MỤC 4
ĐỒNG CẢM

Mô tả phương pháp

Phương pháp đồng cảm được phát triển bởi W. Gordon (Hoa Kỳ) vào giữa thế kỷ 20, và là một phần phương pháp tương tự (tiếng Anh: Synectics). Bản chất của phương pháp đồng cảm nằm ở việc chuyển đổi giữa hai thái cực quen và lạ.
Cơ sở của phương pháp là việc đồng hoá bản thân – tự biến mình thành đối tượng khác, đó là khả năng cảm nhận một đối tượng ở trạng thái đó.

Mục đích:

Dạy trẻ thay đổi góc nhìn về các đối tượng thường thấy bằng cách tưởng tượng mình là đối tượng ấy.

Các bước tiến hành một buổi học

I. Yêu cầu trẻ nghĩ đến một đối tượng ngẫu nhiên.
Ví dụ:
Cửa sổ, cây, hoa violet.

2. Thảo luận về đối tượng từ góc nhìn thông thường.
Ví dụ:

Hình dáng, mức độ cần phải chăm sóc, cách các giác quan của con người cảm nhận hoa violet, v.v.

3. Yêu cầu trẻ tưởng tượng (biến mình thành đối tượng trong một tình huống nào đó và nói ra cảm nhận của mình).

Ví dụ:

Các em là một cây hoa violet mà chủ quên tưới nước trong ba ngày, đứng một mình trên bậu cửa sổ dưới ánh nắng mặt trời hừng hực. Hãy kể về cảm nhận của em lúc ấy.

4. Tổ chức hoạt động tạo nội dung cho trẻ: vẽ, điêu khắc, cắt dán, các hoạt động theo chủ đề, sáng tác truyện cổ tích.

Ví dụ:
Tạo bông hoa (vui, buồn, tự hào) bằng sáp dẻo.

Khuyến nghị cho việc xây dựng hệ thống các buổi học/chơi cho trẻ em ở các độ tuổi khác nhau.

Nên bắt đầu sử dụng phương pháp đồng cảm khi làm việc với trẻ 3 tuổi. Trẻ ở độ tuổi này, theo yêu cầu của giáo viên, tưởng tượng ra một vật thể sống, thể hiện những hành động đơn giản và nói về những gì trẻ cảm thấy.

Ví dụ:

Em là một con châu chấu (trẻ nhảy lên như châu chấu). Con châu chấu mệt (trẻ làm bộ dạng một con châu chấu mệt mỏi).
Châu chấu mệt ở đâu (trên cơ thể) nhất? (Chân tôi mỏi – mỏi mỏi lắm. Bây giờ chúng đang nghỉ ngơi. Tôi dừng một tí rồi tôi lại nhảy nữa cho xem).

Ở tuổi lên bốn, các bài tập hướng đến các vật thể nhân tạo là cần thiết, theo đó đề xuất các giải pháp cho các tình huống khác nhau.
Ví dụ:
Em là một cái máy giặt (trẻ thể hiện những gì mình làm trong vai trò này). Nhưng bạn lại gặp một vấn đề: người ta bỏ quá nhiều đồ để giặt vào trong bạn. Bạn cảm thấy như nào? (trẻ trả lời).

Từ năm tuổi trở lên, bắt đầu quá trình hình thành khả năng tự nhận diện với một hình ảnh (được lựa chọn một cách độc lập) được đặt trong một tình huống.

Ví dụ:

Em sẽ cảm thấy gì nếu em là một lính cứu hỏa và nghe thấy một đứa trẻ kêu cứu trong một ngôi nhà đang cháy? Tưởng tượng rằng em là một chiếc bàn ủi đang quá nóng vì quên được tắt đi – làm sao để tự tìm ra giải pháp cho vấn đề này? Nếu em là một phụ nữ lớn tuổi (hoặc đàn ông), em sẽ cảm thấy thế nào nếu phải mang vác nặng, phải đứng khi đi xe buýt, v.v … Tưởng tượng rằng em là một ngôi sao nhỏ trên trời, và vào ban đêm em nhìn thấy một đứa trẻ không thể ngủ được vì sợ hãi (hoặc bị đau răng, v.v.) Em sẽ làm gì để giúp bạn ấy?

Bài học nên được xây dựng theo các bước từ dễ đến khó:
Bước 1 – giáo viên nói về những gì trẻ cảm thấy hoặc tưởng tượng;
Bước 2 – câu chuyện mà người lớn kể được bổ sung với câu trả lời của trẻ;
Bước 3 – cho trẻ nói về những gì chúng tưởng tượng hoặc cảm nhận; giáo viên bổ sung, chỉ định và mở rộng ý tưởng của trẻ về việc thay đổi góc nhìn đối với đối tượng.
Bước 4 – trẻ có thể tự nói về những gì trẻ cảm nhận hoặc tưởng tượng mà không cần sự giúp đỡ của người lớn.

KẾT QUẢ MONG ĐỢI

Trẻ có khả năng đặt mình vào vị trí của một đối tượng khác trong một tình huống định trước và kể được một câu chuyện về bản thân mình từ góc nhìn của đối tượng.

Trò chơi & Bài tập sáng tạo

Hoạt động: (dành cho trẻ 3 tuổi rưỡi)

Chúng ta tội nghiệp những con vật đáng thương.

Mục đích:

Dạy trẻ nhận dạng bằng hình ảnh của một số đối tượng trong tự nhiên và thể hiện sự đồng cảm với chúng trong một tình huống định sẵn.

Dụng cụ:

Giáo viên gợi ý trẻ đóng vai một số động vật trong một khu rừng bí ẩn.
Cho trẻ tự giới thiệu bản thân và thể hiện bằng cử chỉ, hành động của nhân vật mà trẻ đóng vai. Giáo viên mô tả các tình huống mà trong đó có những động vật ấy. Trẻ giải thích cảm nhận của trẻ.

Ví dụ: một con sóc đang buồn bã, nó cảm thấy chán nản và buồn vì ai đó đã lấy hạt dẻ của nó.
Thảo luận: làm thế nào chúng ta có thể giúp các động vật không vui?

Khuyến nghị cho trẻ từ ba tuổi rưỡi, với những nhóm nhỏ.

Trò chơi & Bài tập sáng tạo

Hoạt động: (dành cho trẻ 5 tuổi)

Những vật dụng được dùng sai cách

Mục đích:

Dạy trẻ rút ra các quy tắc sử dụng đồ vật trong nhà. Tạo ra các điều kiện mà có thể tạo được sự đồng cảm với các đồ vật nhân tạo.

Dụng cụ:

Giáo viên cho trẻ nhớ lại những đồ vật trong nhà và thảo luận về các quy tắc sử dụng chúng. Sau đó, để trẻ “đến thăm” một căn hộ mà những người chủ sử dụng đồ đạc của họ không đúng cách. Trẻ, thay mặt cho những đồ vật bị sử dụng sai cách, nói về những bất hạnh của chúng.

Ví dụ: một đứa trẻ, đóng vai một ấm đun nước, nói về việc nó bẩn và hỏng như thế nào, và cảm nhận của nó.

Cho trẻ thảo luận về những điều đồ vật sẽ làm nếu chúng có thể nói năng và hoạt động (như trong phim “Người đẹp và quái vật” của Disney).

Trò chơi & Bài tập sáng tạo

Hoạt động: (dành cho trẻ 5 tuổi)

Một câu chuyện không có trong sách

Mục đích:

Tiếp tục dạy trẻ tự biến mình thành một đối tượng quen thuộc và cho trẻ nói về bản thân khi đóng vai đối tượng đó.

Dụng cụ:

Giáo viên gợi ý trẻ nhớ đến một số tình tiết từ một câu chuyện cổ tích quen thuộc và kể lại các đối tượng liên quan.

Ví dụ: Người-đẹp-ngủ-trong-rừng nằm trong lâu đài và chờ đợi Hoàng-tử-quyến-rũ. Đối tượng: giường, trục chính cạnh giường, lâu đài, dây tầm xuân quanh lâu đài.

Mỗi đứa trẻ đều đảm nhận vai trò của một đối tượng nào đó và kể ra đặc điểm tính cách của mình (giường thì cáu kỉnh, trục chính thờ ơ, lâu đài khôn ngoan, dây tầm xuân lại tự phụ).

Sau đó, cho từng trẻ nói về nhận xét của mình về tình huống của bài học theo góc nhìn của đối tượng mà trẻ đóng vai.

Bài tập này không nên có nhiều hơn năm trẻ.


Người dịch chính: Nguyễn Thế Phương

Kiểm tra bản dịch Anh – Việt

Back to Top