{"id":801,"date":"2017-11-18T16:50:43","date_gmt":"2017-11-18T09:50:43","guid":{"rendered":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/?p=801"},"modified":"2017-11-18T21:46:49","modified_gmt":"2017-11-18T14:46:49","slug":"yoichiro-nambu-mot-thien-tai-hien-hoa-va-nhan-hau","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/yoichiro-nambu-mot-thien-tai-hien-hoa-va-nhan-hau\/","title":{"rendered":"Yoichiro Nambu &#8211; M\u1ed9t thi\u00ean t\u00e0i hi\u1ec1n h\u00f2a v\u00e0 nh\u00e2n h\u1eadu"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<h1 style=\"text-align: center\">YOICHIRO NAMBU: \u0110\u00c3 RA \u0110I M\u1ed8T<\/h1>\n<h1 style=\"text-align: center\">THI\u00caN T\u00c0I HI\u1ec0N H\u00d2A V\u00c0 NH\u00c2N H\u1eacU<\/h1>\n<h1 style=\"text-align: center\">(2016)<\/h1>\n<h2 style=\"text-align: center\">T\u00e1c gi\u1ea3: Madhusree Mukerjee<\/h2>\n<h2 style=\"text-align: center\">(Courtesy of Huffingtonpost)<\/h2>\n<h3 style=\"text-align: right\"><i>Ng\u01b0\u1eddi d\u1ecbch<\/i>: Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Hi\u1ec1n &amp; Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh<\/h3>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\"><i>L\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u<\/i>. Yoichiro Nambu, ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 g\u1ed1c Nh\u1eadt, l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 20 trong ng\u00e0nh v\u1eadt l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft. \u00d4ng c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p quan tr\u1ecdng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong ph\u00e1 v\u1ee1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng t\u1ef1 ph\u00e1t, c\u01a1 ch\u1ebf \u0111\u00e3 mang l\u1ea1i kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng cho h\u1ea1t boson Higgs v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t kh\u00e1c; l\u00fd thuy\u1ebft m\u00e0u, c\u01a1 ch\u1ebf qua \u0111\u00f3 c\u00e1c quark k\u1ebft d\u00ednh v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed; v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft d\u00e2y. \u00d4ng c\u00f3 ni\u1ec1m tin m\u1ea1nh m\u1ebd \u201cv\u1eadt l\u00fd kh\u00f4ng c\u00f3 bi\u00ean gi\u1edbi\u201d. \u201c\u00d4ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p r\u1ed9ng r\u00e3i v\u00e0 nh\u00e2n \u0111\u1ee9c v\u00e0 l\u00e0 t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng s\u1ed1ng\u201d, ch\u1ee7 t\u1ecbch Robert J. Zimmer c\u1ee7a \u0110H Chicago n\u00f3i.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">\u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c trao gi\u1ea3i Nobel v\u1eadt l\u00fd n\u0103m 2008 \u201ccho s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 c\u01a1 ch\u1ebf ph\u00e1 v\u1ee1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng t\u1ef1 ph\u00e1t trong v\u1eadt l\u00fd d\u01b0\u1edbi nguy\u00ean t\u1eed\u201d, c\u00f9ng v\u1edbi hai nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Nh\u1eadt B\u1ea3n, Makoto Kobayashi and Toshihide Masakawa, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn cho nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh h\u1ecd v\u1ec1 c\u00e1c h\u1ea1t quarks. \u201cT\u1ea1i sao h\u1ecd ph\u1ea3i ch\u1edd \u0111\u1ee3i l\u00e2u nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi Th\u1ee5y \u0110i\u1ec3n\u201d, James Cronin, \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p v\u1edbi Nambu t\u1ea1i \u0110H University of Chicago, v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd gi\u1ea3i Nobel, h\u1ecfi. \u201cC\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a \u00f4ng \u0111i tr\u01b0\u1edbc nhi\u1ec1u c\u00f4ng tr\u00ecnh r\u1ea5t quan tr\u1ecdng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u00e3 l\u00e0m, v\u00e0 l\u00e0 vi\u00ean \u0111\u00e1 n\u1ec1n t\u1ea3ng \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n\u201d, \u00f4ng n\u00f3i.