\u1ea3ng Singapore ch\u1edf theo m\u1ed9t h\u00e0nh kh\u00e1ch n\u1ed5i ti\u1ebfng. Gi\u00e1o s\u01b0 Albert Einstein, khi \u0111\u00f3 43 tu\u1ed5i, xu\u1ed1ng t\u00e0u v\u00e0o s\u00e1ng th\u1ee9 N\u0103m c\u00f9ng v\u1edbi v\u1ee3 m\u00ecnh, Elsa. Nh\u1eefng th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u1ed9c l\u1eadp c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Anh v\u00e0o n\u0103m 1919 \u0111\u00e3 x\u00e1c nh\u1eadn m\u1ed9t trong nh\u1eefng d\u1ef1 \u0111o\u00e1n trung t\u00e2m c\u1ee7a thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a Einstein, khi\u1ebfn \u00f4ng tr\u1edf n\u00ean v\u00f4 c\u00f9ng n\u1ed5i ti\u1ebfng. Einstein s\u1ebd t\u1eadn d\u1ee5ng ch\u1eb7ng d\u1eebng ch\u00e2n ng\u1eafn ng\u1ee7i n\u00e0y \u0111\u1ec3 thuy\u1ebft ph\u1ee5c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean gi\u00e0u c\u00f3 nh\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd, quy\u00ean g\u00f3p cho \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Hebrew \u1edf Jerusalem.<\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"padding-left: 40px\"><strong><em><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-11577\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/11\/Picture2_quotation-mark.png?resize=37%2C37&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"37\" height=\"37\" data-recalc-dims=\"1\" \/> L\u00fd do chuy\u1ebfn th\u0103m Singapore c\u1ee7a Einstein li\u00ean quan nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn s\u1ef1 n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e0 <\/em><\/strong><strong><em>li\u00ean quan <\/em><\/strong><strong><em>tr\u00ean h\u1ebft <\/em><\/strong><strong><em>v\u1edbi vi\u1ec7c<\/em><\/strong> <strong><em>\u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i.<\/em><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>S\u1ee9 m\u1ec7nh \u1edf Singapore kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u1ed7 l\u1ef1c g\u00e2y qu\u1ef9 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Einstein, nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t trong s\u1ed1 \u00edt nh\u1eefng chuy\u1ebfn \u0111i do \u00f4ng t\u1ef1 th\u1ef1c hi\u1ec7n. L\u00fd do chuy\u1ebfn th\u0103m Singapore c\u1ee7a Einstein li\u00ean quan nhi\u1ec1u v\u1edbi s\u1ef1 n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e0 li\u00ean quan tr\u00ean h\u1ebft v\u1edbi vi\u1ec7c \u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. Einstein tham gia s\u1ef1 nghi\u1ec7p Ph\u1ee5c qu\u1ed1c v\u00e0o n\u0103m 1919, tin t\u01b0\u1edfng m\u00e3nh li\u1ec7t v\u00e0o vi\u1ec7c th\u00e0nh l\u1eadp \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Hebrew \u1edf Jerusalem. \u00d4ng h\u00ecnh dung ra m\u1ed9t ng\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u01b0u t\u00fa v\u1ec1 m\u1eb7t h\u1ecdc thu\u1eadt, m\u1ed9t \u0111\u1ea1i h\u1ecdc ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1ef1 ch\u1ee7, ch\u1ec9 thu\u1ea7n t\u00fay d\u1ef1a tr\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 gi\u1ea3ng d\u1ea1y, v\u00e0 chuy\u00ean \u0111\u00e0o t\u1ea1o sinh vi\u00ean Do Th\u00e1i v\u1edbi c\u00e1c ti\u00eau chu\u1ea9n khoa h\u1ecdc