Trên khắp lãnh thổ Việt Nam, hiện có:

_ 26 nhà máy nhiệt điện than đang hoạt động, trong số đó chỉ có 3 nhà máy có trước năm 2000 [Ninh Bình 1974, Hải Dương 1983, Uông Bí 1975], 23 nhà máy điện than còn lại đều được tăng tốc xây dựng từ sau năm 2000, đưa tổng công suất điện than lên tới 15,203 MW.

_ 18 nhà máy nhiệt điện than hiện đang xây, dự trù tổng công xuất lên tới 14,915 MW, 15 dự án khác đã có chủ đầu tư với tổng công suất 20,560 MW; vẫn chưa hết còn thêm 8 dự án nữa đang tìm chủ đầu tư với công suất 8,350 MW.

Với tham vọng đạt được 59,068 MW cho tới năm 2030, nhưng với bao nhiêu câu hỏi cần đặt ra: ngoài con tính đơn giản giá thành của điện than của nhà nước với những nhóm lợi ích chủ đầu tư, chủ yếu là Trung Quốc với những tổn thất phụ / collateral damages [Chuyên gia kinh tế môi sinh còn gọi là ngoại phí / external costs] luôn luôn bị che dấu: đó là cái giá phải trả lâu dài về tàn phá môi trường trên đất đai, nguồn nước, không khí với sức khoẻ của người dân bị hy sinh trong một nền Y tế vốn đã là một cỗ xe èo uột, trong khi số người bệnh nạn nhân của môi trường ô nhiễm ngày càng gia tăng theo cấp số nhân. Y khoa Phòng ngừa / Preventive Medicine trong đó có Y khoa Môi trường có thể coi như một con số không của nền Y tế Việt Nam hiện nay. Đến bao giờ các trường Đại học Y khoa, bộ Y tế mới có tiếng nói báo động mạnh mẽ để bảo vệ sức khỏe của người dân? Nhà nước luôn luôn khoe thành tích về chỉ số tăng trưởng, nhưng có bao giờ con số chi phí sức khoẻ hàng bao nhiêu tỷ USD, con số bao nhiêu người chết gây ra do ô nhiễm môi trường do điện than, cái giá của thiệt hại môi sinh ấy có được bao gồm trong con toán kinh tế không hiệu quả ấy không?

Hình 13: Quy hoạch phát triển điện lực giai đoạn 2011-2020 đến năm 2030

với đầu tư khoảng 148 tỷ USD. Quy hoạch Điện VII điều chỉnh, Bộ Công Thương 18/3/2016. (4)

LESSONS UNLEARNED

Vẫn theo quy hoạch điện đã được phê duyệt, đến năm 2030, ĐBSCL sẽ có 14 nhà máy nhiệt điện than được xây dựng ở Trà Vinh, Sóc Trăng, Tiền Giang, Hậu Giang, Long An, Bạc Liêu và TP Cần Thơ; và 2 trung tâm sản xuất điện than lớn nhất ĐBSCL mà chúng tôi đã đi qua, là cụm nhà máy Duyên Hải tỉnh Trà Vinh và Long Phú I, II, III tỉnh Sóc Trăng), với tổng công suất khoảng 18.270 MW.

Cùng đi với chúng tôi, TS Lê Anh Tuấn, thuộc Viện Nghiên cứu Biến đổi khí hậu, ĐH Cần Thơ đưa ra một nhận định bi quan: “Vùng ĐBSCL không có nguồn nguyên liệu than cho các nhà máy, và do phụ thuộc nguồn cung cấp nhiên liệu than và trang thiết bị từ nước ngoài [chủ yếu là Trung Quốc], sẽ dẫn đến nguy cơ không có đảm bảo an ninh năng lượng cho toàn vùng ĐBSCL. Và quan trọng hơn, việc phát thải khí nhà kính của các nhà máy điện là rất lớn, sẽ gây những ảnh hưởng tiêu cực đến biến đổi khí hậu, và cả tàn phá môi trường sống tác hại tới mạng sống và sức khoẻ của hàng triệu cư dân.”

Lẽ ra, trong bất cứ dự án phát triển nào, luôn luôn không thể thiếu là phải đưa vào bài toán kinh tế “cái giá môi sinh / environmental costs” phải trả về lâu về dài. Điển hình là khi đưa 4 ổ nhà máy nhiệt điện than duyên hải vào tỉnh Trà Vinh, người ta chỉ nói tới lợi ích có thêm 2,400 MW điện phục vụ cho nhu cầu thêm năng lương và sản xuất. Nhưng các dự án này sẽ tàn phá môi trường sống: đất, nước, không khí, ảnh hưởng tới sản xuất nông sản, thuỷ sản và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh mạng đến sức khoẻ của người dân ra sao thì không được ngó ngàng tới, với cái giá về gánh nặng y tế khủng khiếp phải trả thì cũng không được tính tới.

