MỤC 5
CÁC KỸ THUẬT TƯỞNG TƯỢNG ĐIỂN HÌNH

MÔ TẢ CHUNG CỦA CÁC KỸ THUẬT

Các kỹ thuật tưởng tượng điển hình (sau đây viết tắt là TTF – typical techniques of fantasizing) đã được G. S. Altshuller tạo ra vào những năm 1970 để kích thích hoạt động tư duy của những người tham gia vào việc sáng chế.

Trong nền tảng của TTF có các hoạt động tư duy về các đối tượng tưởng tượng, bằng cách bỏ qua các quy luật cơ bản của tự nhiên. Cơ chế chính của TTF là nâng một biểu hiện của một đặc điểm nhất định lên một mức độ cực đoan, hoặc loại bỏ hoàn toàn.

Các kỹ thuật tưởng tượng điển hình được điều chỉnh để làm việc với trẻ mẫu giáo. Mỗi kỹ thuật trong đó sẽ được giới thiệu trong từng phần riêng biệt của mục này:

1. Kỹ thuật “Tăng – Giảm”;

2. Kỹ thuật “Phân chia – Hợp nhất”;

3. Kỹ thuật “Biến đổi tính chất của thời gian”;
4. Kỹ thuật “Hoạt hóa – Bất động hóa”;

5. Kỹ thuật “Chuyên môn hóa – Đa năng hóa”;

6. Kỹ thuật “Đối lập”.

Để các em có thể hiểu rõ hơn về các phép biến đổi tưởng tượng, các tiêu đề của các kỹ thuật được giới thiệu là tên của các pháp sư, những người có sức mạnh khác nhau.

MỤC ĐÍCH CỦA TTF

Dạy trẻ thực hiện các phép biến đổi tưởng tượng của một vật thể bằng cách biến đổi một trong những đặc điểm của nó.

5.1. KỸ THUẬT “TĂNG – GIẢM”

MÔ TẢ KỸ THUẬT

Ý tưởng chính của kỹ thuật tăng giảm bao gồm thay đổi, theo hướng tăng hoặc theo hướng giảm, bất kỳ đặc điểm nào của một đối tượng.

Ví dụ:

Tăng – giảm đặc điểm về kích thước (truyện Cậu bé tí hon và gã khổng lồ); tăng – giảm đặc điểm về số lượng (vô số chuột trong một thị trấn Hamelin nhưng chỉ có một Hoàng tử bé trên thế giới); tăng – giảm một đặc điểm cụ thể (giấc ngủ của Người đẹp ngủ trong rừng được kéo dài đến mức cô ấy ngủ được cả trăm năm).

Các bước tiến hành một buổi học
1. Đề nghị các em chọn một đối tượng (bảng).

2. Kể lại các đặc điểm của đối tượng được chọn.
Ví dụ:
Một bảng có kích thước, các bộ phận, nơi nó đứng, màu sắc, v.v.

3. Mời trẻ vào nhóm Pháp sư Tăng Kích Thước (hoặc Giảm Kích Thước), tùy mong muốn của trẻ. Thực hiện chuyển đổi kích thước đối tượng theo hướng tăng hoặc giảm. Thảo luận về ứng dụng thực tế của các đối tượng thu được.
Ví dụ:
Pháp sư Tăng Kích Thước chạm vào bàn. Chuyện gì đã xảy ra với nó; chúng ta có thể làm gì trong nhóm của mình với một cái bàn quá lớn?
4. Tiến hành chuyển đổi kích thước của một phần của đối tượng. Thảo luận về tình huống vấn đề.
Ví dụ:

Pháp sư Tăng Kích Thước chạm vào chân bàn (hệ thống con). Chuyện gì sẽ xảy ra; Làm thế nào một người có thể sử dụng một cái bàn với một cái chân khổng lồ? (có thể làm cho nó trượt đi?) Thảo luận sẽ diễn tiến vui nhộn để tìm ra giải pháp cho tình huống mới.