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">\u00d4ng ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng trong m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, c\u00e1c h\u1ea1t c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb \u201cs\u1ee5p \u0111\u1ed5\u201d, \u0111em l\u1ea1i thay \u0111\u1ed5i trong kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 ch\u1ee9c n\u0103ng. \u00d4ng m\u00f4 t\u1ea3 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng b\u1eb1ng th\u00ed d\u1ee5 c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng \u0111\u1ee9ng trong m\u1ed9t di\u1ec7n t\u00edch tr\u1ed1ng, nh\u00ecn theo c\u00e1c chi\u1ec1u ng\u1eabu nhi\u00ean kh\u00e1c nhau. Nh\u01b0ng n\u1ebfu m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u00ecnh l\u00ecnh nh\u00ecn ch\u1eb1m ch\u1eb1m v\u00e0o m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c s\u1ebd nh\u00ecn theo, t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t l\u1ef1c ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c. Khi \u00f4ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ph\u00e1 v\u1ee1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng t\u1ef1 ph\u00e1t n\u0103m 1960, c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd nghi ng\u1edd, nh\u01b0ng n\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a nhi\u1ec1u c\u00f4ng tr\u00ecnh l\u00fd thuy\u1ebft trong v\u1eadt l\u00fd.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">Trong b\u00e0i di\u1ec5n v\u0103n t\u1ea1i bu\u1ed5i l\u1ec5 ch\u00e0o m\u1eebng gi\u1ea3i Nobel t\u1ea1i \u0110H Chicago th\u00e1ng 10, 2008, Nambu \u0111\u01b0a ra c\u00e1i nh\u00ecn c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean: \u201cNg\u00e0y nay, nguy\u00ean l\u00fd c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u00e1 v\u1ee1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng t\u1ef1 ph\u00e1t l\u00e0 kh\u00e1i ni\u1ec7m c\u1ed1t l\u00f5i \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u l\u00e0m sao th\u1ebf gi\u1edbi l\u1ea1i \u0111a d\u1ea1ng nh\u01b0 th\u1ebf, m\u1eb7c d\u00f9 c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u00ednh ch\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng trong c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 chi ph\u1ed1i n\u00f3. C\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n l\u00e0 r\u1ea5t \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, nh\u01b0ng th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y l\u1ea1i kh\u00f4ng bu\u1ed3n t\u1ebb; t\u00f4i ngh\u0129, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p l\u00fd t\u01b0\u1edfng.\u201d (V\u1ec1 Ph\u00e1 v\u1ee1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng t\u1ef1 ph\u00e1t v\u00e0 M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n, xin xem th\u00eam <em>K\u1ef7 y\u1ebfu H\u1ea1t Higgs <\/em>v\u00e0 <em>M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n<\/em>, nxb Tri Th\u1ee9c 2013)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">T\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m sau c\u1ee7a th\u1eadp ni\u00ean 1950, \u00f4ng th\u1ef1c hi\u1ec7n th\u00ed nghi\u1ec7m trong si\u00eau d\u1eabn, nghi\u00ean c\u1ee9u xem m\u1ed9t d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n l\u00e0m sao c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng v\u1edbi \u00edt l\u1ef1c c\u1ea3n \u1edf nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 c\u1ef1c th\u1ea5p.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">Khi \u00f4ng nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i Nobel v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi l\u1eddi khuy\u00ean n\u00e0o \u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eafn g\u1eedi \u0111\u1ebfn c\u00e1c sinh vi\u00ean quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn khoa h\u1ecdc, \u00f4ng n\u00f3i: \u201cH\u00e3y ngh\u0129 \u0111\u1ed9c l\u1eadp, v\u00e0 lu\u00f4n lu\u00f4n ngh\u0129.\u201d V\u00e0 \u201cT\u00f4i th\u00edch x\u1eed tr\u00ed m\u1ed9t b\u00e0i to\u00e1n tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t m\u00ecnh, r\u1ed3i nh\u00ecn l\u1eddi gi\u1ea3i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, n\u1ebfu c\u00f3.\u201d \u201cT\u00f4i h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb \u00f4ng (Nambu) hai nguy\u00ean l\u00fd quan tr\u1ecdng: Kh\u00f4ng bao gi\u1edd bi\u1ebft s\u1ee3 t\u01b0 duy kh\u00e1c v\u1edbi th\u00f3i th\u01b0\u1eddng; v\u00e0 c\u00e1c s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 l\u00e0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n \u00fd t\u01b0\u1edfng m\u1ea1nh m\u1ebd\u201d nh\u01b0 G. Jona-Lasinio ph\u00e1t bi\u1ec3u, gi\u00e1o s\u01b0 v\u1eadt l\u00fd l\u00fd thuy\u1ebft \u1edf Rom, m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u00e3 c\u1ed9ng t\u00e1c v\u1edbi Nambu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">B\u1ea3n ch\u1ea5t khi\u00eam t\u1ed1n s\u00e2u xa l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a nh\u00e2n c\u00e1ch \u00f4ng. Ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng hi\u1ec3u t\u1eeb \u0111\u00e2u m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi khi\u00eam t\u1ed1n v\u00e0 nh\u00fat nh\u00e1t n\u00e0y ch\u1ed1c ch\u1ed1c l\u1ea1i tu\u00f4n ra nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o, v\u00e0 \u0111i tr\u01b0\u1edbc. C\u00f3 l\u1ebd v\u00ec \u00f4ng xem l\u00e0m v\u1eadt l\u00fd nh\u01b0 s\u1ef1 tham gia v\u00e0o m\u1ed9t cu\u1ed9c ch\u01a1i s\u00e1ng t\u1ea1o.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">Nambu sinh n\u0103m 1921 t\u1ea1i Tokyo v\u00e0 m\u1ea5t n\u0103m 2015 t\u1ea1i Osaka, h\u01b0\u1edfng th\u1ecd 94 tu\u1ed5i. \u00d4ng n\u00f3i, l\u00e0 \u0111\u00e3 thi r\u1edbt m\u00f4n Nhi\u1ec7t \u0110\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc v\u00ec \u0111\u00e3 kh\u00f4ng hi\u1ec3u entropy. May nh\u1edd \u0111am m\u00ea v\u1eadt l\u00fd v\u00e0 l\u00f2ng ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 Hideki Yukawa, ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt B\u1ea3n \u0111\u1ea7u ti\u00ean nh\u1eadn gi\u1ea3i Nobel v\u1eadt l\u00fd n\u0103m 1949, \u00f4ng \u0111\u00e3 theo v\u1eadt l\u00fd ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c. Sau Th\u1ebf chi\u1ebfn, \u00f4ng tham gia v\u00e0o nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee7a Sin-Itiro Tomonaga (t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Bunrika Tokyo v\u00e0 RIKEN), v\u00e0 \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a thuy\u1ebft \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ed9ng h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed QED (l\u00e3nh v\u1ef1c m\u00e0 Tomonaga \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i Nobel c\u00f9ng v\u1edbi Feynman v\u00e0 Schwinger n\u0103m 1965). \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e2n t\u1ed1 quan tr\u1ecdng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn \u00f4ng. (V\u1ec1 Hideki Yukawa xem <i>T\u1ef1 truy\u1ec7n<\/i> c\u1ee7a \u00f4ng s\u1eafp t\u1edbi)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">N\u0103m 1952 \u0111\u01b0\u1ee3c Tomonaga gi\u1edbi thi\u1ec7u, Nambu \u0111\u1ebfn <em>Vi\u1ec7n Nghi\u00ean c\u1ee9u Cao c\u1ea5p Princeton<\/em> \u0111\u1ec3 h\u1ecdc v\u1edbi J. Robert Oppenheimer. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e1m c\u00f3 \u0111\u1ee7 can \u0111\u1ea3m \u0111\u1ec3 xin g\u1eb7p Albert Einstein, ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 Oppenheimer t\u00ecm c\u00e1ch c\u00e1ch ly kh\u1ecfi s\u1ef1 th\u0103m vi\u1ebfng c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u tr\u1ebb. \u201cEinstein r\u1ea5t sung s\u01b0\u1edbng v\u00ec cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t ai \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi \u00f4ng\u201d, GS Peter G.O. Freund k\u1ec3 l\u1ea1i.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;padding-left: 60px\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" title=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2017\/11\/null-4.png?resize=312%2C282&#038;ssl=1\" alt=\"\" width=\"312\" height=\"282\" data-recalc-dims=\"1\" \/><br \/>\nT\u1ea5m \u1ea3nh Einstein do Nambu ch\u1ee5p t\u1eeb trong xe<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 60px\">Nambu nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u vinh d\u1ef1, ngo\u00e0i gi\u1ea3i Nobel \u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n khoa h\u1ecdc Hoa K\u1ef3, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u00e0 Khoa h\u1ecdc M\u1ef9, vi\u1ec7n s\u0129 danh d\u1ef1 c\u1ee7a H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Nh\u1eadt B\u1ea3n, \u0111\u01b0\u1ee3c Gi\u1ea3i J. Robert Oppenheimer, Gi\u1ea3i Wolf v\u1ec1 V\u1eadt l\u00fd, Hu\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng Benjamin Franklin, v\u00e0 Hu\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng V\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 Nh\u1eadt B\u1ea3n.\/.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><b><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" title=\"\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2017\/11\/Image20result.jpeg?resize=339%2C395&#038;ssl=1\" alt=\"Image result\" width=\"339\" height=\"395\" data-recalc-dims=\"1\" \/><br \/>\n<\/b>Yoichiro Nambu (1921 \u2013 2015)<br \/>\ngi\u1ea3i Nobel v\u1eadt l\u00fd 2008<\/p>\n<p><b>Yoichiro Nambu kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eefa, v\u00e0 c\u00f9ng v\u1edbi \u00f4ng, m\u1ed9t k\u1ef7 nguy\u00ean v\u1eadt l\u00fd \u0111\u00e3 ra \u0111i.<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1eddi c\u1ee7a s\u1ef1 s\u00f4i \u0111\u1ed9ng v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1, v\u00e0 c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e2n c\u00e1ch ngo\u1ea1i h\u1ea1ng, kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1eafm v\u1edbi m\u1ed9t thi\u00ean t\u00e0i nh\u1ecf nh\u1eafn, tr\u1ea7m l\u1eb7ng v\u00e0 k\u00edn \u0111\u00e1o. \u00d4ng l\u00e0 th\u1ea7y cho lu\u1eadn \u00e1n c\u1ee7a t\u00f4i t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Chicago. Sau \u0111\u00f3, v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 bi\u00ean t\u1eadp vi\u00ean c\u1ee7a <i>Scientific American<\/i>, t\u00f4i \u0111\u00e3 vi\u1ebft m\u1ed9t ti\u1ec3u s\u1eed m\u00f4 t\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p khoa h\u1ecdc c\u1ee7a \u00f4ng; b\u00e0i n\u00e0y mang t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n h\u01a1n, v\u1ec1 \u00f4ng nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ea7y v\u00e0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">C\u1eeda ph\u00f2ng \u00f4ng lu\u00f4n r\u1ed9ng m\u1edf. M\u1ed7i th\u1ee9 Hai, tr\u1ecdn m\u1ed9t gi\u1edd \u0111\u1ed3ng h\u1ed3, t\u00f4i g\u1eb7p Nambu \u0111\u1ec3 tr\u00ecnh b\u00e0y v\u1edbi \u00f4ng nh\u1eefng t\u00ednh to\u00e1n nh\u1ecf nhoi c\u1ee7a m\u00ecnh, r\u1ed3i \u00f4ng \u0111\u00e3 g\u1eafng gi\u1ea3i th\u00edch h\u01b0\u1edbng \u0111i ti\u1ebfp. R\u1ed3i t\u00f4i ch\u00e9p l\u1ea1i, d\u1ea7u ch\u1ec9 hi\u1ec3u bi\u1ebft ch\u00fat \u00edt nh\u1eefng g\u00ec \u00f4ng n\u00f3i, nh\u01b0ng khi ra v\u1ec1 l\u00f2ng \u0111\u1ea7y h\u00e0o h\u1ee9ng, \u0111am m\u00ea v\u1eadt l\u00fd c\u1ee7a \u00f4ng truy\u1ec1n c\u1ea3m l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf. \u0110\u00f4i khi \u00f4ng moi ra c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft quan tr\u1ecdng t\u1eeb kho t\u01b0 li\u1ec7u c\u1ee7a \u00f4ng \u2013 nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u \u00f4ng l\u00e0m t\u1eeb l\u00e2u v\u00e0 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 quan tr\u1ecdng th\u1eadt s\u1ef1 nh\u01b0ng \u00f4ng l\u1ea1i kh\u00f4ng ngh\u0129 ch\u00fang c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ec3 c\u00f4ng b\u1ed1. V\u00e0 khi \u00f4ng th\u1ea5y t\u00f4i l\u00e0m vi\u1ec7c qu\u00e1 s\u1ee9c, \u00f4ng \u0111\u00e3 k\u00ea toa m\u1ed9t \u201cli\u1ec1u thu\u1ed1c\u201d V.I. Warshawski, th\u00e1m t\u1eed gi\u1ea3 t\u01b0\u1edfng Chicago (phim).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">M\u1ed9t l\u1ea7n t\u00f4i g\u1eb7p Nambu nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u0103m ch\u1ec9 m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft tay v\u1ec1 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i m\u00e0 m\u1ed9t tay m\u01a1 n\u00e0o \u0111\u00e3 g\u1eedi cho \u00f4ng. T\u00f4i r\u1ea5t \u0111\u1ed7i ng\u1ea1c nhi\u00ean, t\u00f4i h\u1ecfi t\u1ea1i sao \u00f4ng l\u1ea1i d\u00e0nh nhi\u1ec1u th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdc m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ch\u1eebng l\u00e0 lang b\u0103m. \u00d4ng tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng khi Albert Einstein nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft ch\u1eb3ng bi\u1ebft t\u1eeb \u0111\u00e2u c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00f4 danh, \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 c\u00f4ng \u0111\u1ecdc n\u00f3 v\u00e0 hi\u1ec3u n\u00f3. T\u00e1c gi\u1ea3 l\u00e0 Satyendra Nath Bose v\u00e0 b\u00e0i b\u00e1o n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 ra c\u00e1c h\u1ea1t boson; n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 can thi\u1ec7p c\u1ee7a Einstein c\u00f3 th\u1ec3 b\u00e0i b\u00e1o kh\u00f4ng bao gi\u1edd nh\u00ecn th\u1ea5y \u00e1nh s\u00e1ng. V\u00ec v\u1eady, m\u1ed7i khi Nambu nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 b\u1eb1ng th\u01b0, cho d\u00f9 n\u00f3 tr\u00f4ng k\u1ef3 qu\u00e1i nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o \u0111i n\u1eefa, \u00f4ng c\u1ea3m th\u1ea5y b\u1eaft bu\u1ed9c ph\u1ea3i d\u00e0nh th\u00ec gi\u1edd \u0111\u1ecdc n\u00f3, v\u00ec \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean ng\u1ecdc \u1ea9n m\u00ecnh. B\u00e0i h\u1ecdc t\u00f4i \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c: kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u00e1nh gi\u00e1 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c b\u1eb1ng ngo\u1ea1i h\u00ecnh.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0110\u00f4i khi Nambu k\u1ec3 cho t\u00f4i nghe nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n trong qu\u00e1 kh\u1ee9. V\u1ec1 chuy\u1ec7n Edward Teller say m\u00e8m trong b\u1eefa ti\u1ec7c \u0111\u1ebfn n\u1ed7i \u00f4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 k\u1ebft th\u00fac b\u1eb1ng khi\u00eau v\u0169 tr\u00ean b\u00e0n c\u00f3 tr\u1ea3i l\u00e1 c\u1edd Hoa K\u1ef3. Ho\u1eb7c v\u1ec1 Wolfgang Pauli l\u00e0m m\u1ed9t bu\u1ed5i h\u1ed9i th\u1ea3o v\u00e0 tr\u1edf n\u00ean n\u1ed5i tr\u1eadn l\u00f4i \u0111\u00ecnh b\u1edfi m\u1ed9t b\u00ecnh lu\u1eadn ph\u00ea ph\u00e1n c\u1ee7a m\u1ed9t th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a kh\u00e1n gi\u1ea3 khi\u1ebfn \u00f4ng \u0111\u00e3 t\u00fam l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng v\u00e0 g\u1ea7n nh\u01b0 b\u00f3p c\u1ed5 anh ta. V\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n B\u00e0 Wu \u0111\u00e3 b\u1ecb t\u1eeb ch\u1ed1i gi\u1ea3i Nobel th\u1ebf n\u00e0o, \u0111i\u1ec1u b\u00e0 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, nh\u01b0ng ch\u1ec9 v\u00ec b\u00e0 l\u00e0 ph\u1ee5 n\u1eef.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u1ea1i Vi\u1ec7n Enrico Fermi, n\u01a1i ch\u00fang t\u00f4i c\u00f3 v\u0103n ph\u00f2ng, kh\u00f4ng ch\u1ec9 b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed s\u00f4i \u0111\u1ed9ng v\u00e0 th\u00fa v\u1ecb, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u th\u00e2n thi\u1ec7n v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 nhau. N\u1ebfu t\u00f4i c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1edbi m\u1ed9t t\u00ednh to\u00e1n, c\u00e1c b\u1ea1n c\u00f9ng ph\u00f2ng t\u00f4i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u01a1i cao c\u1ea5p h\u01a1n t\u00f4i, \u0111\u00e3 lu\u00f4n s\u1eb5n s\u00e0ng d\u00e0nh th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 cho t\u00f4i bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o. Sau \u0111\u00f3, t\u00f4i nh\u1eadn ra r\u1eb1ng m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c c\u00f3 t\u00ednh x\u00e3 h\u1ed9i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed c\u1ea1nh tranh trong m\u1ed9t nh\u00f3m v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t, l\u00e0 \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t hi\u1ebfm, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u quy \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 v\u00e0o s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n v\u0103n minh c\u1ee7a Nambu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tuy nhi\u00ean, g\u1ea7n cu\u1ed1i c\u1ee7a h\u1ecdc b\u1ed5ng sau ti\u1ebfn s\u0129 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a t\u00f4i, t\u00f4i th\u1ea5y s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh g\u1eb7p r\u1eafc r\u1ed1i, v\u00e0 \u0111\u00e3 vi\u1ebft cho Nambu h\u1ecfi \u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129 t\u00f4i c\u00f3 t\u01b0\u01a1ng lai v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd hay kh\u00f4ng. \u00d4ng \u0111\u00e3 g\u1eedi cho t\u00f4i m\u1ed9t th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi d\u00e0i, m\u00e0 t\u00f4i mu\u1ed1n sao l\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111o\u1ea1n trong ni\u1ec1m hy v\u1ecdng r\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 s\u1ebd n\u1eb1m trong m\u1ed1i quan t\u00e2m c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd \u0111ang kh\u00e1t v\u1ecdng:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\">T\u00f4i hi\u1ec3u c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a b\u1ea1n. \u0110\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u1ec5, m\u1eb7c d\u00f9 n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f3 kh\u0103n nh\u01b0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ngh\u1ec7 s\u0129 piano h\u00f2a nh\u1ea1c, nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n c\u1ee7a t\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1eeb b\u1ecf \u00e2m nh\u1ea1c \u0111\u1ec3 \u0111i theo v\u1eadt l\u00fd m\u1ed9t l\u1ea7n n\u00f3i. Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u00e2m nh\u1ea1c, b\u1ea1n c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng b\u1ea9m sinh, ho\u1eb7c b\u1ea1n kh\u00f4ng c\u00f3, th\u1ebf th\u00f4i. Theo \u0111u\u1ed5i v\u1eadt l\u00fd c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ngh\u1ec7 thu\u1eadt, v\u00ec v\u1eady n\u00f3 v\u1eabn ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u0103ng, nh\u01b0ng t\u00e0i n\u0103ng c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1eafc th\u00e1i. C\u00f3 ch\u1ed7 d\u00e0nh cho c\u00e1c phong c\u00e1ch kh\u00e1c nhau. H\u01a1n n\u1eefa, t\u00e0i n\u0103ng kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi th\u00e0nh \u0111\u1ea1t. C\u00e1i sau l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u n\u0103ng \u0111\u1ed9ng h\u01a1n. B\u1ea1n c\u1ea7n s\u1ef1 t\u1ef1-tin, nh\u01b0ng th\u01b0\u1eddng t\u1ef1-tin v\u00e0 th\u00e0nh \u0111\u1ea1t li\u00ean k\u1ebft nhau.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\">Khi c\u00f2n tr\u1ebb, b\u1ea1n c\u00f3 khuynh h\u01b0\u1edbng tr\u1edf n\u00ean l\u00fd t\u01b0\u1edfng h\u01a1n, tham v\u1ecdng v\u00e0 thi\u1ebfu ki\u00ean nh\u1eabn h\u01a1n, gi\u1ed1ng nh\u01b0 b\u1ea3n th\u00e2n t\u00f4i. B\u1ea1n s\u1ebd h\u00e0i l\u00f2ng v\u1edbi kh\u00f4ng g\u00ec h\u01a1n l\u00e0 gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi, b\u1ea1n c\u00f3 n\u1ed7i t\u1ef1 nghi ng\u1edd g\u1eb7m nh\u1ea5m, li\u00ean t\u1ee5c c\u00e2n \u0111o m\u00ecnh v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. T\u00f4i \u0111\u00e3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m \u0111i\u1ec1u n\u00e0y s\u00e2u s\u1eafc khi l\u00e0m vi\u1ec7c hai n\u0103m t\u1ea1i Vi\u1ec7n Nghi\u00ean c\u1ee9u Cao C\u1ea5p (Princeton). T\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 ho\u00e0n th\u00e0nh nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i mu\u1ed1n. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi xem ra th\u00f4ng minh h\u01a1n t\u00f4i, v\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 suy s\u1ee5p tinh th\u1ea7n. T\u00f4i ngh\u0129, t\u00f4i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed1n kh\u1ed5 duy nh\u1ea5t c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1. M\u1ed9t th\u1eddi gian r\u1ea5t l\u00e2u sau, t\u00f4i ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u1eeb c\u00e1c \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u0169 c\u1ee7a t\u00f4i r\u1eb1ng h\u1ecd c\u0169ng \u0111\u00e3 n\u1ebfm tr\u1ea3i kinh nghi\u1ec7m t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 &#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\">C\u00e1c xu h\u01b0\u1edbng hi\u1ec7n nay c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u1eadt l\u00fd g\u00e2y lo l\u1eafng cho t\u00f4i. M\u1ed9t s\u1ed1 l\u0129nh v\u1ef1c v\u1eadt l\u00fd \u0111ang trong tr\u1ea1ng th\u00e1i tr\u00ec tr\u1ec7. M\u1ed9t s\u1ed1 kh\u00e1c, n\u1ebfu kh\u00f4ng tr\u00ec tr\u1ec7, \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh doanh nghi\u1ec7p t\u1eadp th\u1ec3 theo \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng s\u1ee9 m\u1ec7nh. Nh\u01b0ng b\u1ea1n \u0111\u1ec3 t\u00f4i k\u1ec3 cho b\u1ea1n nghe m\u1ed9t kh\u00eda c\u1ea1nh kh\u00e1c c\u1ee7a vi\u1ec7c theo \u0111u\u1ed5i v\u1eadt l\u00fd, ho\u1eb7c b\u1ea5t k\u1ef3 ng\u00e0nh n\u00e0o. B\u1ea1n n\u00ean th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t ni\u1ec1m vui. B\u1ea1n kh\u00f4ng n\u00ean l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng nghi\u00eam tr\u1ecdng cho \u0111\u1ebfn ch\u1ebft. Ch\u1ec9 l\u00e0m m\u00e0 kh\u00f4ng ch\u01a1i l\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ed1t. Khi b\u1ea1n b\u1ecb m\u1eafc k\u1eb9t, b\u1ea1n h\u00e3y th\u01b0 gi\u00e3n v\u00e0 th\u1eed nh\u1eefng th\u1ee9 kh\u00e1c m\u00e0 b\u1ea1n x\u1eed l\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ee5c \u0111\u00edch ho\u1eb7c tham v\u1ecdng c\u1ee5 th\u1ec3. H\u1ecdc c\u00e1ch linh ho\u1ea1t trong vi\u1ec7c theo \u0111u\u1ed5i c\u1ee7a b\u1ea1n tr\u00ean quy m\u00f4 ng\u1eafn h\u1ea1n, v\u00e0 ki\u00ean nh\u1eabn v\u1ec1 d\u00e0i h\u1ea1n. \u0110\u00f4i khi m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o b\u1ea1n vi\u1ebft trong m\u1ed9t kho\u1ea3nh kh\u1eafc t\u00ecnh c\u1edd l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fa \u00fd nhi\u1ec1u h\u01a1n b\u00e0i b\u00e1o b\u1ea1n ngh\u0129 l\u00e0 nghi\u00eam t\u00fac v\u00e0 quan tr\u1ecdng h\u01a1n &#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;padding-left: 30px\">T\u00f4i \u0111\u00e3 may m\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee9u kh\u1ecfi s\u1ef1 tr\u1ea7m c\u1ea3m c\u1ee7a t\u00f4i b\u1edfi Goldberger, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a t\u00f4i \u0111\u1ebfn Chicago. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c duy nh\u1ea5t m\u00e0 t\u00f4i nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u00e0o ph\u00fat ch\u00f3t. B\u1ea1n c\u1ea7n may m\u1eafn, nh\u01b0ng may m\u1eafn kh\u00f4ng x\u1ea3y ra trong ch\u00e2n kh\u00f4ng. N\u00f3 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c vun x\u1edbi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Th\u1ef1c ra, Nambu \u0111\u00e3 c\u1ee9u t\u00f4i. H\u00f3a ra t\u00f4i kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c trong ng\u00e0nh v\u1eadt l\u00ed, v\u00e0 visa c\u1ee7a t\u00f4i s\u1eafp h\u1ebft h\u1ea1n &#8211; \u0111\u1ec3 t\u00f4i ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi vi\u1ec5n c\u1ea3nh tr\u1edf v\u1ec1 \u1ea4n \u0110\u1ed9, qu\u00ea c\u1ee7a t\u00f4i, nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea5t b\u1ea1i \u2013 th\u00ec \u00f4ng \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t kho\u1ea3n tr\u1ee3 c\u1ea5p \u0111\u1ec3 h\u1ed7 tr\u1ee3 t\u00f4i trong hai th\u00e1ng. Trong th\u1eddi gian \u0111\u00f3, t\u00f4i \u0111\u00e3 may m\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm cho m\u00ecnh m\u1ed9t c\u00f4ng vi\u1ec7c m\u1edbi v\u00e0, nh\u01b0 n\u00f3 \u0111\u00e3 th\u00e0nh hi\u1ec7n th\u1ef1c, m\u1ed9t ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p m\u1edbi v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch m\u1ed9t nh\u00e0 b\u00e1o v\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Qua nhi\u1ec1u n\u0103m t\u00f4i thi tho\u1ea3ng nghe t\u1eeb Nambu. &#8220;T\u00f4i \u0111ang t\u00ecm m\u1ed9t c\u00e1ch di\u1ec5n t\u1ea3 m\u1edbi cho \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc ch\u1ea5t l\u1ecfng trong th\u1eddi gian r\u1ea3nh r\u1ed7i c\u1ee7a t\u00f4i, l\u1ea5y c\u1ea3m h\u1ee9ng t\u1eeb l\u00fd thuy\u1ebft d\u00e2y&#8221;, \u00f4ng vi\u1ebft trong n\u0103m 2010. \u00d4ng \u0111\u00e3 89 tu\u1ed5i, nh\u01b0ng ni\u1ec1m \u0111am m\u00ea v\u1eadt l\u00fd c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng b\u1ecb suy gi\u1ea3m. \u00d4ng \u0111\u00e3 quay tr\u1edf l\u1ea1i Nh\u1eadt B\u1ea3n, v\u00e0 c\u00f3 v\u1ebb h\u1ea1nh ph\u00fac \u1edf \u0111\u00f3, m\u1eb7c d\u00f9 nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh trong v\u0103n ho\u00e1 \u2212 c\u00e1i m\u00e0 \u00f4ng mi\u00eau t\u1ea3 nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 b\u1eadn t\u00e2m \u0111\u1eb7c th\u00f9 v\u1edbi c\u00e1i t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 \u00e9p bu\u1ed9c x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 th\u00edch nghi \u2013 l\u00e0m cho \u00f4ng b\u1ed1i r\u1ed1i.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">L\u1ea7n cu\u1ed1i c\u00f9ng t\u00f4i nghe th\u1ea5y t\u1eeb Nambu c\u00e1ch \u0111\u00e2y kho\u1ea3ng m\u1ed9t n\u0103m, khi \u00f4ng g\u1eedi t\u1eb7ng t\u00f4i m\u1ed9t b\u1ea3n tuy\u1ec3n t\u1eadp c\u1ee7a \u00f4ng, m\u00e0 l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u l\u00e0 b\u00e0i t\u00f4i \u0111\u00e3 vi\u1ebft v\u1ec1 \u00f4ng g\u1ea7n hai th\u1eadp ni\u00ean tr\u01b0\u1edbc. T\u00f4i \u0111\u00e3 b\u1ecb x\u00fac \u0111\u1ed9ng b\u1edfi ch\u1eef vi\u1ebft tay run r\u1ea9y tr\u00ean bao th\u01b0, v\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd t\u00f4i \u01b0\u1edbc l\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 bi\u1ebft g\u00ecn gi\u1eef n\u00f3.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd, nh\u01b0ng t\u00f4i kh\u00f4ng h\u1ed1i h\u1eadn v\u1ec1 nh\u1eefng n\u0103m t\u00f4i \u0111\u00e3 theo \u0111u\u1ed5i gi\u1ea5c m\u01a1. T\u00f4i \u0111\u00e3 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u01a1 b\u1ea3n trong vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u, t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a theo \u0111u\u1ed5i s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 c\u1ee7a t\u00f4i, v\u00e0 s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft ph\u1ea3i b\u1ecf l\u1ea1i b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft y\u00eau m\u1ebfn n\u1ebfu ch\u00fang kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c t\u1ebf h\u1ed7 tr\u1ee3. V\u00e0 t\u00f4i v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c xem ng\u1ea5u nghi\u1ebfn phi\u00ean b\u1ea3n Warshawski m\u1edbi nh\u1ea5t m\u1ed7i khi n\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n. L\u00e0m sao ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh b\u1edfi m\u1ed9t s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n \u0111\u1ea7y \u00e2n s\u1ee7ng nh\u01b0 s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a Nambu trong nh\u1eefng n\u0103m h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; YOICHIRO NAMBU: \u0110\u00c3 RA \u0110I M\u1ed8T THI\u00caN T\u00c0I HI\u1ec0N H\u00d2A V\u00c0 NH\u00c2N H\u1eacU (2016) T\u00e1c gi\u1ea3: Madhusree Mukerjee (Courtesy of Huffingtonpost) Ng\u01b0\u1eddi d\u1ecbch: Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Hi\u1ec1n &amp; Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Xanh &nbsp; L\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u. Yoichiro Nambu, ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 g\u1ed1c Nh\u1eadt, l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 20 trong ng\u00e0nh v\u1eadt<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[59],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/801"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=801"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/801\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=801"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=801"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rosetta.vn\/nguyenxuanxanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=801"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}