v\u00e0 h\u1ecdc thu\u1eadt cao nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng n\u00e0o cho th\u1ea5y Einstein c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed1n nh\u1eadt k\u00fd c\u00e1 nh\u00e2n, nh\u01b0ng \u00f4ng th\u01b0\u1eddng ghi l\u1ea1i nh\u1eefng \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng khi \u0111i du l\u1ecbch n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, v\u00e0 c\u00e1c b\u00e0i li\u00ean quan \u0111\u1ebfn chuy\u1ebfn th\u0103m Singapore c\u1ee7a \u00f4ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i d\u00e0i v\u00e0 chi ti\u1ebft. Ch\u00fang cho th\u1ea5y s\u1ef1 cam k\u1ebft v\u1edbi gi\u00e1o d\u1ee5c, kh\u1ea3 n\u0103ng quan s\u00e1t tinh t\u1ebf, \u00f3c h\u00e0i h\u01b0\u1edbc v\u00e0 s\u1ef1 khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng c\u1ee7a \u00f4ng.<\/p>\n<p>Einstein m\u00f4 t\u1ea3 \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3n ti\u1ebfp \u1edf Singapore nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o: &#8220;Qua nh\u1eefng l\u1ea1ch n\u01b0\u1edbc h\u1eb9p gi\u1eefa nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u1ea3o nh\u1ecf xanh t\u01b0\u01a1i, t\u00e0u \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn Singapore. \u1ede \u0111\u00f3, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo ch\u1ee7 ngh\u0129a Ph\u1ee5c qu\u1ed1c \u0111\u00f3n ch\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1ch th\u00e2n thi\u1ec7n&#8221;. <em>The Straits Times<\/em>, t\u1edd nh\u1eadt b\u00e1o ti\u1ebfng Anh c\u1ee7a Singapore, \u0111\u01b0a tin r\u1eb1ng &#8220;nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u0129 \u0111\u1ea1i v\u00e0 v\u1ee3 \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ch\u00e0o \u0111\u00f3n&#8221;. M\u1ed9t ng\u00e0y sau, m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o ti\u1ebfp theo n\u00f3i r\u1eb1ng, tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf to\u00e0n th\u1ec3 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i \u0111\u00e3 ra \u0111\u00f3n Einstein tr\u00ean t\u00e0u. \u0110i\u1ec1u tra d\u00e2n s\u1ed1 n\u0103m 1921 cho bi\u1ebft c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i \u1edf Singapore l\u00e0 623 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>\u00d4ng b\u00e0 Alfred Montor, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u1eddi v\u1ee3 ch\u1ed3ng Einstein l\u01b0u l\u1ea1i nh\u00e0 m\u00ecnh, l\u00e0 th\u01b0\u01a1ng gia bu\u00f4n b\u00e1n kim c\u01b0\u01a1ng \u1edf Singapore. Montor l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi g\u1ed1c \u0110\u1ee9c, do \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi Einstein b\u1eb1ng ti\u1ebfng m\u1eb9 \u0111\u1ebb c\u1ee7a \u00f4ng. T\u1ea1i nh\u00e0 m\u00ecnh, Montor \u0111\u01b0a cho Einstein xem m\u1ed9t chi\u1ebfc h\u1ed9p \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea1m kh\u1eafc b\u1eb1ng b\u1ea1c trong \u0111\u00f3 c\u00f3 b\u00e0i di\u1ec5n v\u0103n ch\u00e0o m\u1eebng m\u00e0 Montor s\u1ebd \u0111\u1ecdc trong b\u1eefa ti\u1ec7c chi\u1ec1u. Einstein ghi l\u1ea1i r\u1eb1ng b\u00e0i ph\u00e1t bi\u1ec3u &#8220;th\u00f4ng minh, nh\u01b0ng n\u1eb7ng