ANTHROPIC VÀ NHỮNG BÀI VIẾT MỚI VỀ CUỘC CÁCH MẠNG AI
NGUYỄN TRUNG DÂN
Nguyễn Xuân Xanh giới thiệu
Điều khó hiểu nhất về thế giới này chính là việc nó có thể hiểu được.
— Albert Einstein
Kant đã tuyên bố rằng tinh thần (mind) diễn giải (interprets) thế giới. Chính tinh thần tạo ra thực tại xung quanh chúng ta. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để hiểu được trí tuệ (intelligence). Feynman đã có phát biểu nổi tiếng: “Những gì tôi không thể tạo ra, thì tôi không hiểu”. Nhưng lý do thực sự để xây dựng trí tuệ nhân tạo đã vượt ra ngoài khuôn khổ Kant và Feynman. Mục tiêu là để tiến gần hơn đến cái mà người ta có thể gọi là Thượng đế – trí tuệ được cho là đã thiết kế mọi thứ xung quanh chúng ta. Trước và trên hết, tôi là một nhà khoa học. Mục tiêu của tôi là hiểu biết về tự nhiên. Nhưng làm khoa học giống như người (có thể) đọc được suy nghĩ của Thượng đế. Hiểu được bí ẩn sâu thẳm của vũ trụ là tôn giáo của tôi, theo một nghĩa nào đó. Chúng ta, con người, có những khả năng này. Thế giới là có thể hiểu được. Nhưng tại sao lại như vậy? Tôi nghĩ rằng có một lý do. Máy tính chỉ là những mẩu cát và đồng. Tại sao chúng lại kết hợp với nhau để làm bất cứ điều gì? Ý tôi là, điều đó thật vô lý! Các electron di chuyển xung quanh và sau đó tạo ra một hệ thống AI có thể đánh bại một kiện tướng cờ vây? Tại sao điều đó lại có thể xảy ra? Điều này vượt xa sự trùng hợp ngẫu nhiên trong quá trình tiến hóa. Chúng ta có thể chế tạo kính hiển vi điện tử và nghiên cứu thực tại đến mức độ nhỏ nhất. Chúng ta có thể chế tạo các hệ thống phát hiện hố đen có niên đại hơn một tỷ năm trước. Ý tôi là, chuyện này là thế nào? Chuyện quái gì đang xảy ra ở đây vậy? Tôi muốn hiểu trước khi chết. Tôi muốn hiểu, và sau đó tôi hoàn toàn sẵn sàng rời bỏ cõi trần này.
— Demis Hassabis, đồng tác giả của DeepMind, AlphaGo, AlphaFord, và chia giải Nobel Hóa 2024 với John M. Jumper
Có một cảnh trong bộ phim chuyển thể từ cuốn sách “Contact” của Carl Sagan, trong đó nhân vật chính, một nhà thiên văn học đã phát hiện ra tín hiệu vô tuyến đầu tiên từ một nền văn minh ngoài hành tinh, đang được xem xét cho vai trò đại diện của nhân loại để gặp gỡ người ngoài hành tinh. Hội đồng quốc tế phỏng vấn cô ấy hỏi: “Nếu cô có thể hỏi [người ngoài hành tinh] chỉ một câu hỏi, đó sẽ là gì?” Cô ấy trả lời: “Tôi sẽ hỏi họ, ‘Các người đã làm điều đó như thế nào? Các người đã tiến hóa ra sao, làm thế nào các người có thể sống sót qua giai đoạn non nớt về công nghệ này mà không tự hủy diệt chính mình?'” Khi tôi nghĩ về vị trí hiện tại của nhân loại với trí tuệ nhân tạo – về những gì chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa – tâm trí tôi cứ quay trở lại cảnh đó, bởi vì câu hỏi đó rất phù hợp với tình hình hiện tại của chúng ta, và tôi ước gì chúng ta có câu trả lời của người ngoài hành tinh để dẫn dắt chúng ta. Tôi tin rằng chúng ta đang bước vào một nghi lễ chuyển tiếp, vừa hỗn loạn vừa không thể tránh khỏi, sẽ thử thách bản chất của chúng ta với tư cách là một loài. Nhân loại sắp được trao một quyền lực gần như không thể tưởng tượng được, và vẫn chưa rõ liệu các hệ thống xã hội, chính trị và công nghệ của chúng ta có đủ sự trưởng thành để sử dụng nó hay không.
—Dario Amodei, CEO của Anthropic, tháng 2, 2026
Dario Amodei (1983, 43t)
Lời nói đầu
Xin giới thiệu anh chị bốn bài viết mới của Tiến sĩ Nguyễn Trung Dân (NYC) về một đề tài đang nóng: cỗ máy trí tuệ nhân tạo Anthropic và người đứng đàng sau nó: Dario Amodei (1983, 43t). Được tác giả cho phép, chúng tôi xin đăng lại giới thiệu và một số trích dẫn, tuy không thể thay thế toàn bài. Cảm ơn anh Dân những bài viết rất thời sự và hết sức quý báu.