5. Thực hiện chuyển đổi kích thước của một nơi thường đặt đối tượng (và nơi nó hoạt động). Thảo luận về tình huống vấn đề.
Ví dụ:
Pháp sư Tăng Kích Thước chạm vào căn phòng nơi các bàn thường đứng. Trẻ em sẽ đến bàn của chúng để ăn tối như thế nào, nếu bây giờ căn phòng có kích thước của một thành phố và không gian giữa các bàn là rất lớn – trẻ con dù có mất nửa ngày cũng sẽ không đến được cửa vào phòng học …
6. Thực hiện chuyển đổi màu sắc của đặc điểm và giá trị của đối tượng. Thảo luận về tình huống vấn đề.
Ví dụ:
Pháp sư Đổi Màu chạm vào bàn. Điều gì sẽ xảy ra, nếu cái bàn dần trở nên trong suốt? Một trò chơi dạng “Tốt / Xấu”.

7. Tổ chức hoạt động tạo nội dung với nhiều cách diễn đạt và bằng nhiều cách khác nhau:

– sáng tác (kể) một câu chuyện cổ tích và viết ra nội dung của nó, có thể dùng các giản đồ;
– giải quyết tình huống vấn đề và xây dựng mô hình của chúng;
– vẽ, cắt dán, điêu khắc về chủ đề của buổi học.

Khuyến nghị cho việc xây dựng hệ thống các buổi học/chơi cho trẻ em ở các độ tuổi khác nhau.

Giáo viên, cùng với trẻ em, phân tích các tác phẩm văn học có chứa kỹ thuật này.
Họ xác định cách đối tượng, đặc điểm của nó, các bộ phận và địa điểm hoạt động của nó thay đổi như thế nào khi gặp các pháp sư thay đổi kích thước.

Ví dụ:

Xác định xem pháp sư nào đã đến thăm truyện cổ tích “Gulliver du ký” (Gulliver đến đảo của người tí hon Liliput, hay đến thế giới khổng lồ Brobdingnag, truyện “Cô bé ngón tay cái”, “Anh chàng Hobbit”, “Cậu bé người gỗ Pinocchio”, “Alice ở xứ sở thần tiên”, v.v.).

Trẻ bốn tuổi có thể tự mình nghĩ về việc biến đổi kích thước của một vật thể, các bộ phận hoặc địa điểm hoạt động của nó, và mô tả các tình huống phát sinh.

Năm tuổi, trẻ độc lập xác định mức độ mà một đặc điểm nhất định của một đối tượng được thể hiện.
Sử dụng các kỹ thuật tăng – giảm, chúng thực hiện các phép biến đổi tưởng tượng cho đặc điểm này.
Chúng cũng giải quyết các tình huống vấn đề sau khi phân tích sự tương tác giữa vật thể biến đổi và thế giới tức thời xung quanh nó.

Ví dụ:

Vào giữa mùa đông, một con gấu gầm to đến nỗi người ở ngôi làng gần đó nghe tiếng nó… Chuyện gì sẽ xảy ra?

Trẻ sáu đến bảy tuổi có thể tự mình sử dụng kỹ thuật tăng – giảm để sáng tác một câu chuyện cổ tích, hoặc để giải quyết một tình huống vấn đề.

Thực hiện các hoạt động tạo nội dung dựa trên kết quả thảo luận.
Ví dụ:

Trong hoạt động miêu tả, trẻ em được giao những nhiệm vụ liên quan đến việc sử dụng kỹ thuật thay đổi kích thước (để tạo ra một mô hình của một nơi huyền diệu nơi các nàng tiên nhỏ sống và những người khổng lồ lớn lên; để vẽ nên câu chuyện cổ tích trong đó Hercules đã được sinh ra vô cùng yếu đuối).

KẾT QUẢ MONG ĐỢI

Một đứa trẻ có thể sử dụng độc lập các kỹ thuật tăng và giảm các đặc điểm của một đối tượng trong việc giải quyết các vấn đề sáng tạo, tạo ra các truyện cổ tích mới, hoặc trong hoạt động miêu tả.

5.2. KỸ THUẬT “PHÂN CHIA – HỢP NHẤT”

MÔ TẢ KỸ THUẬT

Kỹ thuật này là biến đổi tưởng tượng theo hướng phân chia hoặc kết hợp các đối tượng hoặc các bộ phận của chúng với bất kỳ cách nào.

Khi làm việc với trẻ mẫu giáo, kỹ thuật này được đại diện bởi hai pháp sư: Pháp sư Phân Chia, người phân chia mọi thứ, và Pháp sư Hợp Nhất, người kết hợp mọi thứ lại với nhau. Nguyên tắc chính của hành động của họ là không có bất kỳ quy tắc nào, có thể phân chia và kết hợp một cách không logic.

Sau hành động của Pháp sư Phân Chia, các phép biến đổi tưởng tượng luôn được thực hiện tiếp với sự giúp đỡ của Pháp sư Hợp Nhất, luôn và ngược lại. Những đứa trẻ phải hiểu và giải thích các biến đổi kỳ diệu trên góc nhìn về ứng dụng thực tế. Nhờ vậy trẻ giải thích sự biến đổi là hữu ích hoặc có lợi như thế nào.

Các bước tiến hành một buổi học

1. Đề nghị trẻ chọn một đối tượng từ môi trường xung quanh và xác định các bộ phận và vị trí thông thường của nó.
Ví dụ:

Một con chim có một cái mình, đầu, cánh, đuôi, chân, v.v. Tiếp đến, một con chim là một phần của thế giới động vật, và thế giới động vật là một phần của tự nhiên, v.v. Một kết luận được đưa ra là mọi thứ trên thế giới đều bao gồm các bộ phận.

2. Mời vị Pháp sư Phân Chia, người chia một đối tượng thành nhiều phần.

Ví dụ:

Pháp sư Phân Chia chạm vào một chiếc xe đồ chơi. Giải thích những gì sẽ xảy ra với nó (nó rơi ra thành các bộ phận: thân xe, buồng lái, bánh xe, v.v.)

3. Và điều gì sẽ xảy ra nếu Pháp sư Phân Chia chạm vào bất kỳ bộ phận nào trong số những bộ phận này, ví dụ cái bánh xe (bộ phận này sẽ được chia thành các bộ phận cấu thành của nó: lốp, vành, đĩa, v.v.).

4. Pháp sư Phân Chia chạm vào một nơi mà chiếc xe tải nhỏ làm việc – là con đường. Điều gì sẽ xảy ra với nó (đường xe máy bắt đầu phân chia thành nhựa đường, biên giới, v.v.)?

5. Pháp sư Hợp Nhất, người đặt mọi thứ lại với nhau một cách ngẫu nhiên, được giới thiệu. Giải thích ứng dụng thực tế của đối tượng thu được.
Ví dụ:

Nếu Pháp sư Hợp Nhất chạm vào một chiếc xe hơi và một cái cây, điều gì sẽ xảy ra (chúng sẽ được ghép lại: chiếc xe có thể được tạo ra từ cây (gỗ), v.v.)? Và điều gì sẽ xảy ra nếu Pháp sư Hợp Nhất chạm cái đĩa trong bánh xe và cái thân xe (thân xe có thể trở nên tròn, hoặc ngược lại, cái đĩa sẽ có thể mang tải).

6. Tổ chức hoạt động tạo nội dung dựa trên những điều đã thảo luận.
Ví dụ:
Tạo nên một câu chuyện cổ tích với các pháp sư Phân Chia và Hợp Nhất; ghi lại cốt truyện bằng sơ đồ.

Tạo nên một con vật khác thường, mời các pháp sư Phân Chia – Hợp Nhất giúp đỡ (điêu khắc, vẽ và cắt dán các vật thể, được thực hiện theo cách làm hình ảnh tổng hợp).

Khuyến nghị cho việc xây dựng hệ thống các buổi học/chơi cho trẻ em ở các độ tuổi khác nhau.

Trẻ ba tuổi bắt đầu chơi với Pháp sư Phân Chia. Ông biến đổi các đối tượng mà trẻ em đã quen thuộc và chia chúng thành các bộ phận. Sau bốn tuổi, Pháp sư Hợp Nhất được giới thiệu, ông giúp xây dựng những đối tượng mới. (Trẻ sẽ cần biết các bộ phận để dùng.)

Ví dụ:

Pháp sư Phân Chia sẽ chia một chiếc thuyền thành một thân tàu, một cánh buồm và băng ghế. Sau đó, Pháp sư Hợp Nhất kết nối cái buồm với một cây bút chì. Cái này có thể dùng để làm gì?

Từ bốn tuổi, cần phải giao bài tập để tạo ra các vật thể mới từ một số dạng hình học giống hệt nhau (chẳng hạn như một chú “ngựa quả bóng” – một con ngựa được tạo ra từ những quả bóng).
Ví dụ:

Vẽ một thành phố được làm từ dưa hấu, trên con đường là một xe ô tô trông giống như một phần tư của quả dưa hấu, những ngôi nhà hình quả dưa hấu, và những cái cây là những dưa hấu bé nhỏ.

Trẻ từ năm tuổi được giao nhiệm vụ xây dựng một con vật tưởng tượng, theo cách của một bức tranh tổng hợp.
Ví dụ:

Xây dựng một con vật khác thường, đặt tên cho nó (ví dụ “Cá sấu voi công” – đầu của một con voi, thân mình của một con cá sấu, đuôi của một con công, có hai chân của sóc và hai chân của khỉ). Đầu tiên chúng ta sẽ điểm qua về nhà của mỗi con vật, những đặc điểm độc đáo của khiến chúng, cũng như nhu cầu về thực phẩm và bảo vệ.

Bài tập huấn luyện để tạo hình ảnh trên cơ sở các đối tượng tương tự từ một nhóm được phân loại (được khuyến nghị từ năm tuổi rưỡi).
Ví dụ:

Miêu tả một Công chúa Hoa (khuôn mặt là hoa hướng dương, đôi mắt là hoa violet, miệng là hoa cẩm chướng, mũi là hoa thủy tiên, v.v.), hay Vua Rau Củ (khuôn mặt là quả bí ngô, đôi mắt là vỏ hạt đậu, mũi là cà rốt, miệng là cà chua, v.v.).

Tổ chức công việc phân tích trên cơ sở sự xuất hiện của các nhân vật cổ tích. Các nhân vật trong truyện cổ tích được chọn, và sự xuất hiện của họ được phân tích (được khuyến nghị từ năm tuổi).

Ví dụ:

Những loài nào được hợp nhất thành các nhân vật sau đây (“Nàng tiên cá” – một người phụ nữ và một con cá; “Nhân sư” – một người và một con sư tử; “Nhân mã” – một người đàn ông và một con ngựa; “Ngựa có cánh” – một con ngựa và một con chim). Hãy nhớ đưa hình ảnh minh họa cho trẻ xem khi bắt đầu.

Phân tích tính chất bất thường của các nhân vật trong truyện cổ tích. Thiết lập các đặc điểm thu được là kết quả của sự kết hợp tưởng tượng (được khuyến nghị từ sáu tuổi).

Ví dụ:

Đối tượng đã thu nhận đặc điểm của ai (tấm gương biết nói trong truyện “Bạch Tuyết và bảy chú lùn” có được một đặc điểm của con người – khả năng nói chuyện, và một đặc điểm của TV – khả năng chiếu lên hình ảnh).

Trẻ từ bảy tuổi được cho những bài tập khái quát hóa kiến thức của chúng về các phép biến đổi thần kỳ dựa trên kỹ thuật phân chia – hợp nhất.

Ví dụ:

Những nhân vật trong truyện cổ tích nào được tìm thấy trong các cuốn sách về Harry Potter (xác định những gì được sử dụng trong sách – một tấm gương thần, cây đũa thần, bức ảnh biết nói, tử xà Basilisk, nhân mã, người sói, v.v.).

KẾT QUẢ MONG ĐỢI

Trẻ có khả năng để thực hiện các biến đổi tưởng tượng của các đối tượng với sự trợ giúp của kỹ thuật phân chia – hợp nhất, và sử dụng kỹ thuật này trong hoạt động tạo nội dung.


Người dịch chính: Doãn Minh Đăng

Kiểm tra bản dịch Anh – Việt

Back to Top