n\u1ec1 v\u1ec1 v\u0103n phong, \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cx\u00e0o n\u1ea5u\u201d, nh\u01b0 ch\u00ednh t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a n\u00f3 th\u1eeba nh\u1eadn m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111au kh\u1ed5, v\u1edbi s\u1ef1 tr\u1ee3 gi\u00fap c\u1ee7a Conversations-Lexicon [c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u1ec1 c\u00e1c c\u00e2u t\u1eeb \u0111\u1ec3 so\u1ea1n di\u1ec5n v\u0103n]&#8221;.<\/p>\n<p>V\u00e0i ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc khi con t\u00e0u <em>Kitano Maru<\/em> c\u1eadp c\u1ea3ng Singapore, t\u1edd <em>The Straits Times<\/em> \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng m\u1ed9t th\u00f4ng b\u00e1o m\u1eddi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u1edf Singapore \u0111\u1ebfn d\u1ef1 m\u1ed9t bu\u1ed5i \u201cti\u1ec7c t\u1ea1i gia\u201d t\u1ea1i dinh th\u1ef1 c\u1ee7a Ng\u00e0i Menasseh Meyer \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng tr\u00e2n tr\u1ecdng Albert Einstein. Meyer l\u00e0 m\u1ed9t th\u01b0\u01a1ng gia r\u1ea5t gi\u00e0u c\u00f3, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i Ch\u00ednh th\u1ed1ng g\u1ed1c Baghdad. \u00d4ng ta l\u00e0m gi\u00e0u nh\u1edd bu\u00f4n b\u00e1n thu\u1ed1c phi\u1ec7n v\u00e0 nh\u1eefng b\u1ea5t \u0111\u1ed9ng s\u1ea3n \u0111\u1ed3 s\u1ed9, v\u00e0 s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ee5c ti\u00eau ch\u00ednh trong c\u00e1c n\u1ed7 l\u1ef1c g\u00e2y qu\u1ef9 c\u1ee7a Einstein. S\u1ef1 gi\u00e0u c\u00f3 c\u1ee7a Meyer r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u00e3 g\u00e2y \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi Einstein. Trong su\u1ed1t c\u00e1c ghi ch\u00e9p c\u1ee7a m\u00ecnh, Einstein g\u1ecdi Menasseh Meyer l\u00e0 \u2018Croesus\u2019, v\u1ecb vua huy\u1ec1n tho\u1ea1i c\u1ee7a x\u1ee9 Lydia v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 5, n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi kh\u1ed1i t\u00e0i s\u1ea3n kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u1ee7a m\u00ecnh. \u00d4ng m\u00f4 t\u1ea3 ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ee7a Meyer &#8220;gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t cung \u0111i\u1ec7n, v\u1edbi nh\u1eefng s\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1eddng quy\u1ebfn r\u0169 ki\u1ec3u Moorish. T\u1ecda l\u1ea1c tr\u00ean \u0111\u1ec9nh \u0111\u1ed3i v\u1edbi t\u1ea7m nh\u00ecn ra th\u00e0nh ph\u1ed1 v\u00e0 bi\u1ec3n. Ngay b\u00ean d\u01b0\u1edbi n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1eddng Do Th\u00e1i tr\u00e1ng l\u1ec7, th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ec3 \u2018Croesus\u2019 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi \u0110\u1ee9c Gi\u00ea-h\u00f4-va&#8221;.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng Einstein t\u1eadp trung nhi\u1ec1u h\u01a1n v\u00e0o nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m ngo\u1ea1i h\u00ecnh c\u1ee7a Meyer, \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u s\u00e2u t\u00ednh c\u00e1ch \u00f4ng ta:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">&#8220;\u1ede tu\u1ed5i t\u00e1m m\u01b0\u01a1i, \u2018Croesus\u2019 v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng thanh m\u1ea3nh, l\u01b0ng th\u1eb3ng [th\u1ef1c ra, khi \u0111\u00f3 Meyer 75 ho\u1eb7c 76 tu\u1ed5i] v\u1edbi m\u1ed9t \u00fd ch\u00ed m\u1ea1nh m\u1ebd. M\u1ed9t b\u1ed9 r\u00e2u quai n\u00f3n b\u1ea1c, m\u1ed9t khu\u00f4n m\u1eb7t h\u01a1i \u0111\u1ecf, m\u1ed9t chi\u1ebfc m\u0169i h\u1eb9p v\u00e0 kho\u1eb1m ki\u1ec3u Do Th\u00e1i, \u0111\u00f4i m\u1eaft th\u00f4ng minh, c\u00f3 ph\u1ea7n s\u1eafc s\u1ea3o, m\u1ed9t chi\u1ebfc m\u0169 \u0111en nh\u1ecf tr\u00ean m\u1ed9t c\u00e1i tr\u00e1n cong. Gi\u1ed1ng v\u1edbi Lorentz [nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd n\u1ed5i ti\u1ebfng Henrik A. Lorentz, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n v\u00e0 c\u1ed1 v\u1ea5n c\u1ee7a Einstein], nh\u01b0ng \u0111\u00f4i m\u1eaft nh\u00e2n t\u1eeb s\u00e1ng ng\u1eddi c\u1ee7a Lorentz \u0111\u01b0\u1ee3c thay b\u1eb1ng \u0111\u00f4i m\u1eaft ranh m\u00e3nh c\u1ea3nh gi\u00e1c v\u00e0 n\u00e9t m\u1eb7t th\u1ec3 hi\u1ec7n m\u1ed9t tr\u1eadt t\u1ef1 gi\u1ea3n l\u01b0\u1ee3c v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c h\u01a1n l\u00e0 t\u00ecnh y\u00eau \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0 t\u00ecnh \u0111o\u00e0n k\u1ebft nh\u01b0 c\u1ee7a Lorentz&#8221;.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c s\u0103m soi k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng \u0111\u00f4i m\u1eaft Meyer th\u1ec3 hi\u1ec7n s\u1ef1 quan s\u00e1t th\u1eadn tr\u1ecdng l\u00e0 khuynh h\u01b0\u1edbng t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a Einstein, v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd \u00f4ng \u0111ang t\u00ecm ki\u1ebfm m\u1ed9t d\u1ea5u hi\u1ec7u cho th\u1ea5y l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u t\u00e0i tr\u1ee3 c\u1ee7a \u00f4ng c\u00f3 th\u00e0nh c\u00f4ng hay kh\u00f4ng. Einstein vi\u1ebft r\u1eb1ng &#8220;\u0111\u00e2y l\u00e0 th\u00e0nh tr\u00ec m\u00e0 \u1edf \u0111\u00f3, theo k\u1ebf ho\u1ea1ch c\u1ee7a [Chaim] Weizmann, l\u1ebd ra t\u00f4i ph\u1ea3i thu \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i \u00edch cho \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Jerusalem&#8221;.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px;text-align: justify\"><strong>Ghi ch\u00fa th\u00eam v\u1ec1 Ng\u00e0i Menasseh Meyer<\/strong>: L\u00f2ng h\u00e0o ph\u00f3ng c\u1ee7a Ng\u00e0i Meyer \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p nhi\u1ec1u cho c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Do Th\u00e1i, nh\u01b0 x\u00e2y d\u1ef1ng Gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1eddng Chesed-El. \u00d4ng c\u0169ng th\u00e0nh l\u1eadp (Sir) Manasseh Meyer Trust, gi\u00fap \u0111\u1ee1 c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 t\u1eeb thi\u1ec7n. Trong Th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 nh\u1ea5t, Meyer \u0111\u00e3 quy\u00ean g\u00f3p 20.000 \u0111\u00f4 la cho n\u1ed7 l\u1ef1c qu\u00e2n s\u1ef1 c\u1ee7a Anh. \u00d4ng c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1eb7ng 150.000 \u0111\u00f4 la cho Raffles College tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y (nay l\u00e0 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia Singapore, NUS), n\u01a1i sau \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t t\u00f2a nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t theo t\u00ean \u00f4ng. T\u00f2a nh\u00e0 Manasseh Meyer, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 di t\u00edch qu\u1ed1c gia, hi\u1ec7n l\u00e0 t\u00f2a nh\u00e0 ch\u00ednh c\u1ee7a campus Bukit Timah c\u1ee7a NUS. (C\u1eadp nh\u1eadt ng\u00e0y 11, 9, 2024. Xin c\u1ea3m \u01a1n anh Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Hi\u1ebfu c\u1ee7a Ban Gi\u00e1m hi\u1ec7u \u0110\u1ea1i h\u1ecdc V\u0103n Lang \u0111\u00e3 l\u01b0u \u00fd s\u1ef1 ki\u1ec7n th\u00fa v\u1ecb n\u00e0y.)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 80px\"><strong><em><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-11577\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/11\/Picture2_quotation-mark.png?resize=37%2C37&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"37\" height=\"37\" data-recalc-dims=\"1\" \/><span style=\"color: #000080\">Khoa h\u1ecdc mang t\u00ednh qu\u1ed1c t\u1ebf nh\u01b0ng th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a n\u00f3 d\u1ef1a tr\u00ean c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc do c\u00e1c qu\u1ed1c gia l\u00e0m ch\u1ee7.<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n<p>V\u00e0o th\u00e1ng 10 n\u0103m 1922, Chaim Weizmann, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u T\u1ed5 ch\u1ee9c Ch\u1ee7 ngh\u0129a Ph\u1ee5c qu\u1ed1c Th\u1ebf gi\u1edbi, \u0111\u00e3 g\u1eedi b\u1ee9c \u0111i\u1ec7n sau t\u1eeb London t\u1edbi Hi\u1ec7p h\u1ed9i Ch\u1ee7 ngh\u0129a Ph\u1ee5c qu\u1ed1c t\u1ea1i Singapore: &#8220;Gi\u00e1o s\u01b0 Einstein v\u00e0 v\u1ee3, \u0111\u1ebfn Singapore, ng\u00e0y 1 th\u00e1ng 11, <em>Kitano Maru<\/em>. Vui l\u00f2ng s\u1eafp x\u1ebfp \u0111\u00f3n ti\u1ebfp h\u1ecd long tr\u1ecdng. H\u00e3y ch\u00e0o m\u1eebng s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y b\u1eb1ng m\u1ed9t kho\u1ea3n \u0111\u00f3ng g\u00f3p l\u1edbn cho \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Jerusalem&#8221;.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.nas.gov.sg\/archivesonline\/watermark\/picas_data\/tn_pcd\/19980001445-8154-3221-4876\/img0036.jpg?resize=781%2C436\" alt=\"Johnston's Pier in the 1920s. Source: National Archives\" width=\"781\" height=\"436\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">C\u1ea7u t\u00e0u Johnston t\u1ea1i b\u1ebfn Collyer ng\u00e0y \u1ea5y, n\u01a1i t\u00e0u <em>Kitano Maru <\/em>\u0111\u00e3 c\u1eadp c\u1ea3ng v\u00e0 Einstein &amp; Elsa \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e0o \u0111\u00f3n.