Thế hệ trẻ của Thung lũng Silicon có nhiều nhà đổi mới sáng tạo trẻ tài tình, rất nhiều người trong họ là tinkerer, những người đam mê và thích tò mò. Họ thường tự học hoặc bỏ học sớm để bước vào kinh doanh (ví dụ: Apple, Microsoft hoặc Meta). Trong khi đó, thế hệ AI có những nhà lãnh đạo có nền giáo dục đại học chất lượng cao. Những đột phá nền tảng trong AI phụ thuộc rất nhiều vào toán học phức tạp, vật lý và khoa học máy tính chuyên sâu. Do đó, phần lớn các nhà sáng lập AI và các giám đốc điều hành hàng đầu của các phòng thí nghiệm hiện nay đều có bằng Tiến sĩ hoặc Thạc sĩ. Nhiều nhà lãnh đạo và nhà nghiên cứu có ảnh hưởng nhất đã bắt đầu sự nghiệp tại các trường đại học danh tiếng như: Stanford, MIT, Caltech, Princeton và Oxford, hoặc học trực tiếp dưới sự hướng dẫn của các học giả tiên phong như Geoffrey Hinton. Yann LeCun (Meta) và Fei-Fei Li (Stanford/World Labs), là những học giả kỳ cựu có thâm niên giảng dạy, sau đó chuyển sang làm giám đốc điều hành trong ngành. Hãy nghĩ đến Joffrey Hinton, Demis Hassibis.
Câu chuyện xung quanh Anthropic và vị CEO trẻ tuổi là một đề tài rất thu vị để tiếp cận Trí tuệ nhân tạo tại thời điểm hiện tại mà Amodei gọi là “rite of change”, nghi lễ chuyển tiếp của nhân loại trong giai đoạn mới. Nhân loại đang sở hữu “Tuổi thiếu niên của công nghệ” nhưng nó có sức mạnh khủng khiếp, liệu loài người có trưởng thành kịp bước, có đủ khôn ngoan để sử dụng nó có lợi hay không.
Xin nhiệt tình giới thiệu anh chị.
Xem thêm sách của Nguyễn Trung Dân,
Giới thiệu sách Khi con chip lên ngôi của Nguyễn Trung Dân
một tác phẩm được biết có nhiều ảnh hưởng ngầm trong giới công nghệ.
Nguyễn Xuân Xanh
CẬP NHẬT NGÀY 20-5-2026: Báo Tia Sáng vừa thông báo cho tác giả Nguyễn Trung Dân, rằng “bài viết ‘Mythos: Nỗi lo AI siêu mạnh đã thành hiện thực’ (Bài 3 trong rosetta) của anh nằm trong top 20 những bài được đọc nhiều nhất trong tháng Tư của Tia Sáng. Trân trọng cảm ơn đóng góp của anh và mong được anh tiếp tục cộng tác viết bài trong thời gian tới.”
BÀI 1
‘Cha đẻ’ của Anthropic làm AI bởi vì não người quá chậm
https://tiasang.com.vn/cha-de-cua-anthropic-lam-ai-boi-nao-nguoi-qua-cham-5068989.html
Trích đoạn:
Từ một nhà khoa học thần kinh tính toán, Amodei nhận thấy não người quá chậm với công việc này. Chuyển ngang sang trí tuệ nhân tạo, anh tạo ra Anthropic, công ty giờ đang định hình cách AI sẽ được xây dựng và kiểm soát trong tương lai.
Trong suốt hơn 50 năm, thế giới công nghệ thay đổi như vũ bão, một phần bởi những tay “quỷ máy” (maverick) như Steve Jobs và Bill Gates – những thiên tài công nghệ nổi loạn, sáng lập ra các đế chế công nghệ có tầm ảnh hưởng đến lịch sử phát triển công nghệ tin học khi mới đang ở lứa tuổi đôi mươi [1]. Những tay “quỷ máy” này có nhiều nét giống nhau trong sự nghiệp chẳng hạn như lúc còn trẻ họ là những kẻ quậy phá nghịch ngợm, sẵn sàng bỏ học chỉ để theo đuổi những đam mê viển vông. Cũng chính họ đã truyền cảm hứng cho một loạt các tay “quỷ máy” thế hệ tiếp theo như Sergey Brin (Google), Mark Zuckerberg (facebook), Michael Dell (Dell) … lập ra các công ty lừng danh khi vẫn còn chưa hoàn thành việc học tập.
Trong kỷ nguyên công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), những năm gần đây lại đang hình thành một kiểu “quỷ máy” khác – họ cũng có tầm nhìn thật hiếm có và các quyết định của họ đã có ảnh hưởng lớn lao vào việc định hình và phát triển AI. Tuy nhiên, mức độ phức tạp của công nghệ AI và hệ sinh thái của nó đòi hỏi quỷ máy thế hệ AI nhiều hơn nữa.
Giờ đây, đó là những người có học vấn có trình độ cao và có mạng lưới xã hội không chỉ trong giới công nghệ mà cả trong giới đầu tư tỷ đô. Trong mạng lưới các tay cao thủ công nghệ đó, dường như những người ngoài tài năng công nghệ phải có một triết lý sống đặc biệt mới đủ sức thuyết phục được những tay cao thủ khác và các nhà đầu tư bỏ số vốn khổng lồ.
Xin mời các bạn làm quen một người như thế, Dario Amodei nhà đồng sáng lập và là CEO của công ty Anthropic – được tạp chí TIME vinh danh là công ty có tính đột phá nhất thế giới trong số tháng 3/2026.
Anthropic ra đời năm 2021 khá muộn so với nhiều công ty AI nhưng đã nhanh chóng trở thành một công ty hàng đầu, hiện có vốn trị giá lên tới 380 tỷ USD (hectocorn hay công ty long mã khởi nghiệp có trị giá hơn trăm tỷ USD). Bản thân tên gọi Anthropic [2] đã mang tính triết lý hấp dẫn với nhiều nhà đầu tư trong kỷ nguyên AI vốn được cho là máy móc có thể thay thế con người. Anthropic – một từ gợi lên ý nghĩa đặt con người làm trung tâm và hướng về con người.
[…]
Trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình podcast “The Interesting Time” của New York Times hôm 12/2/2026 Dario kể về mình [3]:
“…trước khi làm việc trong lĩnh vực AI, trước khi làm việc trong lĩnh vực công nghệ nói chung, tôi là một nhà sinh học. Đầu tiên tôi làm việc về khoa học thần kinh tính toán (computational neuroscience), sau đó tôi làm việc tại Trường Y của đại học Stanford để tìm kiếm các dấu hiệu sinh học protein của bệnh ung thư, nhằm cải thiện chẩn đoán và chữa trị ung thư.
Một trong những điều tôi nhận thấy rõ nhất khi làm việc trong lĩnh vực đó là sự phức tạp đến không thể tin nổi. Không chỉ cần hiểu vai trò của mỗi loại protein trong từng tế bào mà còn phải hiểu nó ở đâu trong tế bào, nồng độ bao nhiêu, nó tương tác với các protein nào khác và cùng tạo ra các phức hợp nào.
Và tôi có cảm giác: Trời ơi, điều này vượt quá khả năng xử lý của con người. Chúng ta đang tiến bộ trong tất cả các vấn đề sinh học và y học, nhưng tiến bộ khá chậm.”
Chính từ cảm giác “quá phức tạp để con người xử lý” đó, Amodei bắt đầu nghĩ đến một công cụ có thể xử lý khối lượng và độ phức tạp dữ liệu vượt xa con người – trí tuệ nhân tạo.
BÀI 2
CEO Anthropic thuở đầu khởi nghiệp ngồi công viên bàn định hình AI thế giới
Trích đoạn:
Trong lịch sử, chưa từng có một nhà công nghệ nào đưa công ty khởi nghiệp phát triển thần kỳ nhanh chóng định hình quyền lực địa chính trị AI toàn cầu, như cách Amodei làm được với Anthropic.
Giữa các “cường quốc AI”
Có lẽ có thể ví von thời gian này như “Tam quốc diễn nghĩa”, có các sứ quân khác nhau và các cường quốc AI tranh giành ảnh hưởng. Khi các ông lớn AI Google, Open AI đã tạo dựng được đế chế bao trùm, thì Amodei xây dựng Anthropic sinh sau đẻ muộn thành “thế lực mới nổi” chen vào cục diện song hùng Google–OpenAI.
[…]
Ngồi công viên vạch chiến lược phân chia lại cục diện AI thế giới
Vậy là vào tháng 12/2020, Amodei, Daniela – em gái của anh, cùng một vài người khác đã rời OpenAI để bắt tay xây dựng một công ty mới.
Anthropic được thành lập ngay giữa tâm điểm đại dịch Covid-19, khi các thành viên phải họp hoàn toàn qua Zoom trong bối cảnh làn sóng dịch bệnh thứ hai đang bùng phát dữ dội. Dần dà, nhóm nhân sự gồm khoảng 15 đến 20 người bắt đầu tổ chức những bữa ăn trưa hàng tuần tại công viên Precita ở San Francisco, mỗi người tự mang theo ghế ngồi vừa ăn trưa vừa thảo luận công việc.
Sứ mệnh ban đầu của công ty thật đơn giản: Xây dựng các mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu, áp dụng những quy tắc thực hành an toàn nhằm tạo ra áp lực buộc các bên khác phải làm theo, công bố những kinh nghiệm – ngoại trừ các chi tiết kỹ thuật cốt lõi của chính những mô hình đó.
Nghe có vẻ kỳ lạ khi một nhóm chưa đầy hai chục người tự mang theo ghế ngồi, tụ họp tại một công viên, lại mang trong mình tầm nhìn về một sứ mệnh to lớn; càng khó tin hơn khi biết rằng họ sẽ phải cần tới hàng tỷ đô la để hiện thực hóa sứ mệnh ấy. Nhưng đó chính là bầu không khí bao trùm Anthropic trong những ngày đầu thành lập.
Amodei lựa chọn một hướng đi riêng cho Anthropic, thay vì tập trung dành cho các cá nhân sử dụng có tính đại chúng như ChatGPT của OpenAI, Anthropic sẽ bán công nghệ của mình cho các doanh nghiệp. Chiến lược này mang lại hai lợi ích: Thứ nhất, nếu các mô hình của họ thực sự hữu ích cho doanh nghiệp, chúng sẽ mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ. Thứ hai, giải quyết các vấn đề của các doanh nghiệp chính là động lực phát triển các mô hình ngày càng tiên tiến.
Chẳng hạn, Amodei cho rằng việc nâng cấp một mô hình AI từ trình độ đại học lên trình độ sau đại học trong lĩnh vực hóa sinh có thể sẽ chẳng mấy thu hút người dùng cá nhân thông thường; tuy nhiên, điều này lại vô cùng giá trị đối với một công ty dược phẩm, như Pfizer.
Hiện tại, Anthropic đã bán các công cụ AI của mình cho nhiều doanh nghiệp với ngành nghề khác nhau như du lịch, y tế, dịch vụ tài chính, bảo hiểm, và nhiều lĩnh vực khác. Khách hàng của có cả những tên tuổi hàng đầu như Pfizer, United Airlines và AIG. Novo Nordisk – nhà sản xuất thuốc Ozempic (giảm cân) nổi tiếng đang sử dụng công nghệ của Anthropic để rút ngắn một quy trình vốn mất 15 ngày xuống chỉ còn vỏn vẹn 10 phút.
Tuy nhiên, chính một sản phẩm AI dành cho người tiêu dùng đại chúng lại là thứ khiến giới doanh nghiệp bắt đầu chú ý đến Anthropic. Đó là chatbot Claude được phát hành tháng 7/2023 – gần một năm sau khi ChatGPT của OpenAI. Ngay lập tức, Claude nhận được vô số lời tán dương nhờ vào tính cách đặc biệt của nó mà thực ra là một thành quả bắt nguồn từ những nỗ lực đảm bảo an toàn trong công nghệ AI của Anthropic.
Sau khi Anthroic cho ra mắt công cụ lập trình sử dụng AI – Claude Code, giá trị cổ phiếu của nhiều công ty phần mềm toàn cầu bốc hơi hàng trăm tỷ đô la.
Trong hơn một năm qua, Claude đã trở thành mô hình AI được chính phủ Mỹ ưu tiên lựa chọn, đồng thời là hệ thống tiên tiến đầu tiên được cấp phép sử dụng cho các tác vụ tối mật, với một hợp đồng trị giá lên tới 200 triệu đô la được ký kết vào mùa hè 2025. Các hãng thông tấn Wall Street Journal [5], TIME [6] đã đưa tin việc Claude được sử dụng để lên kế hoạch trong chiến dịch táo bạo bắt sống Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và vợ của ông ở thủ đô Caracas vào hôm 3/1/2026 mà không tổn thất một binh sỹ Mỹ nào.
Trong những tuần lễ sau đó, mối quan hệ giữa Anthropic và Lầu Năm Góc đổ vỡ. Ngày 27/2, Chính quyền Mỹ tuyên bố sẽ gán nhãn ‘rủi ro chuỗi cung ứng’ đối với an ninh quốc gia. Sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố rằng bất kỳ công ty nào đang giao dịch với chính phủ đều sẽ bị cấm hợp tác kinh doanh với Anthropic.
Làm chao đảo cả ngành công nghệ phần mềm
Thoạt tiên, giới lập trình vô cùng yêu thích Claude. Số người truy cập Claude và ứng dụng cho lập trình bùng nổ. Họ đâu ngờ rằng phiên bản sau đó sẽ mang lại nguy cơ cho cả ngành công nghiệp phần mềm và chính công việc của họ. Tháng 2/2025, Anthroic cho ra mắt Claude Code, một công cụ lập trình sử dụng AI, và ảnh hưởng của nó được cảm nhận ngay lập tức.
Hàng loạt công ty phần mềm toàn cầu chao đảo với giá trị cổ phiếu của nhiều công ty bốc hơi hàng trăm tỷ đô la [4]. Nhiều công ty phần mềm ngừng tuyển dụng, thậm chí bắt đầu sa thải nhân viên lập trình.
[…]
Trong hơn một năm qua, Claude đã trở thành mô hình AI được chính phủ Mỹ ưu tiên lựa chọn, đồng thời là hệ thống tiên tiến đầu tiên được cấp phép sử dụng cho các tác vụ tối mật, với một hợp đồng trị giá lên tới 200 triệu đô la được ký kết vào mùa hè 2025. Các hãng thông tấn Wall Street Journal [5], TIME [6] đã đưa tin việc Claude được sử dụng để lên kế hoạch trong chiến dịch táo bạo bắt sống Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và vợ của ông ở thủ đô Caracas vào hôm 3/1/2026 mà không tổn thất một binh sỹ Mỹ nào.
[…]
Trong những tuần lễ sau đó, mối quan hệ giữa Anthropic và Lầu Năm Góc đổ vỡ. Ngày 27/2, Chính quyền Mỹ tuyên bố sẽ gán nhãn ‘rủi ro chuỗi cung ứng’ đối với an ninh quốc gia. Sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố rằng bất kỳ công ty nào đang giao dịch với chính phủ đều sẽ bị cấm hợp tác kinh doanh với Anthropic.
Dám đối đầu với Lầu Năm Góc
Hôm 9/3/2026, Anthropic đã kiện lên tòa phản đối, cáo buộc Lầu Năm Góc đã trừng phạt công ty do khác biệt về tư tưởng. Hôm 26/3/2026, tòa án ở California đã ra phán quyết Anthropic vẫn được tiếp tục các hợp đồng với các bộ quốc phòng.
Thẩm phán Rita F. Lin cho rằng Anthropic bị trừng phạt chỉ vì trích chính phủ. Tuy vậy, hôm 8/4 vừa rồi, tòa án cấp liên bang lại tiếp tục cấm Anthropic ký kết các hợp đồng mới với Lầu Năm Góc. Bộ Quốc phòng cho biết họ sẽ gỡ bỏ phần mềm của Anthropic khỏi các hệ thống của mình trong vòng sáu tháng tới [7].
Theo tạp chí TIME, trọng tâm của cuộc đối đầu này xoay quanh câu hỏi: ai mới là người có quyền đặt ra giới hạn đối với một công nghệ vốn được xem là một trong những vũ khí mạnh mẽ nhất mà nước Mỹ đang nắm trong tay?
Anthropic sẵn lòng để các công cụ của mình được triển khai trong tác chiến, với lập luận cho rằng việc củng cố sức mạnh quân sự Mỹ là cách duy nhất để ngăn chặn mối đe dọa từ các đối thủ như Trung Quốc [8]. Tuy nhiên, CEO Dario Amodei phản đối nỗ lực của Lầu Năm Góc đàm phán lại hợp đồng với công ty, với mục đích cho phép quân đội Mỹ đạt được “mọi hình thức sử dụng hợp pháp”.
[…]
BÀI 3
Mythos: Nỗi lo AI siêu mạnh đã thành hiện thực
https://tiasang.com.vn/mythos-noi-lo-ai-sieu-manh-da-thanh-hien-thuc-5067441.html
Trích đoạn:
AI siêu mạnh Claude Mythos là phép thử đầu tiên cho thấy một AI có thể đe dọa an ninh mạng toàn cầu, trong khi thế giới chưa hề có hiệp ước kiểm soát AI siêu mạnh.
Anthropic, công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo (AI) ra đời năm 2021, mới đây được tạp chí Times phong tặng danh hiệu ‘công ty đột phá nhất thế giới (‘The Most Disruptive Company in the World’). Thế giới chỉ mới biết đến Anthropic, trong khi các mô hình AI công ty này chỉ vừa phát hành đã gây ra không biết bao sóng gió trên thế giới.
Việc phát hành mô hình Claude đã khiến cả thế giới công nghệ phần mềm chao đảo. Khả năng lập trình phi thường của nó khiến thị trường tuyển dụng ngành khoa học máy tính trở nên hết sức u ám.
Hôm 07/04/2026, Anthropic thông báo về mô hình AI mới nhất của họ có tên là Claude Mythos, có khả năng đáng kinh ngạc trong việc phát hiện ra lỗ hổng bảo mật trong các hệ thống phần mềm hiện nay. Điều bất thường ở đây là Anthropic cho rằng mô hình AI này siêu mạnh đến mức quá nguy hiểm để phát hành rộng rãi, vì vậy trước mắt chỉ giới hạn trong một nhóm các đối tác gồm khoảng 40 công ty công nghệ, bao gồm Google, Broadcom, Nvidia, Cisco, Palo Alto Networks, Apple, Amazon và Microsoft và ngân hàng JPMorganChase lớn nhất của Mỹ …
Thậm chí, một số đối thủ cạnh tranh của Anthropic cũng nằm trong nhóm đối tác, bởi lẽ mô hình AI mới này đại diện cho một bước nhảy vọt về hiệu suất, mang lại những tác động tích cực lẫn tiêu cực và có tầm quan trọng đặc biệt đối với an ninh mạng cũng như an ninh quốc gia của Mỹ và cả an ninh của toàn thế giới.