Đã đến lúc người dân cần ý thức được rằng họ có quyền được sống trong môi trường trong lành trên mảnh đất của cha ông dày công khai phá, uống được dòng nước mát lành từ dòng sông quê hương. Việt Nam không nên ham của rẻ, chạy theo những công nghệ lạc hậu, bẩn của Trung Quốc để rồi sẽ “chết dưới tay Trung Quốc” (Death by China)* như tựa đề một cuốn sách nổi tiếng.

VIỆT NAM ĐANG ĐI NGƯỢC TRÀO LƯU THẾ GIỚI

Khi mà toàn thế giới đang có khuynh hướng loại bỏ dần đầu tư cho nhiệt điện than, kể cả Trung Quốc là nước vô địch gây ô nhiễm từ điện than trước đây, từng là nước phát thải CO2 lớn nhất hành tinh này. Biết đất nước họ đã đi tới tận cùng ô nhiễm, họ đã tỉnh ngộ, đóng cửa hàng loạt các nhà máy điện than và tập trung mọi nỗ lực vào nguồn năng lượng sạch, năng lượng tái tạo/ NLTT. TQ hiện nay đã vượt Mỹ về về sản xuất công nghệ năng lượng tái tạo, cung cấp 2/3 số tấm pin mặt trời và một nửa số turbin gió của thế giới.”

Nhưng song song với nỗ lực “giữ xanh / keep green Trung Quốc” họ đã tiến hành chiến lược xuất khẩu công nghệ nhiệt điện than thặng dư. Theo đánh giá của Viện Nghiên Cứu Môi Trường Thế Giới (Global Environmental Institute) TQ là nước xuất khẩu các nhà máy điện than lớn nhất thế giới, và tính đến cuối năm 2016, TQ đang tiến hành 106 dự án xây dựng nhà máy điện than trên 25 quốc gia, trong đó có Việt Nam, được xem là khách hàng thiếu không ngoan nhất của họ. Và tệ hại hơn nữa, VN ồ ạt mua các thiết bị kỹ thuật nhiệt điện hạng hai của Trung Quốc mà lẽ ra họ phải phế bỏ. Không những thế, VN bán cho TQ than tốt, đồng thời mua lại than bùn xấu để dùng cho các nhà máy nhiệt điện do chính TQ thiết kế, khiến nạn ô nhiễm càng nặng nề hơn bao giờ hết.

Đi ngược dòng trào lưu của thế giới, Việt Nam ào ạt gia tăng đầu tư ngày càng sâu vào kỹ nghệ điện than bất chấp hậu quả tàn phá môi sinh và sức khoẻ của người dân ra sao. Các nhà máy nhiệt điện than hạng hai ấy, với đám kỹ sư và công nhân Trung Quốc, đang tự do hoành hành trên lãnh thổ Việt Nam, tự do xả khí thải, chất thải và nhiệt, tàn phá môi trường sống và ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ lâu dài của người dân nhưng họ thì phải cam chịu, hoàn toàn không có tiếng nói.

Tham khảo:

1/ Năm 2018: Cần hành động để “bức tranh môi trường” sáng hơn. TS Lê Anh Tuấn, Viện Nghiên Cứu Biến Đổi Khí Hậu. Tuổi Trẻ 02.01.2018

2/ Dân phản ánh Nhiệt điện Duyên Hải “có lúc làm chết cá, chết tôm”. Báo Mới; 01.10.2016 https://m.baomoi.com/dan-phan-anh-nhiet-dien-duyen-hai-co-luc-lam-chet-ca-chet-tom-cum-nha-may-nhiet-dien-duyen-hai-do-tap-doan-dien-luc-viet-nam-lam-chu-dau-tu-tong-cong-suat-khoang-4-308mw-duoc-xay-dung-tren-dien-tich-gan-879ha-tai-ap-mu-u-xa-dan-thanh-thi-xa-duyen-ha/c/20462640.epi

3/ Kiểm Soát Ô Nhiễm Nhiệt Điện Than và Lựa Chọn Công Nghệ vì Sự Phát Triển Bền Vững. GreenID 07.2017. www.greenidvietnam.org.vn

4/ Quy Hoạch phát triển Điện lực Quốc gia giai đoạn 2011-2020, có xét đến năm 2030 là Quy hoạch Huỷ diệt Sức Khoẻ và Môi trường Sinh thái, đổi lấy Kinh tế không hiệu quả. Nguyễn Đức Thắng, 14.19.2017 http://vietecology.org/Article/Article/278

5/ Môi Trường Việt Nam 2017: Ô nhiễm do công nghiệp và do chính con người. RFA 01/02.2018, http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Vietnam-environment-2017-pollution-induced-by-industrial-and-human-01022018122751.html

6/ Việt Nam có thể đạt 100% năng lượng tái tạo vào năm 2050. Nguyễn Khắc Nhẫn. Viet Ecology Foundation, 22.6.2017 http://vietecology.org/Article/Article/246

 

Nguồn: http://vanviet.info/van/tu-dien-gi-bac-liu-toi-hai-khu-nh-my-dien-than-sc-trang-v-tr-vinh/

Từ điện gió Bạc Liêu, tới hai khu nhà máy điện than Sóc Trăng và Trà Vinh | Ngô Thế Vinh
%d bloggers like this: