5.3. KỸ THUẬT “CHUYỂN ĐỔI ĐẶC TÍNH VỀ THỜI GIAN”

MÔ TẢ KỸ THUẬT

Tưởng tượng dựa trên sự thay đổi các thuộc tính của thời gian. Đây là kỹ thuật nhiều chức năng, bởi vì các tính chất khác nhau của thời gian được sử dụng để biến đổi. Các Pháp sư Thời gian có thể:

– Tăng tốc các quá trình đang diễn ra trong một đối tượng (Pháp sư Làm Nhanh) và làm chậm các quá trình (Pháp sư Làm Chậm).

– Hoán đổi các phần thời gian diễn ra những sự kiện (Pháp sư Xáo Trộn Thời Gian).

– Làm cho các sự kiện diễn ra ngược (Pháp sư Đảo Ngược Thời Gian).

– Dời một vật về tương lai hay quá khứ (Cỗ máy thời gian) hoặc đến gần một khoảng thời gian – liên quan đến tuổi thọ của nó (Gương thời gian).

– Dừng thời gian cho một đối tượng, các bộ phận hoặc vị trí của nó (Pháp sư Dừng Thời Gian).

Các bước tiến hành một buổi học với Pháp sư Làm Nhanh (hoặc Làm Chậm)

1. Thảo luận về một giai đoạn trong cuộc sống của trẻ em.
Ví dụ:

Một cuộc trò chuyện với trẻ về những gì chúng làm ở trường mẫu giáo, những gì chúng làm vào buổi sáng, ban ngày và buổi tối. Vào lúc đó cha mẹ của bé đang ở đâu, hoặc những người thân khác (anh, chị, bà, ông) sống cùng nhà. Những gì các thành viên trong gia đình thường làm vào buổi tối. Nơi mọi người thường đi vào buổi sáng (trong tuần) và những gì họ làm vào cuối tuần.

2. Giới thiệu một tình huống vấn đề mà Pháp sư Làm Nhanh được mời đến.

Ví dụ:

Chúng ta hãy tưởng tượng rằng các cha mẹ, sau khi đưa con đến trường mẫu giáo vào buổi sáng, đã đi làm một ngày như thường lệ. Trong khi đó, ở nhóm trẻ của con họ, thì đã có mười năm trôi qua trong vòng ngày hôm ấy.

3. Thảo luận về tình huống thu được.

Giáo viên đặt một loạt các câu hỏi cho trẻ suy nghĩ.

Ví dụ:
Tưởng tượng bây giờ là buổi tối, bố mẹ đi làm về và đón em.

Bây giờ nhìn em như thế nào? Điều gì đã xảy ra với chiều cao của em? quần áo? tóc? Giờ em bao nhiêu tuổi?

Em nghĩ trên mặt của cha mẹ mình sẽ có biểu hiện gì? Họ sẽ đặt ra câu hỏi nào cho em? cho giáo viên? Làm thế nào họ chở em về nhà – ở đây không có quần áo vừa với em, và bên ngoài trời thì lạnh.

Người thân sẽ phản ứng thế nào khi em về tới nhà? Bây giờ em đã già hay trẻ hơn các anh chị em của mình? Tối nay em sẽ làm gì?

Em sẽ đi đâu vào buổi sáng (không thể đến trường mẫu giáo, bởi vì em đã mười lăm mười sáu tuổi, nhưng cũng không thể đến trường trung học, bởi vì em không có trình độ kiến thức cần thiết; và không thể vào lớp một, bởi vì em đã quá lớn rồi)?

Rồi cùng nhau xây dựng cách thức giáo dục đối với trẻ vị thành niên.

4. Tổ chức hoạt động tạo nội dung.

Ví dụ:

Vẽ một bức chân dung của một trong những người thân (nét mặt của họ) tại thời điểm họ thấy bạn đột nhiên lớn lên; làm một tác phẩm điêu khắc của chính mình để so sánh (một bức tượng của một đứa trẻ năm sáu tuổi, và bên cạnh nó – một bức tượng của một thiếu niên mười lăm hoặc mười sáu). Ghi lại toàn bộ tình huống trong tiết mục và sáng tác một câu chuyện cho các cha mẹ về chủ đề “Một câu chuyện về chuyến thăm của Pháp sư Làm Nhanh đến lớp của con ngày hôm nay”.

Các bước tiến hành một buổi học với Pháp sư Xáo Trộn Thời Gian

1. Xác định một trật tự thời gian hợp lý liên quan đến một cái gì đó. Xác định mục đích của từng giai đoạn và đánh dấu nó bằng các sơ đồ.

Ví dụ:

Xác định một dòng thời gian cho cuộc sống của con người và thảo luận về các đặc điểm cũng như những chuyện có thể xảy ra từng giai đoạn, sử dụng các minh họa trực quan – hình ảnh và sơ đồ. Một trẻ sơ sinh đang học ăn, cảm nhận, chơi, nói, v.v … Một trẻ mẫu giáo đang chuẩn bị để vào học phổ thông. Một học sinh tiểu học đang học viết, đếm, đọc, tìm hiểu thế giới, v.v … Một thanh thiếu niên đang học các môn khoa học chính xác ở trường và chuẩn bị vào học sau trung học. Một người trẻ đang tiếp thu kiến thức liên quan đến một nghề nghiệp đã chọn. Một người lớn có nghề nghiệp đang làm việc, xây dựng gia đình, nuôi dạy trẻ em. Một người già đang nghỉ ngơi sau nhiều năm làm việc, dành nhiều thời gian hơn để nuôi dạy các cháu, giúp đỡ những người gần gũi với mình, trồng cây, trồng rau, v.v.

2. Giới thiệu một tình huống vấn đề trong đó các sự kiện thay đổi địa điểm và thứ tự thời gian bị gián đoạn.

3. Thảo luận về vấn đề nảy sinh khi trật tự thời gian của cuộc sống con người bị phá vỡ.
Sử dụng kỹ thuật sắp xếp lại các sơ đồ.

Ví dụ:
Mời Pháp sư Xáo Trộn Thời Gian và thảo luận về kết quả hoạt động của vị ấy.

Pháp sư ấy có thể làm gì?

Điều gì sẽ xảy ra nếu tuổi tiểu học và vị thành niên được đổi cho nhau (sơ đồ của các lứa tuổi được sắp xếp lại). Một thanh thiếu niên sẽ chuẩn bị đến trường tiểu học như thế nào? Làm thế nào một học sinh tiểu học học được các khoa học chính xác? Điều gì là cần thiết để cho phép bạn ấy học tốt? Người đó sẽ phải đối mặt với những vấn đề gì trong những phần thời gian này? Những người xung quanh sẽ phản ứng thế nào?

– Những thay đổi khác cũng có thể dùng: đổi giai đoạn trẻ sơ sinh với thời thanh niên, hoặc tuổi già với tuổi đi mẫu giáo.

4. Ghi lại các tình huống được xây dựng trong các sơ đồ. Kể câu chuyện thu được từ các ghi chép.

Các bước tiến hành một buổi học với Pháp sư Đảo Ngược Thời Gian

1. Tái thiết thứ tự các sự kiện quen thuộc với trẻ em. Khám phá các kết nối nguyên nhân và kết quả. Tạo một mô hình hành động của một trong những sự kiện.

Ví dụ:

Thảo luận về thứ tự các hành động trong quá trình may một nút áo (hoặc: pha một tách trà, sắp xếp bàn ăn tối, dọn giường vào buổi sáng, mặc quần áo, v.v.)

2. Mời Pháp sư Đảo Ngược Thời Gian. Tái thiết thứ tự các hành động ngược lại. Tạo một mô hình của thứ tự các hành động trong một số quy trình theo thứ tự ngược lại.
Ví dụ 1:
Mô tả, theo thứ tự ngược lại, hành động liên quan đến quá trình may vào nút (nút được khâu vào áo, cái kim không có sợi chỉ nằm trong tay trẻ em, sợi chỉ dài được kéo ra và xỏ qua lỗ kim, kim xuyên qua vải và các lỗ nút, kim vòng trở lại qua một lỗ nút khác, kim xỏ qua xỏ lại, dần dần càng có thêm chỉ vòng qua cái nút, v.v.)

Ví dụ 2:
Thảo luận về cảnh mà công chúa ướt sũng, lạc lối đến trước cửa lâu đài (truyện cổ tích “Công chúa hạt đậu”).

– Xác định thứ tự các hành động (công chúa gõ cửa lâu đài, hoàng hậu mẹ nàng mở cửa, công chúa nói mình là một công chúa thực sự và xin được vào, hoàng hậu quyết định kiểm tra cô và đặt một hạt đậu dưới mười tấm nệm trên giường chuẩn bị cho công chúa).

– Thảo luận với trẻ em kết quả của sự kiện này. Giới thiệu
Pháp sư Đảo Ngược Thời gian, đảo ngược từ lúc hoàng hậu giấu hạt đậu dưới nệm, đến lúc tiếng gõ cửa vang lên.

– tưởng tượng cốt truyện của câu chuyện mà không có hạt đậu và bài kiểm tra. Tạo một tiêu đề cho câu chuyện thu được.

3. Tổ chức hoạt động tạo nội dung với trẻ.
– Vẽ tranh về sáng tạo mới;
– Làm một bức tượng của một nhân vật với các tính chất mới;

– Xây dựng các sơ đồ cho sáng tạo mới thu được, hoặc cho thứ tự ngược lại của một số đoạn trong một tác phẩm quen thuộc.

Các bước tiến hành một buổi học với Pháp sư Du Hành Thời Gian (Gương thời gian, Cỗ máy thời gian)

1. Trao đổi về các khoảng thời gian khác nhau trong vòng đời của một đối tượng.
Ví dụ:

Thảo luận về các khoảng thời gian trong quá trình tiến hóa của Trái đất, sự khởi đầu của sự sống và nền văn minh. Tưởng tượng về tương lai của Trái đất tùy thuộc vào hoạt động hợp lý hay phi lý của con người. Thảo luận về mức độ “tốt / xấu”.

2. Du hành với Gương thời gian, cho thấy những khoảng thời gian cụ thể từ cuộc sống của một vật thể.
Ví dụ:

Một chuyến đi vào quá khứ hoặc tương lai của một đứa trẻ cụ thể (Gương thời gian có thể cho thấy đứa trẻ sẽ làm gì trong tương lai, có thể giúp “nhìn thấy” một thứ mà một đứa trẻ cụ thể đã làm ngày hôm qua, để rồi có thể thảo luận về nó và thay đổi (kỹ thuật phản chiếu).

3. Du hành vào quá khứ hoặc tương lai của một vật thể với sự trợ giúp của Cỗ máy thời gian. Chuyến đi nhóm và thảo luận về hình ảnh tưởng tượng (dùng kỹ thuật “não công”).

Ví dụ:

Với sự giúp đỡ của Cỗ máy thời gian, đưa một nhóm trẻ em vào giai đoạn cuộc sống vừa bắt đầu xuất hiện trên Trái đất (không có người, Trái đất có nhiều thực vật và động vật kỳ lạ).
Thảo luận về hậu quả của các hành động bừa bãi (việc giết chết một động vật thời tiền sử hoặc phá hủy một loài thực vật sẽ có ý nghĩa gì cho tương lai?)

4. Tổ chức hoạt động tạo nội dung dựa trên những kết quả thu được qua việc tưởng tượng.

Các chủ đề phù hợp để tổ chức hoạt động tạo nội dung trên cơ sở sử dụng kỹ thuật Gương thời gian:

– làm đồ chơi cho trẻ em trong tương lai;

– vẽ cốt truyện (chủ đề: Gia đình tớ và tớ trong hai mươi năm”; “Tớ, khi là người già”; “Mẹ tớ chăm sóc tớ thế nào khi tớ còn nhỏ “; ‘Tớ sẽ làm gì khác trong cuộc cãi nhau với bạn tớ hôm qua”);

– cắt dán (Tớ đã xây cái gì với những khối lắp ghép khi tớ được hai tuổi”, v.v.);
– xây dựng, với các khối lắp ghép (“Ngôi nhà mà tớ sẽ xây cho gia đình tương lai của tớ);

– xây dựng các kịch bản (“Câu chuyện về nơi và những gì tớ sẽ học”; “Tớ sẽ làm gì vào buổi tối ngày mai”).

Các chủ đề phù hợp để tổ chức hoạt động tạo nội dung trên cơ sở sử dụng kỹ thuật Cỗ máy thời gian:

– làm tượng của các động vật thời tiền sử;

– vẽ “Thế giới tương lai”;

– cắt dán “Cây (hoa) của quá khứ (tương lai)”;

– xây dựng một “Cỗ máy thời gian” từ các vật liệu tự nhiên và rác;

– xây dựng kịch bản của truyện “Câu chuyện về cách con người làm cho Trái đất đẹp lên”.

Các bước tiến hành một buổi học với Pháp sư Dừng Thời Gian

1. Thảo luận về trật tự thời gian của sự phát triển thế giới động vật.
Ví dụ:

Thảo luận về những thay đổi xảy ra với các sinh vật theo thời gian (một con ếch nhỏ sống trong đầm lầy, sinh ra từ trứng, nở thành một con nòng nọc rồi biến thành ếch; trong thời gian một con ếch nhỏ trưởng thành dần, thì vùng đầm lầy cũng thay đổi, cũng như cư dân của nó – muỗi, diệc, cây thủy sinh).

Vịt con xấu xí từ truyện cổ tích của H. C. Andersen cũng phát triển theo thời gian và dần biến thành một Thiên nga xinh đẹp. Môi trường xung quanh của nhân vật truyện cổ tích này cũng đang thay đổi.

Khi thời gian trôi qua, từng người và môi trường xung quanh họ thay đổi.

2. Mời Pháp sư Dừng Thời Gian. Thảo luận về những gì đang xảy ra với đối tượng, với các phần của nó, và nơi nó sinh sống.
Ví dụ:

Thảo luận về những gì sẽ xảy ra nếu Pháp sư Dừng Thời Gian tác động lên đối tượng trong một giai đoạn nhất định của sự phát triển của nó:

– chuyện gì sẽ xảy ra nếu vị Pháp sư đó chạm vào một con nòng nọc – sau đó con ếch sẽ luôn giữ hình dạng đó, mặc dù thế giới xung quanh sẽ thay đổi.

– chuyện gì sẽ xảy ra với Vịt con xấu xí nếu nó cứ như vậy mãi mãi, nó sẽ có những người bạn nào?

Thảo luận về những gì sẽ xảy ra nếu vị Pháp sư tác động lên khu vực xung quanh đối tượng:

– Điều gì sẽ xảy ra với đầm lầy và cư dân của nó nếu thời gian dừng lại: đầm lầy và các cư dân sẽ mãi mãi dừng sự phát triển.
Điều gì sẽ xảy ra với Vịt con, khi nó biến thành Thiên nga theo thời gian, nhưng môi trường xung quanh mãi mãi giống như trong phần đầu của câu chuyện cổ tích?

– Điều gì sẽ xảy ra nếu những đứa trẻ không bao giờ lớn, nhưng mọi thứ xung quanh chúng phát triển, trưởng thành, già đi?

Thảo luận về những gì sẽ xảy ra nếu vị Pháp sư tác động đến một phần của một đối tượng;

– Điều gì sẽ xảy ra với lưỡi của ếch nếu Pháp sư Dừng Thời Gian chạm vào nó khi ếch còn trẻ: ếch sẽ luôn có lưỡi khéo léo, linh hoạt cho phép nó nhanh chóng bắt muỗi và ruồi.

– Điều gì sẽ xảy ra nếu Pháp sư Dừng Thời Gian chạm vào lông tơ của một con thiên nga nhỏ – thì con thiên nga trưởng thành sẽ rất xấu xí.

– Trẻ em sẽ sống thế nào nếu môi trường xung quanh dừng biến đổi nhưng trẻ vẫn tiếp tục lớn lên?

– Một đứa trẻ sẽ trông như thế nào nếu Pháp sư Dừng Thời Gian chạm vào lưỡi, mắt của nó (một người trưởng thành có giọng nói hoặc đôi mắt của trẻ con, chuyện đó có gì tốt hay xấu?)

3. Tổ chức hoạt động tạo nội dung. Vẽ biểu đồ tưởng tượng trong đó kỹ thuật đóng băng thời gian được sử dụng. Xây dựng các sơ đồ của các hình vẽ thu được.

Dạy thuộc tính của thời gian

Với một nhóm trẻ từ ba đến bốn tuổi, giáo viên có thể tổ chức các trò chơi xây dựng mô hình hoạt động gồm ba đến năm phần liên tiếp.
Ví dụ:

Một mô hình của tình huống “tớ muốn một tách trà”: đứa trẻ giải thích và chỉ ra thứ tự của quá trình (trẻ “đặt” lên bàn một cái cốc trên một cái đĩa, “rót” nước, “thêm” túi trà và đường vào, “khuấy” đường bằng thìa và “uống” cẩn thận) với tốc độ bình thường, tăng tốc, và làm chậm lại.

Xây dựng trình tự thời gian của cuộc sống con người, thú vật, chim, thực vật (hạt giống – mầm non – cây trưởng thành). Làm quen với các khả năng của kỹ thuật Gương thời gian (một đứa trẻ nhìn thấy bản thân mình khi còn nhỏ, ở tuổi trưởng thành và sáng tác một câu chuyện về điều ấy).

Với trẻ em từ bốn đến năm tuổi, các trò chơi được chơi trước đó được lặp lại và làm cho phức tạp hơn. Các Pháp sư Làm Nhanh và Làm Chậm được giới thiệu.

Mở rộng khoảng thời gian xem được với sự trợ giúp của kỹ thuật Gương thời gian (những đứa trẻ trẻ “thấy” mình là trẻ sơ sinh, trẻ mới biết đi, học sinh và người lớn).

Du hành với sự trợ giúp của kỹ thuật “Cỗ máy thời gian (vào thời của người cổ đại, và vào tương lai xa).

Những đứa trẻ năm đến sáu tuổi làm quen với các Pháp sư Thời gian khác.

Lúc bảy tuổi, trẻ độc lập sử dụng các kỹ thuật biến đổi thời gian khác nhau khi thay đổi các tác phẩm văn học quen thuộc, tạo ra những truyện cổ tích trên cơ sở các tình huống hàng ngày, giải quyết các vấn đề sáng tạo, cũng như trong các loại hoạt động miêu tả khác nhau.
Các giờ chơi được tổ chức trong thời gian rảnh.

Ví dụ:

Điều gì sẽ xảy ra nếu Pháp sư Làm Nhanh chạm vào bạn khi ăn tối? .. chạm vào tay bạn? … những người và đồ vật xung quanh bạn trong bữa tối? Bạn sẽ xử lý chuyện ăn uống như thế nào?

Pháp sư Xáo Trộn Thời Gian buộc bạn phải rửa tay trước khi bạn nhổ cỏ dại ở vườn. Làm thế nào bạn sẽ giải quyết vấn đề giữ tay sạch?

Pháp sư Dừng Thời Gian đến thăm. Ông ấy chạm vào bạn trong khi bạn đang mặc quần áo để đi dạo… Pháp sư chạm vào tất cả trẻ em trong nhóm khi chúng đang mặc quần áo để đi dạo…
Đột nhiên ông ấy chạm vào chân bạn khi bạn đang thay giày…

Với những đứa trẻ từ ba đến bảy tuổi, tổ chức phân tích các tác phẩm văn học, gắn các phép biến đổi thời gian xuất hiện trong đó với hành động của các Pháp sư Thời gian.

Ví dụ:

Các truyện “Alice ở xứ sở kỳ diệu” và “Alice ở xứ sở trong gương” của Lewis Carroll dựa trên nguyên tắc hành động của tất cả các Pháp sư Thời gian.

Kỹ thuật dừng thời gian được dùng trong truyện “Peter Pan” của J. Barry – cậu bé sẽ không bao giờ trưởng thành.

Trong truyện “Chàng ngư phủ và linh hồn” của O. Wilde, linh hồn nói với chủ nhân của mình về một đất nước bí ẩn nơi con người sống lạc hậu.

Có một thành ngữ phổ biến rằng một việc gì đó xảy ra “trong nháy mắt” (kỹ thuật tăng tốc thời gian).

KẾT QUẢ MONG ĐỢI
Kiến thức về các hành động mà mỗi Pháp sư Thời gian có thể thực hiện.

Sử dụng độc lập các kỹ thuật quen thuộc trong các hoạt động sáng tạo.


Người dịch chính: Doãn Minh Đăng

Kiểm tra bản dịch Anh – Việt

Back to Top