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone wp-image-7921\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2022\/11\/Raffles-in-Singapore.png?resize=639%2C424&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"639\" height=\"424\" data-recalc-dims=\"1\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng Raffles t\u1ea5p n\u1eadp (\u1ea3nh n\u0103m 1900)<\/p>\n<p>T\u1edd <em>The <\/em><em>Straits Times<\/em> l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng, t\u1ea1i bu\u1ed5i ti\u1ebfp \u0111\u00f3n, &#8220;T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u00e0 t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1eb7t&#8221;, trong khi Einstein ghi l\u1ea1i c\u00e1c chi ti\u1ebft kh\u00e1c c\u1ee7a s\u1ef1 ki\u1ec7n, bao g\u1ed3m: &#8220;T\u1ed5ng Gi\u00e1m m\u1ee5c l\u00e0 m\u1ed9t qu\u00fd t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi Anh m\u0169i to, m\u1ea3nh kh\u1ea3nh, ch\u1ec9 n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng Anh. Ng\u00e0i \u0111\u1ec3 m\u1eaft \u0111\u1ebfn ti\u1ec1n c\u1ee7a \u2018Croesus\u2019, kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng th\u00e0nh c\u00f4ng, nh\u01b0ng ch\u00ed \u00edt kh\u00f4ng quan t\u00e2m m\u1ea5y \u0111\u1ebfn linh h\u1ed3n c\u1ee7a \u00f4ng ta&#8221;. R\u00f5 r\u00e0ng, \u00edt ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1i s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c ho\u1eb7c ti\u1ebfng Ph\u00e1p, hai ng\u00f4n ng\u1eef m\u00e0 Einstein th\u00f4ng th\u1ea1o, v\u00e0 \u00f4ng k\u1ec3 l\u1ea1i r\u1eb1ng bu\u1ed5i chi\u1ec1u h\u00f4m \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t &#8220;th\u1ea3m h\u1ecda v\u00f4 v\u1ecdng v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef pha l\u1eabn v\u1edbi h\u01b0\u01a1ng v\u1ecb ng\u1ecdt ng\u00e0o c\u1ee7a b\u00e1nh&#8221;.<\/p>\n<p>Einstein v\u00e0 Meyer ng\u1ed3i tr\u00ean hai chi\u1ebfc gh\u1ebf cao \u0111\u1eb7t sau b\u00e0n d\u00e0nh cho di\u1ec5n gi\u1ea3. Montor ph\u00e1t bi\u1ec3u b\u1eb1ng ti\u1ebfng Anh: &#8220;Ch\u00fang t\u00f4i r\u1ea5t vinh d\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3n ti\u1ebfp ng\u00e0i, kh\u00f4ng ch\u1ec9 nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ed5 x\u01b0a c\u1ee7a ch\u00fang ta, m\u00e0 c\u00f2n nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 tr\u00ed tu\u1ec7 \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t xa v\u00e0 \u0111\u1eb7t ng\u00e0i ngang t\u1ea7m nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 Democritus, Galileo v\u00e0 Newton&#8221;.<\/p>\n<p>Einstein ph\u00e1t bi\u1ec3u b\u1eb1ng ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c, Montor d\u1ecbch sang ti\u1ebfng Anh:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">N\u1ebfu khoa h\u1ecdc l\u00e0 \u01b0u vi\u1ec7t th\u00f4ng qua \u01b0u th\u1ebf ph\u1ed5 qu\u00e1t c\u1ee7a n\u00f3, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ecfi, t\u1ea1i sao ch\u00fang ta c\u1ea7n m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Do Th\u00e1i? Khoa h\u1ecdc mang t\u00ednh qu\u1ed1c t\u1ebf nh\u01b0ng th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a n\u00f3 d\u1ef1a tr\u00ean c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc do c\u00e1c qu\u1ed1c gia l\u00e0m ch\u1ee7. V\u00ec v\u1eady, n\u1ebfu mu\u1ed1n th\u00fac \u0111\u1ea9y v\u0103n h\u00f3a, ch\u00fang ta ph\u1ea3i k\u1ebft h\u1ee3p v\u00e0 t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc b\u1eb1ng s\u1ee9c l\u1ef1c v\u00e0 c\u1ee7a c\u1ea3i c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Einstein n\u00f3i ti\u1ebfp: &#8220;Ch\u00fang ta c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y nhi\u1ec1u h\u01a1n n\u1eefa v\u00ec nh\u1eefng di\u1ec5n bi\u1ebfn ch\u00ednh tr\u1ecb hi\u1ec7n nay v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 tr\u01b0\u1edbc th\u1ef1c t\u1ebf r\u1eb1ng m\u1ed9t t\u1ef7 l\u1ec7 l\u1edbn con c\u00e1i ch\u00fang ta b\u1ecb t\u1eeb ch\u1ed1i v\u00e0o h\u1ecdc t\u1ea1i c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c&#8221;. C\u1eed t\u1ecda \u0111\u00e1p l\u1ea1i b\u1eb1ng nh\u1eefng ti\u1ebfng k\u00eau x\u1ea5u h\u1ed5. Einstein \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn th\u00f4ng l\u1ec7 <em>\u201c<\/em><em>numerus clausus<\/em><em>\u201d<\/em> ho\u1eb7c <em>\u201c<\/em><em>numerus nullus<\/em><em>\u201d<\/em>, \u00e1p \u0111\u1eb7t h\u1ea1n ng\u1ea1ch cho s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng sinh vi\u00ean Do Th\u00e1i t\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc ch\u00e2u \u00c2u ho\u1eb7c lo\u1ea1i tr\u1eeb h\u1ecd ho\u00e0n to\u00e0n kh\u1ecfi m\u1ed9t s\u1ed1 l\u0129nh v\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Einstein ghi l\u1ea1i r\u1eb1ng \u00f4ng \u0111\u00e3 th\u1ea5y &#8220;t\u00ecnh c\u1ea3m n\u1ed3ng \u1ea5m \u0111\u00edch th\u1ef1c gi\u1eefa nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u1edf kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i&#8221;. Sau kho\u1ea3ng th\u1eddi gian d\u1eebng ch\u00e2n ng\u1eafn ng\u1ee7i t\u1ea1i nh\u00e0 v\u1ee3 ch\u1ed3ng Montor, h\u1ecd \u0111\u00e3 tham d\u1ef1 m\u1ed9t &#8220;b\u1eefa \u0103n th\u1ecbnh so\u1ea1n trong m\u1ed9t \u0111\u1ea1i s\u1ea3nh m\u1edf d\u00e0nh cho kho\u1ea3ng 80 ng\u01b0\u1eddi&#8221;. \u00d4ng c\u0169ng ghi ch\u00e9p l\u1ea1i r\u1eb1ng, &#8220;cu\u1ed1i c\u00f9ng&#8221; \u00f4ng \u0111\u00e3 tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb Meyer \u0111\u00f3ng g\u00f3p ti\u1ec1n cho \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Hebrew, nh\u01b0ng &#8220;m\u1eb7c d\u00f9 r\u1ea5t n\u1ed7 l\u1ef1c, t\u00f4i kh\u00f4ng bi\u1ebft li\u1ec7u m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u00ean l\u1eeda c\u1ee7a m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 xuy\u00ean th\u1ee7ng l\u1edbp da d\u00e0y c\u1ee7a \u2018Croesus\u2019 hay kh\u00f4ng&#8221;.<\/p>\n<p>M\u1ed9t tu\u1ea7n sau chuy\u1ebfn th\u0103m Singapore, Einstein \u0111\u01b0\u1ee3c trao Gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd. V\u00e0i th\u00e1ng sau, Einstein bi\u1ebft r\u1eb1ng nh\u1eefng l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u c\u1ee7a \u00f4ng v\u1edbi Menasseh Meyer \u0111\u00e3 kh\u00f4ng v\u00f4 \u00edch. V\u00e0o th\u00e1ng 1 n\u0103m 1923, sau m\u1ed9t chuy\u1ebfn thuy\u1ebft tr\u00ecnh th\u00e0nh c\u00f4ng \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n, Einsteins tr\u1edf l\u1ea1i th\u0103m kh\u00f4ng ch\u00ednh th\u1ee9c Singapore tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn Palestine. C\u0169ng trong tu\u1ea7n \u0111\u00f3, t\u1edd<em> Palestine<\/em> <em>weekly<\/em> \u0111\u01b0a tin: \u0111\u1ec3 gi\u00fap x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Hebrew, Menasseh Meyer \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p 500 b\u1ea3ng Anh v\u00e0 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u1edf Singapore &#8211; 250 b\u1ea3ng Anh, m\u1ed9t kho\u1ea3n ti\u1ec1n h\u1eadu h\u0129nh v\u00e0o n\u0103m 1922].<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;&#8211;<\/p>\n<p><strong><em>Ch\u00fa th\u00edch<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Joan Bieder<\/strong> l\u00e0 gi\u1ea3ng vi\u00ean cao c\u1ea5p c\u1ee7a Tr\u01b0\u1eddng B\u00e1o ch\u00ed Sau \u0111\u1ea1i h\u1ecdc t\u1ea1i UC Berkeley. T\u1eebng l\u00e0 nh\u00e0 s\u1ea3n xu\u1ea5t cho ABC-TV Network News, b\u00e0 d\u1ea1y b\u00e1o ch\u00ed t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Columbia tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ebfn Berkeley. B\u00e0 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean d\u00e0nh m\u00f9a h\u00e8 \u1edf Singapore, tham kh\u1ea3o \u00fd ki\u1ebfn c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn tin t\u1ee9c truy\u1ec1n h\u00ecnh \u1edf \u0111\u00f3 v\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh d\u1ef1 \u00e1n nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a m\u00ecnh, &#8220;T\u1ea7m quan tr\u1ecdng v\u00e0 s\u1ef1 bi\u1ebfn m\u1ea5t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u1edf Singapore&#8221;.<\/p>\n<p>Gi\u00e1o s\u01b0 <strong>Hanoch Gutfreund<\/strong>, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 d\u1ecbch c\u00e1c \u0111o\u1ea1n nh\u1eadt k\u00fd c\u1ee7a Einstein, l\u00e0 c\u1ef1u Hi\u1ec7u tr\u01b0\u1edfng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Hebrew c\u1ee7a Jerusalem, n\u01a1i \u00f4ng gi\u1eef gh\u1ebf Gi\u00e1o s\u01b0 Andre Aisenstadt Chair ng\u00e0nh V\u1eadt l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft.<\/p>\n<p>M\u1ed9t phi\u00ean b\u1ea3n c\u1ee7a b\u00e0i ti\u1ec3u lu\u1eadn n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed <em>Fables<\/em> v\u00e0o th\u00e1ng 4 n\u0103m 2000. H\u00ecnh \u1ea3nh: <strong>Alan Frankel<\/strong>.<\/p>\n<p>B\u00e0i g\u1ed1c c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf \u0111\u00e2y, \u0111\u01b0\u1ee3c post l\u00ean n\u0103m 2000-2001:<\/p>\n<p>https:\/\/www.onthepage.org\/outsiders\/einstein_in_singapore.htm<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ALBERT EINSTEIN TH\u0102M SINGAPORE 100 N\u0102M TR\u01af\u1edaC (2.11.1922 &#8211; 2.11. 2022) Joan Bieder \u0110\u1ed7 Th\u1ecb Thu Tr\u00e0 d\u1ecbch Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh xem l\u1ea1i v\u00e0 tr\u00ecnh b\u00e0y Einstein trong bu\u1ed5i \u0111\u00f3n ti\u1ebfp t\u1ea1i dinh th\u1ef1 Belle Vue c\u1ee7a Ng\u00e0i Meyer \u1edf Oxley Rise. T\u1eeb tr\u00e1i sang ph\u1ea3i (h\u00e0ng ng\u1ed3i): Alfred Montor v\u00e0 v\u1ee3 \u00f4ng; Einstein; Sir<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7919"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11933,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919\/revisions\/11933"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7919"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7919"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7919"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}