Điều gì xảy ra đằng sau những động thái bất thường như vậy?
Ảnh minh họa: Mỹ Hạng
Tin tốt và tin xấu
Trước hết là tin tốt: trong quá trình phát triển Claude Mythos, các nhà khoa học của Anthropic nhận ra hệ thống AI này không chỉ có khả năng viết mã phần mềm tốt hơn, ở mức độ phức tạp cao hơn bất kỳ mô hình AI nào hiện có. Quan trọng hơn là nó có thể phát hiện các lỗ hổng bảo mật trong hầu hết mọi hệ thống phần mềm phổ biến nhất một cách dễ dàng.
Tuy nhiên, mặt xấu là nếu công cụ này rơi vào tay những tổ chức hoặc cá nhân bất hảo, chúng có thể tấn công và xâm nhập gần như mọi hệ thống phần mềm lớn trên thế giới, gây hậu quả khôn lường. Viễn cảnh một thế giới mà các tài khoản ngân hàng không chỉ của mọi cá nhân mà cả các tổ chức đều trở nên không an toàn, hay các tin tức tuyệt mật về an ninh quốc phòng của các quốc gia có thể bị tiết lộ dễ dàng không còn là chuyện khoa học viễn tưởng nữa.
Chỉ trong vòng hai tuần, Mythos đã châm ngòi cho một cuộc chạy đua toàn cầu chưa từng thấy trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Theo các nhà khoa học của Anthropic, Mythos có khả năng phát hiện và khai thác các lỗ hổng trên quy mô lớn ẩn giấu trong những phần mềm vận hành hệ thống ngân hàng, các mạng lưới điện quốc gia, các hãng hàng không, hệ thống điều hành của các chính phủ trên toàn thế giới bao gồm an ninh quốc phòng vv. Giờ đây mô hình AI này đã trở thành một quân bài địa chính trị; và quân bài ấy đang nằm trong tay một công ty khởi nghiệp mới chưa đầy 5 năm tuổi của Mỹ.
Quốc gia duy nhất bên ngoài lãnh thổ Mỹ được Anthropic chia sẻ về Mythos là Vương quốc Anh. Ngay sau đó, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh đã cảnh báo Anthropic có thể đã tìm ra phương thức “phá toang toàn bộ thế giới an ninh mạng”. Viện An ninh AI của nước này đã tiến hành thử nghiệm Mythos và công bố một báo cáo đánh giá độc lập, xác nhận rằng mô hình này có khả năng thực hiện các cuộc tấn công mạng phức tạp mà chưa từng mô hình AI nào trước đó làm được. Bộ trưởng phụ trách AI của Anh cho rằng “Mythos đánh dấu một bước tiến vượt bậc về năng lực an ninh mạng sử dụng AI,” đồng thời cho biết nước Anh đang triển khai các biện pháp nhằm bảo vệ “cơ sở hạ tầng quốc gia trọng yếu.”
Anthropic dự đoán các nhóm khác sẽ phát hành rộng rãi những mô hình AI sở hữu năng lực an ninh mạng tương tự Mythos trong vòng ít nhất 18 tháng tới. Các chính phủ chỉ còn rất ít thời gian chuẩn bị ứng phó.
Hệ quả an ninh khi tụt hậu trong cuộc đua AI
Lãnh đạo các quốc gia khác trên thế giới đang lo lắng và tìm cách xác định quy mô của những rủi ro an ninh cũng như phương hướng giải quyết. Ngân hàng Trung ương Châu Âu bắt đầu âm thầm chất vấn các ngân hàng thành viên về năng lực phòng vệ của họ. Một quan chức EU cho biết Ủy ban Châu Âu đã gặp gỡ Anthropic ít nhất ba lần kể từ khi mô hình Mythos được phát hành, tuy nhiên vẫn chưa được cấp quyền truy cập vào mô hình này. Bộ trưởng Tài chính Canada thậm chí còn ví mối đe dọa này với sự kiện eo biển Hormuz bị phong tỏa.
Đối với các đối thủ của Mỹ như Trung Quốc và Nga, Mythos đã làm nổi bật những hệ quả an ninh của việc tụt hậu trong cuộc đua AI. Một cơ quan truyền thông của Nga thậm chí còn gọi mô hình này là “nguy hiểm hơn cả vũ khí hạt nhân”.
BÀI 4
Mythos bị Mỹ từ chối phổ biến: Quyền lực địa chính trị mới với ‘siêu AI’
Trích đoạn:
Khả năng kiểm soát “thần đèn”
Ngay sau khi phát hành siêu AI Claude Mythos có khả năng phát hiện hàng ngàn lỗ hổng bảo mật có mức độ cực kỳ nghiêm trọng, bao gồm cả những lỗ hổng trên mọi hệ điều hành và trình duyệt web lớn, hệ thống vận hành các lưới điện, hệ thống cấp nước, hệ thống hàng không, các bệnh viện trên khắp thế giới và các hệ thống quân sự… Anthropic đã ra ngay một cảnh báo về việc kiểm soát sức mạnh “thần đèn” của Mythos [1].
“Xét theo tốc độ phát triển của AI, sẽ không còn lâu nữa những năng lực như vậy sẽ trở nên phổ biến rộng rãi và có nguy cơ vượt ra ngoài tầm kiểm soát của những chủ thể vốn cam kết triển khai chúng một cách an toàn. Hậu quả trên các phương diện kinh tế, an toàn công cộng và an ninh quốc gia có thể sẽ vô cùng nghiêm trọng”, thông báo của Anthropic nhấn mạnh.
[…]
Những phát hiện đó đã khiến Anthropic lập ra Dự án Glasswing [2] bao gồm khoảng 40 công ty công nghệ của Mỹ, với các big tech đứng đầu như Amazon Web Services (AWS), Apple, Google, Microsoft, Nvidia… và một số cơ quan của chính phủ Mỹ. Đây là một sáng kiến nhằm hợp tác với các công ty công nghệ lớn nhất, đáng tin cậy nhất cùng các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng trọng yếu, bao gồm cả các ngân hàng. Anthropic cho biết thêm rằng mục đích của dự án là “vận dụng những năng lực này vào các mục đích phòng vệ”, đồng thời giúp các công ty công nghệ hàng đầu giành được lợi thế tiên phong trong việc phát hiện và khắc phục các lỗ hổng bảo mật.
Trong số các lỗ hổng được Mythos phát hiện có một lỗi đã tồn tại hơn 27 năm trong một hệ điều hành mã nguồn mở OpenBSD [3], cho phép tấn công từ xa làm sập bất kỳ máy nào chạy hệ điều hành này. Đặc biệt, Mythos cũng tìm ra một lỗ hổng khai thác trình duyệt web cho phép các tội phạm mạng có thể đọc dữ liệu từ trang riêng chẳng hạn như tài khoản ngân hàng của những khách hàng [4]; và tìm các điểm yếu trong các thư viện mật mã cho phép tin tặc giải mã các thông tin được mã hóa hoặc làm giả các chứng chỉ… Tuy vậy, các chuyên gia an ninh mạng tin rằng việc tìm ra sự cân bằng phù hợp và an toàn trong việc sử dụng AI để phát hiện các lỗ hổng của mã nguồn là điều khả thi. Con người vẫn đóng vai trò thiết yếu trong tiến trình này.
[…]
Hạ tầng chiến lược cần được kiểm soát
Khi mới phát hành Mythos, do lo ngại khả năng AI siêu mạnh rơi vào tay các bên chưa có khả năng kiểm soát an toàn, Anthropic chỉ giới hạn cho hơn 40 đối tác là các công ty của Mỹ sử dụng. Trong tuần qua, Anthropic đã đề xuất cho phép thêm khoảng 70 công ty và tổ chức khác được sử dụng Mythos, Tuy nhiên, các nhà quản lý ở Mỹ cho biết đã thông báo với Anthropic rằng chính quyền phản đối động thái này, xuất phát từ những lo ngại về an ninh. Tờ Wall Street Journal dẫn những nguồn tin riêng cho biết thêm rằng một số quan chức Nhà Trắng lo ngại Anthropic sẽ không có đủ công suất tính toán (computing power) để phục vụ thêm một lượng lớn các đối tác như vậy, và sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng sử dụng mô hình này của chính phủ Mỹ [5]. Trong một động thái khác, gần đây Lầu Năm góc cũng mới ký kết với 7 công ty công nghệ lớn khác, nhằm tích hợp AI cho các nhiệm vụ quan trọng, bí mật của quân đội.
Phản ứng trên cho thấy xu hướng các chính phủ bắt đầu coi những mô hình AI siêu mạnh như một dạng hạ tầng chiến lược cần được kiểm soát, tương tự năng lượng, viễn thông hay công nghệ bán dẫn.
[…]
Hồi tháng 3 chính quyền Mỹ đã tuyên bố cắt đứt quan hệ với Anthropic do công ty này không chấp nhận cho quân đội Mỹ sử dụng Claude điều khiển máy bay không người lái có toàn quyền tự quyết định tấn công cũng như sử dụng để theo dõi và giám sát trên diện rộng với người dân trong nước.
Đáp lại, bộ quốc phòng Mỹ đã gán nhãn “rủi ro chuỗi cung ứng” lên Anthropic (không những công ty bị dán nhãn này mà các đối tác của công ty đó sẽ bị loại ra không được giao dịch với Chính phủ Mỹ). Đây là lần đầu tiên chính phủ Mỹ công khai áp đặt nhãn mác này lên một công ty nội địa. Tổng thống Trump đã ra lệnh chấm dứt mọi hoạt động sử dụng phần mềm của Anthropic. Pete Hegseth, Bộ trưởng Quốc phòng, tuyên bố rằng bất kỳ công ty nào đang giao dịch với Chính phủ đều sẽ bị cấm hợp tác kinh doanh với Anthropic [6].
OpenAI, đối thủ chính của Anthropic, đã nhanh chóng chớp lấy cơ hội để ký kết hợp đồng quân sự. Tuy vậy, Anthropic đã giành được sự ủng hộ tại Thung lũng Silicon và nhiều khách hàng nhờ việc dám đứng lên đối đầu với Lầu Năm Góc.
CEO Amodei viết trong một ghi nhớ nội bộ bị rò rỉ ra ngoài [7], “Chúng tôi chưa từng dành cho ông Trump những lời ca tụng mang màu sắc độc tài như Sam Altman [CEO của OpenAI]; chúng tôi ủng hộ việc ban hành các quy định kiểm soát AI – điều đi ngược lại chương trình nghị sự của họ;… và chúng tôi thực sự đã kiên định giữ vững những ‘lằn ranh đỏ’ của mình một cách đầy chính trực, thay vì bắt tay thỏa hiệp với họ để tạo ra những màn ‘diễn kịch an toàn’ giả tạo.”
[…]
Đầu tư vào các AI phòng thủ và bảo mật
Việt Nam cũng như hầu hết các quốc gia trên thế giới đang đứng trước một lựa chọn khó khăn.
Trước mắt, trước những mối nguy mới, việc tăng cường bảo vệ an ninh mạng cho các cơ sở hạ tầng trọng yếu có thể được thực hiện bằng cách bổ sung thêm các lớp phòng thủ, và giám sát của chuyên gia an ninh mạng, mật mã học. Tuy vậy, về lâu dài không thể không sử dụng các công cụ AI tiên tiến.
Nhưng phát triển AI (và KH&CN nói chung) đòi hỏi những quyết sách đầu tư khổng lồ, các bước đi bài bản, không thể duy ý chí và cũng không thể đốt ngắn giai đoạn. Thậm chí đầu tư vào phát triển hạ tầng AI siêu mạnh sẽ vô cùng tốn kém, có thể hơn nhiều so với dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam.
Ảnh: Canva
Hơn thế nữa, để có được nguồn nhân lực cho lĩnh vực AI cần rất nhiều thời gian cũng như các hợp tác quốc tế, nhất là với các cường quốc công nghệ. Trong khi đó, chỉ trong có vài năm ngắn ngủi, nhu cầu cạnh tranh và cả mối lo an ninh kinh tế, quốc phòng… do các AI siêu mạnh mang lại đã trở nên cấp bách, không còn là các vấn đề lý thuyết.
Các mô hình AI tiên tiến trở thành các vũ khí địa chính trị đã là một thực tế. Quyền truy cập, sử dụng chúng phụ thuộc rất nhiều vào việc tham gia các liên minh quốc tế, nhất là trong bối cảnh quốc tế như hiện nay. Các liên minh này không đơn thuần chỉ là liên minh chính trị mà còn là liên minh công nghệ dựa trên năng lực khoa học và công nghệ của các thành viên.
Để có được các “ngọn núi thiêng” bảo vệ quốc gia như trường hợp TSMC của Đài Loan hay cỗ máy quang khắc siêu cực tím ASML của Hà Lan thì nằm ngoài khả năng của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, có một hướng đi thực tế hơn là tận dụng lợi thế nguồn nhân lực và hệ sinh thái cởi mở. Cách phát huy sức mạnh nguồn nhân lực trí tuệ của Israel để thu hút nhiều công ty công nghệ hàng đầu của thế giới đặt các trung tâm nghiên cứu và phát triển, hợp tác với các công ty khởi nghiệp cũng như các trung tâm nghiên cứu có thể là bài học quan trọng cho các quốc gia nhỏ bé.
Nguyễn Trung Dân
Xem thêm các bài viết liên quan:
⇒Đối thoại với Hannah Arendt thông qua Trí tuệ nhân tạo Claude (Anthropic)
⇒Sự trỗi dậy của Robot (Martin Ford)
⇒Khi Trí tuệ Nhân tạo trở thành người nhập cư mới (Yuval Noah Harari tại Davos 2026)
Và những bài viết gần đây nhất:
⇒Tuyển tập thơ Nguyễn Duy 15 Tháng Năm, 2026
⇒Tưởng niệm Jürgen Habermas (Số đặc biệt của Tạp chí Triết học và Tư tưởng) 14 Tháng Năm, 2026
⇒ Tự do học thuật của các đại học Đức (Hermann von Helmholtz) 3 Tháng Năm, 2026
⇒Kỷ niệm 100 năm ngày mất của chủ tịch Charles W. Eliot đại học Harvard 18 Tháng Tư, 2026
⇒Phép gập trong toán và vật lý (GS Phan Thành Nam, LMU Munich) 10 Tháng Tư, 2026
